1

Τι είναι τα αντισώματα θυρεοειδούς

Τα αντισώματα θυρεοειδούς είναι δείκτες αυτοανοσίας που δείχνουν ότι το ανοσοποιητικό σύστημα στρέφεται εναντίον του ίδιου του θυρεοειδούς αδένα. Δεν είναι ορμόνες, αλλά ανοσολογικές πρωτεΐνες που βοηθούν τον γιατρό να καταλάβει αν υπάρχει αυτοάνοσο υπόβαθρο πίσω από μια διαταραχή του θυρεοειδούς.

Ο θυρεοειδής είναι ένας μικρός αδένας στον λαιμό με πολύ μεγάλη σημασία για τον οργανισμό. Ρυθμίζει τον μεταβολισμό, την ενέργεια, το σωματικό βάρος, τη θερμοκρασία του σώματος, την καρδιακή συχνότητα, τη διάθεση, την κινητικότητα του εντέρου και τη γονιμότητα. Όταν υπάρχει αυτοάνοση επίθεση στον θυρεοειδή, η λειτουργία του μπορεί να μεταβληθεί σταδιακά και να εμφανιστεί είτε υποθυρεοειδισμός είτε υπερθυρεοειδισμός.

Στην πράξη, η εξέταση αντισωμάτων θυρεοειδούς δεν απαντά στο ερώτημα «πόσο έντονα είναι τα συμπτώματα», αλλά κυρίως στο ερώτημα αν η διαταραχή είναι αυτοάνοσης αιτιολογίας. Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν ένας ασθενής έχει ασαφή συμπτώματα, ήπιες μεταβολές στην TSH ή μια εικόνα που δεν εξηγείται εύκολα μόνο από τις ορμόνες.

Ένα πολύ συχνό λάθος είναι να θεωρεί κάποιος ότι ένα θετικό αποτέλεσμα σημαίνει πως ο θυρεοειδής έχει ήδη «καταστραφεί». Αυτό δεν ισχύει πάντα. Μερικοί άνθρωποι έχουν θετικά αντισώματα αλλά φυσιολογική TSH και FT4. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να υπάρχει αυξημένη πιθανότητα μελλοντικής δυσλειτουργίας, όχι όμως απαραίτητα ενεργή νόσος που απαιτεί άμεση θεραπεία.

Από την άλλη, σε ασθενείς με ξεκάθαρο υποθυρεοειδισμό ή υπερθυρεοειδισμό, τα αντισώματα βοηθούν τον γιατρό να ξεκαθαρίσει την αιτία της διαταραχής. Έτσι, δεν έχουν μόνο διαγνωστική αξία, αλλά και αξία στην ταξινόμηση της θυρεοειδοπάθειας.

Συνολικά, τα αντισώματα θυρεοειδούς λειτουργούν σαν ένα «παράθυρο» στη σχέση ανάμεσα στο ανοσοποιητικό και τον θυρεοειδή. Η σωστή ερμηνεία τους γίνεται πάντα μαζί με τις ορμονικές εξετάσεις, το ιστορικό, τα συμπτώματα και, όταν χρειάζεται, το υπερηχογράφημα θυρεοειδούς.

2

Ποια είναι τα βασικά αντισώματα θυρεοειδούς: anti-TPO, anti-Tg, TRAb

Τα βασικά αντισώματα θυρεοειδούς είναι τα anti-TPO, τα anti-Tg και τα TRAb. Δεν έχουν όλα την ίδια σημασία και δεν ζητούνται πάντα στον ίδιο ασθενή. Η επιλογή εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα και από το αν ο γιατρός υποψιάζεται περισσότερο Hashimoto, Graves ή άλλη μορφή θυρεοειδικής δυσλειτουργίας.

Τα anti-TPO είναι αντισώματα κατά της θυρεοειδικής υπεροξειδάσης, ενός ενζύμου που είναι απαραίτητο για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών. Είναι τα αντισώματα που βρίσκουμε πιο συχνά θετικά στις αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες και έχουν ιδιαίτερη αξία όταν υπάρχει υποψία για θυρεοειδίτιδα Hashimoto.

Τα anti-Tg είναι αντισώματα κατά της θυρεοσφαιρίνης, δηλαδή μιας πρωτεΐνης που αποθηκεύεται στον θυρεοειδή και συμμετέχει στην παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών. Μπορεί να είναι αυξημένα σε αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες, συνήθως μαζί με anti-TPO, αλλά όχι υποχρεωτικά.

Τα TRAb είναι αντισώματα έναντι του υποδοχέα της TSH. Έχουν μεγάλη κλινική σημασία κυρίως στη νόσο Graves, επειδή ορισμένα από αυτά διεγείρουν τον θυρεοειδή σαν να ήταν TSH, με αποτέλεσμα να προκαλείται υπερθυρεοειδισμός.

Στην πράξη, ο γιατρός δεν χρειάζεται πάντα να ζητήσει και τις τρεις εξετάσεις μαζί. Η επιλογή γίνεται ανάλογα με το ερώτημα. Για παράδειγμα, ένας ασθενής με ήπια αυξημένη TSH, κόπωση και εικόνα υποθυρεοειδισμού συνήθως διερευνάται πρώτα με anti-TPO και, κατά περίπτωση, anti-Tg. Αντίθετα, ένας ασθενής με χαμηλή TSH, αυξημένη FT4, ταχυκαρδία και βρογχοκήλη μπορεί να ωφεληθεί περισσότερο από έλεγχο TRAb.

Με απλά λόγια, τα αντισώματα θυρεοειδούς δεν είναι όλες οι ίδιες εξετάσεις. Κάθε μία απαντά σε διαφορετικό κλινικό ερώτημα και αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν ερμηνεύεται μαζί με τις ορμόνες και τη συνολική εικόνα του ασθενούς.

3

Γιατί ζητά ο γιατρός την εξέταση αντισωμάτων θυρεοειδούς

Ο γιατρός ζητά τα αντισώματα θυρεοειδούς όταν θέλει να выясήσει αν μια διαταραχή του θυρεοειδούς έχει αυτοάνοση αιτιολογία. Δεν είναι εξέταση που χρειάζεται σε όλους προληπτικά, αλλά έχει μεγάλη αξία όταν υπάρχει υποψία για Hashimoto, Graves ή γενικά για αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια.

Ένας από τους πιο συχνούς λόγους είναι ότι ο ασθενής εμφανίζει εργαστηριακά ή κλινικά ευρήματα που δείχνουν δυσλειτουργία του θυρεοειδούς. Για παράδειγμα, μια αυξημένη TSH, μια χαμηλή FT4 ή συμπτώματα όπως κόπωση, τριχόπτωση, δυσανεξία στο κρύο και αύξηση βάρους μπορεί να στρέψουν τη σκέψη σε υποθυρεοειδισμό. Σε αυτή την εικόνα, τα θετικά anti-TPO συχνά ενισχύουν την πιθανότητα θυρεοειδίτιδας Hashimoto.

Αντίστοιχα, όταν υπάρχει χαμηλή TSH, αυξημένη FT4 ή FT3, ταχυκαρδία, άγχος, τρόμος, εφίδρωση, απώλεια βάρους ή οφθαλμικά συμπτώματα, ο γιατρός μπορεί να υποψιαστεί υπερθυρεοειδισμό. Σε αυτή την περίπτωση, τα TRAb έχουν ιδιαίτερη αξία, επειδή βοηθούν στη διάγνωση της νόσου Graves.

Η εξέταση μπορεί επίσης να ζητηθεί όταν υπάρχει βρογχοκήλη, υπερηχογράφημα συμβατό με χρόνια αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, οικογενειακό ιστορικό θυρεοειδοπάθειας ή συνύπαρξη άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, κοιλιοκάκη ή αυτοάνοση γαστρίτιδα. Οι αυτοάνοσες διαταραχές συχνά συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο ή στην ίδια οικογένεια.

Σε ορισμένες γυναίκες, ο έλεγχος αντισωμάτων θυρεοειδούς μπορεί να έχει επιπλέον αξία όταν υπάρχει δυσκολία σύλληψης, επαναλαμβανόμενες αποβολές ή προγραμματισμός εγκυμοσύνης, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από οριακές μεταβολές της TSH.

4

Πότε πρέπει να ελέγχονται τα αντισώματα θυρεοειδούς

Τα αντισώματα θυρεοειδούς δεν χρειάζεται να μετρώνται αδιάκριτα σε κάθε check-up. Η εξέταση έχει αξία όταν υπάρχει κλινικό πλαίσιο που δικαιολογεί τον έλεγχο και όταν το αποτέλεσμα μπορεί να αλλάξει ή να επιβεβαιώσει την ιατρική εκτίμηση.

Έλεγχος συχνά γίνεται σε άτομα με νέα διάγνωση υποθυρεοειδισμού, ιδιαίτερα όταν η TSH είναι αυξημένη και υπάρχει ανάγκη να διευκρινιστεί αν η αιτία είναι Hashimoto. Μπορεί επίσης να ζητηθεί σε περιπτώσεις υποκλινικού υποθυρεοειδισμού, δηλαδή όταν η TSH είναι αυξημένη αλλά η FT4 παραμένει φυσιολογική, επειδή τα θετικά αντισώματα αυξάνουν την πιθανότητα εξέλιξης προς εμφανή υποθυρεοειδισμό.

Σε ασθενείς με υπερθυρεοειδισμό, ο έλεγχος TRAb έχει ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχει αμφιβολία αν η αιτία είναι Graves ή κάτι άλλο, όπως θυρεοειδίτιδα ή αυτόνομος όζος. Σε ήδη γνωστή νόσο Graves, τα TRAb μπορεί σε ορισμένα σενάρια να βοηθούν και στην εκτίμηση της πορείας της νόσου.

Ο έλεγχος μπορεί ακόμη να έχει αξία όταν το υπερηχογράφημα θυρεοειδούς δείχνει εικόνα συμβατή με χρόνια αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, ακόμη και αν οι ορμόνες δεν έχουν ακόμη διαταραχθεί σημαντικά. Επίσης, σε άτομα με έντονο οικογενειακό ιστορικό θυρεοειδοπάθειας ή με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, ο γιατρός μπορεί να είναι πιο πιθανό να ζητήσει αντισώματα.

Αντίθετα, δεν υπάρχει ουσιαστικό όφελος από τη συχνή και αλόγιστη επανάληψη των αντισωμάτων χωρίς συγκεκριμένο λόγο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, για την παρακολούθηση μεγαλύτερη αξία έχουν η TSH, η FT4 και κατά περίπτωση η FT3, παρά η συνεχής επανάληψη των ίδιων αντισωμάτων.

Με απλά λόγια, ο κατάλληλος χρόνος για να γίνουν τα αντισώματα θυρεοειδούς είναι όταν ο γιατρός χρειάζεται να απαντήσει όχι μόνο στο αν ο θυρεοειδής λειτουργεί σωστά, αλλά και στο γιατί μπορεί να έχει διαταραχθεί.

5

Πώς γίνεται η εξέταση αντισωμάτων θυρεοειδούς και τι προετοιμασία χρειάζεται

Η εξέταση αντισωμάτων θυρεοειδούς γίνεται με απλή αιμοληψία. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία και συνήθως δεν χρειάζεται νηστεία. Παρ’ όλα αυτά, αν ο έλεγχος γίνεται μαζί με άλλες ορμονικές ή βιοχημικές εξετάσεις, είναι σωστό να ακολουθούνται οι οδηγίες του θεράποντος ιατρού ή του εργαστηρίου.

Στην καθημερινή κλινική πράξη, τα αντισώματα θυρεοειδούς συχνά ζητούνται μαζί με TSH, FT4 και κατά περίπτωση FT3. Έτσι, ο γιατρός δεν βλέπει μόνο αν υπάρχει αυτοάνοση δραστηριότητα, αλλά και το αν ο θυρεοειδής λειτουργεί φυσιολογικά τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Σε ορισμένους ασθενείς, ο έλεγχος συμπληρώνεται και με υπερηχογράφημα θυρεοειδούς.

Ο ασθενής καλό είναι να ενημερώνει πάντα το εργαστήριο και τον γιατρό για τυχόν φαρμακευτική αγωγή, όπως θυροξίνη, αντιθυρεοειδικά φάρμακα ή άλλα σκευάσματα που μπορεί να επηρεάζουν την ερμηνεία των εξετάσεων. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στα συμπληρώματα που περιέχουν βιοτίνη, επειδή σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να επηρεάσουν ανοσολογικές ή ορμονικές μετρήσεις.

Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η σωστή προετοιμασία δεν αφορά μόνο το αν κάποιος είναι νηστικός ή όχι. Αφορά και τη σωστή καταγραφή του ιστορικού θυρεοειδούς, των προηγούμενων εξετάσεων, της φαρμακευτικής αγωγής και τυχόν συμπτωμάτων που οδήγησαν στον έλεγχο.

Ο χρόνος έκδοσης των αποτελεσμάτων είναι συνήθως σύντομος, αλλά εξαρτάται από τη ροή του εργαστηρίου, τον αναλυτή που χρησιμοποιείται και το αν οι εξετάσεις γίνονται καθημερινά ή σε συγκεκριμένες αναλυτικές σειρές. Σε κάθε περίπτωση, το αποτέλεσμα αποκτά πραγματική αξία όταν ερμηνεύεται μαζί με το συνολικό θυρεοειδικό προφίλ.

6

Anti-TPO: τι δείχνουν και πώς ερμηνεύονται

Τα anti-TPO είναι από τα πιο σημαντικά και πιο συχνά ζητούμενα αντισώματα θυρεοειδούς. Στρέφονται κατά της θυρεοειδικής υπεροξειδάσης, ενός ενζύμου που είναι απαραίτητο για την παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών. Όταν βρίσκονται αυξημένα, αυτό δείχνει ότι υπάρχει ανοσολογική δραστηριότητα εναντίον του θυρεοειδούς.

Στην καθημερινή πράξη, τα αυξημένα anti-TPO συνδέονται κυρίως με τη θυρεοειδίτιδα Hashimoto. Ωστόσο, ένα θετικό anti-TPO δεν σημαίνει αυτόματα ότι ο ασθενής έχει ήδη υποθυρεοειδισμό. Μπορεί να βρεθεί θετικό και σε άτομα που έχουν ακόμη φυσιολογική TSH και FT4. Σε αυτή την περίπτωση, το αποτέλεσμα έχει περισσότερο ερμηνευτική και προγνωστική αξία παρά άμεση θεραπευτική συνέπεια.

Με άλλα λόγια, τα anti-TPO βοηθούν να απαντηθεί το ερώτημα αν υπάρχει αυτοάνοσο υπόβαθρο. Δεν αρκούν όμως μόνα τους για να πουν αν ο θυρεοειδής λειτουργεί σωστά ή όχι. Για αυτό η σωστή ανάγνωση του αποτελέσματος απαιτεί πάντα συσχέτιση με TSH, FT4, συμπτώματα και υπερηχογράφημα θυρεοειδούς.

Τα anti-TPO μπορεί επίσης να βρεθούν θετικά και σε άλλες καταστάσεις ή σε ορισμένα άτομα χωρίς σαφή κλινική εικόνα θυρεοειδοπάθειας. Αυτός είναι και ο λόγος που ένα μεμονωμένο θετικό αποτέλεσμα, χωρίς συμφραζόμενα, λέει πολύ λιγότερα από ό,τι συχνά νομίζει ο ασθενής όταν το δει μόνος του.

Όσο περισσότερο συμφωνούν μεταξύ τους η κλινική εικόνα, οι ορμονικές εξετάσεις και το υπερηχογράφημα με χρόνια αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, τόσο πιο ουσιαστική γίνεται και η παρουσία θετικών anti-TPO. Αντίθετα, όταν όλα τα υπόλοιπα είναι φυσιολογικά, το αποτέλεσμα μπορεί απλώς να δείχνει αυξημένη πιθανότητα μελλοντικής δυσλειτουργίας και όχι ενεργή νόσο που χρειάζεται άμεση αγωγή.

Στα άτομα με υποκλινικό υποθυρεοειδισμό, δηλαδή αυξημένη TSH με φυσιολογική FT4, τα θετικά anti-TPO έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή υποδηλώνουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εξελιχθεί η εικόνα προς εμφανή υποθυρεοειδισμό με την πάροδο του χρόνου. Αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται πάντα άμεση θεραπεία, αλλά συχνά οδηγεί σε στενότερη παρακολούθηση.

7

Anti-Tg: πότε έχουν αξία

Τα anti-Tg είναι αντισώματα κατά της θυρεοσφαιρίνης, μιας βασικής πρωτεΐνης του θυρεοειδούς που συμμετέχει στην παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών. Στην πράξη, η αξία τους είναι συνήθως συμπληρωματική σε σχέση με τα anti-TPO, γι’ αυτό και συχνά ζητούνται μαζί όταν ο γιατρός θέλει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της αυτοανοσίας του θυρεοειδούς.

Σε αρκετούς ασθενείς με Hashimoto, τα anti-Tg μπορεί να είναι αυξημένα μαζί με τα anti-TPO. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου τα anti-TPO είναι θετικά και τα anti-Tg αρνητικά, ή το αντίστροφο. Για αυτόν τον λόγο, σε επιλεγμένα περιστατικά ο συνδυασμός των δύο εξετάσεων δίνει καλύτερη πληροφορία από τη μεμονωμένη μέτρηση.

Τα anti-Tg δεν έχουν πάντα την ίδια διαγνωστική βαρύτητα με τα anti-TPO, αλλά μπορούν να υποστηρίξουν ουσιαστικά την εκτίμηση ότι υπάρχει αυτοάνοση διεργασία. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο όταν η κλινική εικόνα, οι ορμονικές εξετάσεις και το υπερηχογράφημα θυρεοειδούς είναι συμβατά με χρόνια αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια.

Με απλά λόγια, τα anti-Tg συνήθως δεν είναι η εξέταση που «κάνει μόνη της τη διάγνωση», αλλά συχνά βοηθούν να ενισχυθεί η συνολική ερμηνεία. Ένα θετικό αποτέλεσμα αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν συνδυάζεται με TSH, FT4, anti-TPO και την υπόλοιπη κλινική εικόνα.

Πέρα από την αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια, τα anti-Tg μπορεί να έχουν ιδιαίτερη σημασία και σε πιο εξειδικευμένα θυρεολογικά πλαίσια, όπως όταν αξιολογείται η θυρεοσφαιρίνη στην παρακολούθηση ορισμένων ασθενών μετά από καρκίνο θυρεοειδούς. Αυτή όμως είναι διαφορετική χρήση της εξέτασης και δεν αφορά την τυπική αρχική διερεύνηση των περισσότερων ασθενών με ύποπτη Hashimoto ή άλλη θυρεοειδοπάθεια.

Στην καθημερινή πράξη, το σωστό είναι να βλέπουμε τα anti-Tg ως κομμάτι του συνόλου. Δεν είναι ούτε «δευτερεύοντα» ούτε «αρκετά από μόνα τους». Είναι χρήσιμα όταν μπαίνουν στη σωστή κλινική ερώτηση και όταν ερμηνεύονται μαζί με τα υπόλοιπα δεδομένα.

8

TRAb: πότε δείχνουν Graves

Τα TRAb είναι από τα πιο ειδικά αντισώματα θυρεοειδούς, επειδή σχετίζονται στενά με τη νόσο Graves. Πρόκειται για μια αυτοάνοση διαταραχή στην οποία ο οργανισμός παράγει αντισώματα που επηρεάζουν τον υποδοχέα της TSH, με αποτέλεσμα ο θυρεοειδής να διεγείρεται υπερβολικά και να παράγει περισσότερες ορμόνες από όσες χρειάζεται ο οργανισμός.

Όταν ένας ασθενής έχει εικόνα υπερθυρεοειδισμού, δηλαδή χαμηλή TSH, αυξημένη FT4 ή FT3, ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρόμο, νευρικότητα, απώλεια βάρους ή βρογχοκήλη, τα αυξημένα TRAb στη σωστή κλινική συγκυρία υποστηρίζουν ισχυρά τη διάγνωση της Graves.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί ο υπερθυρεοειδισμός δεν οφείλεται πάντα σε Graves. Μπορεί να οφείλεται σε θυρεοειδίτιδα, σε τοξικό όζο ή σε άλλες αιτίες. Έτσι, τα TRAb βοηθούν τον γιατρό όχι μόνο να επιβεβαιώσει ότι υπάρχει υπερλειτουργία του θυρεοειδούς, αλλά και να ξεκαθαρίσει ποιος είναι ο πιθανότερος μηχανισμός.

Τα TRAb έχουν επίσης ιδιαίτερη αξία σε ορισμένες ειδικές καταστάσεις, όπως στην εγκυμοσύνη σε γυναίκες με ιστορικό νόσου Graves. Αυτό συμβαίνει επειδή τα αντισώματα αυτά μπορούν να περάσουν τον πλακούντα και να επηρεάσουν και το έμβρυο. Για αυτό σε τέτοια σενάρια απαιτείται πιο προσεκτική ενδοκρινολογική παρακολούθηση.

Σε ορισμένους ασθενείς με γνωστή Graves, η πορεία των TRAb μπορεί να συνεκτιμηθεί μαζί με την κλινική εικόνα και τις θυρεοειδικές ορμόνες όταν σχεδιάζεται η μακροχρόνια παρακολούθηση ή όταν επανεκτιμάται η νόσος. Ωστόσο, η χρήση τους στο follow-up δεν είναι ίδια για όλους και εξατομικεύεται από τον θεράποντα ιατρό.

Με απλά λόγια, τα TRAb έχουν τη μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει ερώτημα «πρόκειται για Graves;». Δεν είναι η πρώτη εξέταση που χρειάζεται σε κάθε πιθανή θυρεοειδοπάθεια, αλλά είναι από τις πιο χρήσιμες όταν υπάρχει υποψία για αυτοάνοσο υπερθυρεοειδισμό.

9

Πώς διαβάζονται τα αντισώματα θυρεοειδούς μαζί με TSH, FT4 και FT3

Τα αντισώματα θυρεοειδούς δεν πρέπει να ερμηνεύονται ποτέ απομονωμένα. Για να βγάλει σωστό συμπέρασμα ο γιατρός, τα αξιολογεί πάντα μαζί με τις βασικές ορμονικές εξετάσεις του θυρεοειδούς, κυρίως TSH, FT4 και σε ορισμένες περιπτώσεις FT3. Αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία στην πράξη, γιατί εδώ γίνονται και τα περισσότερα λάθη στην ανάγνωση των αποτελεσμάτων.

Για παράδειγμα, ένας ασθενής μπορεί να έχει θετικά anti-TPO, αλλά ταυτόχρονα φυσιολογική TSH και φυσιολογική FT4. Σε αυτή την περίπτωση δεν μπορούμε να πούμε ότι έχει απαραίτητα κλινικό υποθυρεοειδισμό. Μπορούμε όμως να πούμε ότι υπάρχει ανοσολογική ένδειξη αυτοάνοσης θυρεοειδοπάθειας και ότι χρειάζεται παρακολούθηση με βάση το ιστορικό, τα συμπτώματα και τις ορμόνες.

Αντίθετα, όταν κάποιος έχει υψηλή TSH, χαμηλή FT4 και θετικά anti-TPO, η εικόνα γίνεται πολύ πιο συμβατή με Hashimoto που έχει ήδη οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό. Άρα, το ίδιο ακριβώς αντισωματικό αποτέλεσμα αποκτά τελείως διαφορετική σημασία ανάλογα με το ορμονικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εμφανίζεται.

Στον υπερθυρεοειδισμό, το αντίστοιχο μοτίβο είναι συνήθως χαμηλή TSH και αυξημένη FT4 ή FT3. Όταν σε αυτή την εικόνα συνυπάρχουν και θετικά TRAb, η πιθανότητα για νόσο Graves γίνεται πολύ ισχυρή. Αντίθετα, όταν τα TRAb είναι αρνητικά, ο γιατρός μπορεί να στραφεί προς άλλες αιτίες υπερθυρεοειδισμού, όπως θυρεοειδίτιδα ή τοξικό όζο, ή να ζητήσει πρόσθετα δεδομένα.

Αυτό που πρέπει να θυμάται ο ασθενής είναι ότι οι ορμόνες απαντούν κυρίως στο ερώτημα «πώς λειτουργεί ο θυρεοειδής τώρα», ενώ τα αντισώματα συχνά απαντούν στο ερώτημα «γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό». Αυτή η διάκριση είναι πολύ σημαντική, γιατί βοηθά να καταλάβουμε γιατί ένα θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει πάντα και άμεση νόσο που απαιτεί θεραπεία.

Με απλά λόγια, η σωστή ανάγνωση των αντισωμάτων θυρεοειδούς δεν γίνεται μεμονωμένα. Γίνεται πάντα μέσα στο συνολικό πλαίσιο: TSH, FT4, FT3, συμπτώματα, κλινική εικόνα και κατά περίπτωση υπερηχογράφημα.

10

Φυσιολογικές τιμές αντισωμάτων θυρεοειδούς και γιατί διαφέρουν ανά εργαστήριο

Πολλοί ασθενείς αναζητούν στο διαδίκτυο «φυσιολογικές τιμές anti-TPO», «φυσιολογικά anti-Tg» ή «τι σημαίνει θετικό TRAb». Η πιο βασική αρχή είναι ότι οι τιμές αναφοράς διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο. Αυτό συμβαίνει επειδή επηρεάζονται από τη μέθοδο μέτρησης, τον αναλυτή, τα αντιδραστήρια και τον τρόπο με τον οποίο κάθε σύστημα έχει βαθμονομηθεί.

Γι’ αυτόν τον λόγο, το σωστό είναι να ερμηνεύετε πάντα το αποτέλεσμα σε σχέση με τα όρια αναφοράς που αναγράφονται στο ίδιο το αποτέλεσμα του εργαστηρίου. Ένα νούμερο μόνο του, χωρίς το αντίστοιχο reference range, δεν αρκεί για ασφαλές συμπέρασμα.

Επίσης, δεν έχει πάντα νόημα να συγκρίνει κανείς ένα παλαιότερο αποτέλεσμα από άλλο εργαστήριο με ένα νέο αποτέλεσμα από διαφορετικό αναλυτικό σύστημα. Η σύγκριση είναι πιο αξιόπιστη όταν γίνεται στο ίδιο εργαστήριο και κατά προτίμηση με την ίδια τεχνολογία, ώστε να μειώνονται οι μεθοδολογικές διαφορές.

Ένα ακόμη σημαντικό σημείο είναι ότι η διαφορά ανάμεσα σε ένα αρνητικό, οριακό ή θετικό αποτέλεσμα δεν μεταφράζεται πάντα αυτόματα σε διαφορετική βαρύτητα νόσου ή συμπτωμάτων. Για παράδειγμα, δεν σημαίνει ότι ένας ασθενής με πολύ υψηλό anti-TPO έχει υποχρεωτικά πιο σοβαρή κλινική εικόνα από κάποιον με πιο ήπια αύξηση. Η τιμή του αντισώματος δεν αντικατοπτρίζει γραμμικά ούτε τη βαρύτητα των συμπτωμάτων ούτε την ανάγκη για θεραπεία.

Αυτός είναι και ο λόγος που ο ασθενής δεν πρέπει να προσπαθεί να βγάλει συμπέρασμα μόνο από τον αριθμό. Ένα θετικό αποτέλεσμα αποκτά πραγματική κλινική σημασία μόνο όταν συνεκτιμηθεί με TSH, FT4, FT3, συμπτώματα, ιστορικό και υπερηχογράφημα θυρεοειδούς.

Με απλά λόγια, οι «φυσιολογικές τιμές» δεν είναι ένας απόλυτος, παγκόσμιος αριθμός. Είναι ένα εργαστηριακό πλαίσιο αναφοράς που πρέπει να διαβάζεται σωστά και πάντα σε συνδυασμό με τη συνολική εικόνα του ασθενούς.

11

Ποια συμπτώματα σχετίζονται με θετικά αντισώματα θυρεοειδούς

Τα αντισώματα θυρεοειδούς από μόνα τους δεν προκαλούν συμπτώματα με τον άμεσο τρόπο που συχνά φαντάζεται ο ασθενής. Αυτό που συνήθως προκαλεί τα συμπτώματα είναι η διαταραχή της λειτουργίας του θυρεοειδούς, δηλαδή ο υποθυρεοειδισμός ή ο υπερθυρεοειδισμός, και όχι απλώς το ότι τα αντισώματα βγήκαν θετικά.

Όταν η αυτοάνοση διεργασία οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό, τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν κούραση, υπνηλία, αίσθημα ψύχους, ξηροδερμία, δυσκοιλιότητα, αύξηση βάρους, πρήξιμο, βραδύτητα, δυσκολία συγκέντρωσης, τριχόπτωση και συχνά μεταβολές στη διάθεση. Αυτή είναι η εικόνα που βλέπουμε πιο συχνά όταν η αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα εξελίσσεται προς Hashimoto με λειτουργική επιβάρυνση του αδένα.

Όταν αντίθετα η εικόνα είναι υπερθυρεοειδισμός, τα συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ διαφορετικά: ταχυκαρδία, ανησυχία, νευρικότητα, τρόμος, αίσθημα θερμότητας, αυξημένη εφίδρωση, απώλεια βάρους, αϋπνία, συχνές κενώσεις ή διάρροιες, μυϊκή αδυναμία και, σε ορισμένους ασθενείς, οφθαλμικά συμπτώματα. Αυτή η εικόνα είναι πιο συμβατή με Graves ή άλλη αιτία υπερθυρεοειδισμού.

Ορισμένοι ασθενείς με αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα περιγράφουν επίσης αίσθημα πίεσης ή «σφιξίματος» στον λαιμό, βρογχοκήλη ή μεταβαλλόμενη συμπτωματολογία. Αυτά όμως δεν είναι ειδικά μόνο για τα αντισώματα και πρέπει να αξιολογούνται μαζί με την κλινική εξέταση και το υπερηχογράφημα.

Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι ότι κάποιος βλέπει ένα θετικό anti-TPO και αποδίδει αυτόματα σε αυτό κάθε σύμπτωμα, όπως κόπωση, θολή σκέψη ή άγχος. Αυτό μπορεί να είναι παραπλανητικό. Τα συμπτώματα που μοιάζουν «θυρεοειδικά» μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες, όπως αναιμία, έλλειψη σιδήρου, χαμηλή βιταμίνη D, διαταραχές ύπνου, άγχος ή άλλες ορμονικές μεταβολές.

Με απλά λόγια, τα θετικά αντισώματα μάς λένε κυρίως ότι υπάρχει πιθανή αυτοάνοση δραστηριότητα. Τα συμπτώματα, όμως, εξαρτώνται κυρίως από το αν και πόσο έχει επηρεαστεί η λειτουργία του θυρεοειδούς.

12

Αντισώματα θυρεοειδούς σε Hashimoto και Graves: ποια είναι η διαφορά

Η Hashimoto και η Graves είναι οι δύο πιο γνωστές αυτοάνοσες παθήσεις του θυρεοειδούς, αλλά έχουν διαφορετικό μηχανισμό και πολύ διαφορετική κλινική εικόνα. Αυτή είναι και η βασική αιτία που τα αντισώματα θυρεοειδούς δεν διαβάζονται όλα με τον ίδιο τρόπο.

Στη θυρεοειδίτιδα Hashimoto, ο μηχανισμός είναι συνήθως μια χρόνια αυτοάνοση προσβολή που με τον χρόνο τείνει να οδηγεί σε υποθυρεοειδισμό. Σε αυτή την εικόνα βρίσκουμε πιο συχνά θετικά anti-TPO και αρκετές φορές και anti-Tg. Η πορεία μπορεί να είναι αργή και ύπουλη. Μερικοί ασθενείς έχουν θετικά αντισώματα για μεγάλο διάστημα πριν εμφανιστούν σαφείς μεταβολές στην TSH ή στην FT4.

Αυτό σημαίνει ότι στη Hashimoto η παρουσία αντισωμάτων μπορεί να προηγείται της καθαρής ορμονικής διαταραχής. Για αυτό χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία και όχι βιαστικό συμπέρασμα ότι κάθε θετικό αποτέλεσμα σημαίνει άμεση ανάγκη θεραπείας.

Στη νόσο Graves, αντίθετα, το βασικό πρόβλημα είναι ότι ο οργανισμός παράγει αντισώματα που διεγείρουν τον υποδοχέα της TSH. Το αποτέλεσμα είναι να ενεργοποιείται υπερβολικά ο θυρεοειδής και να προκαλείται υπερθυρεοειδισμός. Σε αυτό το πλαίσιο, τα TRAb έχουν κεντρική σημασία, γιατί συνδέονται πιο άμεσα με τον μηχανισμό της νόσου.

Η κλινική εικόνα στη Graves είναι συνήθως πιο έντονη: χαμηλή TSH, αυξημένη FT4 ή FT3, ταχυκαρδία, απώλεια βάρους, τρόμος, νευρικότητα, εφίδρωση και σε ορισμένες περιπτώσεις οφθαλμική συμμετοχή. Αντίθετα, στη Hashimoto η εικόνα συχνά είναι πιο αργή και υποκλινική στην αρχή, μέχρι να εξελιχθεί σε εμφανή υποθυρεοειδισμό.

Έτσι, τα αντισώματα θυρεοειδούς δεν είναι απλώς ένας γενικός «δείκτης θυρεοειδίτιδας». Βοηθούν τον γιατρό να καταλάβει ποια μορφή αυτοάνοσης θυρεοειδοπάθειας είναι πιθανότερη, ποιος μηχανισμός κρύβεται πίσω από την ορμονική διαταραχή και ποια είναι η πιο λογική κλινική ερμηνεία.

13

Αντισώματα θυρεοειδούς σε εγκυμοσύνη και γονιμότητα: τι σημαίνουν

Η σχέση ανάμεσα στα αντισώματα θυρεοειδούς, την εγκυμοσύνη και τη γονιμότητα απασχολεί πολύ συχνά γυναίκες που προσπαθούν να συλλάβουν ή που ήδη κυοφορούν. Αυτό συμβαίνει επειδή ο θυρεοειδής παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του κύκλου, της ωορρηξίας, της σύλληψης και της ομαλής πορείας της κύησης.

Μια γυναίκα μπορεί να έχει θετικά anti-TPO ή anti-Tg ενώ οι ορμόνες της, όπως η TSH και η FT4, να είναι ακόμη φυσιολογικές. Σε αυτή την περίπτωση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει ήδη κλινική νόσος που χρειάζεται θεραπεία. Μπορεί όμως να σημαίνει ότι χρειάζεται πιο στενή παρακολούθηση, ειδικά πριν από εγκυμοσύνη ή κατά τη διάρκειά της, επειδή η κύηση αυξάνει τις απαιτήσεις του οργανισμού σε θυρεοειδική λειτουργία.

Στην πράξη, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι μόνο το αν τα αντισώματα είναι θετικά, αλλά αν η θυρεοειδική λειτουργία παραμένει καλά ρυθμισμένη. Για αυτό στις γυναίκες που σχεδιάζουν εγκυμοσύνη, το ενδιαφέρον συχνά στρέφεται στη σωστή παρακολούθηση της TSH πριν από τη σύλληψη και στα πρώτα στάδια της κύησης.

Σε γυναίκες με γνωστή Graves ή ιστορικό Graves, τα TRAb αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Ο λόγος είναι ότι αυτά τα αντισώματα μπορούν να περάσουν τον πλακούντα και να επηρεάσουν και το έμβρυο. Για αυτό ο ενδοκρινολογικός έλεγχος στην εγκυμοσύνη πρέπει να είναι προσεκτικός, οργανωμένος και εξατομικευμένος.

Στο κομμάτι της γονιμότητας, ένα ασταθές θυρεοειδικό περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει τον κύκλο, την ωορρηξία και γενικότερα τη δυνατότητα σύλληψης. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα με θετικά αντισώματα θα έχει πρόβλημα γονιμότητας. Σημαίνει όμως ότι, όταν υπάρχει δυσκολία σύλληψης ή ιστορικό αποβολών, η θυρεοειδική εικόνα πρέπει να αξιολογείται σωστά μέσα στο γενικότερο γυναικολογικό και ενδοκρινολογικό πλαίσιο.

Με απλά λόγια, τα αντισώματα θυρεοειδούς στην εγκυμοσύνη δεν είναι απλώς ένα «εργαστηριακό εύρημα». Μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο παρακολούθησης της γυναίκας, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ταυτόχρονα οριακές μεταβολές της TSH, ιστορικό Graves ή δυσκολία στη σύλληψη.

14

Συχνά λάθη στην ερμηνεία των αντισωμάτων θυρεοειδούς

Τα αντισώματα θυρεοειδούς είναι πολύ χρήσιμα όταν ερμηνεύονται σωστά, αλλά στην πράξη γίνονται συχνά παρερμηνείες που οδηγούν σε περιττό άγχος ή λανθασμένα συμπεράσματα. Το πιο βασικό είναι ότι ένα θετικό αποτέλεσμα δεν πρέπει να διαβάζεται μόνο του, έξω από το υπόλοιπο κλινικό πλαίσιο.

Συχνό λάθος είναι να θεωρεί κάποιος ότι θετικά αντισώματα θυρεοειδούς σημαίνουν αυτόματα ανάγκη για θεραπεία. Αυτό δεν είναι σωστό. Η απόφαση για θεραπεία βασίζεται κυρίως στο πώς λειτουργεί ο θυρεοειδής, δηλαδή στην TSH, στην FT4, στα συμπτώματα και στη συνολική κλινική εικόνα, όχι μόνο στο αν τα αντισώματα είναι αυξημένα.

Εξίσου συχνή είναι η υπερβολική σημασία που δίνεται στον ίδιο τον αριθμό. Ένα πολύ υψηλό anti-TPO δεν σημαίνει υποχρεωτικά πιο σοβαρά συμπτώματα ή βαρύτερη νόσο από ένα μέτρια αυξημένο αποτέλεσμα. Η σχέση ανάμεσα στο ύψος του αντισώματος και στη βαρύτητα της κλινικής εικόνας δεν είναι γραμμική.

Άλλο συχνό λάθος είναι η συχνή και άσκοπη επανάληψη των εξετάσεων αντισωμάτων. Στους περισσότερους ασθενείς, η παρακολούθηση γίνεται ουσιαστικότερα με TSH, FT4 και, όταν χρειάζεται, FT3. Η συνεχής επανάληψη των ίδιων αντισωμάτων συχνά δεν αλλάζει τη διαχείριση και απλώς αυξάνει την ανησυχία.

Πολύ συχνά επίσης υποτιμάται η σημασία του υπερηχογραφήματος θυρεοειδούς, του ιστορικού και της κλινικής εξέτασης. Ένα αποτέλεσμα δεν πρέπει να διαβάζεται μηχανικά μόνο με βάση το αν είναι πάνω ή κάτω από το όριο. Η σωστή ιατρική εκτίμηση συνδυάζει συμπτώματα, κλινική εξέταση, ορμόνες, απεικόνιση και αντισώματα.

Ένα ακόμη λάθος είναι να χρησιμοποιούνται τα αντισώματα θυρεοειδούς ως εύκολη εξήγηση για κάθε ασαφές σύμπτωμα, όπως χρόνια κόπωση, θολή σκέψη ή άγχος, χωρίς να έχουν διερευνηθεί άλλες πιθανές αιτίες. Ο θυρεοειδής είναι σημαντικός, αλλά δεν εξηγεί τα πάντα μόνος του.

Με απλά λόγια, τα αντισώματα θυρεοειδούς αποκτούν πραγματική αξία μόνο όταν εντάσσονται στο σωστό πλαίσιο. Εκτός πλαισίου, μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε παρερμηνείες, υπερδιάγνωση ή περιττό άγχος.

15

Συχνές ερωτήσεις για τα αντισώματα θυρεοειδούς

16

Τι να θυμάστε για τα αντισώματα θυρεοειδούς

17

Κλείστε ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.