Η αλκαλική φωσφατάση είναι ένζυμο που συνδέεται κυρίως με τη λειτουργία ήπατος και οστών.
Αυξημένες τιμές παρατηρούνται συχνά σε χολόσταση ή σε οστικές παθήσεις.
Χαμηλές τιμές μπορεί να σχετίζονται με διατροφικές ή μεταβολικές διαταραχές.
Η σωστή αξιολόγηση γίνεται σε συνδυασμό με GGT, AST, ALT, ασβέστιο και βιταμίνη D.
🧬 Τι είναι η Αλκαλική Φωσφατάση;
Η αλκαλική φωσφατάση είναι ένα ένζυμο που καταλύει την
απομάκρυνση φωσφορικών ομάδων (αποφωσφορυλίωση) από μόρια όπως
νουκλεοτίδια και πρωτεΐνες. Η δράση της είναι εντονότερη σε αλκαλικό pH, από όπου προέρχεται και η ονομασία της.
Το ένζυμο αυτό εντοπίζεται κυρίως στους εξής ιστούς:
Ήπαρ: στα χοληφόρα κύτταρα (ALP-1)
Οστά: στους οστεοβλάστες (ALP-2)
Πλακούντας: (ALP-3)
Έντερο: (ALP-4)
Νεφρά & λευκοκύτταρα: σε μικρότερη έκταση
Η μέτρησή της στον ορό αποτελεί μέρος του βασικού βιοχημικού ελέγχου αίματος και συμβάλλει στη διάγνωση ηπατικών, χολικών, οστικών και μεταβολικών διαταραχών.
📊 Φυσιολογικές Τιμές Αλκαλικής Φωσφατάσης
Οι φυσιολογικές τιμές της εξέτασης διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και την εγκυμοσύνη.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Ηλικιακή Ομάδα
Τιμές (IU/L)
Νεογνά
150 – 420
Βρέφη & Παιδιά
100 – 400
Έφηβοι
130 – 500
Ενήλικες Άνδρες
40 – 130
Ενήλικες Γυναίκες
35 – 115
Εγκυμοσύνη (2ο–3ο τρίμηνο)
60 – 240
Ηλικιωμένοι
40 – 140
⚠️ Οι τιμές μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο και τη μέθοδο μέτρησης.
📈 Αυξημένη ALP: Αίτια και Παθήσεις
Η αύξηση της αλκαλικής φωσφατάσης σχετίζεται συχνότερα με χολόσταση ή με αυξημένη οστική δραστηριότητα.
Μη παθολογικές αιτίες
Εγκυμοσύνη (πλακουντική μορφή)
Παιδική και εφηβική ηλικία
Πρόσφατο γεύμα (εντερική προέλευση)
Παθολογικές καταστάσεις
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Αίτιο
Κατηγορία
Παραδείγματα
Χολόσταση
Ηπατοχολική
Χολολιθίαση, PBC, PSC
Ηπατίτιδα
Ηπατική
Ιογενής, αλκοολική
Οστική νόσος
Οστική
Paget, ραχίτιδα, μεταστάσεις
Κακοήθειες
Νεοπλασματική
Μεταστάσεις ήπατος και οστών
Φάρμακα
Φαρμακογενής
Αντιεπιληπτικά, οιστρογόνα
💡 Κλινική σημείωση:
Η ταυτόχρονη μέτρηση GGT βοηθά στη διάκριση
ηπατικής από οστική προέλευση της αύξησης.
🩺 Κλινική Προσέγγιση Αυξημένων Τιμών
Όταν παρατηρείται αυξημένο εργαστηριακό αποτέλεσμα χωρίς σαφή κλινικά συμπτώματα,
η προσέγγιση πρέπει να είναι σταδιακή και συνδυαστική,
ώστε να αποφευχθούν άσκοπες εξετάσεις.
Στο πρώτο στάδιο, αξιολογούνται βασικές παράμετροι όπως η ηλικία, το φύλο, η κύηση
και το ιστορικό φαρμακευτικής αγωγής.
Σε πολλές περιπτώσεις, ήπιες αυξήσεις αποδεικνύονται παροδικές ή φυσιολογικές.
Εφόσον το εύρημα επιμένει, ακολουθεί στοχευμένος έλεγχος με ηπατικά ένζυμα, δείκτες χολόστασης
και παραμέτρους οστικού μεταβολισμού.
Η συνδυαστική αξιολόγηση επιτρέπει τη διάκριση
μεταξύ ηπατικής και οστικής προέλευσης.
Απεικονιστικός έλεγχος (υπερηχογράφημα, μαγνητική ή αξονική τομογραφία)
ενδείκνυται μόνο όταν υπάρχουν επίμονα παθολογικά ευρήματα
ή κλινικά συμπτώματα που τα συνοδεύουν.
🔍 Πρακτική οδηγία:
Σε ασυμπτωματικούς ασθενείς με ήπια αύξηση,
η επανεκτίμηση μετά από 4–8 εβδομάδες
είναι συχνά πιο χρήσιμη από άμεσο εκτεταμένο έλεγχο.
📉 Χαμηλή ALP: Τι Σημαίνει;
Η χαμηλή τιμή είναι λιγότερο συχνή από την αύξηση και συνήθως
δεν σχετίζεται με οξείες παθολογικές καταστάσεις.
Μπορεί όμως να αποτελεί ένδειξη διατροφικών, μεταβολικών ή ορμονικών διαταραχών.
Συχνότερα αίτια:
Υποσιτισμός
Έλλειψη ψευδαργύρου
Υποθυρεοειδισμός
Δυσαπορρόφηση (π.χ. κοιλιοκάκη)
Σε σπάνιες περιπτώσεις, επίμονες χαμηλές τιμές
μπορεί να σχετίζονται με γενετικά σύνδρομα,
όπως η υποφωσφατασία,
ιδίως όταν συνυπάρχουν
οστικά άλγη ή κατάγματα.
🩺 ALP και Ήπαρ
Η αύξηση του συγκεκριμένου ενζύμου
σχετίζεται κυρίως με ηπατοχολικές παθήσεις,
ιδιαίτερα όταν υπάρχει απόφραξη ή φλεγμονή των χοληφόρων.
Χολόσταση
Χολολιθίαση
Πρωτοπαθής Χολική Χολαγγειίτιδα (PBC)
Πρωτοπαθής Σκληρυντική Χολαγγειίτιδα (PSC)
Ηπατικές μεταστάσεις
Η συνεκτίμηση με GGT, τρανσαμινάσες
και απεικονιστικό έλεγχο,
όπου χρειάζεται,
βοηθά στον ακριβέστερο εντοπισμό της αιτίας.
🦴 ALP και Οστά
Η οστική μορφή του ενζύμου
παράγεται από τους οστεοβλάστες
και αντανακλά τον ρυθμό οστικού μεταβολισμού.
Παιδική ανάπτυξη
Νόσος Paget
Ραχίτιδα / οστεομαλακία
Οστικές μεταστάσεις
Κατάγματα σε φάση επούλωσης
Για πλήρη αξιολόγηση,
απαιτείται συνδυασμός με ασβέστιο, φώσφορο, PTH
και βιταμίνη D.
🤰 ALP στην Εγκυμοσύνη
Κατά την κύηση,
ιδιαίτερα μετά το 2ο τρίμηνο,
παρατηρείται συχνά φυσιολογική αύξηση
λόγω παραγωγής της πλακουντικής μορφής.
Αύξηση έως 2–3 φορές του ανώτερου φυσιολογικού
Συχνότερη στο 3ο τρίμηνο
Περαιτέρω διερεύνηση
απαιτείται όταν οι τιμές είναι δυσανάλογα υψηλές
ή συνοδεύονται από αύξηση τρανσαμινασών, GGT
ή συμπτώματα όπως κνησμός και ίκτερος.
👶 ALP στα Παιδιά
Στην παιδική και εφηβική ηλικία,
οι εργαστηριακές τιμές είναι φυσιολογικά υψηλότερες
λόγω αυξημένης οστικής ανάπτυξης
και έντονης δραστηριότητας των οστεοβλαστών.
Η παθολογική αύξηση εξετάζεται
μόνο όταν συνυπάρχουν οστικά άλγη, καθυστέρηση ανάπτυξης
ή άλλες βιοχημικές διαταραχές,
όπως χαμηλό ασβέστιο ή έλλειψη βιταμίνης D.
🎗️ ALP και Καρκίνος
Το συγκεκριμένο ένζυμο δεν αποτελεί ειδικό καρκινικό δείκτη,
ωστόσο μπορεί να εμφανίσει αύξηση
σε περιπτώσεις νεοπλασιών με μεταστάσεις
στο ήπαρ ή στα οστά.
Οστικές μεταστάσεις (π.χ. μαστός, προστάτης)
Ηπατικές μεταστάσεις (π.χ. παχύ έντερο)
Ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα
Χολαγγειοκαρκίνωμα
Σε επίμονη και ανεξήγητη αύξηση,
συνιστάται απεικονιστικός έλεγχος
και συνδυαστική αξιολόγηση με GGT
και άλλα ηπατικά ένζυμα.
🥦 Διατροφή και ALP
Η διατροφή επηρεάζει τις εργαστηριακές τιμές έμμεσα,
μέσω θρεπτικών συστατικών
που συμμετέχουν στη ρύθμιση
της ενζυμικής δραστηριότητας.
Ψευδάργυρος: απαραίτητος για φυσιολογική λειτουργία
Βιταμίνη D: ρυθμίζει τον οστικό μεταβολισμό
Πρωτεΐνη: βασικό δομικό συστατικό ενζύμων
Ασβέστιο & φώσφορος: σχετίζονται με οστική δραστηριότητα
Καταστάσεις όπως υποθρεψία
ή δυσαπορρόφηση
(π.χ. κοιλιοκάκη)
μπορούν να οδηγήσουν σε χαμηλότερα επίπεδα.
🌞 ALP και Βιταμίνη D
Η βιταμίνη D
παίζει καθοριστικό ρόλο
στον οστικό μεταβολισμό.
Σε περιπτώσεις έλλειψης,
παρατηρείται συχνά αντιρροπιστική αύξηση
της ενζυμικής δραστηριότητας.
⬆️ τιμή + ⬇️ 25(OH)D → ραχίτιδα / οστεομαλακία
⬇️ τιμή + ⬇️ 25(OH)D → πιθανή διατροφική ανεπάρκεια
Η συνδυασμένη μέτρηση 25(OH)D, ασβεστίου, φωσφόρου
και PTH
διευκολύνει τη διερεύνηση
μεταβολικών νοσημάτων των οστών.
🧪 Σχέση ALP με GGT
Η ταυτόχρονη αξιολόγηση
της ενζυμικής δραστηριότητας
και της GGT
βοηθά στη διαφορική διάγνωση
μεταξύ ηπατικής και οστικής αιτιολογίας.
Η GGT αυξάνεται συχνά σε αλκοολική ηπατοπάθεια
ή σε περιπτώσεις φαρμακογενούς ηπατοτοξικότητας.
🧬 Ισοένζυμα ALP
Υπάρχουν διαφορετικά ισοένζυμα,
ανάλογα με τον ιστό προέλευσης:
ALP-1: ήπαρ (χοληφόρα)
ALP-2: οστά (οστεοβλάστες)
ALP-3: πλακούντας
ALP-4: έντερο
Η ηλεκτροφόρηση ισοενζύμων
χρησιμοποιείται όταν δεν είναι σαφής
η προέλευση της αύξησης.
💊 Φάρμακα που Επηρεάζουν την ALP
Ορισμένα φάρμακα μπορούν να μεταβάλουν τις τιμές,
είτε μέσω ηπατικής επίδρασης
είτε μέσω οστικού μεταβολισμού.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Κατηγορία
Επίδραση
Παραδείγματα
Αντισυλληπτικά
Αύξηση
Οιστρογόνα
Αντιεπιληπτικά
Αύξηση
Phenytoin, Carbamazepine
Αναβολικά
Αύξηση
Oxandrolone
Μεθοτρεξάτη
Αύξηση
Ηπατοτοξικότητα
Θυρεοειδική αγωγή
Μείωση
Levothyroxine
⚠️ Σημείωση:
Κάθε μεταβολή αξιολογείται
σε συνδυασμό με ALT, AST και GGT.
🧪 Πώς Γίνεται η Εξέταση
Λήψη φλεβικού αίματος
Δεν απαιτείται αυστηρή νηστεία
Συνιστάται πρωινή αιμοληψία
📋 Ερμηνεία Αποτελεσμάτων
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Τιμή (IU/L)
Πιθανή Ερμηνεία
Επόμενος Έλεγχος
<30
Υποθρεψία / έλλειψη ψευδαργύρου
Zn, TSH, Vit D
30–50
Ήπια δυσαπορρόφηση
Αλβουμίνη
50–130
Φυσιολογικό (ενήλικες)
—
130–250
Ήπια αύξηση
GGT, ALT, AST
>250
Χολόσταση ή οστική νόσος
Απεικόνιση, ισοένζυμα
⚠️ Συχνά Λάθη στην Ερμηνεία Εργαστηριακών Τιμών
Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι η απομόνωση ενός και μόνο αποτελέσματος
χωρίς συσχέτιση με το υπόλοιπο βιοχημικό προφίλ.
Καμία τιμή δεν πρέπει να ερμηνεύεται εκτός κλινικού πλαισίου.
Η ηλικία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα,
καθώς σε παιδιά και εφήβους παρατηρούνται
φυσιολογικά υψηλότερες τιμές λόγω ανάπτυξης.
Αντίστοιχα, στην κύηση,
η αύξηση μπορεί να είναι απολύτως αναμενόμενη.
Επιπλέον, συχνά παραβλέπεται ο ρόλος της φαρμακευτικής αγωγής,
καθώς αρκετά σκευάσματα επηρεάζουν
έμμεσα τον μεταβολισμό των ενζύμων.
Τέλος, η υπερερμηνεία ήπιων αποκλίσεων
οδηγεί πολλές φορές σε άσκοπο άγχος
και περιττές εξετάσεις.
Η επαναληπτική μέτρηση
είναι συχνά το πιο αξιόπιστο επόμενο βήμα.
❓ Συχνές Ερωτήσεις για την Αλκαλική Φωσφατάση (ALP)
🔍 Τι είναι η ALP και ποιος είναι ο ρόλος της;
Η αλκαλική φωσφατάση (ALP) είναι ένζυμο που συμμετέχει σε αντιδράσεις αποφωσφορυλίωσης και εντοπίζεται κυρίως στο ήπαρ και στα οστά.
Η μέτρησή της χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση ηπατοχολικών και οστικών διαταραχών.
📈 Τι σημαίνει αυξημένη ALP;
Η αυξημένη ALP παρατηρείται συχνότερα σε χολόσταση (απόφραξη ή φλεγμονή των χοληφόρων)
και σε οστικές παθήσεις με αυξημένη οστεοβλαστική δραστηριότητα,
όπως η νόσος Paget ή οι οστικές μεταστάσεις.Η ερμηνεία πρέπει πάντα να γίνεται σε συνδυασμό με GGT, ALT, AST και ολική χολερυθρίνη.
📉 Τι σημαίνει χαμηλή ALP;
Η χαμηλή ALP είναι λιγότερο συχνή και μπορεί να σχετίζεται με υποθρεψία, έλλειψη ψευδαργύρου, υποθυρεοειδισμό ή, σπανιότερα, με γενετικά νοσήματα
όπως η υποφωσφατασία.Σε επίμονες πολύ χαμηλές τιμές (<30 IU/L)
συνιστάται περαιτέρω εργαστηριακός έλεγχος.
👶 Γιατί η ALP είναι υψηλή στα παιδιά και στους εφήβους;
Στην παιδική και εφηβική ηλικία, η ALP είναι φυσιολογικά αυξημένη λόγω της έντονης οστικής ανάπτυξης και της αυξημένης δραστηριότητας
των οστεοβλαστών.Διερεύνηση απαιτείται μόνο αν οι τιμές είναι υπερβολικά υψηλές
ή συνυπάρχουν παθολογικά συμπτώματα.
🤰 Είναι φυσιολογική η αύξηση ALP στην εγκυμοσύνη;
Ναι. Κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο,
η ALP αυξάνεται φυσιολογικά λόγω της πλακουντικής ALP.Τιμές έως 2–3 φορές πάνω από τα φυσιολογικά όρια
θεωρούνται συνήθως αναμενόμενες, εφόσον δεν υπάρχουν άλλα
παθολογικά ευρήματα.
🧪 Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση ALP;
Όχι. Η ALP δεν επηρεάζεται ουσιαστικά από τη λήψη τροφής.
Νηστεία απαιτείται μόνο αν διενεργούνται ταυτόχρονα
άλλες εξετάσεις που την προϋποθέτουν.
💊 Ποια φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν την ALP;
Ορισμένα φάρμακα ενδέχεται να επηρεάσουν τις τιμές της ALP,
όπως αντισυλληπτικά, αντιεπιληπτικά, αναβολικά στεροειδή και φάρμακα με ηπατοτοξικότητα.Η αξιολόγηση γίνεται πάντα σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα
ηπατικά ένζυμα.
🧬 Τι είναι τα ισοένζυμα ALP και πότε εξετάζονται;
Τα ισοένζυμα της ALP (ηπατικά, οστικά, πλακουντικά, εντερικά)
βοηθούν στον προσδιορισμό της προέλευσης της αύξησης.Ο έλεγχός τους ενδείκνυται όταν δεν είναι σαφές αν η αύξηση
προέρχεται από ήπαρ ή οστά.
🦴 Ποια είναι η σχέση της ALP με τη βιταμίνη D;
Η έλλειψη βιταμίνης D μπορεί να προκαλέσει δευτερογενή αύξηση της ALP, λόγω αυξημένης
οστικής ανακατασκευής.Σε αυξημένη ALP με φυσιολογικές ηπατικές εξετάσεις,
συνιστάται έλεγχος 25-OH βιταμίνης D, ασβεστίου και φωσφόρου.
🧪 Τι σημαίνει αυξημένη ALP με φυσιολογική GGT;
Όταν η ALP είναι αυξημένη αλλά η GGT φυσιολογική,
η αύξηση είναι πιο πιθανό να προέρχεται από τα οστά και όχι από το ήπαρ.Σε αυτή την περίπτωση, εξετάζεται ο οστικός μεταβολισμός και όχι η ηπατοχολική λειτουργία.
📊 Ποιες τιμές ALP θεωρούνται ανησυχητικές;
Σε ενήλικες, τιμές >250–300 IU/L ή επίμονες αποκλίσεις από τα φυσιολογικά όρια
απαιτούν διερεύνηση, ιδίως όταν συνοδεύονται από κλινικά συμπτώματα ή άλλες εργαστηριακές ανωμαλίες.
🍽️ Μπορεί η διατροφή να επηρεάσει την ALP;
Έμμεσα, ναι. Έλλειψη ψευδαργύρου, βιταμίνης D ή πρωτεΐνης
μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα της ALP μέσω διαταραχών
του οστικού μεταβολισμού.Η ισορροπημένη διατροφή συμβάλλει
στη φυσιολογική λειτουργία του ενζύμου.
Κλείστε εύκολα εξέταση Αλκαλικής Φωσφατάσης (ALP) ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
Ο ανθρώπινος ερπητοϊός τύπου 6 (HHV-6) διακρίνεται σε δύο γενετικά και λειτουργικά διακριτούς υποτύπους: HHV-6A και HHV-6B. Παρόλο που έχουν 90% γενετική ομολογία, οι διαφορές τους σε βιολογική συμπεριφορά, τροπισμό και παθογονικότητα είναι σημαντικές.
🔹 HHV-6A – Ο λιγότερο μελετημένος αλλά πιο νευροτροπικός τύπος
Σπανιότερος στον γενικό πληθυσμό, εντοπίζεται συχνότερα στην Αφρική και σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα.
Πιο “νευροτροπικός”: έχει προτίμηση στον νευρικό ιστό (εγκέφαλος, νωτιαίος μυελός).
Δεν προκαλεί συνήθως ροδάνθη στα παιδιά, όπως ο HHV-6B.
Έχει ενοχοποιηθεί για:
Νευροεκφυλιστικές νόσους όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας (MS).
Ο HHV-6B είναι η κύρια αιτία εγκεφαλίτιδας από HHV-6 μετά από μεταμόσχευση μυελού.
🧪 Εργαστηριακές Διαφορές μεταξύ HHV-6A και HHV-6B
Η διαφοροποίηση μεταξύ των δύο υποτύπων του HHV-6 (τύπου A και B) δεν είναι πάντα εύκολη στην καθημερινή εργαστηριακή πρακτική. Απαιτούνται ειδικές μοριακές τεχνικές, καθώς τα συμβατικά ορολογικά τεστ (IgM, IgG) δεν μπορούν να διαχωρίσουν τους δύο τύπους.
🔍 PCR – Πολυμεράση Αλυσιδωτής Αντίδρασης
Η ποσοτική PCR (qPCR) είναι η βασική μέθοδος για την ανίχνευση και μέτρηση του ιικού φορτίου HHV-6 στο αίμα, στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό ή σε άλλους ιστούς.
Η υποτυπική PCR με χρήση ειδικών εκκινητών (primers) επιτρέπει τη διάκριση μεταξύ HHV-6A και HHV-6B.
Σε περιπτώσεις ύποπτης ενσωμάτωσης του ιού στο DNA (CI-HHV-6), απαιτείται FISH ή long-range PCR.
🧫 Δείγματα που χρησιμοποιούνται για διάκριση A vs B
Αίμα (ορός ή πλάσμα): Ανίχνευση ενεργού ιαιμίας και υποτύπων.
ΕΝΥ (εγκεφαλονωτιαίο υγρό): Σε υποψία εγκεφαλίτιδας.
Βιοψία ιστών (π.χ. εγκεφάλου, ήπατος): Χρήσιμη για εντοπισμό HHV-6A σε νευρολογικές διαταραχές.
Σάλιο: Χρήσιμο για επιτήρηση σε παιδιατρικό πληθυσμό.
Η ανίχνευση HHV-6 DNA δεν σημαίνει απαραίτητα ενεργή λοίμωξη – ιδίως σε CI-HHV-6.
Η διάκριση HHV-6A από HHV-6B μπορεί να έχει σημασία σε νευρολογικά περιστατικά, μεταμοσχεύσεις και περίεργες ανοσολογικές εικόνες.
Σε περιπτώσεις υποτροπιαζόντων πυρετών ή CMV IgM ψευδώς θετικό, μπορεί να φανεί χρήσιμη η ταυτοποίηση του υποτύπου.
⚠️ Κλινική Σημασία της Διάκρισης
Η ακριβής διάκριση μεταξύ HHV-6A και HHV-6B είναι σημαντική σε:
Μεταμοσχευμένους ασθενείς (ο HHV-6B είναι πιο επιθετικός).
Νευρολογικές εκδηλώσεις (ο HHV-6A εντοπίζεται συχνότερα σε ιστό εγκεφάλου).
Έρευνες για αυτοάνοσες και εκφυλιστικές παθήσεις (π.χ. MS, CFS).
📌 Πίνακας Συνοπτικής Σύγκρισης
Χαρακτηριστικό
HHV-6A
HHV-6B
Συχνότητα
Λιγότερο κοινός
Πολύ κοινός (>95%)
Νόσος στα παιδιά
Όχι
Ναι – Ροδάνθη
Νευρολογικές Εκδηλώσεις
Ναι – συχνότερες
Επίσης πιθανές
Επανενεργοποίηση σε μεταμόσχευση
Λιγότερο συχνή
Πολύ συχνή
Ανίχνευση
PCR με υποτυπική ανάλυση
PCR
🧠 Ερευνητικά Ερωτήματα
Η ακριβής συμβολή του HHV-6A σε νευροεκφυλιστικά νοσήματα (π.χ. Alzheimer, MS) διερευνάται.
Ο ρόλος του στην απορρύθμιση του ανοσοποιητικού (π.χ. T-reg cell modulation) αποτελεί ερευνητικό πεδίο.
Ο συνδυασμός λοίμωξης από HHV-6A και άλλους ερπητοϊούς μπορεί να ενισχύει τη φλεγμονώδη αντίδραση.
👶 HHV-6 στα Παιδιά – Ροδάνθη (Roseola Infantum)
Η πρώτη επαφή του οργανισμού με τον HHV-6, συνήθως τύπου B, συμβαίνει συχνότερα σε ηλικία 6 έως 24 μηνών. Η πιο χαρακτηριστική εκδήλωση είναι η ροδάνθη, γνωστή και ως έκτη νόσος.
📋 Συμπτώματα της Ροδάνθης
Αιφνίδιος και υψηλός πυρετός (έως 40°C) διάρκειας 3–5 ημερών.
Με την υποχώρηση του πυρετού, εμφανίζεται ροζ-κόκκινο εξάνθημα στον κορμό, που μπορεί να επεκταθεί στα άκρα.
Ευερεθιστότητα, ήπια διάρροια, βουλωμένη μύτη.
Πιθανοί πυρετικοί σπασμοί (σε περίπου 10–15% των περιπτώσεων).
📌 Πότε να ανησυχήσετε
Πυρετός που διαρκεί πάνω από 5 ημέρες.
Υποτροπιάζουσες κρίσεις σπασμών.
Αδυναμία σίτισης, αφυδάτωση ή έντονη λήθαργος.
Εξάνθημα που επιμένει ή μετατρέπεται σε φυσαλιδώδες.
🔄 Επανενεργοποίηση του HHV-6 στα Παιδιά
Ο ιός παραμένει λανθάνων και μπορεί να επανενεργοποιηθεί κατά τη διάρκεια ιογενών λοιμώξεων, ανοσοκαταστολής ή ακόμα και μετά από εμβολιασμούς. Ωστόσο, σπάνια οδηγεί σε σοβαρή νόσο σε υγιή παιδιά.
📊 Στατιστικά
Έως και 95% των παιδιών έχουν μολυνθεί με HHV-6 έως την ηλικία των 3 ετών.
Η ροδάνθη είναι μία από τις πιο συχνές αιτίες υψηλού πυρετού σε βρέφη.
🧑⚕️ Λοίμωξη από HHV-6 σε Ενήλικες
Η πρωτοπαθής λοίμωξη από HHV-6 στους ενήλικες είναι σπάνια, καθώς οι περισσότεροι έχουν ήδη εκτεθεί στον ιό κατά την παιδική ηλικία. Ωστόσο, ο HHV-6 μπορεί να επανενεργοποιηθεί σε περιπτώσεις ανοσοκαταστολής ή σε περιβάλλοντα έντονου στρες για το ανοσοποιητικό σύστημα.
⚠️ Πρωτοπαθής Λοίμωξη σε Ενήλικες
Συμβαίνει κυρίως σε άτομα που δεν είχαν εκτεθεί ποτέ στον HHV-6.
Σε καταστάσεις ανοσοκαταστολής (όπως HIV, χημειοθεραπεία, μεταμόσχευση), ο ιός μπορεί να επανενεργοποιηθεί και να οδηγήσει σε σοβαρές εκδηλώσεις:
Εγκεφαλίτιδα και άλλες νευρολογικές εκδηλώσεις.
Πνευμονίτιδα, ειδικά σε ασθενείς μετά από αλλογενή μεταμόσχευση μυελού.
Καταστολή μυελού των οστών και κυτταροπενίες.
Ηπατίτιδα ή αύξηση ηπατικών ενζύμων.
🧠 Νευρολογικές Εκδηλώσεις σε Ενήλικες
Ο HHV-6 έχει συσχετιστεί με σοβαρές νευρολογικές διαταραχές σε ενήλικες, κυρίως μετά από επανενεργοποίηση:
Λεμφοκυτταρική μηνιγγίτιδα
Εγκεφαλίτιδα του μεσεγκεφάλου
Επιληπτικές κρίσεις και επιληπτικά σύνδρομα
Εγκάρσια μυελίτιδα
Νευροεκφυλιστικά σύνδρομα (πιθανή συμβολή στην σκλήρυνση κατά πλάκας)
💉 HHV-6 και Χρόνιες Καταστάσεις
Ορισμένες μελέτες έχουν συσχετίσει τον HHV-6 με σύνδρομο χρόνιας κόπωσης (CFS/ME), ίνωση και καρδιομυοπάθεια, ωστόσο οι σχέσεις αυτές δεν είναι πλήρως αποδεδειγμένες.
📌 Εργαστηριακή Εντόπιση του HHV-6 σε Ενήλικες
Ο ιός μπορεί να ανιχνευθεί με PCR σε αίμα, ΕΝΥ (εγκεφαλονωτιαίο υγρό), βιοψία ιστών ή σάλιο.
Σε περιπτώσεις χρόνιας ενεργού λοίμωξης (CI-HHV-6), ενδέχεται να υπάρχει επίμονη παρουσία DNA του ιού χωρίς κλινικά ευρήματα.
📈 Επιπολασμός & Στατιστικά
Περισσότερο από 90% του ενήλικου πληθυσμού φέρει αντισώματα κατά του HHV-6.
Η επανενεργοποίηση είναι σπάνια στους ανοσοεπαρκείς ενήλικες.
Εμφανίζεται πιο συχνά μετά από μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων ή συμπαγών οργάνων.
🏥 HHV-6 και Μεταμόσχευση
Η επανενεργοποίηση του HHV-6 αποτελεί σημαντικό κλινικό πρόβλημα σε ασθενείς που υποβάλλονται σε μεταμόσχευση, ιδίως σε περιπτώσεις αλλογενούς μεταμόσχευσης μυελού των οστών (HSCT – Hematopoietic Stem Cell Transplantation).
📌 Παράγοντες Κινδύνου Επανενεργοποίησης
Αλλογενής μεταμόσχευση με μη συμβατό δότη.
Καταστολή της κυτταρικής ανοσίας (T-cell depletion, αντιλεμφοκυτταρικά αντισώματα).
Συνυπάρχουσα CMV ή EBV λοίμωξη.
Χρήση ανοσοκατασταλτικών παραγόντων (π.χ. κορτικοστεροειδή).
🧪 Εκδηλώσεις σε Μεταμοσχευμένους Ασθενείς
Εγκεφαλίτιδα από HHV-6: Η πιο σοβαρή επιπλοκή – εμφανίζεται κυρίως εντός 2–6 εβδομάδων μετά τη μεταμόσχευση.
Εντεροκολίτιδα: Με επιμένοντα πυρετό και διάρροια.
Αναστολή αιμοποίησης: Παρατεταμένη αδυναμία αποκατάστασης των κυττάρων.
🧠 HHV-6 Εγκεφαλίτιδα Μετά από Μεταμόσχευση
Αποτελεί επείγουσα κλινική κατάσταση με υψηλή νοσηρότητα και θνησιμότητα. Τα κύρια χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν:
Αλλαγή επιπέδου συνείδησης.
Διαταραχές μνήμης, κυρίως ανωνησική αμνησία.
Επιληπτικές κρίσεις.
Σημαντικές αλλοιώσεις στους έσω κροταφικούς λοβούς στη μαγνητική τομογραφία (MRI).
Ανίχνευση του HHV-6 DNA στο ΕΝΥ με PCR.
🧫 Διαγνωστική Προσέγγιση
Η ανίχνευση HHV-6 σε ασθενείς μετά από μεταμόσχευση γίνεται με:
PCR σε πλάσμα, αίμα ή ΕΝΥ.
Σειριακές μετρήσεις του ιικού φορτίου για παρακολούθηση.
MRI εγκεφάλου σε περίπτωση νευρολογικών συμπτωμάτων.
💊 Θεραπευτική Αντιμετώπιση
Αντιικά: Foscarnet (προτιμώμενο) ή Ganciclovir.
Περιορισμός ανοσοκαταστολής όπου είναι εφικτό.
Υποστηρικτικά μέτρα για επιληπτικές κρίσεις ή άλλες επιπλοκές.
📈 Συχνότητα & Πρόγνωση
Η επανενεργοποίηση εμφανίζεται στο 30-50% των ασθενών μετά από HSCT.
Η εγκεφαλίτιδα από HHV-6 έχει θνησιμότητα έως και 40%, ιδιαίτερα χωρίς έγκαιρη θεραπεία.
Πρώιμη ανίχνευση και θεραπεία βελτιώνουν την πρόγνωση.
🧠 HHV-6 και Νευρολογικές Επιπλοκές
Ο HHV-6, ιδίως ο τύπος A, έχει ιδιαίτερη συγγένεια για το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ). Η παρουσία του σε εγκεφαλικό ιστό μπορεί να οδηγήσει σε ποικίλες νευρολογικές καταστάσεις, είτε ως αποτέλεσμα πρωτοπαθούς λοίμωξης είτε επανενεργοποίησης.
📍 Πιθανές Νευρολογικές Εκδηλώσεις
Εγκεφαλίτιδα (ιδιαίτερα σε ανοσοκατεσταλμένους).
Οξεία εγκεφαλοπάθεια.
Λεμφοκυτταρική μηνιγγίτιδα.
Αμφίπλευρη προσβολή του ιπποκάμπου.
Επιληπτικές κρίσεις ή νεοεμφανιζόμενη επιληψία.
Εγκάρσια μυελίτιδα και νευροπάθειες.
Πιθανή συμβολή σε απομυελινωτικές νόσους (π.χ. σκλήρυνση κατά πλάκας).
🔍 Εγκεφαλίτιδα από HHV-6
Η εγκεφαλίτιδα είναι η σοβαρότερη νευρολογική εκδήλωση. Εντοπίζεται κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα και συνοδεύεται από:
Πυρετό, κεφαλαλγία, σύγχυση ή λήθαργο.
Διαταραχές μνήμης, κυρίως αμνησία.
Επιληπτικές κρίσεις, ιδιαίτερα κροταφικής προέλευσης.
Αλλοιώσεις στην MRI στους έσω κροταφικούς λοβούς, ιδίως στον ιππόκαμπο.
Θετική PCR για HHV-6 στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό.
💡 Σημαντικό:
Ασθενείς με HHV-6 εγκεφαλίτιδα μπορούν να εμφανίσουν επιμένοντα νευρολογικά ελλείμματα, ακόμη και μετά την αντιική αγωγή.
❗ HHV-6 και Ψευδώς Θετικό CMV-IgM
Ο HHV-6 μπορεί να προκαλέσει διασταυρούμενη αντίδραση (cross-reactivity) σε ορολογικά τεστ για άλλους ερπητοϊούς, ιδίως τον κυτταρομεγαλοϊό (CMV). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να ανιχνεύεται ψευδώς θετικό IgM για CMV.
🧪 Πώς Προκαλείται;
Η ορολογική συγγένεια των ερπητοϊών (Herpesviridae) οδηγεί σε μη ειδική σύνδεση των αντισωμάτων.
Ο HHV-6 και ο CMV έχουν παρόμοια αντιγονικά επιτόπια.
Αυτό μπορεί να επηρεάσει τεστ ELISA ή immunofluorescence assays.
⚠️ Κλινικές Συνέπειες
Σε εγκύους, ένα ψευδώς θετικό CMV IgM μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη διάγνωση συγγενούς CMV λοίμωξης.
Μπορεί να προκαλέσει άσκοπη ανησυχία, εξετάσεις ή ακόμη και λανθασμένες παρεμβάσεις.
✅ Πώς Επιβεβαιώνεται;
Με χρήση PCR για CMV και HHV-6 σε ορούς ή ΕΝΥ.
Με δεύτερη ορολογική δοκιμή σε εξειδικευμένο εργαστήριο.
Με μετρήσεις avidity των IgG αντισωμάτων (σε πρόσφατες λοιμώξεις).
📌 Κλινική Σύσταση:
Σε κάθε περίπτωση θετικού CMV IgM χωρίς σαφή συμπτώματα ή ιστορικό, συνιστάται επιβεβαίωση με μοριακές τεχνικές για αποκλεισμό ψευδούς θετικότητας από HHV-6 ή άλλους ερπητοϊούς.
❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Τι είναι ο HHV-6 και πώς διαφέρει από άλλους ερπητοϊούς;
Ο HHV-6 είναι ένας ιός της οικογένειας των ερπητοϊών και μολύνει σχεδόν όλους τους ανθρώπους μέχρι την παιδική ηλικία. Σε αντίθεση με τους HSV-1/2 και τον CMV, έχει έντονη τροπισμό για το νευρικό και αιμοποιητικό σύστημα και χωρίζεται σε δύο υποτύπους (A και B) με διαφορετικές παθολογικές επιδράσεις.
Ποια είναι η βασική διαφορά μεταξύ HHV-6A και HHV-6B;
Ο HHV-6A σχετίζεται περισσότερο με νευρολογικές διαταραχές και εμφανίζεται κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα ή ενήλικες, ενώ ο HHV-6B είναι ο πιο κοινός και προκαλεί τη ροδάνθη σε βρέφη και μικρά παιδιά.
Πώς μεταδίδεται ο HHV-6;
Ο HHV-6 μεταδίδεται κυρίως μέσω του σιέλου, αλλά και κάθετα από τη μητέρα στο έμβρυο. Σπανιότερα μπορεί να μεταδοθεί με μετάγγιση αίματος ή μεταμόσχευση.
Πώς σχετίζεται ο HHV-6 με το ψευδώς θετικό CMV-IgM;
Ο HHV-6 μπορεί να προκαλέσει διασταυρούμενη αντίδραση στα τεστ αντισωμάτων για CMV, οδηγώντας σε ψευδώς θετικό CMV-IgM. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα σε περιόδους πρωτογενούς λοίμωξης ή επανενεργοποίησης HHV-6.
Μπορεί ο HHV-6 να προκαλέσει επιληψία ή εγκεφαλίτιδα;
Ναι. Ο HHV-6, ιδιαίτερα ο τύπος A, έχει συνδεθεί με επιληπτικές διαταραχές, εγκεφαλίτιδα, εγκεφαλοπάθεια και άλλες νευρολογικές εκδηλώσεις, ιδιαίτερα σε ανοσοκατεσταλμένους ή σε παιδιά μετά από ροδάνθη.
Τι είναι το CI-HHV-6 (Κληρονομούμενη Ενσωμάτωση);
Πρόκειται για ενσωμάτωση του ιικού γονιδιώματος στο DNA του ατόμου που μεταβιβάζεται γενετικά. Τα άτομα με CI-HHV-6 έχουν θετική PCR μόνιμα σε όλα τα κύτταρα αλλά χωρίς ενεργή λοίμωξη.
Είναι επικίνδυνος ο HHV-6 στην εγκυμοσύνη;
Συνήθως όχι, αλλά η επανενεργοποίηση μπορεί να επηρεάσει το έμβρυο. Σε περιπτώσεις CI-HHV-6 ή ενεργής λοίμωξης, απαιτείται εξειδικευμένη παρακολούθηση.
Υπάρχει τρόπος πρόληψης ή εμβολίου για HHV-6;
Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο για HHV-6. Η πρόληψη στηρίζεται στην αποφυγή μετάδοσης μέσω του σιέλου και στην ανοσολογική ενίσχυση (ιδίως σε μεταμοσχευμένους).
Πώς γίνεται η διάγνωση της λοίμωξης από HHV-6;
Η διάγνωση γίνεται με PCR για ιικό DNA σε αίμα, ΕΝΥ ή ιστούς. Η ορολογία (IgM/IgG) είναι περιορισμένης ακρίβειας. Η διαφοροποίηση A/B απαιτεί ειδική PCR.
Πότε πρέπει να υποψιαστώ λοίμωξη από HHV-6;
Σε:
Παιδιά με ανεξήγητο πυρετό και εξάνθημα.
Ενήλικες με νευρολογικά συμπτώματα χωρίς σαφή αιτία.
Μεταμοσχευμένους με εγκεφαλίτιδα, μυελοκαταστολή ή πνευμονίτιδα.
Ψευδώς θετικά αποτελέσματα σε CMV-IgM.
Ποια φάρμακα χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του HHV-6;
Τα κύρια φάρμακα είναι το Foscarnet και το Ganciclovir. Η χρήση τους αφορά σοβαρές περιπτώσεις ή ασθενείς με ανοσοκαταστολή. Σε παιδιά, η ροδάνθη δεν απαιτεί θεραπεία.
Μπορεί ο HHV-6 να υποτροπιάζει ή να γίνει χρόνια λοίμωξη;
Ναι, ιδίως σε άτομα με χρόνια κόπωση, HIV ή μεταμοσχευμένους, μπορεί να υπάρχει συνεχής επανενεργοποίηση ή επιμονή του ιού, προκαλώντας κλινικά προβλήματα.
Πώς μπορώ να διακρίνω αν η PCR δείχνει CI-HHV-6 ή ενεργή λοίμωξη;
Αν υπάρχει συνεχώς υψηλό ιικό φορτίο σε κάθε δείγμα, πιθανώς πρόκειται για CI-HHV-6. Η επιβεβαίωση γίνεται με ανάλυση λευκοκυτταρικού DNA ή οικογενειακό έλεγχο.
Zerr DM. “HHV-6 and the Central Nervous System.” Curr Opin Infect Dis. 2012;25(3):295–300. PMID: 22572962
Endo A, et al. “Clinical features of HHV-6 encephalitis after allogeneic hematopoietic stem cell transplantation.” Bone Marrow Transplant. 2021;56:1301–1307. PMID: 33122848
Clark DA. “Infections with human herpesvirus 6.” Rev Med Virol. 2000;10(3):155–173. DOI: 10.1002/rmv.284
Hall CB, Caserta MT, Schnabel KC, et al. “Human herpesvirus-6 infection in children.” N Engl J Med. 1994;331:432–438. DOI: 10.1056/NEJM199408183310703
Leruez-Ville M, et al. “Intrauterine Transmission and Clinical Expression of HHV-6 Infection.” Clin Infect Dis. 2017;65(1):107–113. DOI: 10.1093/cid/cix256
Pham T, et al. “HHV-6 reactivation after hematopoietic cell transplantation: A review.” Blood Rev. 2018;32(2):153–161. PMID: 28688691
Yoshikawa T. “Clinical Features of Human Herpesvirus-6A and -6B.” Pediatr Infect Dis J. 2020;39(7):e96–e98. DOI: 10.1097/INF.0000000000002705
Το σελήνιο (Se) είναι ιχνοστοιχείο απαραίτητο για θυρεοειδή, ανοσία και αντιοξειδωτική προστασία.
Χαμηλά επίπεδα μπορεί να σχετίζονται με κόπωση, μειωμένη άμυνα και διαταραχές θυρεοειδούς.
Η εξέταση σεληνίου στο αίμα βοηθά να αξιολογηθεί
αν υπάρχει έλλειψη ή υπερβολή και αν χρειάζεται παρέμβαση.
«Δείτε πότε έχει πραγματική αξία ο εργαστηριακός έλεγχος σεληνίου και πώς ερμηνεύονται σωστά τα αποτελέσματα.»
🧪 Τι είναι το Σελήνιο; – Ορισμός, Λειτουργίες και Ρόλος στην Υγεία
Το Σελήνιο (Selenium, Se) είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο με καθοριστική σημασία για την ανθρώπινη υγεία.
Ανήκει στα μικροθρεπτικά συστατικά που συμμετέχουν σε κρίσιμες
βιολογικές λειτουργίες, όπως η λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα,
η ανοσολογική απόκριση,
η προστασία από το οξειδωτικό στρες
και η κυτταρική επιδιόρθωση.
Το σελήνιο δεν μπορεί να παραχθεί από τον οργανισμό και πρέπει να προσλαμβάνεται
καθημερινά μέσω της διατροφής ή, σε ειδικές περιπτώσεις,
από συμπληρώματα διατροφής.
Η περιεκτικότητά του στις τροφές εξαρτάται από τη γεωγραφική περιοχή
και τη σύσταση του εδάφους.
🔬 Ποιες Είναι οι Βασικές Λειτουργίες του Σεληνίου στον Οργανισμό;
Το σελήνιο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των σεληνοπρωτεϊνών,
οι οποίες ρυθμίζουν μεταβολικές διεργασίες και προστατεύουν τα κύτταρα.
Οι σημαντικότερες περιλαμβάνουν:
🔁 Διοϊωδινάσες:
Υπεύθυνες για την ενεργοποίηση της θυρεοειδικής ορμόνης T3 από την T4.
🧬 Σεληνοπρωτεΐνη P:
Μεταφέρει το σελήνιο σε ζωτικά όργανα όπως εγκέφαλος, ήπαρ και μυοκάρδιο.
📌 Γιατί Είναι Σημαντικό το Σελήνιο για την Υγεία;
🛡️ Υποστηρίζει το ανοσοποιητικό σύστημα αυξάνοντας τη δραστηριότητα των Τ-λεμφοκυττάρων.
🧠 Παίζει ρόλο στην πρόληψη νευροεκφυλιστικών νοσημάτων (π.χ. Alzheimer, Parkinson).
🫀 Συμβάλλει στην καρδιοαγγειακή προστασία μειώνοντας τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες.
🧬 Εμπλέκεται στην αναπαραγωγική υγεία και την αντιστάθμιση κυτταρικής φθοράς.
⚠️ Τι Συμβαίνει σε Περίπτωση Έλλειψης ή Υπερβολής Σεληνίου;
Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό, ανοσοκαταστολή, καρδιοπάθειες και μειωμένη γνωστική λειτουργία. Αντίθετα, η υπερβολική λήψη (π.χ. μέσω συμπληρωμάτων) μπορεί να προκαλέσει σεληνίωση, με συμπτώματα όπως τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια και νευρολογικά προβλήματα.
Η σωστή πρόσληψη σεληνίου είναι ζωτικής σημασίας για τη μακροχρόνια ευεξία, και πρέπει να γίνεται με ιατρική παρακολούθηση όταν λαμβάνονται συμπληρώματα.
🍽️ Σελήνιο και Διατροφή – Πηγές & Απορρόφηση
Η βασική πηγή σεληνίου για τον άνθρωπο είναι η διατροφή. Το σελήνιο προσλαμβάνεται κυρίως μέσω τροφών φυτικής και ζωικής προέλευσης, με τις πιο πλούσιες πηγές να είναι οι παρακάτω:
🔝 Πλουσιότερες Τροφές σε Σελήνιο
🌰 Ξηροί καρποί Βραζιλίας – μακράν η πιο συμπυκνωμένη πηγή (1–2 καρποί μπορεί να καλύψουν το 100–200% των ημερήσιων αναγκών)
🐟 Τόνος, σαρδέλα, σολομός
🥚 Αυγά
🐓 Κοτόπουλο, συκώτι
🥩 Μοσχάρι και χοιρινό
🍄 Μανιτάρια
🌾 Δημητριακά ολικής άλεσης
🧀 Τυριά, κυρίως τσένταρ και gouda
📌 Παράγοντες που Επηρεάζουν την Περιεκτικότητα
Η συγκέντρωση σεληνίου σε φυτικές τροφές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το έδαφος στο οποίο έχουν καλλιεργηθεί. Περιοχές με φτωχό σελήνιο έδαφος (όπως η Κίνα και μέρη της Ευρώπης) οδηγούν σε τρόφιμα με μικρότερη περιεκτικότητα.
🔄 Απορρόφηση του Σεληνίου
Το σελήνιο απορροφάται κυρίως στο λεπτό έντερο υπό μορφή σεληνομεθειονίνης (από φυτικές τροφές) και σεληνοκυστεΐνης (από ζωικές τροφές). Η απορρόφηση είναι αρκετά υψηλή, περίπου 80–90%, και μπορεί να επηρεαστεί από:
✅ Την παρουσία βιταμινών A, C και E, που βελτιώνουν τη βιοδιαθεσιμότητα
⚠️ Την κατανάλωση φυτικών οξέων ή βαρέων μετάλλων, που μειώνουν την απορρόφηση
📉 Την ηλικία ή παθήσεις του γαστρεντερικού συστήματος
📍 Σημείωση για Χορτοφάγους & Vegans
Άτομα που ακολουθούν φυτοφαγική διατροφή μπορεί να χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσληψη σεληνίου, ειδικά αν τα τρόφιμά τους προέρχονται από περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος.
🧬 Ρόλος του Σεληνίου στον Οργανισμό
Το σελήνιο επιτελεί κρίσιμες λειτουργίες στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω της ενσωμάτωσής του σε περισσότερες από 25 διαφορετικές σεληνοπρωτεΐνες. Οι πρωτεΐνες αυτές παίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του μεταβολισμού, την αντιοξειδωτική προστασία, την ορμονική ισορροπία και την άμυνα του οργανισμού.
🔬 Σημαντικές Σεληνοπρωτεΐνες και Λειτουργίες
Γλουταθειονική υπεροξειδάση (GPx): Εξουδετερώνει υπεροξείδια και ελεύθερες ρίζες, προστατεύοντας το DNA, τις μεμβράνες και τα κύτταρα από οξειδωτική βλάβη.
Θειορεδοξίνη αναγωγάση: Συμβάλλει στην ανακύκλωση της βιταμίνης C και στην επιδιόρθωση του DNA.
Σεληνοπρωτεΐνες τύπου P: Μεταφέρουν και διανέμουν το σελήνιο στους ιστούς, με ιδιαίτερη σημασία για τον εγκέφαλο και το ήπαρ.
Διοϊωδινάσες: Ενεργοποιούν ή απενεργοποιούν τις θυρεοειδικές ορμόνες (π.χ. μετατροπή Τ4 σε Τ3).
⚙️ Βασικές Φυσιολογικές Δράσεις του Σεληνίου
🛡️ Ανοσορρύθμιση: Βοηθά στη σωστή λειτουργία των Τ-λεμφοκυττάρων και την παραγωγή κυτταροκινών
🧠 Νευροπροστασία: Συμβάλλει στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας και προστατεύει από εκφυλιστικές νόσους
🦠 Αντιιική Δράση: Ιδιαίτερα σημαντική στη μείωση του ιικού φορτίου και την άμυνα έναντι RNA ιών
🧬 Αντιοξειδωτική προστασία: Μείωση της κυτταρικής φλεγμονής και πρόληψη κυτταρικής βλάβης
🫀 Καρδιοπροστασία: Εμποδίζει την υπεροξείδωση των λιπιδίων και τη φλεγμονώδη απορρύθμιση του ενδοθηλίου
Η επάρκεια σεληνίου είναι λοιπόν κρίσιμη όχι μόνο για την άμυνα έναντι παθογόνων, αλλά και για την επιβράδυνση της κυτταρικής γήρανσης και την πρόληψη χρόνιων νοσημάτων.
🛡️ Σελήνιο και Ανοσοποιητικό Σύστημα
Το σελήνιο έχει καθοριστική σημασία για την ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η δράση του επηρεάζει τόσο τη φυσική (έμφυτη) όσο και την επίκτητη (προσαρμοστική) ανοσία, ενώ η ανεπάρκειά του μπορεί να οδηγήσει σε ανοσοκαταστολή και αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις.
🔬 Ρόλος του Σεληνίου στην Ανοσολογική Απόκριση
⚔️ Αυξάνει τη δραστικότητα των ΝΚ (Natural Killer) κυττάρων που καταστρέφουν ιούς και καρκινικά κύτταρα
📈 Βελτιώνει τη λειτουργικότητα των μακροφάγων και τη φαγοκυττάρωση
🧬 Συμβάλλει στην παραγωγή κυτταροκινών (όπως η IL-2) που ενισχύουν την ανοσολογική σηματοδότηση
🧫 Ενισχύει την απόπτωση (προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο) των μολυσμένων ή ανώμαλων κυττάρων
🦠 Σελήνιο και Αντιιική Προστασία
Η επάρκεια σεληνίου έχει συνδεθεί με χαμηλότερο ιικό πολλαπλασιασμό και μείωση της παραγωγής φλεγμονωδών κυτοκινών κατά τη διάρκεια ιογενών λοιμώξεων. Ενδεικτικά παραδείγματα:
Ιός HIV: Ασθενείς με χαμηλά επίπεδα σεληνίου παρουσιάζουν ταχύτερη εξέλιξη σε AIDS
Ιός της Γρίπης: Έχει παρατηρηθεί αυξημένη σοβαρότητα σε πληθυσμούς με ανεπαρκή σελήνιο
COVID-19: Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως η έλλειψη σεληνίου συσχετίζεται με αυξημένη θνησιμότητα
🧪 Κλινικά Ευρήματα & Μελέτες
Μελέτες έχουν δείξει πως η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα μπορεί να:
✅ Αυξήσει την αντίσταση σε λοιμώξεις
✅ Ενισχύσει τη δράση των αντισωμάτων μετά από εμβολιασμό
✅ Μειώσει τη φλεγμονώδη απόκριση σε βακτηριακές και ιογενείς λοιμώξεις
Η επαρκής πρόσληψη σεληνίου αποτελεί επομένως θεμέλιο λίθο της ανοσολογικής θωράκισης σε όλες τις ηλικίες, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλού επιδημιολογικού κινδύνου.
🤰 Σελήνιο και Εγκυμοσύνη
Το σελήνιο παίζει σημαντικό ρόλο κατά την εγκυμοσύνη, τόσο για τη μητέρα όσο και για την υγιή ανάπτυξη του εμβρύου. Η επαρκής πρόσληψη είναι κρίσιμη για την πρόληψη επιπλοκών όπως προεκλαμψία, ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης (IUGR) και χαμηλό βάρος γέννησης.
👶 Ρόλος του Σεληνίου στο Έμβρυο
🧬 Συμβάλλει στην κυτταρική διαφοροποίηση και ανάπτυξη του νευρικού συστήματος
🛡️ Παρέχει αντιοξειδωτική προστασία από ενδομήτριες φλεγμονές και οξειδωτικό στρες
🔁 Υποστηρίζει την ορμονική ισορροπία μέσω της συμμετοχής στις αποϊωδινάσες (θυρεοειδικές ορμόνες)
📉 Επιπτώσεις Ανεπάρκειας Σεληνίου στην Κύηση
Η έλλειψη σεληνίου σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για:
⚠️ Προεκλαμψία – μέσω αυξημένου οξειδωτικού στρες και ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας
⚠️ Αποβολές ή πρόωρο τοκετό
⚠️ Χαμηλό βάρος γέννησης
⚠️ Καθυστέρηση ανάπτυξης εμβρύου
📈 Χρήση Συμπληρωμάτων – Τι Λένε οι Κατευθυντήριες Οδηγίες
Οι περισσότερες επιστημονικές εταιρείες (π.χ. WHO, ACOG) συστήνουν την επάρκεια μέσω της διατροφής. Ωστόσο, σε πληθυσμούς με χαμηλά επίπεδα σεληνίου ή γνωστή έλλειψη, μπορούν να χορηγηθούν συμπληρώματα σε ασφαλείς δόσεις (60–100 mcg/ημέρα), κατόπιν ιατρικής καθοδήγησης.
Η υπερδοσολογία κατά την κύηση (>400 mcg/ημέρα) έχει συσχετιστεί με ανεπιθύμητες ενέργειες, συνεπώς απαιτείται προσοχή.
👩⚕️ Ιατρικές Συστάσεις
✅ Έλεγχος σεληνίου μέσω εξετάσεων αίματος σε γυναίκες με προϋπάρχουσες ενδοκρινολογικές διαταραχές (π.χ. Hashimoto)
✅ Έμφαση στη ποικίλη διατροφή με φυσικές πηγές σεληνίου
✅ Αποφυγή ανεξέλεγκτης χρήσης συμπληρωμάτων
Η σωστή παρακολούθηση και επαρκής πρόσληψη σεληνίου μπορεί να προσφέρει ένα προστατευτικό πλαίσιο για μια υγιή εγκυμοσύνη και σωστή εμβρυϊκή ανάπτυξη.
🧒 Σελήνιο στην Παιδική και Εφηβική Ηλικία
Το σελήνιο είναι απαραίτητο ήδη από τη βρεφική ηλικία, καθώς παίζει κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού, του θυρεοειδούς αδένα, καθώς και στη νευρολογική ωρίμανση.
🍼 Σελήνιο στα Βρέφη
👶 Το μητρικό γάλα περιέχει σελήνιο, ειδικά όταν η μητέρα έχει επαρκή διατροφική πρόσληψη
🧪 Το σελήνιο ενισχύει τη λειτουργία των αντιοξειδωτικών ενζύμων (GPx) προστατεύοντας από ενδοκυτταρικές βλάβες
⚠️ Τα βρέφη που τρέφονται αποκλειστικά με φόρμουλα μπορεί να χρειάζονται παρακολούθηση επιπέδων
🧒 Σελήνιο στα Παιδιά
Κατά την παιδική ηλικία, το σελήνιο υποστηρίζει:
🎯 Τη φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς (T3/T4 ισορροπία)
💪 Την καλή μυϊκή και σκελετική ανάπτυξη
🧠 Την ωρίμανση του εγκεφάλου και των γνωστικών λειτουργιών
🛡️ Την ενίσχυση της άμυνας ενάντια σε ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις
📈 Σελήνιο στην Εφηβεία
⚖️ Συμβάλλει στη ρύθμιση των ορμονικών αλλαγών και της μεταβολικής δραστηριότητας
🏃♂️ Υποστηρίζει την αντοχή και αποκατάσταση στους αθλητές εφήβους μέσω αντιοξειδωτικής δράσης
👩⚕️ Βοηθά στην πρόληψη διαταραχών του θυρεοειδούς, ιδιαίτερα σε κορίτσια
📊 Συνιστώμενη Ημερήσια Πρόσληψη (RDA) για Παιδιά & Εφήβους
6–12 μηνών: 15 mcg/ημέρα
1–3 ετών: 20 mcg/ημέρα
4–8 ετών: 30 mcg/ημέρα
9–13 ετών: 40 mcg/ημέρα
14–18 ετών: 55 mcg/ημέρα
Η καλή διατροφική κάλυψη με τρόφιμα πλούσια σε σελήνιο (π.χ. αυγά, ψάρι, δημητριακά ολικής) είναι επαρκής για τις περισσότερες περιπτώσεις. Συμπληρώματα συνιστώνται μόνο με ιατρική καθοδήγηση.
🧓 Σελήνιο στην Τρίτη Ηλικία
Καθώς ο οργανισμός γερνά, η ανάγκη για αντιοξειδωτική προστασία αυξάνεται. Το σελήνιο είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην τρίτη ηλικία, καθώς συμβάλλει στην πρόληψη εκφυλιστικών νόσων, στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού και στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
🧠 Γνωστική Υγεία και Νευροπροστασία
📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο για Alzheimer και άλλες μορφές άνοιας
🧬 Ενισχύει την αντιοξειδωτική προστασία στον εγκέφαλο μειώνοντας τη φλεγμονή
🧪 Βελτιώνει τη λειτουργία ενζύμων που προστατεύουν από νευροτοξικότητα
🛡️ Ανοσοποιητικό και Άμυνα κατά των Λοιμώξεων
👵 Οι ηλικιωμένοι παρουσιάζουν ανοσολογική γήρανση (immunosenescence)
⚔️ Το σελήνιο ενισχύει την απόκριση των Τ-λεμφοκυττάρων και μειώνει τη σοβαρότητα των ιογενών λοιμώξεων
💉 Μελέτες δείχνουν βελτιωμένη απόκριση σε εμβολιασμό με επάρκεια σεληνίου
🦴 Οστά και Μυοσκελετικό Σύστημα
🏋️ Το σελήνιο μειώνει το οξειδωτικό στρες που σχετίζεται με οστεοαρθρίτιδα και σαρκοπενία
🦵 Συμβάλλει στην καλύτερη λειτουργία των μυών και στη μείωση του μυϊκού πόνου
🍽️ Ενισχύει την απορρόφηση άλλων θρεπτικών στοιχείων (όπως ψευδάργυρος και βιταμίνη Ε)
📊 Ανάγκες και Πρόσληψη στην Τρίτη Ηλικία
Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη παραμένει ίδια με τους ενήλικες (~55 mcg/ημέρα), όμως οι ηλικιωμένοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο έλλειψης λόγω:
Σε άτομα άνω των 65, μπορεί να συστηθεί αιματολογικός έλεγχος σεληνίου και χορήγηση ήπιων συμπληρωμάτων (50–100 mcg/ημέρα), πάντοτε με επίβλεψη ιατρού.
🎯 Αντιοξειδωτική Δράση του Σεληνίου
Το σελήνιο αποτελεί έναν από τους βασικότερους συμμάχους του οργανισμού στη μάχη κατά του οξειδωτικού στρες. Μέσω των σεληνοπρωτεϊνών, κυρίως της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης (GPx), το σελήνιο παίζει κρίσιμο ρόλο στην εξουδετέρωση των ελευθέρων ριζών και στη διατήρηση της κυτταρικής ακεραιότητας.
⚙️ Εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες και μειώνει το οξειδωτικό στρες σε κυτταρικό επίπεδο.
🧪 Πώς Δρα Αντιοξειδωτικά το Σελήνιο;
⚙️ Το σελήνιο ενσωματώνεται στην GPx, ένα ένζυμο που απομακρύνει υπεροξείδια του υδρογόνου (H2O2) και οργανικά υπεροξείδια από τα κύτταρα
🔄 Η GPx συνεργάζεται με το αντιοξειδωτικό σύστημα γλουταθειόνης (GSH) για την ανάπλαση και προστασία των μεμβρανών
🚫 Μειώνει τη λιπιδική υπεροξείδωση (oxidative lipid damage), καθυστερώντας τη φθορά των κυτταρικών μεμβρανών
💡 Συμμετέχει στην επιδιόρθωση πρωτεϊνών και του DNA μετά από οξειδωτική βλάβη
📉 Επιπτώσεις του Οξειδωτικού Στρες Χωρίς Επάρκεια Σεληνίου
Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα ελευθέρων ριζών, συμβάλλοντας σε:
Το σελήνιο έχει αποτελέσει αντικείμενο μελετών για την επίδρασή του στη μακροβιότητα και την επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης. Άτομα με επάρκεια σε σελήνιο φαίνεται να εμφανίζουν:
✅ Μειωμένους δείκτες φλεγμονής
✅ Βελτιωμένη κυτταρική ανάπλαση
✅ Καθυστέρηση εμφάνισης εκφυλιστικών νόσων
Η αντιοξειδωτική δράση του σεληνίου καθιστά το στοιχείο αυτό κρίσιμο για την πρόληψη χρόνιων παθήσεων και τη διατήρηση της κυτταρικής υγείας.
🧫 Σελήνιο και Καρκίνος – Τι Λένε οι Μελέτες
Το σελήνιο έχει μελετηθεί εκτενώς για την πιθανή του επίδραση στην πρόληψη του καρκίνου. Η ισχυρή του αντιοξειδωτική δράση, η συμμετοχή του σε μηχανισμούς απόπτωσης και μεταγραφικού ελέγχου, καθώς και η ενίσχυση του ανοσοποιητικού, δημιουργούν τη βάση για τη θεωρία πως το σελήνιο μπορεί να αναστείλει τη διαδικασία της καρκινογένεσης.
🔍 Επιλεγμένα Είδη Καρκίνου και Σελήνιο
🧔 Καρκίνος προστάτη: Πολλαπλές μελέτες έχουν εξετάσει τη σύνδεση μεταξύ σεληνίου και μειωμένου κινδύνου, με ανάμεικτα αποτελέσματα
🚬 Καρκίνος πνεύμονα: Η ανεπάρκεια σεληνίου φαίνεται να συσχετίζεται με υψηλότερη επίπτωση, ιδιαίτερα σε καπνιστές
🍽️ Καρκίνοι του γαστρεντερικού: Πιθανή προστατευτική δράση έναντι καρκίνου στομάχου, παχέος εντέρου και ήπατος
👩 Καρκίνος μαστού: Έχει αναφερθεί σύνδεση μεταξύ χαμηλών επιπέδων Se και επιθετικότερων μορφών
📊 Κλινικές Μελέτες & Μετα-αναλύσεις
Η πιο γνωστή μελέτη είναι η SELECT (Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial), η οποία περιλάμβανε 35.000 άνδρες:
🔬 Αντικείμενο: Εξέταση επίδρασης συμπληρωμάτων σεληνίου (200 mcg/ημέρα) και βιταμίνης E στην πρόληψη του καρκίνου του προστάτη
📉 Αποτελέσματα: Καμία στατιστικά σημαντική μείωση κινδύνου – αντίθετα, παρατηρήθηκε μικρή αύξηση σε ομάδες με βιταμίνη Ε μόνη
❗ Συμπέρασμα: Η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου δεν ενδείκνυται προληπτικά σε γενικό πληθυσμό χωρίς ανεπάρκεια
🧬 Πιθανοί Μηχανισμοί Αντικαρκινικής Δράσης
🚫 Αναστολή πολλαπλασιασμού καρκινικών κυττάρων μέσω επιρροής γονιδιακής έκφρασης
💥 Προώθηση της απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος)
🛡️ Προστασία του DNA από οξειδωτικές μεταλλάξεις
⚖️ Ρύθμιση των φλεγμονωδών κυτοκινών (TNF-α, IL-6)
⚠️ Τι Πρέπει να Γνωρίζουμε
Παρότι ορισμένες μελέτες δείχνουν οφέλη, η επιστημονική κοινότητα δεν συνιστά τη χρήση συμπληρωμάτων σεληνίου ως αντικαρκινική πρόληψη, εκτός εάν υπάρχει διαπιστωμένη ανεπάρκεια. Οι υπερβολικές δόσεις ενδέχεται να είναι τοξικές και ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.
Η διατροφική κάλυψη μέσω φυσικών τροφών παραμένει η ασφαλέστερη επιλογή για τη γενική πρόληψη καρκίνου.
🔬 Ανεπάρκεια Σεληνίου – Συμπτώματα και Επιπτώσεις
Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη λειτουργία πολλών συστημάτων του οργανισμού. Αν και σπάνια σε χώρες με επαρκή διατροφή, εμφανίζεται σε συγκεκριμένους πληθυσμούς και οδηγεί σε καρδιακές, θυρεοειδικές, ανοσολογικές και νευρολογικές διαταραχές.
📉 Συμπτώματα Ανεπάρκειας
🫀 Κόπωση, καρδιακή δυσλειτουργία ή μυοκαρδιοπάθεια
🛡️ Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις λόγω ανοσοκαταστολής
❄️ Ευαισθησία στο κρύο λόγω διαταραχής θυρεοειδούς
⚡ Μυϊκή αδυναμία, πόνοι και σαρκοπενία
🔁 Μειωμένη μετατροπή T4 σε T3 (θυρεοειδική υπολειτουργία)
🚩 Πληθυσμοί Υψηλού Κινδύνου
🧒 Βρέφη πρόωρα ή με χαμηλό βάρος γέννησης
🧓 Ηλικιωμένοι με περιορισμένη δίαιτα
🧬 Άτομα με Hashimoto ή άλλες αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες
🧫 Ασθενείς με HIV/AIDS ή άλλες ανοσοκαταστολές
🧪 Ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια ή σε αιμοκάθαρση
🥗 Χορτοφάγοι σε περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος
🩺 Σχετιζόμενες Παθολογικές Καταστάσεις
🦠 Νόσος Keshan: Ιογενής μυοκαρδιοπάθεια που σχετίζεται με σοβαρή ανεπάρκεια σεληνίου. Παρατηρήθηκε σε παιδιά και γυναίκες στην Κίνα.
🧬 Hashimoto: Η χαμηλή διαθεσιμότητα σεληνίου μειώνει την αποϊωδίωση της Τ4, επιδεινώνει την ανοσολογική απάντηση και επιταχύνει την καταστροφή του θυρεοειδούς.
🧠 Νευρολογικές διαταραχές: Χαμηλό σελήνιο σχετίζεται με μειωμένη δραστηριότητα της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης στον εγκέφαλο και αυξημένο οξειδωτικό στρες.
Η έγκαιρη διάγνωση και η διατροφική ή συμπληρωματική αποκατάσταση μπορούν να προλάβουν μόνιμες βλάβες, ειδικά σε ευάλωτους πληθυσμούς.
💊 Υπερβολική Πρόσληψη – Τοξικότητα και Κίνδυνοι
Αν και το σελήνιο είναι απαραίτητο για την υγεία, η υπερβολική πρόσληψή του μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές παρενέργειες. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται σεληνίωση (selenosis) και οφείλεται κυρίως στη λήψη υψηλών δόσεων συμπληρωμάτων ή την υπερκατανάλωση τροφών με πολύ υψηλή συγκέντρωση (π.χ. ξηροί καρποί Βραζιλίας).
🚫 Τοξικό Όριο και Μέγιστη Ανεκτή Πρόσληψη (UL)
🔢 Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και το IOM, η μέγιστη ασφαλής πρόσληψη είναι 400 mcg/ημέρα για ενήλικες
📌 Οι δόσεις >700 mcg/ημέρα μπορεί να προκαλέσουν κλινικά σημεία τοξικότητας
⚠️ Οι ξηροί καρποί Βραζιλίας περιέχουν 50–90 mcg σελήνιο ανά καρπό, και η υπερκατανάλωση (π.χ. 6–8 ημερησίως) μπορεί να ξεπεράσει το ασφαλές όριο
❗ Συμπτώματα Οξείας ή Χρόνιας Σεληνίωσης
😷 Μεταλλική γεύση στο στόμα
😵 Ζάλη, πονοκέφαλοι, ευερεθιστότητα
🦷 Εύθραυστα νύχια και τριχόπτωση
🦶 Απολέπιση δέρματος, εξανθήματα, ερυθρότητα
🤢 Ναυτία, κοιλιακό άλγος, διάρροια
💓 Καρδιακές αρρυθμίες (σε βαριά μορφή)
🧠 Νευρολογικά συμπτώματα όπως μουδιάσματα και αδυναμία
🧪 Εργαστηριακά Ευρήματα Τοξικότητας
📈 Επίπεδα σεληνίου στον ορό >150 mcg/L
🧬 Αυξημένη σεληνοπρωτεΐνη-P (σε αρχικό στάδιο)
📉 Πτώση της δραστικότητας της GPx λόγω ανασταλτικής ανατροφοδότησης
🩺 Αντιμετώπιση
❌ Διακοπή λήψης συμπληρωμάτων και περιορισμός διατροφικών πηγών
💧 Ενυδάτωση και αποκατάσταση ηλεκτρολυτών
⚕️ Σε σοβαρές περιπτώσεις → νοσηλεία για αποτοξίνωση και παρακολούθηση
Η σωστή δοσολογία και η χρήση συμπληρωμάτων μόνο με ιατρική καθοδήγηση είναι κρίσιμη. Η πρόληψη της τοξικότητας είναι απλή όταν τηρούνται οι οδηγίες!
📊 Τιμές Αναφοράς Σεληνίου
Η μέτρηση του σεληνίου στο αίμα αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για την εκτίμηση της διατροφικής κατάστασης και του κινδύνου ανεπάρκειας ή τοξικότητας. Οι τιμές μπορούν να διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με το εργαστήριο, την ηλικία και την κατάσταση υγείας του εξεταζόμενου.
🧪 Τυπικές Εργαστηριακές Τιμές Σεληνίου στον Ορό
Πληθυσμός
Φυσιολογικές Τιμές
Μονάδα
Ενήλικες
70–130
μg/L
Παιδιά
60–120
μg/L
Έγκυες
65–130
μg/L
Άτομα τρίτης ηλικίας
60–125
μg/L
Οι τιμές κάτω από 70 μg/L θεωρούνται ύποπτες για ανεπάρκεια, ενώ επίπεδα άνω των 130–150 μg/L μπορεί να υποδηλώνουν υπερφόρτωση ή αυξημένο κίνδυνο για σεληνίωση.
🧬 Ποια Δείγματα Χρησιμοποιούνται
🩸 Ορός ή πλάσμα αίματος (η πιο κοινή μέθοδος)
🦷 Νύχια ή τρίχες για μακροχρόνια έκθεση
🧪 Σεληνοπρωτεΐνη P – για καλύτερη εκτίμηση βιοδιαθεσιμότητας
Η εκτίμηση των επιπέδων πρέπει να γίνεται πάντα στο κλινικό πλαίσιο και να λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως φλεγμονή, λοίμωξη, ηλικία και διατροφή.
🧪 Εξέταση Σεληνίου στο Αίμα
Η εξέταση σεληνίου στο αίμα χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των επιπέδων του στοιχείου στον οργανισμό και εφαρμόζεται τόσο σε περιπτώσεις υποψίας ανεπάρκειας όσο και πιθανής τοξικότητας. Η μέτρηση συνιστάται σε ειδικούς πληθυσμούς, όπως ασθενείς με χρόνιες νόσους, έγκυες, ηλικιωμένους ή άτομα που λαμβάνουν συμπληρώματα.
Η εξέταση πρέπει πάντα να ερμηνεύεται από ιατρό, με βάση το πλήρες ιστορικό, τις διατροφικές συνήθειες και τις συνυπάρχουσες παθολογίες.
⚕️ Σελήνιο και Φάρμακα – Αλληλεπιδράσεις
Το σελήνιο μπορεί να επηρεαστεί ή να επηρεάσει τη δράση διαφόρων φαρμάκων. Ορισμένα φάρμακα μειώνουν την απορρόφηση ή την αποθήκευσή του, ενώ άλλα επηρεάζονται από τα επίπεδά του στον οργανισμό. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές μπορεί να έχουν κλινική σημασία σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών (π.χ. ηλικιωμένοι, θυρεοειδοπαθείς, ανοσοκατεσταλμένοι).
📉 Φάρμακα που Μειώνουν την Απορρόφηση ή τη Διαθεσιμότητα του Σεληνίου
💊 Αντιόξινα (αλουμίνιο, μαγνήσιο, ασβέστιο): Δεσμεύουν το σελήνιο στον γαστρεντερικό σωλήνα
💊 Αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs – π.χ. ομεπραζόλη): Επηρεάζουν το pH και μειώνουν την απορρόφηση
💊 Χολεστυραμίνη: Συνδέεται με τα χολικά οξέα, μειώνοντας την απορρόφηση λιποδιαλυτών συστατικών
💊 Κορτικοστεροειδή: Αυξάνουν την αποβολή σεληνίου με τα ούρα
💊 Αμινογλυκοσίδες (π.χ. γενταμυκίνη): Σε υψηλές δόσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση των επιπέδων
📈 Φάρμακα των Οποίων η Αποτελεσματικότητα Επηρεάζεται από το Σελήνιο
💉 Χημειοθεραπευτικά (cisplatin): Το σελήνιο μπορεί να μειώσει τις παρενέργειες της νεφροτοξικότητας
💉 Αντιθυρεοειδικά (π.χ. μεθιμαζόλη): Τα χαμηλά επίπεδα σεληνίου μειώνουν την αποτελεσματικότητα
💊 Ανοσοτροποποιητικά (π.χ. ιντερφερόνες): Το σελήνιο ενισχύει την ανοσολογική τους δράση
💊 Αντιϊκά (π.χ. lamivudine, tenofovir): Η παρουσία επαρκούς σεληνίου σχετίζεται με καλύτερη ιική καταστολή
⚠️ Συστάσεις για Ασθενείς
🩺 Ενημερώστε τον ιατρό σας αν λαμβάνετε συμπληρώματα σεληνίου
⏳ Μην τα λαμβάνετε ταυτόχρονα με αντιόξινα ή PPIs – προτιμήστε διαφορετική ώρα
🔍 Αν ακολουθείτε φαρμακευτική αγωγή για θυρεοειδή ή ανοσολογικά νοσήματα, ελέγξτε τα επίπεδα σεληνίου
🧪 Σε ειδικές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί τακτική παρακολούθηση (π.χ. σε νεφρική ανεπάρκεια ή HIV)
Η φαρμακευτική συμβατότητα του σεληνίου πρέπει να αξιολογείται κατά περίπτωση, ιδίως όταν πρόκειται για μακροχρόνια θεραπεία ή χρήση πολλαπλών φαρμάκων ταυτόχρονα (polypharmacy).
🌱 Συμπληρώματα Σεληνίου – Πότε Χρειάζονται;
Τα συμπληρώματα σεληνίου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόληψη ή τη θεραπεία της ανεπάρκειας, καθώς και σε συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις όπου παρατηρείται αυξημένη ανάγκη ή απώλεια. Ωστόσο, η τυφλή χρήση χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί να είναι επικίνδυνη λόγω του στενού θεραπευτικού εύρους του σεληνίου.
⚕️ Χρησιμοποιείτε μόνο πιστοποιημένα προϊόντα από αξιόπιστους κατασκευαστές
Η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου μπορεί να αποδειχθεί ευεργετική, αρκεί να καθοδηγείται από εργαστηριακά δεδομένα και ιατρική κρίση.
📉 Σελήνιο και Αυτοάνοσα Νοσήματα
Το σελήνιο έχει ισχυρή επίδραση στην ανοσορρύθμιση, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό στα αυτοάνοσα νοσήματα. Η επαρκής του παρουσία συμβάλλει στη μείωση της φλεγμονώδους απόκρισης, στον περιορισμό της οξειδωτικής βλάβης και στην εξισορρόπηση των Τ-κυττάρων.
🧬 Μηχανισμοί Δράσης του Σεληνίου στην Αυτοανοσία
🛡️ Ρυθμίζει την ισορροπία μεταξύ Th1 / Th2 και Th17 / Treg κυτταρικών υποπληθυσμών
🔬 Μειώνει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών όπως IL-6, TNF-α
📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένα αντισώματα anti-TPO
✅ Συμπληρωματική χορήγηση 200 mcg/ημέρα έχει δείξει μείωση των anti-TPO και βελτίωση της εικόνας του υπερηχογραφήματος
📊 Βοηθά στην ομαλότερη μετατροπή T4 → T3
⚠️ Ενδείκνυται σε επιλεγμένες περιπτώσεις με τεκμηριωμένη έλλειψη
👁️ Graves’ Disease & Οφθαλμοπάθεια
🧿 Σελήνιο μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα οφθαλμοπάθειας Graves
📉 Μειώνει τη φλεγμονή στον οφθαλμικό ιστό και επιβραδύνει την πρόοδο
🧪 Δόσεις 100–200 mcg/ημέρα σε αρχικά στάδια έχουν δείξει όφελος
🦴 Ρευματοειδής Αρθρίτιδα (RA)
🧬 Στους ασθενείς με RA παρατηρείται χαμηλή συγκέντρωση σεληνίου
🛡️ Αντιοξειδωτική και ανοσορρυθμιστική δράση συμβάλλει στη μείωση της αρθρικής φλεγμονής
📉 Συμπληρώματα σελήνιο σε μελέτες έχουν δείξει μείωση δεικτών φλεγμονής (π.χ. CRP, ESR)
⚖️ Συστάσεις
🧪 Εξέταση σεληνίου στον ορό προτείνεται πριν από τη χορήγηση συμπληρωμάτων
⚕️ Προσδιορισμένη δόση από ιατρό (συνήθως 100–200 mcg/ημέρα)
🔁 Παρακολούθηση αντισωμάτων και κλινικής εικόνας ανά 3–6 μήνες
Το σελήνιο αποτελεί μια επαρκώς τεκμηριωμένη ανοσορρυθμιστική προσέγγιση σε ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα, όμως απαιτεί εξατομικευμένη στρατηγική.
🧴 Σελήνιο και Δέρμα / Γήρανση
Το σελήνιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη δερματική υγεία και στη διαδικασία της γήρανσης. Μέσω της ισχυρής του αντιοξειδωτικής δράσης, προστατεύει τα κύτταρα του δέρματος από τη φθορά, ενισχύει την άμυνα έναντι της υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) και συμμετέχει στη διατήρηση της ελαστικότητας και του κολλαγόνου.
🧬 Μηχανισμοί Δράσης στο Δέρμα
🌞 Προστασία από UV ακτινοβολία: Μειώνει το οξειδωτικό στρες που προκαλείται από την ηλιακή έκθεση
💧 Διατήρηση υγρασίας: Συμβάλλει στην ακεραιότητα της επιδερμικής μεμβράνης
🧪 Αναγέννηση ιστών: Βοηθά στην επιδιόρθωση κυτταρικών βλαβών μετά από τραύμα ή εγκαύματα
🧴 Ενεργοποίηση δερματικών ενζύμων: Συμμετέχει στη δράση ενζύμων που σταθεροποιούν κολλαγόνο & ελαστίνη
🧓 Σελήνιο και Καθυστερημένη Γήρανση
📉 Μειώνει την εμφάνιση ρυτίδων που οφείλονται σε φωτογήρανση
🔬 Αναστέλλει την υπεροξείδωση λιπιδίων της κυτταρικής μεμβράνης
🧠 Βοηθά στην επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης του δέρματος
💄 Καλλυντική Χρήση του Σεληνίου
🧴 Χρησιμοποιείται σε αντηλιακές κρέμες και αντιγηραντικούς ορούς
🧼 Παρών σε σαμπουάν για αντιμετώπιση πιτυρίδας και σμηγματορροϊκής δερματίτιδας
🧖 Σε φόρμουλες για ανάπλαση και σύσφιξη σε ώριμα δέρματα
📌 Προσοχή
⚠️ Η τοπική χρήση πρέπει να γίνεται με προϊόντα εγκεκριμένα και σωστά δοσολογημένα
💊 Η λήψη από του στόματος (συμπλήρωμα) δεν υποκαθιστά τη δερματική φροντίδα και δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 200 mcg/ημέρα
Η συνδυαστική προσέγγιση με διατροφή, συμπληρώματα (όπου ενδείκνυται) και τοπικά προϊόντα μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην υγεία και την αισθητική του δέρματος.
❤️ Σελήνιο και Καρδιοαγγειακή Υγεία
Το σελήνιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της καρδιοαγγειακής υγείας μέσω της αντιοξειδωτικής, αντιφλεγμονώδους και ενδοθηλιακής του δράσης. Χαμηλά επίπεδα σεληνίου έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιακής νόσου, υπέρτασης και αθηροσκλήρωσης.
🫀 Μηχανισμοί Προστασίας
🧪 Αντιοξειδωτική δράση: Μειώνει το οξειδωτικό στρες στα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων
🛡️ Αναστολή λιπιδικής υπεροξείδωσης: Προστατεύει την LDL χοληστερόλη από οξείδωση
💉 Μείωση φλεγμονής: Αναστέλλει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών (π.χ. IL-6, TNF-α)
🧬 Σταθεροποίηση πλάκας: Μειώνει τον κίνδυνο ρήξης αθηρωματικής πλάκας
⚙️ Υποστήριξη λειτουργίας μυοκαρδίου: Μέσω της δράσης της GPx εντός των καρδιακών μυών
📊 Επιδημιολογικές Μελέτες
📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένη θνητότητα από καρδιαγγειακά αίτια
🫀 Η νόσος Keshan (σε πληθυσμούς της Κίνας) επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα σεληνίου για το μυοκάρδιο
📈 Μελέτες δείχνουν συσχέτιση επάρκειας σεληνίου με χαμηλότερα επίπεδα CRP και βελτιωμένη ενδοθηλιακή λειτουργία
🔍 Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τη χορήγηση σεληνίου ως μοναδικό προληπτικό μέτρο έναντι καρδιοαγγειακών νοσημάτων
💊 Η συμπληρωματική χρήση πρέπει να βασίζεται σε εργαστηριακά δεδομένα και όχι ως γενικευμένη στρατηγική
Η επάρκεια σεληνίου ενισχύει τη καρδιοπροστασία σε συνεργασία με υγιεινή διατροφή, φυσική άσκηση και έλεγχο παραγόντων κινδύνου.
📖 Συμπεράσματα & Πρακτικές Συμβουλές
Το σελήνιο είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο που επηρεάζει πολυάριθμες λειτουργίες του οργανισμού, από την αντιοξειδωτική άμυνα και την ανοσία μέχρι τη θυρεοειδική υγεία, την καρδιοαγγειακή προστασία και την κυτταρική αναγέννηση.
🔑 Κύρια Σημεία
🛡️ Το σελήνιο είναι κεντρικός παράγοντας στην αντιοξειδωτική άμυνα μέσω των σεληνοπρωτεϊνών (GPx, thioredoxin reductase)
🧬 Συμμετέχει στην ανοσορρύθμιση και στη μείωση φλεγμονωδών αντιδράσεων
⚖️ Παίζει ρόλο-κλειδί στη ρύθμιση του θυρεοειδούς και την ενεργοποίηση της Τ3
🧒 Η επάρκεια σεληνίου είναι κρίσιμη στην ανάπτυξη, την εγκυμοσύνη και την τρίτη ηλικία
💊 Η ανεπάρκεια συνδέεται με χρόνιες παθήσεις, ενώ η υπερβολή μπορεί να οδηγήσει σε τοξικότητα
📌 Πρακτικές Συμβουλές
🥜 Προτιμήστε διατροφή με τροφές πλούσιες σε σελήνιο όπως ξηροί καρποί Βραζιλίας, ψάρια, αυγά, δημητριακά ολικής
📋 Αν έχετε ιστορικό θυρεοειδοπάθειας, ανοσοκαταστολής ή καρδιοπάθειας, συζητήστε με τον ιατρό σας για πιθανό έλεγχο σεληνίου
⚠️ Αποφύγετε τη λήψη συμπληρωμάτων χωρίς έλεγχο αίματος – η αυτοδιάγνωση μπορεί να είναι επικίνδυνη
🧪 Η εξέταση σεληνίου είναι απλή και μπορεί να συνδυαστεί με άλλους διατροφικούς δείκτες (ψευδάργυρος, μαγνήσιο, βιταμίνη D)
🧘 Συνδυάστε την πρόσληψη με υγιεινό τρόπο ζωής: καλή διατροφή, κίνηση, διαχείριση άγχους
Η ισορροπημένη πρόσληψη σεληνίου αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο πρόληψης και υποστήριξης της συνολικής υγείας. Όπως με κάθε μικροθρεπτικό συστατικό, η δόση κάνει τη διαφορά.
❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
✅ Ποια είναι η ιδανική ημερήσια πρόσληψη σεληνίου;
Για τους ενήλικες, η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη (RDA) είναι 55 mcg/ημέρα. Σε εγκύους και θηλάζουσες γυναίκες αυξάνεται στα 60–70 mcg/ημέρα. Η μέγιστη ανεκτή δόση (UL) είναι 400 mcg/ημέρα.
🥜 Πόσοι ξηροί καρποί Βραζιλίας καλύπτουν τις ανάγκες μου σε σελήνιο;
Ένας μόνο ξηρός καρπός Βραζιλίας περιέχει περίπου 60–90 mcg σεληνίου. Συνεπώς, 1–2 καρποί ημερησίως είναι αρκετοί για κάλυψη. Πολλοί (>4-5) μπορεί να οδηγήσουν σε υπερδοσολογία αν καταναλώνονται καθημερινά.
🧬 Ποια είναι η σχέση σεληνίου με τον θυρεοειδή αδένα;
Το σελήνιο είναι απαραίτητο για την ενεργοποίηση των θυρεοειδικών ορμονών (μετατροπή T4 σε T3). Επίσης, μειώνει τα αντισώματα anti-TPO σε ασθενείς με Hashimoto και προστατεύει από οξειδωτικό στρες τον αδένα.
⚖️ Τι μπορεί να προκαλέσει έλλειψη σεληνίου;
Κακή διατροφή, χορτοφαγία σε περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος, χρόνια νοσήματα (νεφρική ανεπάρκεια, HIV), παρατεταμένη χρήση φαρμάκων (PPIs, κορτικοστεροειδή) ή δυσαπορρόφηση από το έντερο.
🚫 Ποια είναι τα συμπτώματα υπερβολικής πρόσληψης σεληνίου (σεληνίωσης);
Τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια, μεταλλική γεύση στο στόμα, δερματικά εξανθήματα, ναυτία, διάρροια, ευερεθιστότητα. Σε σοβαρές περιπτώσεις: νευρολογικά συμπτώματα ή καρδιακές αρρυθμίες.
🧪 Πότε πρέπει να κάνω εξέταση σεληνίου;
Αν παρουσιάζετε ύποπτα συμπτώματα (κόπωση, θυρεοειδοπάθεια, μειωμένη ανοσία), ή αν λαμβάνετε μακροχρόνια συμπληρώματα. Συνιστάται και σε εγκύους, ηλικιωμένους και ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα.
👶 Είναι ασφαλές το σελήνιο για παιδιά;
Ναι, αλλά μόνο στις σωστές δόσεις. Για παιδιά 1–3 ετών, 20 mcg/ημέρα, και για εφήβους 9–13 ετών 40 mcg/ημέρα. Αποφύγετε συμπληρώματα χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
🧴 Το σελήνιο βοηθά στην υγεία του δέρματος;
Ναι. Προστατεύει από UV φθορά, ενισχύει την αντιοξειδωτική άμυνα των κυττάρων, καθυστερεί την εμφάνιση ρυτίδων και βελτιώνει την ελαστικότητα του δέρματος.
Η βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ) είναι ένα απαραίτητο, υδατοδιαλυτό θρεπτικό συστατικό με ισχυρές αντιοξειδωτικές και ανοσοενισχυτικές ιδιότητες. Από την πρόληψη του σκορβούτου μέχρι την υποστήριξη της ενέργειας και του δέρματος, η βιταμίνη C παραμένει από τις πιο δημοφιλείς βιταμίνες στον κόσμο.
Η βιταμίνη C, γνωστή και ως ασκορβικό οξύ, είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη που παίζει καθοριστικό ρόλο σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Είναι απαραίτητη για τη σύνθεση του κολλαγόνου, την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, την απορρόφηση του σιδήρου και την προστασία από το οξειδωτικό στρες.
Σε αντίθεση με τα περισσότερα θηλαστικά, ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να συνθέσει τη βιταμίνη C ενδογενώς, επομένως πρέπει να προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής ή συμπληρωμάτων.
🔬 Χημικά Χαρακτηριστικά:
Μοριακός τύπος: C₆H₈O₆
Μοριακή μάζα: 176.12 g/mol
Υδατοδιαλυτότητα: Υψηλή
Χαρακτηριστικά: Αντιοξειδωτικό, δρα σε υδατικό περιβάλλον
⚙️ Συμμετοχή στη σύνθεση καρνιτίνης και νευροδιαβιβαστών
🔗 Αντιοξειδωτική προστασία από ελεύθερες ρίζες
🩸 Βοηθά στην απορρόφηση μη-αιμικού σιδήρου απ’ο φυτικές πηγές.
Η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης C συμβάλλει όχι μόνο στην πρόληψη της ανεπάρκειας (σκορβούτο), αλλά και στη διατήρηση καλής υγείας, ιδίως σε περιόδους στρες, ιώσεων ή φλεγμονής.
💡 Οφέλη & Δράσεις της Βιταμίνης C
Αντιοξειδωτική προστασία: Εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες και προστατεύει τα κύτταρα από οξειδωτική βλάβη.
Ενίσχυση ανοσοποιητικού: Συμβάλλει στην παραγωγή λευκών αιμοσφαιρίων και τη λειτουργία των φαγοκυττάρων.
Απορρόφηση σιδήρου: Αυξάνει την απορρόφηση μη αιμικού σιδήρου από φυτικές τροφές.
Σύνθεση κολλαγόνου: Είναι απαραίτητη για τη δομή του δέρματος, των αγγείων, των οστών και των συνδέσμων.
Επούλωση τραυμάτων: Επιταχύνει τη διαδικασία αναγέννησης των ιστών.
Αντιφλεγμονώδης δράση: Συμβάλλει στη ρύθμιση της φλεγμονώδους απόκρισης.
🧬 Αποθήκευση και Μεταβολισμός της Βιταμίνης C
Η βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ) είναι υδατοδιαλυτή και δεν αποθηκεύεται σημαντικά στον οργανισμό, όπως συμβαίνει με τις λιποδιαλυτές βιταμίνες. Η περίσσεια αποβάλλεται γρήγορα μέσω των ούρων, γεγονός που απαιτεί συνεχή πρόσληψη από τη διατροφή ή τα συμπληρώματα.
📍 Όργανα με υψηλή συγκέντρωση βιταμίνης C:
Επινεφρίδια
Λευκά αιμοσφαίρια (ουδετερόφιλα & λεμφοκύτταρα)
Ήπαρ
Εγκέφαλος
Νεφρά
Μάτια (φακός & αμφιβληστροειδής)
Η βιταμίνη C συσσωρεύεται ιδιαίτερα στα ανοσοκύτταρα και τους επινεφριδικούς αδένες, όπου παίζει ρόλο στην καταπολέμηση του στρες και των λοιμώξεων.
⚙️ Μεταβολισμός:
Η απορρόφηση γίνεται κυρίως στο λεπτό έντερο μέσω ενεργητικής μεταφοράς (SVCT-1 & SVCT-2).
Η μέγιστη απορρόφηση επιτυγχάνεται σε δόσεις έως 200 mg. Μεγαλύτερες δόσεις απορροφώνται δυσανάλογα λιγότερο.
Η βιταμίνη C μεταβολίζεται σε οξαλικά και θρεονικά οξέα.
Ο χρόνος ημιζωής της κυμαίνεται από 30 λεπτά έως λίγες ώρες στο πλάσμα (βλ. προηγούμενη ενότητα).
🚽 Αποβολή:
Η αποβολή γίνεται κυρίως από τα νεφρά (ούρα), και ενισχύεται όταν τα επίπεδα πλάσματος υπερβαίνουν το νεφρικό κατώφλι (~70–80 μmol/L).
📌 Κλινική Σημασία:
Η ταχεία κάθαρση της βιταμίνης C απαιτεί καθημερινή πρόσληψη.
Σε καταστάσεις στρες, λοίμωξης ή φλεγμονής, η κατανάλωση της αυξάνεται.
Η απορρόφηση μπορεί να επηρεαστεί από διάρροια, σύνδρομα δυσαπορρόφησης ή αλκοολισμό.
⏱️ Χρόνος Ημιζωής της Βιταμίνης C
Η βιταμίνη C έχει μικρό χρόνο ημιζωής στο πλάσμα, καθώς είναι υδατοδιαλυτή και δεν αποθηκεύεται επαρκώς στον οργανισμό. Ο χρόνος ημιζωής διαφέρει ανάλογα με τη μορφή χορήγησης:
Μορφή
Χρόνος Ημιζωής (T1/2)
Σχόλια
💉 Ενδοφλέβια (IV)
~30 λεπτά
Πολύ γρήγορη κάθαρση, απαιτείται συχνή ή συνεχής χορήγηση
💊 Από του στόματος (per os)
8–40 λεπτά
Εξαρτάται από τη δόση και αν λήφθηκε με τροφή
🧪 Σε λευκοκύτταρα
10–20 ώρες
Αντικατοπτρίζει τα επίπεδα στους ιστούς
💧 Liposomal μορφή
2–4 ώρες
Αυξημένη βιοδιαθεσιμότητα και σταδιακή αποδέσμευση
📌 Επιπλέον Σχόλια:
Η βιταμίνη C αποβάλλεται μέσω των ούρων όταν τα επίπεδα υπερβαίνουν τις ανάγκες.
Για καλύτερη αξιοποίηση, προτείνεται κατανομή της δόσης μέσα στην ημέρα (π.χ. 2 x 500 mg).
Οι ιστοί όπως τα λευκοκύτταρα και τα επινεφρίδια λειτουργούν ως «αποθήκες» με μεγαλύτερη διάρκεια διατήρησης της βιταμίνης.
📌 Όργανα με Υψηλή Συγκέντρωση Βιταμίνης C
Επινεφρίδια
Εγκέφαλος
Ήπαρ
Νεφρά
Λευκά αιμοσφαίρια
Η μέγιστη συγκέντρωση επιτυγχάνεται στα λευκά αιμοσφαίρια και τους ιστούς υψηλής μεταβολικής δραστηριότητας.
⚠️ Ανεπάρκεια Βιταμίνης C – Συμπτώματα & Σκορβούτο
Η ανεπαρκής πρόσληψη βιταμίνης C μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές για την υγεία. Σε ήπιες περιπτώσεις, εμφανίζονται κόπωση και εξασθένηση του ανοσοποιητικού. Σε προχωρημένες περιπτώσεις αναπτύσσεται σκορβούτο.
📋 Κύρια Συμπτώματα της Ανεπάρκειας:
Αιμορραγία ούλων και δοντιών
Εύκολες εκχυμώσεις (μελανιές)
Ξηροδερμία & τραχύ δέρμα
Καθυστέρηση επούλωσης τραυμάτων
Αρθραλγίες & μυαλγίες
Κόπωση, αδυναμία, κακή διάθεση
🧼 Τι είναι το Σκορβούτο;
Το σκορβούτο είναι η προχωρημένη μορφή σοβαρής έλλειψης βιταμίνης C. Συνδέεται με διαταραχές στον σχηματισμό κολλαγόνου, αιμορραγίες, απώλεια δοντιών, αναιμία, ακόμα και θάνατο. Σήμερα εμφανίζεται κυρίως σε άτομα με βαριά υποσιτισμό, χρόνιες παθήσεις ή εξαρτήσεις.
💡 Συμπληρωματικές Ομάδες Υψηλού Κινδύνου:
Ηλικιωμένοι
Καπνιστές
Αλκοολικοί
Χειρουργημένοι (γαστρεκτομή, bypass)
Άτομα με διαταραχές απορρόφησης
🛡️ Βιταμίνη C και Ανοσοποιητικό Σύστημα
Η βιταμίνη C αποτελεί βασικό σύμμαχο του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Συμμετέχει σε πολλαπλά επίπεδα άμυνας, από την ενεργοποίηση λευκών αιμοσφαιρίων έως και την αναγέννηση άλλων αντιοξειδωτικών όπως η βιταμίνη Ε.
🧪 Πώς Ενισχύει την Ανοσολογική Άμυνα:
Αυξάνει την παραγωγή και λειτουργία των ουδετεροφίλων
Βελτιώνει την κινητικότητα και φαγοκυτταρική ικανότητα των μακροφάγων
Υποστηρίζει τη διαφοροποίηση των λεμφοκυττάρων Τ και Β
Ενισχύει την παραγωγή ιντερφερονών
Μειώνει τη διάρκεια και σοβαρότητα κοινών ιώσεων (π.χ. κρυολόγημα)
Η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης C έχει φανεί ότι μειώνει τη συχνότητα λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού σε πληθυσμούς με υψηλή φυσική καταπόνηση (π.χ. στρατιώτες, δρομείς αντοχής).
🥦 Βιταμίνη C & Διατροφή – Συμβουλές
Η διατροφή αποτελεί την κύρια φυσική πηγή βιταμίνης C. Επειδή η βιταμίνη C είναι υδατοδιαλυτή και ευαίσθητη στη θερμότητα και το φως, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην επιλογή και παρασκευή των τροφίμων.
🍓 Πλούσιες Πηγές Βιταμίνης C:
Ακτινίδιο
Φράουλες
Πορτοκάλι & μανταρίνι
Κόκκινη πιπεριά
Μπρόκολο
Καρότο (σε μικρότερο βαθμό)
Μαϊντανός & σπανάκι
Λάχανο & κουνουπίδι
👨🍳 Συμβουλές για Μέγιστη Απορρόφηση:
Κατανάλωση των φρούτων και λαχανικών ωμών ή ελαφρώς ατμισμένων
Αποφυγή μαγειρέματος σε υψηλές θερμοκρασίες
Κατανάλωση άμεσα μετά την κοπή (όχι μακροχρόνια αποθήκευση)
Χρήση φρέσκων χυμών χωρίς επεξεργασία ή παστερίωση
📌 Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη (ΣΗΠ) για ενήλικες είναι περίπου 75–90 mg, όμως μπορεί να φτάσει τα 200–1000 mg σε καταστάσεις αυξημένων αναγκών.
🤒 Κρυολόγημα, Γρίπη & Βιταμίνη C
Η βιταμίνη C χρησιμοποιείται ευρέως για την πρόληψη και θεραπεία του κοινού κρυολογήματος και της γρίπης. Παρόλο που δεν «θεραπεύει» ιώσεις, η συστηματική της χρήση έχει οφέλη στην ένταση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων.
📉 Τι δείχνουν οι μελέτες:
⏱️ Μείωση διάρκειας: Κατά ~8% στους ενήλικες και ~14% στα παιδιά
📉 Μείωση σοβαρότητας: Ήπια συμπτώματα, λιγότερες ημέρες πυρετού ή απουσίας
🏃 Προληπτική δράση: Σε αθλητές ή στρατιώτες μειώθηκε η συχνότητα κατά 50%
Η αποτελεσματικότητα σχετίζεται περισσότερο με τη μακροχρόνια καθημερινή πρόσληψη και λιγότερο με την εφάπαξ λήψη κατά την έναρξη των συμπτωμάτων.
💊 Δοσολογία που χρησιμοποιείται στις μελέτες:
500 mg έως 2 g ημερησίως
Καλύτερα σε διαιρεμένες δόσεις (π.χ. πρωί & βράδυ)
⚠️ Σε υψηλές δόσεις μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις ή ήπια διάρροια.
🧪 Αντικαρκινική Δράση – Τι Λένε οι Μελέτες
Η βιταμίνη C έχει προσελκύσει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον λόγω της πιθανής αντικαρκινικής της δράσης. Παρότι τα ευρήματα είναι αντικρουόμενα, κάποιες μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να συμβάλλει στην αναστολή ανάπτυξης καρκινικών κυττάρων.
🔬 Πιθανοί μηχανισμοί αντικαρκινικής δράσης:
Δημιουργία υπεροξειδίου του υδρογόνου (H2O2) σε υψηλές συγκεντρώσεις
Ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε in vitro και ζωικά μοντέλα
Αντικρουόμενα αποτελέσματα σε ανθρώπινες μελέτες
Η χορήγηση ενδοφλέβιας βιταμίνης C σε πολύ υψηλές δόσεις (≥10 g) υπό έλεγχο φαίνεται ασφαλής
⚠️ Σημαντικό: Δεν συστήνεται η χρήση της βιταμίνης C ως αντικαρκινική θεραπεία χωρίς επίβλεψη γιατρού. Ωστόσο, μπορεί να υποστηρίξει τη γενική υγεία σε ογκολογικούς ασθενείς.
🧴 Βιταμίνη C & Υγεία του Δέρματος
Η βιταμίνη C αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δερματολογικής υγείας και της αντιγηραντικής φροντίδας. Η ισχυρή αντιοξειδωτική της δράση και η συμβολή της στη σύνθεση κολλαγόνου ενισχύουν την ελαστικότητα και φωτεινότητα της επιδερμίδας.
🌟 Οφέλη της Βιταμίνης C για το Δέρμα:
Διεγείρει τη σύνθεση κολλαγόνου – μειώνει ρυτίδες
Προστατεύει από φωτογήρανση & ακτινοβολία UV
Ενισχύει τη λάμψη της επιδερμίδας
Μειώνει δυσχρωμίες και πανάδες
Επιταχύνει την επούλωση τραυμάτων & ουλών
🧴 Τοπική Χρήση (Serum – Κρέμες):
Ιδανικές συγκεντρώσεις: 10% – 20%
Συχνά συνδυάζεται με υαλουρονικό οξύ ή βιταμίνη Ε
Προτιμήστε σκευάσματα με σταθερή μορφή (π.χ. Ascorbyl Glucoside)
Αποθηκεύστε σε σκοτεινό μέρος, μακριά από θερμότητα
💡 Η συστηματική πρόσληψη μέσω διατροφής ενισχύει εσωτερικά την υγεία του δέρματος, ενώ η τοπική εφαρμογή προσφέρει άμεση προστασία & αισθητικό αποτέλεσμα.
❤️ Βιταμίνη C & Καρδιοαγγειακή Υγεία
Η βιταμίνη C έχει αναγνωριστεί ως σημαντικός καρδιοπροστατευτικός παράγοντας, κυρίως λόγω της αντιοξειδωτικής και αντιφλεγμονώδους δράσης της. Παίζει ρόλο στην υγεία των αγγείων, την αρτηριακή πίεση και τα λιπίδια.
🔬 Πιθανοί Μηχανισμοί Καρδιοπροστασίας:
Βελτίωση της ενδοθηλιακής λειτουργίας
Αναστολή οξείδωσης της LDL χοληστερόλης
Μείωση της φλεγμονής και της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP)
Ελάττωση της αρτηριακής πίεσης σε ήπιες υπερτασικές καταστάσεις
Ενίσχυση της παραγωγής νιτρικού οξειδίου (NO)
📊 Τι δείχνουν οι μελέτες:
Σε δοσολογία ≥500 mg/ημέρα, βελτιώνονται οι δείκτες φλεγμονής
Μικρή αλλά στατιστικά σημαντική μείωση της αρτηριακής πίεσης
Συμπληρωματική χρήση με στατίνες έχει θετική συνέργεια
⚠️ Αν και δεν αντικαθιστά την αγωγή, η βιταμίνη C συμπληρώνει τη συνολική στρατηγική για καρδιαγγειακή προστασία, ειδικά όταν υπάρχει υψηλό οξειδωτικό φορτίο.
💥 Οξειδωτικό Στρες & Αντιοξειδωτική Δράση
Το οξειδωτικό στρες είναι μια ανισορροπία μεταξύ της παραγωγής ελευθέρων ριζών και της ικανότητας του οργανισμού να τις εξουδετερώσει. Η βιταμίνη C είναι από τα πιο ισχυρά υδατοδιαλυτά αντιοξειδωτικά στον άνθρωπο.
🧪 Πώς δρα αντιοξειδωτικά η Βιταμίνη C;
Καταστρέφει ρίζες υπεροξειδίου, υδροξυλίου και ρίζες αλκυλίου
Αναγεννά άλλα αντιοξειδωτικά όπως η βιταμίνη Ε και το γλουταθειόνη
Διατηρεί την ακεραιότητα των κυτταρικών μεμβρανών και του DNA
Αναστέλλει τις φλεγμονώδεις οξειδωτικές διαδικασίες
Η συνεχής έκθεση σε οξειδωτικούς παράγοντες χωρίς επαρκή βιταμίνη C οδηγεί σε πρόωρη γήρανση, φλεγμονές, και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
🔗 Συνδυασμοί με Άλλες Βιταμίνες και Μέταλλα
Η βιταμίνη C συνεργάζεται αποτελεσματικά με άλλες βιταμίνες και ιχνοστοιχεία ενισχύοντας τη δράση τους ή/και διευκολύνοντας την απορρόφησή τους. Οι σωστοί συνδυασμοί ενισχύουν την υγεία και την αποτελεσματικότητα των συμπληρωμάτων.
✅ Βέλτιστοι Συνδυασμοί:
Σίδηρος (Fe): Η βιταμίνη C αυξάνει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου (φυτική προέλευση). Συνιστάται λήψη τους μαζί, ειδικά σε χορτοφάγους ή αναιμικούς ασθενείς.
Βιταμίνη Ε: Δρά συνεργιστικά ως αντιοξειδωτικό. Η C αναγεννά τη βιταμίνη Ε μετά από οξείδωση.
Σελήνιο (Se): Δρουν ως συμπληρωματικά αντιοξειδωτικά στο πλάσμα.
Βιταμίνες Β-συμπλέγματος: Συνδυάζονται συχνά σε ενεργειακά συμπληρώματα.
Κουερσετίνη: Βελτιώνει τη βιοδιαθεσιμότητα της κουερσετίνης, ιδίως σε αντι-ιικά σκευάσματα.
⚠️ Συνδυασμοί που Θέλουν Προσοχή:
Χαλκός (Cu): Πολύ υψηλές δόσεις βιταμίνης C ίσως μειώσουν τα επίπεδα χαλκού
Αντιπηκτικά/Ασπιρίνη: Μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση ή δράση
📌 Σε συμπληρώματα πολλαπλών θρεπτικών συστατικών, επιδιώκεται σωστή ισορροπία μεταξύ C, ψευδαργύρου, σιδήρου, Ε και σεληνίου.
🧪 Εξετάσεις για τα Επίπεδα Βιταμίνης C
Η μέτρηση των επιπέδων βιταμίνης C γίνεται κυρίως στο πλάσμα ή στα λευκοκύτταρα. Παρότι δεν είναι εξέταση ρουτίνας, έχει εφαρμογή σε περιπτώσεις υποθρεψίας, χρόνιας φλεγμονής ή λήψης συμπληρωμάτων.
🔬 Τύποι Εξετάσεων:
Ασκορβικό οξύ πλάσματος (Plasma Ascorbic Acid): Η πιο κοινή μέθοδος
Βιταμίνη C σε λευκοκύτταρα: Αντικατοπτρίζει καλύτερα τις εσωτερικές αποθήκες
Ουρικό οξύ: Έμμεσα μπορεί να επηρεαστεί σε υψηλή πρόσληψη βιταμίνης C
📏 Τιμές Αναφοράς (Plasma):
Κατηγορία
Επίπεδα Ασκορβικού Οξέος
Έλλειψη
< 11 μmol/L
Υπο-επαρκή επίπεδα
11–28 μmol/L
Επαρκή επίπεδα
≥ 28 μmol/L
📌 Οδηγίες για σωστή δειγματοληψία:
Αιμοληψία το πρωί, νηστικοί
Αποφυγή συμπληρωμάτων για 24 ώρες πριν την εξέταση
Γρήγορη επεξεργασία δείγματος (φως και θερμοκρασία αλλοιώνουν τη βιταμίνη C)
⚠️ Η τιμή στο πλάσμα δείχνει την πρόσφατη πρόσληψη και όχι απαραίτητα τα επίπεδα στους ιστούς. Γι’ αυτό, ο κλινικός συσχετισμός είναι απαραίτητος.
🦠 Βιταμίνη C και Λοιμώξεις
Η βιταμίνη C έχει σημαντικό ρόλο στην ανοσολογική απόκριση και παρουσιάζει ενδιαφέρον στη διαχείριση λοιμώξεων. Η έρευνα έχει δείξει πως η συμπληρωματική της χορήγηση μπορεί να μειώσει τη διάρκεια ή τη σοβαρότητα κάποιων λοιμώξεων.
🛡️ Πώς βοηθά στις λοιμώξεις;
Ενισχύει τη φαγοκυττάρωση και τη χημειοταξία των ουδετεροφίλων
Υποστηρίζει τη λειτουργία των Τ-κυττάρων και NK κυττάρων
Μειώνει τη φλεγμονώδη αντίδραση
Αναγεννά αντιοξειδωτικά όπως η βιταμίνη Ε και η γλουταθειόνη
📊 Ενδείξεις από μελέτες:
Μείωση διάρκειας & σοβαρότητας σε κρυολογήματα και γρίπη
Χρήση σε μονάδες εντατικής θεραπείας (ICU) σε βαριές λοιμώξεις – ενδοφλέβια χορήγηση
Συνδυασμός με ψευδάργυρο και βιταμίνη D σε ιογενείς λοιμώξεις
⚠️ Παρότι η βιταμίνη C δεν «θεραπεύει» λοιμώξεις, η χρήση της ως συμπληρωματική στρατηγική είναι χρήσιμη σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο ή κατά τη διάρκεια εποχικών επιδημιών.
⚡ Βιταμίνη C και Ενέργεια
Η βιταμίνη C συμμετέχει ενεργά στον κυτταρικό μεταβολισμό και στην παραγωγή ενέργειας, κυρίως μέσα στα μιτοχόνδρια. Αν και δεν παρέχει άμεσα ενέργεια, παίζει υποστηρικτικό ρόλο στη βιοχημεία της κόπωσης και της αναζωογόνησης.
🔬 Βιοχημικός ρόλος στην παραγωγή ενέργειας:
Συμμετοχή στην υδροξυλίωση της καρνιτίνης – μεταφορά λιπαρών οξέων στα μιτοχόνδρια
Μείωση του οξειδωτικού στρες στα μιτοχόνδρια
Υποστήριξη της παραγωγής ATP μέσω της διατήρησης ενζυματικών συστημάτων
Έμμεση ενίσχυση της ικανότητας αποκατάστασης μετά από κόπωση
📌 Ενδείξεις για Χρήση της Βιταμίνης C για Ενέργεια:
Χρόνια κόπωση
Έντονο στρες
Αθλητές ή υπερβολική καταπόνηση
Μετα-ιογενές σύνδρομο
💡 Η βιταμίνη C δεν υποκαθιστά τον ύπνο ή τη διατροφή, αλλά λειτουργεί ως υποστηρικτικός μηχανισμός στη διαχείριση της ενεργειακής ισορροπίας, ειδικά σε απαιτητικές φάσεις ζωής.
🏋️♂️ Βιταμίνη C και Αθλητές
Η βιταμίνη C είναι εξαιρετικά σημαντική για αθλητές και άτομα με υψηλές απαιτήσεις φυσικής κατάστασης, καθώς βοηθά στην αντιμετώπιση του οξειδωτικού στρες, στην ανοσολογική υποστήριξη και στην ταχύτερη αποκατάσταση.
💪 Οφέλη για τον αθλητικό οργανισμό:
Αντιοξειδωτική προστασία μετά από έντονη προπόνηση
Ελάττωση επιπέδων κορτιζόλης (σε χρόνιο στρες)
Ταχύτερη επούλωση μικροτραυματισμών
Ενίσχυση ανοσίας (πρόληψη λοιμώξεων σε περιόδους υπερπροπόνησης)
Υποστήριξη μεταβολισμού καρνιτίνης – μιτοχονδριακή λειτουργία
Σε συνδυασμό με βιταμίνη Ε, ενισχύει την αποκατάσταση
⚠️ Η υπερβολική χρήση αντιοξειδωτικών μπορεί να αναστείλει τις προσαρμογές της προπόνησης. Για το λόγο αυτό, η χρήση της βιταμίνης C πρέπει να γίνεται στοχευμένα και με την καθοδήγηση ειδικού.
Η βιταμίνη C κυκλοφορεί κυρίως ως ασκορβικό οξύ και μετράται στο πλάσμα ή στα λευκοκύτταρα. Οι τιμές αναφοράς εξαρτώνται από τον πληθυσμό, την τεχνική και τη μέθοδο δειγματοληψίας.
Ο ψευδάργυρος (Zn) είναι κρίσιμο ιχνοστοιχείο για ένζυμα, DNA και το ανοσοποιητικό.
Έλλειψη σχετίζεται με λοιμώξεις, τριχόπτωση και καθυστερημένη επούλωση.
Έλεγχος γίνεται με ψευδάργυρο ορού· πηγές: στρείδια, κόκκινο κρέας, ξηροί καρποί.
1
Τι είναι ο Ψευδάργυρος (Zn)
Ο ψευδάργυρος (Zn) είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο για τη σωστή
λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Παρότι η συνολική του ποσότητα στο σώμα είναι μικρή
(<2–3 g), συμμετέχει σε εκατοντάδες ενζυμικές αντιδράσεις και είναι κρίσιμος για τη σύνθεση DNA, την επούλωση τραυμάτων,
τη γονιμότητα, την ανάπτυξη
και τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού.
Ο οργανισμός δεν διαθέτει σημαντικές αποθήκες ψευδαργύρου,
γεγονός που καθιστά αναγκαία την καθημερινή πρόσληψή του μέσω της διατροφής ή,
σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω συμπληρωμάτων.
Η ανεπάρκεια ψευδαργύρου είναι συχνή παγκοσμίως και
συνδέεται με κόπωση, αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις, δερματολογικές βλάβες και καθυστέρηση ανάπτυξης.
2
Βιολογικός Ρόλος του Ψευδαργύρου
Ο ψευδάργυρος συμμετέχει σε περισσότερα από 300 ένζυμα και επηρεάζει άμεσα βασικές
κυτταρικές και μεταβολικές λειτουργίες.
Σύνθεση DNA και RNA
Ρύθμιση της απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος)
Φυσιολογική λειτουργία της ινσουλίνης
Επούλωση τραυμάτων
Λειτουργία των αισθήσεων όσφρησης και γεύσης
Ανάπτυξη του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στην εμβρυϊκή ηλικία
Επιπλέον, διαθέτει αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες,
συμβάλλοντας στη μείωση του οξειδωτικού στρες.
3
Ψευδάργυρος και Ανοσοποιητικό Σύστημα
Ο ψευδάργυρος είναι ζωτικής σημασίας για τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η ανεπάρκειά του οδηγεί σε εξασθένιση τόσο της φυσικής όσο και της επίκτητης ανοσίας.
Ρύθμιση της φλεγμονώδους απόκρισης
Ενεργοποίηση Τ-λεμφοκυττάρων και NK κυττάρων
Ενίσχυση της φαγοκυττάρωσης
Ρύθμιση κυτταροκινών (IL-2, IL-6, TNF-α)
4
Ψευδάργυρος και Εγκυμοσύνη
Κατά την εγκυμοσύνη, οι ανάγκες σε ψευδάργυρο αυξάνονται, καθώς είναι απαραίτητος για την
ανάπτυξη του νευρικού συστήματος του εμβρύου,
τη σύνθεση DNA και τη φυσιολογική κυτταρική διαίρεση.
Η προτεινόμενη ημερήσια πρόσληψη
κατά την κύηση ανέρχεται σε 11–13 mg/ημέρα, ανάλογα με την ηλικία και τη διατροφή.
5
Παιδιά και Ανάγκες σε Ψευδάργυρο
Ο ψευδάργυρος είναι καθοριστικός για τη σωματική ανάπτυξη,
τη γνωσιακή λειτουργία
και την ανοσολογική ωρίμανση των παιδιών.
Ημερήσια προτεινόμενη πρόσληψη (RDA):
0–6 μηνών: 2 mg
7–12 μηνών: 3 mg
1–3 ετών: 3 mg
4–8 ετών: 5 mg
9–13 ετών: 8 mg
14–18 ετών: 9 mg (κορίτσια), 11 mg (αγόρια)
6
Τροφές Πλούσιες σε Ψευδάργυρο
Ο ψευδάργυρος απαντάται τόσο σε ζωικά όσο και σε φυτικά τρόφιμα. Οι ζωικές πηγές παρουσιάζουν υψηλότερη βιοδιαθεσιμότητα, καθώς ο Zn δεσμεύεται
λιγότερο από φυτικά οξέα (π.χ. φυτίνη).
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Τρόφιμο
Ποσότητα Zn (mg/100g)
Σχόλιο
Στρείδια (ωμά)
>30 mg
Πλουσιότερη φυσική πηγή Zn
Κόκκινο κρέας (μοσχάρι)
4.8–9.0 mg
Υψηλή απορρόφηση
Κοτόπουλο
2.7 mg
Κατάλληλο για παιδιά
Φακές (μαγειρεμένες)
1.3 mg
Χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα
Καρύδια Βραζιλίας
4.0 mg
Πηγή και σεληνίου
Βρώμη
2.5 mg
Καθημερινή κατανάλωση
Σημείωση: Το έντονο θερμικό ψήσιμο ή το
βιομηχανικό άλεσμα μπορεί να μειώσει την περιεκτικότητα Zn.
Η ταυτόχρονη πρόσληψη με φυτικό οξύ
(π.χ. πίτουρα, όσπρια) μειώνει την απορρόφηση.
7
Απορρόφηση Ψευδαργύρου και Παράγοντες
Η απορρόφηση του ψευδαργύρου πραγματοποιείται κυρίως στο λεπτό έντερο (δωδεκαδάκτυλο, νήστιδα)
και επηρεάζεται από διατροφικούς και φαρμακευτικούς παράγοντες.
Παράγοντες που αυξάνουν την απορρόφηση
Ζωικές πρωτεΐνες
Οργανικά οξέα (κιτρικό, γαλακτικό)
Κατάσταση ανεπάρκειας Zn
Συνδυασμός με βιταμίνη C
Παράγοντες που μειώνουν την απορρόφηση
Φυτικό οξύ (φυτίνη)
Ασβέστιο σε υψηλές δόσεις (>800 mg)
Σίδηρος (Fe) σε υψηλές δόσεις
Οξαλικά (π.χ. σπανάκι)
Αναστολείς αντλίας πρωτονίων και ορισμένα αντιβιοτικά
Κλινική σύσταση: Αποφύγετε τη συγχορήγηση Zn με
σίδηρο ή ασβέστιο. Προτιμήστε λήψη με άδειο στομάχι
ή μαζί με πρωτεΐνη.
8
Συμπληρώματα Ψευδαργύρου
Τα συμπληρώματα ψευδαργύρου χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει τεκμηριωμένη έλλειψη ή αυξημένες ανάγκες, όπως σε
κύηση, χρόνιες λοιμώξεις, δυσαπορρόφηση ή
μακροχρόνια φαρμακευτική αγωγή.
Η αλόγιστη χρήση χωρίς ένδειξη δεν συνιστάται.
Ποιες μορφές ψευδαργύρου απορροφώνται καλύτερα
Zinc picolinate: υψηλή βιοδιαθεσιμότητα, συχνά προτιμώμενη μορφή.
Zinc oxide: χαμηλή απορρόφηση, κυρίως σε φθηνά σκευάσματα.
Συνιστώμενες δόσεις
Προληπτική χορήγηση: 8–15 mg/ημέρα.
Θεραπευτική χορήγηση: έως 30–40 mg/ημέρα, μόνο με ιατρική καθοδήγηση.
Η ανώτατη ανεκτή πρόσληψη (UL)
για ενήλικες είναι 40 mg/ημέρα από όλες τις πηγές.
Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες
Ναυτία, γαστρεντερική δυσφορία
Μεταλλική γεύση στο στόμα
Διάρροια σε υψηλές δόσεις
Μείωση απορρόφησης χαλκού με μακροχρόνια χρήση
Κλινική σύσταση:
Τα συμπληρώματα ψευδαργύρου πρέπει να
λαμβάνονται μακριά από σίδηρο και ασβέστιο
(διάστημα 2–3 ωρών),
ενώ μπορούν να συνδυαστούν με βιταμίνη D χωρίς πρόβλημα.
9
Εργαστηριακές Εξετάσεις Ψευδαργύρου
Ο εργαστηριακός έλεγχος ψευδαργύρου
χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση ανεπάρκειας,
δυσαπορρόφησης,
χρόνιας φλεγμονής και
καταστάσεων με αυξημένες απώλειες Zn. Δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας
και πρέπει να ερμηνεύεται πάντα
σε συνδυασμό με το κλινικό ιστορικό.
Κύρια εξέταση: Ψευδάργυρος ορού
Δείγμα: φλεβικό αίμα
Φυσιολογικές τιμές (ενήλικες): 70–120 μg/dL
Χαμηλές τιμές: <70 μg/dL (ύποπτες για ανεπάρκεια)
Υψηλές τιμές: >150 μg/dL (σπάνιες, συνήθως από υπερδοσολογία)
Τα επίπεδα ψευδαργύρου ορού μπορεί να μην αντικατοπτρίζουν τα αποθέματα,
ιδίως σε οξείες καταστάσεις.
Σημαντικό:
Ο ψευδάργυρος ορού επηρεάζεται από:
οξεία ή χρόνια φλεγμονή
στρες και πρόσφατη λοίμωξη
ώρα αιμοληψίας
αιμόλυση δείγματος
Εναλλακτικές ή συμπληρωματικές μετρήσεις
Ψευδάργυρος σε ερυθρά αιμοσφαίρια:
αντανακλά καλύτερα μακροχρόνια αποθέματα,
χρήσιμος σε υποκλινική ανεπάρκεια.
Ψευδάργυρος ούρων 24ώρου:
αξιολογεί αυξημένες απώλειες,
κυρίως σε νεφρικά ή εντερικά νοσήματα.
Προετοιμασία πριν την εξέταση
Αποφύγετε συμπληρώματα ψευδαργύρου για 24 ώρες.
Προτιμήστε αιμοληψία νηστικοί (8–10 ώρες).
Ενημερώστε τον ιατρό για φαρμακευτική αγωγή.
Κλινική πρακτική:
Σε επίμονα συμπτώματα με οριακά φυσιολογικό Zn ορού,
συνιστάται συνδυαστική εκτίμηση με χαλκό, φερριτίνη και
δείκτες φλεγμονής.
10
Έλλειψη Ψευδαργύρου – Συμπτώματα & Επιπλοκές
Η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να είναι υποκλινική (χωρίς εμφανή εργαστηριακή ανωμαλία)
ή κλινικά έκδηλη.
Αποτελεί συχνά υποδιαγνωσμένη κατάσταση,
ιδίως σε άτομα με χρόνια νοσήματα,
περιοριστικές δίαιτες ή αυξημένες απώλειες.
Συχνά συμπτώματα ανεπάρκειας
Τριχόπτωση και λέπτυνση τριχών
Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού
Καθυστερημένη επούλωση τραυμάτων
Διαταραχές γεύσης και όσφρησης
Δερματίτιδα, ξηροδερμία, εξανθήματα
Κόπωση και μειωμένη αντοχή
Ειδικές εκδηλώσεις σε παιδιά
Καθυστέρηση σωματικής ανάπτυξης
Μειωμένη όρεξη
Συχνές λοιμώξεις
Καθυστερημένη επούλωση και δερματικές βλάβες
Πιθανές επιπλοκές μακροχρόνιας έλλειψης
Ανοσοκαταστολή και αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων
Διαταραχές γονιμότητας (ιδίως στους άνδρες)
Καθυστέρηση επούλωσης μετά από χειρουργικές επεμβάσεις
Επιδείνωση χρόνιων φλεγμονωδών νοσημάτων
Κλινική επισήμανση:
Φυσιολογικές τιμές ψευδαργύρου ορού δεν αποκλείουν λειτουργική ανεπάρκεια,
ιδίως σε χρόνιο στρες ή φλεγμονή.
Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό συμπτωμάτων,
διατροφικού ιστορικού και
στοχευμένων εργαστηριακών εξετάσεων.
11
Υπερβολική Πρόσληψη Ψευδαργύρου – Τοξικότητα
Παρότι ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος,
η μακροχρόνια ή υπερβολική λήψη
μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η τοξικότητα σχετίζεται κυρίως με ακατάλληλη χρήση συμπληρωμάτων
και όχι με τη φυσιολογική διατροφή.
Ανώτατο ανεκτό όριο (UL)
Για ενήλικες, το ανώτατο ανεκτό όριο πρόσληψης είναι: 40 mg ψευδαργύρου/ημέρα
(από όλες τις πηγές).
Σημαντικό:
Η παρατεταμένη λήψη υψηλών δόσεων ψευδαργύρου
χωρίς ιατρική καθοδήγηση
μπορεί να είναι πιο επιβλαβής
από μια ήπια έλλειψη.
Σε περιπτώσεις ανάγκης για θεραπευτικές δόσεις,
συνιστάται χρονικός περιορισμός
και ταυτόχρονη παρακολούθηση χαλκού και αιματολογικών δεικτών.
12
Ψευδάργυρος και Χρόνιες Παθήσεις
Ο ψευδάργυρος διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη ρύθμιση της φλεγμονής,
της ανοσολογικής απόκρισης
και του οξειδωτικού στρες.
Η ανεπάρκειά του έχει συσχετιστεί με την
εμφάνιση ή επιδείνωση πολλών χρόνιων παθήσεων.
Διαβήτης τύπου 2 & μεταβολικό σύνδρομο
Συμμετέχει στη σύνθεση, αποθήκευση και έκκριση ινσουλίνης
Βελτιώνει την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη
Χαμηλά επίπεδα Zn σχετίζονται με αυξημένη HbA1c
Αντιοξειδωτική δράση στα β-κύτταρα του παγκρέατος
Καρδιαγγειακά νοσήματα
Συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ενδοθηλίου
Μειώνει το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή
Χαμηλά επίπεδα Zn έχουν συσχετιστεί με αθηροσκλήρωση
Συχνή ανεπάρκεια σε νόσο Crohn και ελκώδη κολίτιδα
Συσχέτιση με δραστηριότητα ρευματοειδούς αρθρίτιδας
Καρκίνος
Συμμετοχή σε μηχανισμούς επιδιόρθωσης DNA
Ρύθμιση κυτταρικού κύκλου και απόπτωσης
Χαμηλά επίπεδα Zn έχουν αναφερθεί σε καρκίνο προστάτη,
πνεύμονα και οισοφάγου
Κλινική σημείωση:
Σε ασθενείς με χρόνια νοσήματα,
η αξιολόγηση ψευδαργύρου
πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο
συνολικής μεταβολικής και ανοσολογικής εκτίμησης.
Η επαρκής πρόσληψη ψευδαργύρου δεν υποκαθιστά την ιατρική αγωγή,
αλλά μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά
στη βελτίωση της συνολικής υγείας.
13
Ψευδάργυρος και COVID-19
Κατά την πανδημία COVID-19,
ο ψευδάργυρος μελετήθηκε εκτενώς
λόγω του ρόλου του στη ρύθμιση της έμφυτης και επίκτητης ανοσίας.
Παρότι δεν αποτελεί θεραπεία,
η επαρκής κατάσταση ψευδαργύρου
συνδέεται με καλύτερη ανοσολογική ετοιμότητα.
Πιθανοί μηχανισμοί δράσης
Συμβολή στη φυσιολογική λειτουργία Τ-λεμφοκυττάρων
Ρύθμιση παραγωγής προ-φλεγμονωδών κυτταροκινών
Αντιοξειδωτική προστασία των κυττάρων
Υποστήριξη της λειτουργίας του επιθηλιακού φραγμού
Κλινικές παρατηρήσεις
Χαμηλά επίπεδα Zn έχουν συσχετιστεί
με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών
Ασθενείς με ανεπάρκεια παρουσίασαν
βαρύτερη κλινική εικόνα σε ορισμένες μελέτες
Η επάρκεια Zn θεωρείται
στοιχείο γενικής ανοσολογικής υγείας
Σημαντική διευκρίνιση:
Ο ψευδάργυρος δεν προλαμβάνει ούτε θεραπεύει
τον COVID-19.
Η χρήση του περιορίζεται σε διατροφική υποστήριξη
στο πλαίσιο γενικών οδηγιών υγείας.
Η λήψη συμπληρωμάτων ψευδαργύρου
κατά τη διάρκεια λοιμώξεων
πρέπει να γίνεται χωρίς υπέρβαση των ανεκτών ορίων
και κατά προτίμηση με ιατρική καθοδήγηση.
14
Ειδικές Πληθυσμιακές Ομάδες
Ορισμένες ομάδες πληθυσμού εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας ψευδαργύρου
λόγω αυξημένων αναγκών,
μειωμένης απορρόφησης
ή αυξημένων απωλειών.
Η αναγνώριση αυτών των ομάδων
είναι σημαντική για στοχευμένη αξιολόγηση.
Έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες
Αυξημένες ανάγκες λόγω εμβρυϊκής ανάπτυξης
Συμμετοχή στη σύνθεση DNA και κυτταρική διαίρεση
Η ανεπάρκεια έχει συσχετιστεί με χαμηλό βάρος γέννησης
Ηλικιωμένοι
Μειωμένη απορρόφηση από το γαστρεντερικό
Συχνή πολυφαρμακία που επηρεάζει τα επίπεδα Zn
Συσχέτιση με μειωμένη ανοσολογική απόκριση
Χορτοφάγοι και vegan
Υψηλή πρόσληψη φυτικού οξέος (φυτίνης)
Μειωμένη βιοδιαθεσιμότητα ψευδαργύρου
Ενδεχόμενη ανάγκη αυξημένης πρόσληψης
Άτομα με γαστρεντερικά ή χρόνια νοσήματα
Νόσος Crohn, ελκώδης κολίτιδα, κοιλιοκάκη
Αυξημένες απώλειες ή δυσαπορρόφηση
Συχνή ανάγκη εργαστηριακής παρακολούθησης
Καπνιστές και άτομα με κατάχρηση αλκοόλ
Αυξημένο οξειδωτικό στρες
Μειωμένη αποθήκευση και αυξημένες απώλειες Zn
Κλινική σύσταση:
Σε ομάδες υψηλού κινδύνου,
η αξιολόγηση ψευδαργύρου
πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα
και πάντα στο πλαίσιο
συνολικής διατροφικής και ιατρικής εκτίμησης.
Η επαρκής κάλυψη των αναγκών σε ψευδάργυρο
συμβάλλει στη διατήρηση καλής ανοσολογικής, μεταβολικής και γενικής υγείας,
ιδίως σε ευάλωτους πληθυσμούς.
15
Συχνές Ερωτήσεις για τον Ψευδάργυρο (FAQ)
Πόσος ψευδάργυρος χρειάζεται καθημερινά;
Για τους ενήλικες άνδρες η συνιστώμενη πρόσληψη είναι 11 mg/ημέρα, ενώ για τις γυναίκες 8 mg/ημέρα.
Κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό οι ανάγκες αυξάνονται
έως 13 mg/ημέρα.
Οι χορτοφάγοι ενδέχεται να χρειάζονται έως και 50% μεγαλύτερη πρόσληψη λόγω μειωμένης απορρόφησης.
Ποιες τροφές περιέχουν τον περισσότερο ψευδάργυρο;
Οι πλουσιότερες πηγές είναι τα στρείδια,
το κόκκινο κρέας, το κοτόπουλο,
τα αυγά, οι ξηροί καρποί
και η βρώμη.
Τα όσπρια και τα δημητριακά περιέχουν επίσης Zn,
αλλά με χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα.
Ποια είναι τα συμπτώματα έλλειψης ψευδαργύρου;
Τριχόπτωση, ανορεξία, καθυστερημένη επούλωση τραυμάτων,
διαταραχές γεύσης ή όσφρησης,
επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις,
δερματικά εξανθήματα και
καθυστέρηση ανάπτυξης στα παιδιά.
Ποιο είναι το καλύτερο συμπλήρωμα ψευδαργύρου;
Οι μορφές picolinate, citrate
και gluconate εμφανίζουν καλύτερη απορρόφηση.
Ο zinc oxide είναι οικονομικότερος,
αλλά με χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα.
Μπορεί η υπερδοσολογία ψευδαργύρου να προκαλέσει προβλήματα;
Ναι. Μακροχρόνια πρόσληψη άνω των 40 mg/ημέρα μπορεί να οδηγήσει
σε ναυτία, αναστολή απορρόφησης χαλκού,
αναιμία, μείωση HDL και ανοσοκαταστολή.
Πότε πρέπει να γίνει εξέταση ψευδαργύρου;
Σε περιπτώσεις κόπωσης, τριχόπτωσης,
συχνών λοιμώξεων, δυσαπορρόφησης,
νόσου Crohn, κοιλιοκάκης,
αλκοολισμού ή υπογονιμότητας.
Συνδέεται ο ψευδάργυρος με τον διαβήτη ή χρόνιες παθήσεις;
Ναι. Ο ψευδάργυρος επηρεάζει
την ευαισθησία στην ινσουλίνη,
τη φλεγμονώδη απόκριση
και διαθέτει αντιοξειδωτική δράση
με πιθανό προστατευτικό ρόλο
σε καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνο.
Είναι ο ψευδάργυρος ασφαλής για vegan;
Ναι, αλλά συχνά απαιτείται αυξημένη πρόσληψη
λόγω φυτικών οξέων.
Τα συμπληρώματα Zn μπορούν να βοηθήσουν,
ιδίως σε συνδυασμό με βιταμίνη C.
16
Κλείστε Ραντεβού
Κλείστε εύκολα εξέταση ψευδαργύρου ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.
