Δικτυοερυθροκύτταρα (ΔΕΚ): Τι Δείχνουν, Τιμές, Αναιμία & Αιμόλυση

1Τι είναι τα δικτυοερυθροκύτταρα

Τα δικτυοερυθροκύτταρα είναι νεαρά ερυθρά αιμοσφαίρια. Βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στα πρόδρομα κύτταρα του μυελού των οστών και στα ώριμα ερυθρά αιμοσφαίρια που κυκλοφορούν στο αίμα. Η παρουσία τους στο αίμα είναι φυσιολογική, γιατί ο οργανισμός ανανεώνει συνεχώς τα ερυθρά αιμοσφαίρια.

Τα ώριμα ερυθρά αιμοσφαίρια μεταφέρουν οξυγόνο στους ιστούς μέσω της αιμοσφαιρίνης. Όταν παλαιώνουν, απομακρύνονται κυρίως από τον σπλήνα και το ήπαρ. Ο μυελός των οστών πρέπει να παράγει νέα ερυθρά για να διατηρείται σταθερή η αιμοσφαιρίνη, ο αιματοκρίτης και η ικανότητα μεταφοράς οξυγόνου. Τα δικτυοερυθροκύτταρα είναι ο πιο άμεσος δείκτης αυτής της παραγωγής.

Η εξέταση έχει ιδιαίτερη αξία όταν υπάρχει αναιμία, δηλαδή χαμηλή αιμοσφαιρίνη ή χαμηλός αιματοκρίτης. Σε αυτή την περίπτωση, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσο χαμηλή είναι η αιμοσφαιρίνη», αλλά και «πώς απαντά ο μυελός των οστών». Αν ο μυελός ανταποκρίνεται σωστά, συνήθως απελευθερώνει περισσότερα δικτυοερυθροκύτταρα. Αν δεν ανταποκρίνεται, τα δικτυοερυθροκύτταρα μπορεί να παραμένουν χαμηλά ή ανεπαρκώς αυξημένα.

Γι’ αυτό τα δικτυοερυθροκύτταρα δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι ένδειξη της δυναμικής παραγωγής ερυθρών αιμοσφαιρίων. Βοηθούν να ξεχωρίσει μια αναιμία από απώλεια ή καταστροφή ερυθρών από μια αναιμία όπου ο μυελός δεν παράγει επαρκώς.

2Γιατί γίνεται η εξέταση

Η εξέταση δικτυοερυθροκυττάρων γίνεται για να εκτιμηθεί η παραγωγή νέων ερυθρών αιμοσφαιρίων από τον μυελό των οστών. Στην πράξη χρησιμοποιείται κυρίως στη διερεύνηση αναιμίας, στην παρακολούθηση θεραπείας και στην αξιολόγηση πιθανής αιμόλυσης.

Όταν ένας ασθενής έχει χαμηλή αιμοσφαιρίνη ή χαμηλό αιματοκρίτη, υπάρχουν δύο μεγάλα σενάρια. Το πρώτο είναι ότι ο οργανισμός χάνει ή καταστρέφει ερυθρά αιμοσφαίρια και ο μυελός προσπαθεί να τα αναπληρώσει. Το δεύτερο είναι ότι ο μυελός δεν μπορεί να παράγει επαρκώς νέα ερυθρά, είτε λόγω έλλειψης σιδήρου, Β12 ή φυλλικού, είτε λόγω χρόνιας νόσου, νεφρικής δυσλειτουργίας, φαρμάκων ή νοσήματος του μυελού.

Τα δικτυοερυθροκύτταρα βοηθούν ακριβώς σε αυτόν τον διαχωρισμό. Αν είναι αυξημένα, συνήθως δείχνουν ότι ο μυελός «δουλεύει» και ανταποκρίνεται. Αν είναι χαμηλά ή φυσιολογικά ενώ υπάρχει σημαντική αναιμία, η παραγωγή μπορεί να είναι ανεπαρκής για τις ανάγκες του οργανισμού.

Η εξέταση είναι επίσης χρήσιμη μετά την έναρξη θεραπείας. Για παράδειγμα, σε σιδηροπενική αναιμία, η αύξηση των δικτυοερυθροκυττάρων μετά από σωστή θεραπεία μπορεί να είναι πρώιμη ένδειξη ότι ο μυελός ανταποκρίνεται. Αντίστοιχα, σε έλλειψη βιταμίνης Β12, η παρακολούθηση της αιματολογικής ανταπόκρισης μπορεί να βοηθήσει τον γιατρό να κρίνει αν η θεραπεία είναι αποτελεσματική.

3Πότε ζητούνται δικτυοερυθροκύτταρα

Τα δικτυοερυθροκύτταρα ζητούνται όταν ο γιατρός θέλει να αξιολογήσει την απάντηση του μυελού των οστών. Η πιο συχνή ένδειξη είναι η αναιμία, ιδιαίτερα όταν χρειάζεται να διευκρινιστεί αν ο οργανισμός παράγει αρκετά νέα ερυθρά.

Μπορεί να ζητηθούν σε ασθενείς με κόπωση, αδυναμία, ωχρότητα, δύσπνοια στην προσπάθεια, ταχυκαρδία ή ζάλη, όταν η γενική αίματος δείχνει χαμηλή αιμοσφαιρίνη ή χαμηλό αιματοκρίτη. Μπορεί επίσης να ζητηθούν όταν υπάρχει υποψία αιμόλυσης, δηλαδή πρόωρης καταστροφής ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Σημαντικές ενδείξεις είναι ο ίκτερος με αυξημένη έμμεση χολερυθρίνη, η αυξημένη LDH, η χαμηλή απτοσφαιρίνη, τα σκουρόχρωμα ούρα ή η απότομη πτώση αιμοσφαιρίνης. Σε τέτοια εικόνα, τα δικτυοερυθροκύτταρα βοηθούν να φανεί αν ο μυελός προσπαθεί να αντιρροπήσει την απώλεια ερυθρών.

Η εξέταση μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για παρακολούθηση μετά από αιμορραγία, μετάγγιση, θεραπεία με σίδηρο, θεραπεία με Β12 ή φυλλικό οξύ, χημειοθεραπεία, νεφρική νόσο ή ειδικές αιματολογικές παθήσεις. Σε μερικές περιπτώσεις, ζητείται μαζί με επίχρισμα περιφερικού αίματος, Coombs, LDH, χολερυθρίνη και απτοσφαιρίνη.

4Πώς γίνεται η εξέταση και χρειάζεται προετοιμασία;

Η εξέταση γίνεται με απλή αιμοληψία από φλέβα, όπως οι περισσότερες αιματολογικές εξετάσεις. Συνήθως χρησιμοποιείται δείγμα ολικού αίματος σε σωληνάριο με αντιπηκτικό, όπως και στη γενική αίματος. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν χρειάζεται νηστεία μόνο για τα δικτυοερυθροκύτταρα.

Παρόλα αυτά, αν ο γιατρός έχει ζητήσει ταυτόχρονα βιοχημικές εξετάσεις, σίδηρο, φερριτίνη, γλυκόζη, λιπιδαιμικό προφίλ ή άλλες εξετάσεις, μπορεί να ισχύουν διαφορετικές οδηγίες προετοιμασίας για το συνολικό πακέτο εξετάσεων. Γι’ αυτό είναι προτιμότερο ο ασθενής να ακολουθεί τις οδηγίες που δόθηκαν για όλες τις εξετάσεις και όχι μόνο για μία παράμετρο.

Η μέτρηση γίνεται συνήθως αυτόματα από αιματολογικούς αναλυτές. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αξιολογηθούν και επιπλέον δείκτες, όπως το απόλυτο πλήθος δικτυοερυθροκυττάρων ή η αιμοσφαιρίνη δικτυοερυθροκυττάρων, ανάλογα με τον εξοπλισμό και το εργαστηριακό πρωτόκολλο.

Η αιμοληψία είναι γενικά ασφαλής. Οι πιο συχνές ήπιες ενοχλήσεις είναι μικρός πόνος στο σημείο της βελόνας, μικρή εκχύμωση ή παροδική ζάλη σε άτομα που έχουν ευαισθησία στην αιμοληψία. Αν ο ασθενής λαμβάνει αντιπηκτικά ή έχει ιστορικό εύκολων αιμορραγιών, είναι καλό να ενημερώσει το προσωπικό πριν από τη λήψη.

5Φυσιολογικές τιμές και πώς διαβάζεται το αποτέλεσμα

Οι φυσιολογικές τιμές για τα δικτυοερυθροκύτταρα διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο, τη μέθοδο, την ηλικία και τον τρόπο αναφοράς του αποτελέσματος. Συχνά αναφέρονται είτε ως ποσοστό των ερυθρών αιμοσφαιρίων είτε ως απόλυτος αριθμός ανά όγκο αίματος. Το ποσοστό μόνο του μπορεί να είναι παραπλανητικό όταν υπάρχει αναιμία, γιατί εξαρτάται από τον συνολικό αριθμό ερυθρών.

Για παράδειγμα, ένα ποσοστό που φαίνεται «φυσιολογικό» μπορεί να είναι ανεπαρκές σε έναν ασθενή με σημαντική αναιμία. Αν η αιμοσφαιρίνη είναι χαμηλή, ο μυελός θα έπρεπε φυσιολογικά να αυξήσει την παραγωγή. Επομένως, ένα φυσιολογικό ποσοστό δικτυοερυθροκυττάρων σε σημαντική αναιμία δεν σημαίνει πάντα επαρκή απάντηση.

Το αποτέλεσμα πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με την αιμοσφαιρίνη, τον αιματοκρίτη, το MCV, το RDW και τα υπόλοιπα ευρήματα. Μια τιμή δεν έχει το ίδιο νόημα σε έναν υγιή άνθρωπο, σε έναν ασθενή με οξεία αιμορραγία, σε έναν ασθενή με χρόνια σιδηροπενία ή σε έναν ασθενή που μόλις ξεκίνησε θεραπεία.

6Αυξημένα δικτυοερυθροκύτταρα

Τα αυξημένα δικτυοερυθροκύτταρα δείχνουν συνήθως ότι ο μυελός των οστών έχει αυξήσει την παραγωγή νέων ερυθρών αιμοσφαιρίων. Αυτό μπορεί να είναι φυσιολογική και αναμενόμενη απάντηση όταν ο οργανισμός προσπαθεί να αναπληρώσει ερυθρά που χάθηκαν ή καταστράφηκαν.

Συχνές αιτίες αυξημένων δικτυοερυθροκυττάρων είναι η αιμόλυση, η πρόσφατη αιμορραγία, η ανάρρωση μετά από απώλεια αίματος και η καλή ανταπόκριση σε θεραπεία αναιμίας. Σε σιδηροπενική αναιμία, η αύξηση μετά από σωστή θεραπεία με σίδηρο μπορεί να προηγηθεί της σαφούς ανόδου της αιμοσφαιρίνης. Αντίστοιχα, σε έλλειψη Β12 ή φυλλικού, η εμφάνιση δικτυοκυτταρικής ανταπόκρισης μπορεί να είναι σημάδι ότι η αιμοποίηση επανεκκινεί.

Η αύξηση, όμως, δεν λέει από μόνη της την αιτία. Αν συνυπάρχει αυξημένη LDH, αυξημένη έμμεση χολερυθρίνη και χαμηλή απτοσφαιρίνη, τότε η εικόνα γίνεται περισσότερο συμβατή με αιμόλυση. Αν υπάρχει ιστορικό πρόσφατης αιμορραγίας, χειρουργείου, τραύματος ή έντονης γαστρεντερικής απώλειας, το αυξημένο αποτέλεσμα μπορεί να δείχνει αναπλήρωση μετά από απώλεια αίματος.

Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση των δικτυοερυθροκυττάρων δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως «καλή» ή «κακή» χωρίς το πλαίσιο. Μπορεί να είναι επιθυμητή ανταπόκριση σε θεραπεία, αλλά μπορεί και να δείχνει συνεχιζόμενη καταστροφή ή απώλεια ερυθρών.

7Χαμηλά δικτυοερυθροκύτταρα

Τα χαμηλά δικτυοερυθροκύτταρα ή τα ανεπαρκώς αυξημένα δικτυοερυθροκύτταρα σε αναιμία υποδηλώνουν ότι η παραγωγή νέων ερυθρών δεν είναι αρκετή για τις ανάγκες του οργανισμού. Αυτό είναι συχνά πιο σημαντικό από το αν η τιμή φαίνεται απλώς «εντός ορίων» στο χαρτί των εξετάσεων.

Μια από τις συχνότερες αιτίες μειωμένης παραγωγής είναι η έλλειψη απαραίτητων συστατικών για την αιμοποίηση. Η σιδηροπενία, η χαμηλή φερριτίνη, η έλλειψη βιταμίνης Β12 και η έλλειψη φυλλικού οξέος μπορούν να περιορίσουν την παραγωγή ερυθρών. Γι’ αυτό τα δικτυοερυθροκύτταρα συχνά συνδυάζονται με έλεγχο σιδήρου και φερριτίνης, καθώς και με βιταμίνη Β12.

Χαμηλή παραγωγή μπορεί επίσης να παρατηρηθεί σε χρόνια φλεγμονή, χρόνια νεφρική νόσο, ενδοκρινικές διαταραχές, φαρμακευτική καταστολή του μυελού, μετά από χημειοθεραπεία ή σε νοσήματα του μυελού των οστών. Σε ορισμένες λοιμώξεις, όπως ο παρβοϊός Β19, μπορεί να υπάρξει παροδική καταστολή της παραγωγής ερυθρών, με σημαντική πτώση των δικτυοερυθροκυττάρων, ιδιαίτερα σε άτομα με προϋπάρχουσα αιματολογική ευαισθησία.

Το χαμηλό αποτέλεσμα δεν σημαίνει αυτόματα σοβαρή πάθηση του μυελού. Μπορεί να οφείλεται σε συχνές και διορθώσιμες αιτίες, όπως έλλειψη σιδήρου ή Β12. Χρειάζεται όμως σωστή αξιολόγηση, γιατί το ίδιο εύρημα μπορεί να έχει διαφορετική σημασία ανάλογα με την ηλικία, τα συμπτώματα, τα φάρμακα και το υπόλοιπο αιματολογικό προφίλ.

8Δικτυοερυθροκύτταρα και αναιμία

Στην αναιμία, τα δικτυοερυθροκύτταρα είναι από τις πιο χρήσιμες εξετάσεις για να φανεί αν ο μυελός των οστών ανταποκρίνεται. Η αναιμία δεν είναι μία μόνο πάθηση· είναι εργαστηριακό εύρημα με πολλές πιθανές αιτίες. Μπορεί να οφείλεται σε έλλειψη σιδήρου, έλλειψη Β12 ή φυλλικού, χρόνια φλεγμονή, νεφρική νόσο, απώλεια αίματος, αιμόλυση ή πιο σπάνια αιματολογικά νοσήματα.

Η γενική αίματος δείχνει την αιμοσφαιρίνη, τον αιματοκρίτη και τους δείκτες των ερυθρών, όπως MCV, MCH και RDW. Αυτά βοηθούν να ταξινομηθεί η αναιμία σε μικροκυτταρική, ορθοκυτταρική ή μακροκυτταρική. Τα δικτυοερυθροκύτταρα προσθέτουν μια άλλη διάσταση: δείχνουν αν η παραγωγή είναι επαρκής ή ανεπαρκής.

Αυτός ο τρόπος σκέψης βοηθά τον γιατρό να αποφασίσει τις επόμενες εξετάσεις. Αν η παραγωγή φαίνεται χαμηλή, η διερεύνηση στρέφεται συχνά σε σίδηρο, φερριτίνη, Β12, φυλλικό, νεφρική λειτουργία, φλεγμονώδεις δείκτες και φάρμακα. Αν η παραγωγή είναι αυξημένη, η διερεύνηση στρέφεται περισσότερο σε αιμορραγία ή αιμόλυση.

9Δικτυοερυθροκύτταρα και αιμόλυση

Η αιμόλυση είναι η πρόωρη καταστροφή ερυθρών αιμοσφαιρίων. Όταν τα ερυθρά καταστρέφονται γρηγορότερα από το φυσιολογικό, ο μυελός προσπαθεί να αναπληρώσει την απώλεια αυξάνοντας την παραγωγή. Έτσι, σε πολλές αιμολυτικές καταστάσεις τα δικτυοερυθροκύτταρα αυξάνονται.

Η εικόνα αιμόλυσης δεν βασίζεται σε μία μόνο εξέταση. Συνήθως αξιολογούνται μαζί η αιμοσφαιρίνη, τα δικτυοερυθροκύτταρα, η LDH, η έμμεση χολερυθρίνη, η απτοσφαιρίνη και το επίχρισμα αίματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις ζητείται άμεση δοκιμασία Coombs για διερεύνηση αυτοάνοσης αιμολυτικής αναιμίας.

Η έλλειψη G6PD είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα κατάστασης όπου μπορεί να υπάρξει αιμολυτικό επεισόδιο μετά από συγκεκριμένα ερεθίσματα, όπως ορισμένα φάρμακα, λοιμώξεις ή κουκιά. Σε τέτοια περίπτωση, τα δικτυοερυθροκύτταρα μπορεί να αυξηθούν καθώς ο μυελός προσπαθεί να αντικαταστήσει τα ερυθρά που καταστράφηκαν.

Υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις. Σε πολύ οξεία αιμόλυση, η αύξηση μπορεί να μην έχει προλάβει ακόμη να φανεί. Σε καταστάσεις όπου ο μυελός καταστέλλεται ταυτόχρονα, όπως σε απλαστική κρίση, τα δικτυοερυθροκύτταρα μπορεί να είναι χαμηλά παρά την αιμόλυση. Γι’ αυτό η χρονική στιγμή της μέτρησης και το ιστορικό είναι πολύ σημαντικά.

10Δικτυοερυθροκύτταρα μετά από αιμορραγία ή θεραπεία

Μετά από αιμορραγία, ο οργανισμός χρειάζεται χρόνο για να αυξήσει την παραγωγή νέων ερυθρών. Τα δικτυοερυθροκύτταρα μπορεί να αυξηθούν όταν ο μυελός ενεργοποιηθεί και αρχίσει να αναπληρώνει την απώλεια. Η αύξηση δεν εμφανίζεται πάντα άμεσα την πρώτη στιγμή, γι’ αυτό η ερμηνεία εξαρτάται από το πότε έγινε η αιμοληψία σε σχέση με το επεισόδιο.

Η εξέταση είναι επίσης χρήσιμη μετά την έναρξη θεραπείας αναιμίας. Σε σιδηροπενική αναιμία, ο οργανισμός χρειάζεται διαθέσιμο σίδηρο για να παράγει αιμοσφαιρίνη και νέα ερυθρά. Αν η θεραπεία είναι κατάλληλη και απορροφάται, τα δικτυοερυθροκύτταρα μπορεί να αυξηθούν πριν φανεί μεγάλη άνοδος στην αιμοσφαιρίνη.

Το ίδιο ισχύει σε αναιμία από έλλειψη Β12 ή φυλλικού. Όταν διορθωθεί η έλλειψη, ο μυελός μπορεί να δείξει αυξημένη δραστηριότητα. Η παρακολούθηση, όμως, δεν γίνεται μόνο με δικτυοερυθροκύτταρα. Χρειάζεται συσχέτιση με γενική αίματος, αιμοσφαιρίνη, MCV, RDW και τις αντίστοιχες αποθήκες ή βιταμίνες.

Σε ασθενείς που έλαβαν μετάγγιση, η ερμηνεία είναι πιο σύνθετη. Η μετάγγιση αλλάζει άμεσα την αιμοσφαιρίνη και τον αριθμό των κυκλοφορούντων ερυθρών, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι ο μυελός αύξησε την παραγωγή. Γι’ αυτό ο γιατρός λαμβάνει υπόψη το ιστορικό μετάγγισης όταν αξιολογεί τα δικτυοερυθροκύτταρα.

Η εξέταση μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε παρακολούθηση μετά από χημειοθεραπεία ή άλλες θεραπείες που επηρεάζουν τον μυελό. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η επανεμφάνιση ή αύξηση δικτυοερυθροκυττάρων μπορεί να αποτελεί ένδειξη αιματολογικής ανάκαμψης, αλλά η τελική αξιολόγηση γίνεται από τον θεράποντα ιατρό.

11Διορθωμένα δικτυοερυθροκύτταρα και RPI

Σε ασθενείς με αναιμία, το απλό ποσοστό δικτυοερυθροκυττάρων μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη εντύπωση. Όταν ο συνολικός αριθμός ερυθρών είναι χαμηλός, το ποσοστό μπορεί να φαίνεται αυξημένο, ενώ η πραγματική παραγωγή δεν είναι αρκετή για τη βαρύτητα της αναιμίας. Γι’ αυτό χρησιμοποιούνται έννοιες όπως τα διορθωμένα δικτυοερυθροκύτταρα και ο δείκτης παραγωγής δικτυοερυθροκυττάρων, γνωστός ως RPI.

Η λογική είναι απλή: όσο πιο σοβαρή είναι η αναιμία, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι η απάντηση του μυελού. Αν ένας ασθενής έχει ήπια αναιμία, μια μικρή αύξηση μπορεί να είναι επαρκής. Αν όμως έχει σοβαρή αναιμία, ο μυελός αναμένεται να αυξήσει πολύ περισσότερο την παραγωγή. Επομένως, η ίδια τιμή μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε διαφορετικούς ασθενείς.

Ο RPI προσπαθεί να εκτιμήσει αν η παραγωγή είναι πραγματικά επαρκής, λαμβάνοντας υπόψη τη βαρύτητα της αναιμίας και τον χρόνο ωρίμανσης των δικτυοερυθροκυττάρων στην κυκλοφορία. Δεν είναι αριθμός που πρέπει να ερμηνεύει μόνος του ο ασθενής. Είναι εργαλείο για τον γιατρό και το εργαστήριο, ιδιαίτερα σε πιο σύνθετες αναιμίες.

Στην καθημερινή πράξη, το σημαντικό μήνυμα είναι ότι δεν αρκεί να δούμε αν τα δικτυοερυθροκύτταρα είναι «εντός φυσιολογικών ορίων». Πρέπει να δούμε αν είναι κατάλληλα για το επίπεδο αιμοσφαιρίνης. Μια φυσιολογική τιμή μπορεί να είναι ανεπαρκής αν ο ασθενής έχει σημαντική αναιμία.

12Σχέση με γενική αίματος, MCV και RDW

Τα δικτυοερυθροκύτταρα αποκτούν μεγαλύτερη αξία όταν διαβάζονται μαζί με τη γενική αίματος. Η αιμοσφαιρίνη και ο αιματοκρίτης δείχνουν αν υπάρχει αναιμία και πόσο σημαντική είναι. Το MCV δείχνει το μέσο μέγεθος των ερυθρών, ενώ το RDW δείχνει πόσο ανομοιόμορφα είναι τα ερυθρά σε μέγεθος.

Σε μικροκυτταρική αναιμία, όπου το MCV είναι χαμηλό, οι συχνές αιτίες περιλαμβάνουν σιδηροπενία και ορισμένες αιμοσφαιρινοπάθειες. Τα δικτυοερυθροκύτταρα βοηθούν να φανεί αν υπάρχει ενεργός αναπλήρωση ή αν η παραγωγή παραμένει περιορισμένη. Η φερριτίνη, ο σίδηρος, η τρανσφερρίνη ή το TIBC και ο κορεσμός τρανσφερρίνης βοηθούν περισσότερο στη διερεύνηση των αποθηκών σιδήρου.

Σε μακροκυτταρική αναιμία, όπου το MCV είναι αυξημένο, χρειάζεται συχνά έλεγχος βιταμίνης Β12, φυλλικού, ηπατικής λειτουργίας, θυρεοειδούς και φαρμάκων. Τα δικτυοερυθροκύτταρα μπορούν επίσης να αυξήσουν το MCV, επειδή είναι μεγαλύτερα από τα ώριμα ερυθρά. Έτσι, σε αιμόλυση ή μετά από αιμορραγία μπορεί να εμφανιστεί μακροκυττάρωση λόγω αυξημένων νεαρών ερυθρών.

Σε ορθοκυτταρική αναιμία, όπου το MCV είναι φυσιολογικό, τα δικτυοερυθροκύτταρα είναι ιδιαίτερα χρήσιμα. Αν είναι αυξημένα, ο γιατρός σκέφτεται απώλεια αίματος ή αιμόλυση. Αν είναι χαμηλά, η σκέψη κατευθύνεται περισσότερο σε χρόνια νόσο, νεφρική δυσλειτουργία, πρώιμη σιδηροπενία, φλεγμονή ή διαταραχή παραγωγής.

Το RDW προσθέτει πληροφορία για την ποικιλία μεγέθους των ερυθρών. Αυξημένο RDW μπορεί να εμφανιστεί σε σιδηροπενία, μικτές ελλείψεις ή φάση ανάρρωσης, όταν νέα κύτταρα μπαίνουν στην κυκλοφορία. Γι’ αυτό η ερμηνεία πρέπει να γίνεται συνολικά.

13Ποιες εξετάσεις συνδυάζονται με τα δικτυοερυθροκύτταρα

Τα δικτυοερυθροκύτταρα σπάνια αρκούν μόνα τους. Η σωστή ερμηνεία απαιτεί συνδυασμό με εξετάσεις που δείχνουν την ποσότητα των ερυθρών, την ποιότητά τους, τις αποθήκες σιδήρου, τη βιταμινική κατάσταση και την πιθανότητα αιμόλυσης.

Στο Μικροβιολογικό Λαμία, ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να οργανωθεί ανάλογα με το κλινικό ερώτημα: αναιμία, αιμόλυση, σιδηροπενία, έλλειψη Β12, χρόνια φλεγμονή ή παρακολούθηση θεραπείας. Η επιλογή των εξετάσεων πρέπει να γίνεται με ιατρική κρίση, γιατί ο υπερβολικός ή άσχετος έλεγχος μπορεί να μπερδέψει αντί να βοηθήσει.

14Παιδιά, εγκυμοσύνη και ηλικιωμένοι

Στα παιδιά, η ερμηνεία των δικτυοερυθροκυττάρων πρέπει να γίνεται με βάση την ηλικία. Τα νεογνά και τα βρέφη έχουν διαφορετική αιματολογική φυσιολογία από τους ενήλικες, ενώ οι τιμές αναφοράς μπορεί να διαφέρουν σημαντικά. Σε παιδί με αναιμία, η εξέταση μπορεί να βοηθήσει να ξεχωρίσει αν υπάρχει μειωμένη παραγωγή ή αυξημένη απώλεια/καταστροφή ερυθρών.

Στην εγκυμοσύνη, η αιμοσφαιρίνη και ο αιματοκρίτης συχνά μειώνονται λόγω αύξησης του όγκου πλάσματος, αλλά αυτό δεν αποκλείει πραγματική σιδηροπενία ή έλλειψη φυλλικού. Τα δικτυοερυθροκύτταρα μπορεί να βοηθήσουν στην παρακολούθηση της ανταπόκρισης όταν υπάρχει τεκμηριωμένη αναιμία και χορηγείται θεραπεία. Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται σε συνδυασμό με φερριτίνη, σίδηρο, Β12, φυλλικό και τις οδηγίες του γυναικολόγου ή θεράποντα ιατρού.

Στους ηλικιωμένους, η αναιμία δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην ηλικία. Μπορεί να σχετίζεται με σιδηροπενία από χρόνια απώλεια αίματος, έλλειψη Β12, χρόνια νεφρική νόσο, φλεγμονή, φάρμακα ή αιματολογικές διαταραχές. Τα χαμηλά ή ανεπαρκή δικτυοερυθροκύτταρα σε ηλικιωμένο ασθενή χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν απώλεια βάρους, καταβολή, αλλαγές στη γενική αίματος ή άλλα παθολογικά ευρήματα.

Σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, το αποτέλεσμα πρέπει να αξιολογείται με βάση το κλινικό πλαίσιο. Η ίδια τιμή μπορεί να έχει διαφορετικό νόημα σε παιδί, έγκυο, ενήλικα με αιμόλυση ή ηλικιωμένο με χρόνια νόσο. Γι’ αυτό τα όρια αναφοράς του εργαστηρίου και το ιστορικό είναι απαραίτητα.

15Συχνά λάθη στην ερμηνεία

Το πιο συχνό λάθος είναι να ερμηνεύεται το ποσοστό δικτυοερυθροκυττάρων χωρίς την αιμοσφαιρίνη και τον αιματοκρίτη. Σε ασθενή με αναιμία, ένα «φυσιολογικό» ποσοστό μπορεί να είναι ανεπαρκές. Ο μυελός θα έπρεπε να έχει αυξήσει την παραγωγή, άρα η απουσία αύξησης μπορεί να είναι σημαντικό εύρημα.

Δεύτερο συχνό λάθος είναι να θεωρείται κάθε αύξηση παθολογική. Αν ο ασθενής ξεκίνησε σωστή θεραπεία για σιδηροπενία ή έλλειψη Β12, η αύξηση μπορεί να είναι επιθυμητή ένδειξη ανταπόκρισης. Αντίθετα, αν συνυπάρχουν δείκτες αιμόλυσης, η ίδια αύξηση μπορεί να σημαίνει αυξημένη καταστροφή ερυθρών.

Τρίτο λάθος είναι η ερμηνεία χωρίς χρονικό πλαίσιο. Πρόσφατη αιμορραγία, μετάγγιση, έναρξη θεραπείας, λοίμωξη, φάρμακα ή χημειοθεραπεία μπορούν να αλλάξουν την εικόνα. Η ίδια τιμή έχει άλλο νόημα πριν και άλλο μετά τη θεραπεία.

Τέταρτο λάθος είναι η απομόνωση της εξέτασης από τη γενική αίματος. Τα δικτυοερυθροκύτταρα δεν δείχνουν μόνα τους αν η αναιμία είναι σιδηροπενική, μεγαλοβλαστική, αιμολυτική ή χρονίας νόσου. Δείχνουν κυρίως την ένταση της παραγωγής. Η αιτία χρειάζεται συνδυασμό εξετάσεων.

Πέμπτο λάθος είναι η σύγκριση αποτελεσμάτων από διαφορετικά εργαστήρια χωρίς προσοχή. Οι μέθοδοι, οι μονάδες και τα όρια αναφοράς μπορεί να διαφέρουν. Είναι ασφαλέστερο να αξιολογείται η τάση των αποτελεσμάτων στο ίδιο εργαστήριο, όταν αυτό είναι δυνατό.

16Συχνές ερωτήσεις

17Τι να θυμάστε, ραντεβού και βιβλιογραφία

Τα δικτυοερυθροκύτταρα είναι εξέταση που δείχνει την παραγωγική απάντηση του μυελού των οστών. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει αναιμία, υποψία αιμόλυσης, πρόσφατη αιμορραγία ή παρακολούθηση θεραπείας.

Αυξημένα δικτυοερυθροκύτταρα συνήθως δείχνουν αυξημένη παραγωγή νέων ερυθρών. Αυτό μπορεί να συμβαίνει μετά από αιμορραγία, σε αιμόλυση ή όταν ο οργανισμός ανταποκρίνεται σε θεραπεία. Χαμηλά ή ανεπαρκώς αυξημένα δικτυοερυθροκύτταρα μπορεί να δείχνουν ότι ο μυελός δεν παράγει αρκετά για τις ανάγκες του οργανισμού.

Το αποτέλεσμα δεν πρέπει να διαβάζεται μόνο του. Η σωστή ερμηνεία χρειάζεται γενική αίματος, αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτη, MCV, RDW, φερριτίνη, Β12, φυλλικό, LDH, χολερυθρίνη, απτοσφαιρίνη και κλινικό ιστορικό, ανάλογα με την περίπτωση.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία