1Τι είναι το Daktarin και πότε χρησιμοποιείται

Το Daktarin είναι αντιμυκητιασικό φάρμακο με δραστική ουσία τη μικοναζόλη. Στην πράξη το όνομα χρησιμοποιείται συχνότερα για δύο βασικές μορφές: το στοματικό gel, που χορηγείται κυρίως για στοματική καντιντίαση, και την κρέμα 2%, που χρησιμοποιείται σε μυκητιάσεις του δέρματος όπως το πόδι του αθλητή, οι μυκητιάσεις στις πτυχές και η μυκητίαση στη βουβωνική χώρα.

Αυτό που μπερδεύει πολύ κόσμο είναι ότι ακούει «Daktarin» και θεωρεί ότι πρόκειται για ένα μόνο φάρμακο που κάνει για όλες τις μυκητιάσεις. Στην πραγματικότητα, η σωστή χρήση εξαρτάται από τη μορφή, το σημείο του σώματος, την ηλικία και τα άλλα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής. Ένα oral gel για άσπρες πλάκες στη γλώσσα δεν χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο όπως μια κρέμα για μεσοδακτύλια μυκητίαση στα πόδια.

Το Daktarin στοχεύει κυρίως σε λοιμώξεις από Candida και σε αρκετούς δερματόφυτους ή άλλους μύκητες του δέρματος. Επιπλέον, η μικοναζόλη έχει και κάποια δράση απέναντι σε ορισμένα Gram-θετικά βακτήρια, γι’ αυτό σε κάποιες βλάβες με ήπια επιμόλυνση μπορεί να βοηθήσει περισσότερο από όσο θα περίμενε κανείς από ένα «απλό αντιμυκητιασικό».

2Ποια δραστική ουσία περιέχει και πώς δρα

Η δραστική ουσία είναι η μικοναζόλη ή η νιτρική μικοναζόλη, ανάλογα με τη μορφή. Ανήκει στα ιμιδαζολικά αντιμυκητιασικά. Ο μηχανισμός δράσης της, με απλά λόγια, είναι ότι διαταράσσει τη μεμβράνη του μύκητα, επηρεάζοντας την εργοστερόλη και τη διαπερατότητα της κυτταρικής μεμβράνης. Όταν χαλάσει η μεμβράνη, ο μύκητας δεν μπορεί να επιβιώσει ή να πολλαπλασιαστεί φυσιολογικά.

Για τον ασθενή αυτό μεταφράζεται σε κάτι πολύ πρακτικό: η μικοναζόλη δεν «μουδιάζει» απλώς την περιοχή ούτε καλύπτει τα συμπτώματα. Στοχεύει στον ίδιο τον αιτιολογικό παράγοντα της μυκητίασης. Γι’ αυτό, όταν η διάγνωση είναι σωστή, το Daktarin μπορεί να μειώσει το κάψιμο, τον κνησμό, το κοκκίνισμα, τη λευκή πλάκα ή τη δυσάρεστη αίσθηση στο στόμα σχετικά γρήγορα.

Η μικοναζόλη έχει επίσης ευρύ αντιμυκητιασικό φάσμα και κάποια αντιβακτηριακή δράση έναντι ορισμένων μικροβίων του δέρματος. Αυτό έχει σημασία σε βλάβες στις πτυχές, ανάμεσα στα δάκτυλα ή γύρω από περιοχές με υγρασία, όπου συχνά συνυπάρχει φλεγμονή, ερεθισμός και δευτεροπαθής μικροβιακή συμμετοχή.

Δεν είναι όμως όλα θέμα «ισχυρού φαρμάκου». Αν η βλάβη είναι έκζεμα, ψωρίαση, ερυθρά βακτηριακή λοίμωξη ή ιογενές εξάνθημα, η μικοναζόλη δεν θα λύσει το πρόβλημα. Γι’ αυτό πάντα αξίζει να επιβεβαιώνεται ότι πρόκειται πράγματι για μυκητίαση, ειδικά όταν το εξάνθημα είναι άτυπο ή όταν η εικόνα δεν βελτιώνεται.

3Ποιες μορφές υπάρχουν και γιατί δεν είναι όλες ίδιες

Το Daktarin κυκλοφορεί σε περισσότερες από μία μορφές, αλλά οι πιο γνωστές στην καθημερινή κλινική πράξη είναι το oral gel και η κρέμα 2%. Αυτό έχει τεράστια σημασία, γιατί ο τρόπος δράσης, οι προειδοποιήσεις και οι αλληλεπιδράσεις δεν είναι ίδιες.

Το oral gel είναι σχεδιασμένο για να παραμένει στο στόμα και πάνω στις βλάβες της στοματικής κοιλότητας όσο το δυνατόν περισσότερο πριν καταποθεί. Έτσι βοηθά να υποχωρήσουν οι λευκές πλάκες, το κάψιμο, η ευαισθησία και η ενόχληση της στοματικής καντιντίασης. Επειδή όμως ένα μέρος της μικοναζόλης απορροφάται συστηματικά, το gel μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό άλλων φαρμάκων.

Η κρέμα 2%, αντίθετα, προορίζεται για δερματική χρήση. Η απορρόφησή της από το δέρμα είναι μικρή, επομένως οι συστηματικές αλληλεπιδράσεις είναι γενικά πολύ πιο σπάνιες. Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και η κρέμα χρειάζεται προσοχή σε ασθενείς που παίρνουν βαρφαρίνη ή άλλα ανταγωνιστικά της βιταμίνης Κ, γιατί έχουν περιγραφεί προβλήματα και με τοπικές μορφές μικοναζόλης.

Στην πράξη, δεν πρέπει να λέμε απλώς «πάρε Daktarin». Το σωστό είναι να λέμε ποιο Daktarin, για ποια περιοχή, πόσες φορές την ημέρα και για πόσο διάστημα. Αν λείπουν αυτά, αυξάνονται τα λάθη: το oral gel χρησιμοποιείται σαν να ήταν στοματικό διάλυμα, η κρέμα σταματά μόλις φύγει το κοκκίνισμα, ή εφαρμόζεται λάθος σε βλάβη που δεν είναι μυκητίαση.

4Ποιες μυκητιάσεις καλύπτει στην πράξη

Στην καθημερινή ιατρική πράξη, το Daktarin χρησιμοποιείται κυρίως για:

• Στοματική καντιντίαση (oral thrush) με λευκές πλάκες, κάψιμο, πόνο ή δυσκολία στη λήψη τροφής.
• Πόδι αθλητή με κνησμό, απολέπιση, σκασίματα και ερεθισμό ανάμεσα στα δάκτυλα.
• Μηροβουβωνική μυκητίαση με ερυθρό, κνησμώδες εξάνθημα στους βουβώνες.
• Μυκητιάσεις σε πτυχές όπως κάτω από μαστούς, μασχάλες ή περιοχές με υγρασία.
• Ορισμένες μυκητιάσεις χεριών, κορμού ή έξω ωτός όταν έχει τεθεί σωστά η διάγνωση.
• Ορισμένες επιφανειακές μυκητιάσεις νυχιών ή περιονυχίου, συχνά όμως ως μέρος ευρύτερου πλάνου.

Το oral gel δεν χρησιμοποιείται για «οτιδήποτε άσπρο» μέσα στο στόμα. Λευκή γλώσσα, αφθώδεις βλάβες, γεωγραφική γλώσσα, μηχανικός ερεθισμός από οδοντοστοιχία ή λευκοπλακία δεν είναι το ίδιο πράγμα. Αν οι πλάκες δεν αποκολλώνται εύκολα, αιμορραγούν, επιμένουν για εβδομάδες ή συνοδεύονται από σημαντική δυσφαγία, χρειάζεται εκτίμηση από γιατρό και όχι απλή αυτοθεραπεία.

Αντίστοιχα, στο δέρμα, η μικοναζόλη είναι χρήσιμη όταν η εικόνα ταιριάζει με μυκητίαση. Εξανθήματα με έντονη θερμότητα, πύον, οίδημα, πόνο, ταχεία επέκταση ή πυρετό μπορεί να είναι βακτηριακή λοίμωξη και όχι μύκητας. Επίσης, ένα «δάχτυλο με σκασίματα» μπορεί να είναι από υγρό έκζεμα, επαφή με καθαριστικά ή ψωρίαση και όχι από μυκητίαση.

5Πότε δεν αρκεί αυτοθεραπεία

Η αυτοθεραπεία με Daktarin μπορεί να είναι λογική μόνο όταν η εικόνα είναι τυπική και ήπια. Δεν αρκεί όταν υπάρχουν κόκκινες σημαίες που δείχνουν ότι η λοίμωξη μπορεί να είναι σοβαρότερη, διαφορετικής αιτιολογίας ή μέρος γενικότερου προβλήματος υγείας.

• Στοματική βλάβη με δυσκολία στην κατάποση ή πόνο προς τον οισοφάγο.
• Λευκές πλάκες που δεν φεύγουν ή επανεμφανίζονται γρήγορα.
• Μυκητίαση δέρματος που επεκτείνεται, πονά, βγάζει υγρό ή έχει έντονη φλεγμονή.
• Υποτροπές ξανά και ξανά μέσα σε λίγους μήνες.
• Ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, ανοσοκαταστολή, χημειοθεραπεία, HIV ή μακροχρόνια κορτιζόνη.
• Βρέφη, ηλικιωμένοι, έγκυες ή θηλάζουσες χωρίς προηγούμενη ιατρική οδηγία.
• Άτομα που λαμβάνουν αντιπηκτικά ή άλλα φάρμακα με γνωστές αλληλεπιδράσεις.

Ιδιαίτερα η στοματική καντιντίαση στον ενήλικο που δεν εξηγείται εύκολα αξίζει περαιτέρω διερεύνηση. Μπορεί να σχετίζεται με αντιβιοτικά, εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή, κακή υγιεινή οδοντοστοιχίας, ξηροστομία, αλλά και με υψηλό σάκχαρο ή ανοσολογικό πρόβλημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις το Daktarin μπορεί να βοηθήσει βραχυπρόθεσμα, αλλά δεν αρκεί αν δεν αντιμετωπιστεί η αιτία.

6Daktarin για στοματική καντιντίαση

Το Daktarin oral gel είναι από τα πιο γνωστά φάρμακα για τη στοματική καντιντίαση. Η εικόνα συνήθως περιλαμβάνει λευκές ή υπόλευκες πλάκες στη γλώσσα, στα ούλα, στον ουρανίσκο ή στην εσωτερική επιφάνεια των παρειών, συχνά με κάψιμο, πόνο, δυσάρεστη γεύση ή ενόχληση στο φαγητό. Σε άτομα με τεχνητές οδοντοστοιχίες μπορεί να υπάρχει και φλεγμονή κάτω από την οδοντοστοιχία.

Η σωστή χρήση είναι να παραμένει το gel πάνω στις βλάβες όσο περισσότερο γίνεται. Δεν το καταπίνουμε αμέσως σαν σιρόπι. Αυτό επιτρέπει στη μικοναζόλη να έρθει σε άμεση επαφή με τις αποικίες του μύκητα. Όσο καλύτερα «κάθεται» στις βλάβες, τόσο καλύτερη είναι συνήθως η ανταπόκριση.

Αν η στοματική καντιντίαση σχετίζεται με εισπνεόμενη κορτιζόνη για άσθμα ή ΧΑΠ, χρειάζεται και διόρθωση της τεχνικής: χρήση αεροθαλάμου όπου ενδείκνυται, ξέπλυμα του στόματος μετά την εισπνοή και τακτική στοματική υγιεινή. Αν σχετίζεται με οδοντοστοιχία, αυτή πρέπει να καθαρίζεται σωστά και να αφαιρείται τη νύχτα. Αν δεν διορθωθεί ο εκλυτικός παράγοντας, η υποτροπή είναι συχνή.

Σημαντικό: το oral gel δεν είναι κατάλληλο για βρέφη κάτω των 4 μηνών και απαιτεί μεγάλη προσοχή ακόμη και στα μεγαλύτερα βρέφη, γιατί υπάρχει κίνδυνος πνιγμονής αν εφαρμοστεί λανθασμένα προς το πίσω μέρος του λαιμού.

7Daktarin για μυκητιάσεις δέρματος

Η κρέμα Daktarin 2% χρησιμοποιείται σε μυκητιάσεις του δέρματος, όπως πόδι αθλητή, μυκητιάσεις σε πτυχές, σε μηροβουβωνική χώρα, στα χέρια ή σε άλλες επιφανειακές περιοχές. Συχνά οι ασθενείς νιώθουν φαγούρα, τσούξιμο, βλέπουν απολέπιση, ρωγμές, ερυθρότητα ή έναν πιο καθαρό κεντρικό πυρήνα με δραστήριο κόκκινο όριο γύρω-γύρω.

Η μικοναζόλη λειτουργεί καλά όταν η βλάβη είναι πραγματικά μυκητιασική και όταν η περιοχή κρατιέται καθαρή και στεγνή. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στις πτυχές και ανάμεσα στα δάκτυλα των ποδιών. Αν κάποιος βάζει κρέμα αλλά φοράει συνεχώς βρεγμένες κάλτσες, κλειστά παπούτσια χωρίς αερισμό ή αφήνει την περιοχή μονίμως υγρή, η ανταπόκριση καθυστερεί.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η κρέμα βοηθά και όταν υπάρχει ήπια βακτηριακή επιμόλυνση μαζί με τον μύκητα. Παρ’ όλα αυτά, όταν υπάρχει έντονος πόνος, πύον, οσμή, διάχυτο οίδημα ή πυρετός, δεν μιλάμε πια για απλό «μύκητα». Χρειάζεται ιατρική εκτίμηση, γιατί μπορεί να απαιτείται διαφορετική αγωγή.

Ένα συχνό κλινικό λάθος είναι να μπαίνει συνδυαστική κρέμα με κορτιζόνη χωρίς σαφή ένδειξη. Αυτό μπορεί πρόσκαιρα να «σβήσει» το κόκκινο, αλλά να παραμορφώσει την εικόνα και να κρατήσει τη μυκητίαση ενεργή. Αν η διάγνωση είναι απλή μυκητίαση, η καθαρή αντιμυκητιασική αγωγή συχνά αρκεί.

8Μπορεί να βοηθήσει σε νύχια ή χρειάζεται άλλο πλάνο;

Η κρέμα Daktarin μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένες επιφανειακές μυκητιασικές βλάβες γύρω από το νύχι ή σε περιοχές του περιονυχίου, αλλά για την κλασική ονυχομυκητίαση με πάχυνση, κιτρίνισμα, υπονύχια υπερκεράτωση και σημαντική προσβολή της πλάκας του νυχιού, συχνά δεν αρκεί μόνη της.

Ο λόγος είναι απλός: το νύχι είναι μια πολύ δυσπρόσιτη επιφάνεια για κάθε τοπική θεραπεία. Αν ο μύκητας βρίσκεται βαθιά κάτω από την πλάκα, μια κρέμα που μπαίνει εξωτερικά δεν φτάνει πάντα σε επαρκή συγκέντρωση. Έτσι μπορεί να υπάρχει προσωρινή βελτίωση στο περιβάλλον δέρμα, αλλά το νύχι να παραμένει μολυσμένο.

Σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται συχνά επιβεβαίωση της διάγνωσης και αξιολόγηση αν απαιτείται τοπική λάκα, συστηματική αντιμυκητιασική θεραπεία ή συνδυασμός. Επίσης, όχι κάθε αλλοιωμένο νύχι είναι μύκητας: τραυματισμός, ψωρίαση, λειχήνας ή χρόνια πίεση από παπούτσι μπορούν να δώσουν παρόμοια εικόνα.

9Πώς βάζουμε σωστά την κρέμα

Η σωστή εφαρμογή της κρέμας είναι πιο σημαντική από όσο φαίνεται. Το δέρμα πρέπει πρώτα να είναι καθαρό και πολύ καλά στεγνό, ειδικά ανάμεσα στα δάκτυλα, στις πτυχές ή στη βουβωνική περιοχή. Μετά απλώνουμε μικρή ποσότητα ώστε να καλύπτει όχι μόνο το ορατό εξάνθημα, αλλά και ένα μικρό περιφερικό όριο γύρω από αυτό.

Η κρέμα πρέπει να τρίβεται απαλά μέχρι να απορροφηθεί. Το υπερβολικό προϊόν δεν σημαίνει πιο γρήγορη δράση. Αντιθέτως, μπορεί να αφήσει την περιοχή υγρή ή να προκαλέσει περισσότερο ερεθισμό. Η συχνότητα είναι συνήθως δύο φορές την ημέρα για δερματικές μυκητιάσεις, εκτός αν ο γιατρός έχει δώσει άλλη οδηγία.

Πριν και μετά την εφαρμογή πλένουμε τα χέρια. Αν η μυκητίαση είναι στο πόδι, αλλάζουμε καθημερινά κάλτσες, προτιμούμε αεριζόμενα παπούτσια και αποφεύγουμε να μοιραζόμαστε πετσέτες. Αν είναι σε πτυχές, αποφεύγουμε στενά ρούχα και διατηρούμε την περιοχή στεγνή. Στον ιδρώτα και στην υγρασία κρύβεται συχνά η αποτυχία της θεραπείας.

Η κρέμα δεν πρέπει να μπαίνει στα μάτια και γενικά δεν χρησιμοποιείται σαν να ήταν «ενυδατική για ερεθισμό» σε αβέβαιες βλάβες. Αν μετά από λίγες ημέρες υπάρχει περισσότερο κάψιμο, επιδείνωση ή διάχυτη αντίδραση, η αγωγή διακόπτεται και χρειάζεται επανεκτίμηση.

10Πώς χρησιμοποιούμε σωστά το oral gel

Το oral gel χρησιμοποιείται μετά τα γεύματα, ώστε να παραμένει περισσότερο χρόνο στο στόμα. Η σωστή τεχνική είναι να μοιράζεται το gel πάνω στις πάσχουσες περιοχές και να μην καταπίνεται αμέσως. Σκοπός είναι να έρθει σε παρατεταμένη επαφή με τις λευκές πλάκες και τον βλεννογόνο.

Στα βρέφη και στα μικρά παιδιά απαιτείται ιδιαίτερη τεχνική: η δόση χωρίζεται σε μικρότερες ποσότητες και τοποθετείται με καθαρό δάκτυλο στις βλάβες. Δεν βάζουμε το gel προς το πίσω μέρος του λαιμού. Ο κίνδυνος εδώ δεν είναι θεωρητικός· είναι ο λόγος που το φάρμακο αντενδείκνυται σε πολύ μικρά βρέφη ή σε όσα δεν έχουν επαρκώς ώριμο αντανακλαστικό κατάποσης.

Σε ασθενείς με οδοντοστοιχίες, η πρακτική συμβουλή είναι να αφαιρούν την οδοντοστοιχία τη νύχτα και να τη βουρτσίζουν με gel. Έτσι περιορίζεται η επιμονή του μύκητα στην επιφάνεια της πρόθεσης, που αλλιώς λειτουργεί σαν «αποθήκη» επαναμόλυνσης.

Δεν εφαρμόζουμε το oral gel στη θηλή θηλάζουσας μητέρας για να το πάρει έμμεσα το βρέφος. Αυτό είναι λάθος και επικίνδυνο λόγω κινδύνου πνιγμονής. Αν υπάρχει πρόβλημα σε θηλάζουσα ή σε βρέφος, χρειάζεται συγκεκριμένη ιατρική οδηγία για το κατάλληλο σχήμα.

11Δοσολογία ανά μορφή και ηλικία

Η δοσολογία εξαρτάται από τη μορφή του φαρμάκου. Το μεγαλύτερο λάθος είναι να μπερδεύονται οι οδηγίες της κρέμας με αυτές του oral gel. Ο ακόλουθος πίνακας συνοψίζει τη λογική χρήσης:

Η δοσολογία του oral gel μετριέται με το παρεχόμενο δοσιμετρικό κουταλάκι/συσκευή της εκάστοτε συσκευασίας. Σε παιδιά, οι γονείς δεν πρέπει να αυτοσχεδιάζουν με «λίγο παραπάνω για να φύγει πιο γρήγορα». Η σωστή δόση και ο σωστός τρόπος εφαρμογής είναι σημαντικότεροι από την υπερδοσολογία.

12Σε πόσες ημέρες δρα και πόσο συνεχίζεται

Στις ήπιες περιπτώσεις, ένα μέρος της συμπτωματικής βελτίωσης μπορεί να φανεί μέσα στις πρώτες ημέρες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο μύκητας έχει εκριζωθεί. Η μεγάλη παγίδα με τα αντιμυκητιασικά είναι ότι ο ασθενής βλέπει το δέρμα καλύτερο ή τη γλώσσα καθαρότερη και σταματά πρόωρα.

Για το oral gel, η θεραπεία συνεχίζεται τουλάχιστον για μία εβδομάδα μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων. Για την κρέμα, η διάρκεια για δερματικές μυκητιάσεις είναι συνήθως 2 έως 6 εβδομάδες, ανάλογα με τη θέση και τη βαρύτητα, και επίσης συνιστάται να συνεχίζεται τουλάχιστον μία εβδομάδα μετά την εξαφάνιση των σημείων και συμπτωμάτων. Στις βλάβες των νυχιών ή γύρω από τα νύχια μπορεί να απαιτείται ακόμη μεγαλύτερη επιμονή.

Αν η θεραπεία γίνεται σωστά αλλά η βελτίωση είναι μικρή ή προσωρινή, το πιθανότερο είναι ένα από τα εξής: είτε η διάγνωση δεν ήταν σωστή, είτε υπάρχει εκλυτικός παράγοντας που δεν διορθώθηκε, είτε η λοίμωξη είναι πιο εκτεταμένη και χρειάζεται άλλο σχήμα.

13Συχνές παρενέργειες

Οι παρενέργειες εξαρτώνται από τη μορφή. Με το oral gel οι πιο συχνές είναι ναυτία, αλλοιωμένη γεύση, δυσφορία στο στόμα, ξηροστομία και μερικές φορές έμετος ή αναγωγές. Στα παιδιά η ναυτία και ο έμετος μπορεί να εμφανιστούν συχνότερα από ό,τι στους ενήλικες.

Με την κρέμα, οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι κατά κανόνα τοπικές: κάψιμο, ερεθισμός, αίσθημα τσουξίματος, κνησμός ή δερματική αντίδραση εξ επαφής. Πολλές φορές οι ασθενείς μπερδεύουν ένα ήπιο παροδικό τσούξιμο με «αλλεργία». Αν είναι ήπιο και σύντομο, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να σταματήσει αμέσως η θεραπεία. Αν όμως είναι έντονο, επιδεινούμενο ή συνοδεύεται από οίδημα/εξάνθημα, χρειάζεται διακοπή.

Κάθε φάρμακο έχει και πιο σπάνιες αντιδράσεις. Γι’ αυτό δεν αρκεί να ξέρουμε μόνο «τι κάνουν συνήθως τα περισσότερα αντιμυκητιασικά». Το Daktarin έχει ειδικές προειδοποιήσεις που αφορούν κυρίως το oral gel, επειδή αυτό απορροφάται περισσότερο από την απλή κρέμα.

14Σοβαρές προειδοποιήσεις και πότε το σταματάτε

Το Daktarin πρέπει να διακόπτεται και να ζητείται ιατρική συμβουλή αν εμφανιστούν σημεία σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης, όπως πρήξιμο σε χείλη/γλώσσα, δυσκολία στην αναπνοή, γενικευμένο εξάνθημα ή έντονη επιδείνωση αμέσως μετά τη χρήση.

Για το oral gel, υπάρχει επιπλέον η πολύ σημαντική προειδοποίηση για πνιγμονή στα βρέφη και τα μικρά παιδιά αν η χρήση γίνει λάθος. Επίσης έχουν αναφερθεί πολύ σοβαρές δερματικές αντιδράσεις, όπως Stevens-Johnson syndrome και toxic epidermal necrolysis, έστω και σπάνια. Αν εμφανιστεί εκτεταμένο εξάνθημα, βλάβες σε βλεννογόνους, φυσαλίδες ή γενική επιδείνωση, η αγωγή σταματά άμεσα.

Άλλη μεγάλη προειδοποίηση είναι το αιμορραγικό επεισόδιο σε ασθενείς που παίρνουν αντιπηκτικά. Εύκολες μελανιές, ρινορραγία, αίμα στα ούρα, μαύρα κόπρανα ή έμετος σαν «κατακάθι καφέ» δεν είναι αθώα συμπτώματα. Σε τέτοιες περιπτώσεις το oral gel διακόπτεται και χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Τέλος, το oral gel αντενδείκνυται σε βρέφη κάτω των 4 μηνών ή σε βρέφη με ανώριμο αντανακλαστικό κατάποσης, ενώ η χρήση του αποφεύγεται σε ασθενείς με ηπατική δυσλειτουργία χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

15Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Αυτή είναι ίσως η πιο σημαντική ενότητα του άρθρου. Η μικοναζόλη του oral gel μπορεί να αναστείλει ένζυμα του ήπατος όπως τα CYP2C9 και CYP3A4. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αυξηθούν τα επίπεδα ή η δράση άλλων φαρμάκων που μεταβολίζονται από τα ίδια συστήματα.

Η πιο γνωστή και κλινικά επικίνδυνη αλληλεπίδραση είναι με τη βαρφαρίνη και γενικότερα με από του στόματος αντιπηκτικά. Το INR μπορεί να αυξηθεί και να εμφανιστούν αιμορραγίες, ακόμη και σοβαρές. Για αυτόν τον λόγο, αν ένας ασθενής λαμβάνει βαρφαρίνη, το oral gel δεν πρέπει να θεωρείται απλό «φαρμακείο για μύκητες». Θέλει ιατρική απόφαση και στενή παρακολούθηση, ή αποφυγή όπου ενδείκνυται.

Άλλες σημαντικές κατηγορίες φαρμάκων που απαιτούν προσοχή με το oral gel είναι:

• Σουλφονυλουρίες και άλλα από του στόματος υπογλυκαιμικά.
• Φαινυτοΐνη.
• Ορισμένα φάρμακα που μεταβολίζονται από CYP3A4, όπως συγκεκριμένοι ανοσοκατασταλτικοί, αντιαρρυθμικοί, βενζοδιαζεπίνες και άλλα.
• Ορισμένα φάρμακα με αντένδειξη συγχορήγησης, όπως συγκεκριμένα QT-prolonging φάρμακα, εργοταμινικά, σιμβαστατίνη/λοβαστατίνη, και το oral midazolam.

Η κρέμα έχει πολύ μικρότερη συστηματική απορρόφηση, όμως και πάλι σε ασθενείς που παίρνουν βαρφαρίνη ή άλλα ανταγωνιστικά της βιταμίνης Κ συνιστάται προσοχή. Η λογική είναι απλή: όταν υπάρχει πιθανότητα σοβαρής αλληλεπίδρασης, δεν αρκεί να λέμε «είναι μόνο κρέμα». Αναφέρουμε πάντα όλα τα φάρμακα στον γιατρό ή στον φαρμακοποιό.

16Εγκυμοσύνη, θηλασμός, βρέφη και ειδικές ομάδες

Στην εγκυμοσύνη, η μικοναζόλη χρειάζεται προσοχή. Για την κρέμα η συστηματική απορρόφηση είναι μικρή, αλλά και πάλι η χρήση γίνεται με φειδώ και όταν υπάρχει σαφής λόγος. Για το oral gel, η προσέγγιση είναι πιο προσεκτική, επειδή υπάρχει συστηματική απορρόφηση και το όφελος πρέπει να σταθμίζεται έναντι του πιθανού κινδύνου.

Στον θηλασμό, η τοπική κρέμα γενικά θεωρείται πιο απλή στη χρήση από το oral gel, αλλά και εδώ χρειάζεται σωστή ιατρική κρίση. Για το oral gel, δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα αν η μικοναζόλη απεκκρίνεται στο μητρικό γάλα, επομένως χρειάζεται προσοχή. Επιπλέον, όπως ήδη αναφέρθηκε, το gel δεν πρέπει να εφαρμόζεται στη θηλή για έμμεση χορήγηση στο βρέφος.

Στα βρέφη, το oral gel αντενδείκνυται κάτω των 4 μηνών ή όταν το αντανακλαστικό κατάποσης δεν έχει ωριμάσει επαρκώς. Ακόμη και μεταξύ 4 και 6 μηνών χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή, ειδικά σε πρόωρα βρέφη ή σε βρέφη με αργή νευρομυϊκή ωρίμανση.

Σε άτομα με ηπατική δυσλειτουργία, το oral gel δεν είναι αθώο και πρέπει να αποφεύγεται ή να χρησιμοποιείται μόνο μετά από ιατρική εκτίμηση. Σε ασθενείς με πολλά συνοδά νοσήματα ή πολυφαρμακία, η απόφαση για Daktarin — ιδιαίτερα oral gel — πρέπει να είναι πιο προσεκτική από όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά.

17Τι κάνετε αν δεν βελτιώνεστε ή αν το πρόβλημα υποτροπιάζει

Αν έχετε χρησιμοποιήσει σωστά το Daktarin και η βελτίωση είναι μικρή, πρέπει να σκεφτούμε τρία ενδεχόμενα: λάθος διάγνωση, λάθος εφαρμογή ή υποκείμενος προδιαθεσικός παράγοντας. Και τα τρία είναι συχνότερα από όσο νομίζει ο κόσμος.

Στο στόμα, η υποτροπιάζουσα καντιντίαση συχνά σχετίζεται με αντιβιοτικά, εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή, κακή εφαρμογή/καθαρισμό οδοντοστοιχίας, σακχαρώδη διαβήτη, ξηροστομία ή ανοσοκαταστολή. Στο δέρμα, η αποτυχία σχετίζεται συχνά με ιδρώτα, τριβή, παχυσαρκία, υγρό περιβάλλον, ακατάλληλα παπούτσια ή ταυτόχρονη μυκητίαση σε άλλες περιοχές που λειτουργεί σαν εστία επαναμόλυνσης.

Αν η βλάβη επιστρέφει συνεχώς, το σωστό δεν είναι να επαναλαμβάνουμε αυτόματα το ίδιο tube ή το ίδιο gel για μήνες. Μπορεί να χρειάζεται καλλιέργεια, άμεση μικροσκόπηση, διαφορετικό αντιμυκητιασικό ή έλεγχος για άλλες καταστάσεις. Ιδίως σε εκτεταμένες βλάβες ή σε συχνές υποτροπές, η αυτοδιάγνωση κουράζει και καθυστερεί τη σωστή αντιμετώπιση.

18Συχνά λάθη στη χρήση

Τα συχνότερα λάθη με το Daktarin είναι πολύ προβλέψιμα, αλλά επαναλαμβάνονται συνεχώς:

• Χρήση του oral gel σαν να ήταν απλό σιρόπι που καταπίνεται αμέσως.
• Εφαρμογή σε βρέφος χωρίς σωστή τεχνική και χωρίς να έχει αξιολογηθεί η ασφάλεια.
• Διακοπή της κρέμας μόλις μειωθεί ο κνησμός ή το κοκκίνισμα.
• Χρήση σε βλάβες που δεν είναι μυκητίαση.
• Παράλειψη ελέγχου αλληλεπιδράσεων με oral gel.
• Χρήση σε συνεχώς υγρό δέρμα, χωρίς μέτρα υγιεινής και ξήρανσης.
• Επανάληψη της ίδιας αγωγής ξανά και ξανά χωρίς διερεύνηση υποτροπών.

Ένα ακόμη κλασικό λάθος είναι ότι πολλοί βάζουν «ό,τι περίσσεψε στο ντουλάπι» σε κάθε φαγούρα ή εξάνθημα. Το ότι ένα φάρμακο βοήθησε πέρσι στο πόδι δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλο φέτος για εξάνθημα στη βουβωνική περιοχή ή για λευκές βλάβες στο στόμα. Η ανατομική θέση και η διάγνωση αλλάζουν τα πάντα.

19Πότε χρειάζονται εξετάσεις αίματος ή άλλη διερεύνηση

Οι περισσότερες απλές μυκητιάσεις δεν χρειάζονται εξετάσεις αίματος. Όμως όταν οι βλάβες είναι υποτροπιάζουσες, εκτεταμένες, ασυνήθιστα επίμονες ή συνοδεύονται από άλλα συμπτώματα, η ιατρική διερεύνηση έχει αξία. Στόχος δεν είναι να «βρούμε τι να γράψουμε», αλλά να εντοπίσουμε τον λόγο για τον οποίο ο μύκητας επιμένει.

Συχνά χρήσιμες εξετάσεις σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι:

• Γλυκόζη νηστείας και HbA1c, όταν υπάρχει υποψία αδιάγνωστου ή αρρύθμιστου διαβήτη.
• Γενική αίματος και βασικός βιοχημικός έλεγχος, αν υπάρχει γενικότερο κλινικό ερώτημα.
• Ηπατικός έλεγχος, ιδιαίτερα όταν συζητείται χρήση φαρμάκων με συστηματική διάσταση ή υπάρχει γνωστή ηπατοπάθεια.
• Μικροβιολογικός/μυκητολογικός έλεγχος από τη βλάβη όταν η διάγνωση είναι αβέβαιη.

Στη στοματική καντιντίαση, η διερεύνηση είναι ακόμη πιο σημαντική όταν η εικόνα υποτροπιάζει χωρίς προφανή αιτία. Η σωστή ερμηνεία των εξετάσεων από ιατρό βοηθά να μην αντιμετωπίζουμε απλώς το σύμπτωμα, αλλά και το υπόστρωμα που το συντηρεί.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

1
Τι είναι το Tobrex

Το Tobrex είναι η εμπορική ονομασία της τομπραμυκίνης, ενός
αμινογλυκοσιδικού αντιβιοτικού για τοπική οφθαλμική χρήση. Στην πράξη πρόκειται για φάρμακο
που έχει σχεδιαστεί να δρα πάνω στην επιφάνεια του ματιού όταν υπάρχει υποψία ή επιβεβαίωση
βακτηριακής λοίμωξης. Δεν είναι γενικό κολλύριο ανακούφισης, δεν είναι τεχνητό δάκρυ,
δεν είναι αντιαλλεργικό σκεύασμα και δεν είναι “κολλύριο για κάθε ερυθρότητα”.

Το άρθρο αυτό αφορά το Tobrex κολλύριο 0,3% και την Tobrex οφθαλμική αλοιφή 0,3%.
Και οι δύο μορφές περιέχουν την ίδια δραστική ουσία, αλλά έχουν διαφορετική πρακτική συμπεριφορά:
το κολλύριο είναι πιο εύχρηστο μέσα στην ημέρα, ενώ η αλοιφή μένει περισσότερη ώρα στην οφθαλμική επιφάνεια
αλλά θολώνει συχνότερα παροδικά την όραση. Αυτή η διαφορά εξηγεί γιατί σε κάποιους ασθενείς ο γιατρός επιλέγει
σταγόνες, σε άλλους αλοιφή και σε ορισμένες περιπτώσεις συνδυασμό στο ίδιο θεραπευτικό πλάνο.

Ο επίσημος ρόλος του Tobrex είναι η θεραπεία εξωτερικών λοιμώξεων του οφθαλμού και των εξαρτημάτων του
από ευαίσθητα βακτήρια. Αυτό σημαίνει ότι η σωστή ένδειξη έχει σημασία από την πρώτη στιγμή. Αν η ερυθρότητα
οφείλεται σε αλλεργία, ξηροφθαλμία, ιό ή ερεθισμό από φακούς επαφής, το Tobrex μπορεί να μην προσφέρει τίποτα,
ενώ ταυτόχρονα καθυστερεί την αναγνώριση του πραγματικού προβλήματος.

2
Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται

Το Tobrex χρησιμοποιείται όταν η εικόνα ταιριάζει με βακτηριακή λοίμωξη της οφθαλμικής επιφάνειας,
συνήθως βακτηριακή επιπεφυκίτιδα ή άλλη εξωτερική λοίμωξη του ματιού και των εξαρτημάτων του.
Με απλά λόγια, είναι φάρμακο για περιπτώσεις όπου υπάρχει κλινική υποψία ότι το πρόβλημα προκαλείται
από βακτήρια και όχι από ιό, αλλεργία ή απλό ερεθισμό.

Στην καθημερινή πράξη, ο ασθενής συχνά το περιγράφει ως “μάτι κόκκινο με τσίμπλες”. Όμως αυτό από μόνο του
δεν αρκεί. Η βακτηριακή επιπεφυκίτιδα τείνει να εμφανίζει πιο συχνά πυώδη ή βλεννοπυώδη έκκριση,
κόλλημα των βλεφάρων, κυρίως το πρωί, και λιγότερη έντονη φαγούρα σε σχέση με την αλλεργική μορφή.
Σε μια κλασική συζήτηση στο ιατρείο, τα στοιχεία που γέρνουν περισσότερο προς βακτήρια είναι η
κολλώδης έκκριση, τα βλέφαρα που “κολλούν” και η απουσία έντονου κνησμού.

Παρ’ όλα αυτά, η διαφορική διάγνωση δεν είναι πάντα εύκολη. Οι ιογενείς και οι βακτηριακές επιπεφυκίτιδες
μπορεί να μοιάζουν, και γι’ αυτό δεν είναι καλή ιδέα να ξεκινάει κανείς παλιό αντιβιοτικό κολλύριο στο σπίτι
απλώς επειδή “κάτι παρόμοιο είχε ξανασυμβεί”. Σε αρκετές περιπτώσεις, ειδικά όταν τα συμπτώματα είναι ήπια,
η επιπεφυκίτιδα είναι αυτοϊώμενη ή δεν είναι καν βακτηριακή. Για αυτό το Tobrex έχει αξία όταν μπαίνει
με σωστή ένδειξη, όχι μηχανικά.

Ένα ακόμη πρακτικό σημείο: οι χρήστες φακών επαφής με βακτηριακή επιπεφυκίτιδα θεωρούνται ομάδα
υψηλότερου κινδύνου για βακτηριακή κερατίτιδα. Εκεί η προσέγγιση είναι πιο αυστηρή και
δεν αρκεί η λογική “ας βάλουμε λίγες σταγόνες και βλέπουμε”. Αυτοί οι ασθενείς συνήθως χρειάζονται
γρηγορότερη οφθαλμολογική αξιολόγηση.

3
Πότε δεν πρέπει να χρησιμοποιείται

Το Tobrex δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε άτομα με γνωστή αλλεργία στην
τομπραμυκίνη, σε άλλη αμινογλυκοσίδη ή σε συστατικό του σκευάσματος.
Αν στο παρελθόν έχετε εμφανίσει έντονο εξάνθημα, οίδημα, ερεθισμό ή σοβαρή αντίδραση με γενταμικίνη,
νεομυκίνη ή παρόμοιο αντιβιοτικό, αυτό είναι κρίσιμη πληροφορία πριν τη χορήγηση.

Επίσης, το Tobrex είναι μόνο για οφθαλμική χρήση. Δεν είναι ενέσιμο φάρμακο, δεν προορίζεται
για χρήση σε άλλα σημεία και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται με αυτοσχεδιασμούς. Στον οφθαλμό, η σωστή τεχνική
είναι μέρος της ασφάλειας του φαρμάκου. Ένα μολυσμένο ρύγχος μπουκαλιού ή σωληναρίου μπορεί να μετατρέψει
μια απλή θεραπεία σε νέο πρόβλημα.

Χρειάζεται επίσης προσοχή σε ασθενείς με γνωστές ή πιθανολογούμενες νευρομυϊκές διαταραχές,
όπως μυασθένεια gravis ή νόσο Parkinson, επειδή οι αμινογλυκοσίδες μπορεί να επιδεινώσουν μυϊκή αδυναμία.
Παρότι το Tobrex είναι τοπικό σκεύασμα και η συστηματική απορρόφηση είναι περιορισμένη, η προφύλαξη παραμένει
σημαντική, ιδίως όταν συνυπάρχουν και άλλα φάρμακα ή σοβαρά συνοδά νοσήματα.

Τέλος, το Tobrex δεν είναι σωστή επιλογή όταν η εικόνα παραπέμπει περισσότερο σε ιογενή επιπεφυκίτιδα,
αλλεργική επιπεφυκίτιδα, τραυματισμό, ξηροφθαλμία ή κερατοειδική βλάβη. Εκεί το πρόβλημα
δεν είναι απλώς ότι “δεν βοηθά”· είναι ότι μπορεί να σας δώσει ψεύτικη αίσθηση ασφάλειας και να καθυστερήσει
τη διάγνωση αυτού που πραγματικά συμβαίνει.

4
Πώς δρα η τομπραμυκίνη

Η τομπραμυκίνη δρα προσδεόμενη στην 30S υπομονάδα των βακτηριακών ριβοσωμάτων και
διαταράσσει τη σύνθεση πρωτεϊνών. Με απλά λόγια, δυσκολεύει τα ευαίσθητα βακτήρια να λειτουργήσουν,
να πολλαπλασιαστούν και να διατηρήσουν τη λοίμωξη. Αυτός είναι ο λόγος που το Tobrex είναι χρήσιμο
σε βακτηριακές εξωτερικές λοιμώξεις του ματιού όταν ο υπεύθυνος μικροοργανισμός είναι ευαίσθητος.

Το φάρμακο έχει δραστικότητα απέναντι σε αρκετά παθογόνα που μπορεί να εμπλέκονται σε οφθαλμικές λοιμώξεις,
συμπεριλαμβανομένων διαφόρων στελεχών Staphylococcus, ορισμένων στρεπτοκόκκων,
Haemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae και Pseudomonas aeruginosa.
Αυτή η φαρμακολογική κάλυψη εξηγεί γιατί η τομπραμυκίνη έχει καθιερωθεί ως γνωστό οφθαλμικό αντιβιοτικό.

Όμως η ύπαρξη ευρέος φάσματος δεν σημαίνει ότι θεραπεύει κάθε μάτι με ερυθρότητα. Ο σωστός τρόπος να το βλέπει
ο ασθενής είναι ο εξής: το Tobrex δρα καλά όταν η διάγνωση είναι σωστή. Δεν είναι “ισχυρό κολλύριο”
με την έννοια του καθολικού φαρμάκου, αλλά ένα στοχευμένο αντιβιοτικό που αποδίδει όταν χρησιμοποιείται
στο κατάλληλο κλινικό σενάριο και για τη σωστή χρονική διάρκεια.

5
Μορφές, περιεκτικότητα και διαφορές

Το Tobrex υπάρχει σε δύο κύριες μορφές: κολλύριο 0,3% και οφθαλμική αλοιφή 0,3%.
Στις σταγόνες η περιεκτικότητα είναι 3 mg τομπραμυκίνης ανά mL, ενώ στην αλοιφή
3 mg ανά g. Το κολλύριο περιέχει συντηρητικό benzalkonium chloride,
που έχει σημασία για όσους φορούν φακούς επαφής ή έχουν αυξημένη ευαισθησία.

Η πρακτική διαφορά είναι σημαντική. Το κολλύριο ταιριάζει καλύτερα στην καθημερινότητα,
ειδικά όταν ο ασθενής εργάζεται, διαβάζει ή χρειάζεται καθαρότερη όραση μετά την εφαρμογή. Η
αλοιφή από την άλλη παραμένει περισσότερο στην οφθαλμική επιφάνεια, άρα μπορεί να είναι χρήσιμη
όταν θέλουμε παρατεταμένη τοπική δράση ή όταν η συχνή εφαρμογή σταγόνων είναι δύσκολη. Το μειονέκτημά της
είναι ότι προκαλεί συχνότερα παροδική θόλωση της όρασης.

Εδώ χρειάζεται και μια ξεκάθαρη διάκριση: Tobrex δεν είναι Tobradex. Το Tobradex περιέχει
τομπραμυκίνη + δεξαμεθαζόνη, δηλαδή αντιβιοτικό μαζί με κορτικοστεροειδές. Αυτό αλλάζει εντελώς
τη θεραπευτική φιλοσοφία, τις ενδείξεις και τις προφυλάξεις. Ασθενείς που ψάχνουν “το κολλύριο με την τομπραμυκίνη”
συχνά μπερδεύονται επειδή τα ονόματα μοιάζουν. Για SEO αλλά και για πρακτική χρήση, αξίζει να το γράφεις καθαρά:
Tobrex = μόνο τομπραμυκίνη, Tobradex = τομπραμυκίνη + κορτιζόνη.

6
Δοσολογία για κολλύριο

Για το Tobrex κολλύριο, η τυπική επίσημη δοσολογία είναι
1–2 σταγόνες στο πάσχον μάτι κάθε 4 ώρες όταν η λοίμωξη είναι ήπια έως μέτρια.
Σε πιο σοβαρή λοίμωξη, μπορεί να χορηγούνται 2 σταγόνες κάθε ώρα μέχρι να υπάρξει βελτίωση,
και στη συνέχεια η αγωγή αραιώνεται σταδιακά πριν τη διακοπή.

Το πιο σημαντικό σημείο εδώ δεν είναι μόνο ο αριθμός των σταγόνων αλλά η λογική της χορήγησης.
Σε ήπια εικόνα, μια υπερβολικά πυκνή χρήση δεν κάνει το φάρμακο “πιο δυνατό”. Αντίθετα, μπορεί να αυξήσει
τον τοπικό ερεθισμό και να μπερδέψει τον ασθενή ως προς το αν βελτιώνεται από τη θεραπεία ή ερεθίζεται
από την υπερβολική εφαρμογή. Από την άλλη, αν η λοίμωξη είναι πιο σοβαρή, η πολύ αραιή χρήση μπορεί να
είναι ανεπαρκής. Για αυτό η δοσολογία πρέπει να ακολουθεί το κλινικό σενάριο και όχι την αυθαίρετη λογική
“βάλ’ το όσο πιο συχνά γίνεται”.

Αξίζει επίσης να τονιστεί κάτι που ξεχνιέται συχνά: ο επιπεφυκοτικός σάκος μπορεί να κρατήσει
λιγότερο από μία σταγόνα αποτελεσματικά. Αν τρέξει μικρή ποσότητα στο μάγουλο, αυτό δεν σημαίνει
απαραίτητα ότι “δεν μπήκε το φάρμακο”. Συνήθως σημαίνει απλώς ότι χρησιμοποιήθηκε λίγο παραπάνω από όσο
μπορούσε να κρατήσει η επιφάνεια του ματιού. Γι’ αυτό η επιμονή σε σωστή τεχνική είναι συχνά πιο σημαντική
από την υπερβολική ποσότητα.

Αν το Tobrex έχει συνταγογραφηθεί σε παιδί, είναι σημαντικό να μην αυτοσχεδιάζουν οι γονείς με τη συχνότητα,
ειδικά σε μικρές ηλικίες. Τα επίσημα δεδομένα δίνουν συγκεκριμένα ανώτατα ημερήσια όρια σταγόνων για ορισμένες
παιδιατρικές ηλικίες και ο παιδίατρος ή ο οφθαλμίατρος είναι αυτός που πρέπει να προσαρμόσει το σχήμα.

7
Δοσολογία για οφθαλμική αλοιφή

Για την Tobrex οφθαλμική αλοιφή, το επίσημο σχήμα είναι συνήθως
ταινία 1–1,5 cm μέσα στον επιπεφυκοτικό σάκο
2–3 φορές την ημέρα σε ήπια έως μέτρια λοίμωξη. Σε σοβαρότερη εικόνα, η αλοιφή μπορεί να
χρησιμοποιείται κάθε 3–4 ώρες μέχρι να υπάρξει βελτίωση και μετά να μειώνεται σταδιακά.

Η αλοιφή ταιριάζει συχνά σε ασθενείς που δυσκολεύονται να θυμούνται πολλές ημερήσιες δόσεις ή σε περιπτώσεις
όπου ο γιατρός θέλει παρατεταμένη επαφή του αντιβιοτικού με την οφθαλμική επιφάνεια. Πολλοί την προτιμούν
το βράδυ, γιατί η παροδική θόλωση της όρασης είναι πιο εύκολο να γίνει ανεκτή λίγο πριν τον ύπνο.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που στην πράξη κάποιοι ασθενείς λαμβάνουν σταγόνες μέσα στην ημέρα
και αλοιφή το βράδυ, όταν το κρίνει ο γιατρός.

Η συχνότερη απορία είναι αν “μπήκε σωστά” η αλοιφή όταν δεν φαίνεται να μένει πολύ. Η απάντηση είναι ότι
δεν χρειάζεται μεγάλη ποσότητα. Μια μικρή ταινία αρκεί. Αν ο ασθενής βάλει υπερβολική ποσότητα, συνήθως
το αποτέλεσμα δεν είναι καλύτερη θεραπεία αλλά περισσότερη θόλωση, περισσότερη δυσφορία και περισσότερη
αίσθηση λιπαρότητας στο μάτι.

8
Πώς βάζω σωστά το Tobrex

Το Tobrex αποδίδει καλύτερα όταν μπαίνει σωστά και καθαρά. Πλένετε σχολαστικά τα χέρια,
γέρνετε ελαφρά το κεφάλι προς τα πίσω, τραβάτε απαλά το κάτω βλέφαρο ώστε να σχηματιστεί μια μικρή “θηκούλα”
και βάζετε τη σταγόνα ή την αλοιφή χωρίς το ρύγχος να αγγίξει το μάτι, το βλέφαρο, τα δάχτυλα ή άλλη επιφάνεια.
Αυτός ο κανόνας είναι κρίσιμος, γιατί αποτρέπει την επιμόλυνση του σκευάσματος.

Μετά την εφαρμογή, κλείνετε απαλά το μάτι και αποφεύγετε να το τρίβετε. Πολύ χρήσιμη τεχνική είναι να
πιέζετε απαλά με τον δείκτη την εσωτερική γωνία του ματιού, δίπλα στη μύτη, για περίπου 1–2 λεπτά.
Αυτό μειώνει την απορροή του φαρμάκου μέσω του δακρυϊκού πόρου, περιορίζει την ανεπιθύμητη απορρόφηση προς
τη μύτη και τον λαιμό και μειώνει ακόμη και την πικρή γεύση που κάποιοι αισθάνονται μετά τις σταγόνες.

Αν χρησιμοποιείτε και άλλο οφθαλμικό σκεύασμα, αφήνετε συνήθως τουλάχιστον 5 λεπτά μεταξύ των
εφαρμογών. Αν έχετε και σταγόνες και αλοιφή, η αλοιφή τοποθετείται συνήθως τελευταία. Αυτό είναι λογικό,
γιατί αν μπει πρώτη η αλοιφή, κάνει λιπαρό φιλμ και μπορεί να εμποδίσει την ομαλή κατανομή του άλλου φαρμάκου.

Για το SEO intent “πώς βάζω σωστά το Tobrex”, η πιο καθαρή απάντηση είναι αυτή: πλένω χέρια,
δεν ακουμπώ το ρύγχος, βάζω τη σωστή ποσότητα, κλείνω το μάτι, πιέζω την εσωτερική γωνία και δεν βάζω
αμέσως άλλο οφθαλμικό φάρμακο. Αυτά τα λίγα βήματα μειώνουν σημαντικά τα λάθη στην καθημερινή χρήση.

9
Πότε αναμένεται βελτίωση και πόσο κρατά η θεραπεία

Η συνήθης διάρκεια θεραπείας με Tobrex είναι 7–10 ημέρες. Παράλληλα, είναι λογικό ο ασθενής
να περιμένει κάποια αρχική βελτίωση μέσα στις πρώτες ημέρες, ειδικά όταν η διάγνωση είναι σωστή και η χρήση
γίνεται όπως πρέπει. Παρόλα αυτά, το “νιώθω λίγο καλύτερα” δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσετε αυθαίρετα
την αγωγή.

Αν το Tobrex έχει δοθεί για βακτηριακή επιπεφυκίτιδα και μετά από 24 ώρες αντιβιοτικής αγωγής
δεν υπάρχει καμία τάση βελτίωσης ή τα συμπτώματα γίνονται χειρότερα, αυτό είναι λόγος επανεκτίμησης.
Το ίδιο ισχύει όταν υπήρξε μικρή αρχική βελτίωση αλλά στη συνέχεια το μάτι ξανακοκκινίζει, πρήζεται περισσότερο
ή η έκκριση γίνεται εντονότερη. Τότε πρέπει να ξανατεθεί το ερώτημα αν η διάγνωση ήταν πράγματι βακτηριακή,
αν υπάρχει άλλο παθογόνο ή αν συνυπάρχει κερατική βλάβη.

Ένα κλασικό λάθος είναι η διακοπή του φαρμάκου “μόλις καθαρίσει λίγο”. Αυτό αυξάνει την πιθανότητα
να μην εκριζωθεί πλήρως η λοίμωξη και να επιστρέψουν τα συμπτώματα. Αντίστοιχα, δεν είναι σωστό να
συνεχίζεται για πολύ περισσότερο από όσο έχει δοθεί “για καλό και για κακό”, γιατί η παρατεταμένη χρήση
αντιβιοτικού μπορεί να ευνοήσει υπερανάπτυξη μη ευαίσθητων μικροοργανισμών ή μυκήτων.

10
Παρενέργειες που πρέπει να γνωρίζετε

Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες του Tobrex είναι τοπικές και συνήθως ήπιες. Σε αυτές
περιλαμβάνονται τσούξιμο, ήπιος ερεθισμός, αίσθηση ξένου σώματος, αυξημένη δακρύρροια, ερυθρότητα,
κνησμός, ενόχληση των βλεφάρων ή μικρό οίδημα. Κάποιοι ασθενείς αναφέρουν επίσης παροδικό “κάψιμο” αμέσως
μετά την εφαρμογή, το οποίο συνήθως υποχωρεί γρήγορα.

Η παροδική θόλωση της όρασης είναι ιδιαίτερα συχνή με την αλοιφή και λιγότερο με τις σταγόνες.
Για αυτό, μετά την εφαρμογή δεν πρέπει να οδηγείτε, να ανεβαίνετε σκάλα ή να χειρίζεστε μηχανήματα μέχρι
να καθαρίσει πλήρως η όραση. Η σωστή ενημέρωση εδώ βοηθά πολύ: όταν ο ασθενής ξέρει ότι η θόλωση για λίγα
λεπτά είναι αναμενόμενη, δεν πανικοβάλλεται άδικα.

Υπάρχει επίσης η πιθανότητα σημειακής κερατίτιδας, τοπικής οφθαλμικής τοξικότητας ή αντιδράσεων
υπερευαισθησίας. Οι περισσότερες τέτοιες αντιδράσεις είναι σπάνιες, αλλά έχουν κλινική σημασία επειδή μπορούν
να μπερδευτούν με επιδείνωση της ίδιας της λοίμωξης. Αν λοιπόν το μάτι χειροτερεύει ενώ “θεωρητικά παίρνετε
θεραπεία”, ο γιατρός πρέπει να αξιολογήσει αν πρόκειται για ανθεκτική λοίμωξη, για λάθος διάγνωση ή για
φαρμακευτική αντίδραση.

11
Αλλεργία και πότε πρέπει να διακοπεί

Αν εμφανιστεί αντίδραση υπερευαισθησίας, το Tobrex πρέπει να διακοπεί.
Οι αντιδράσεις αυτές μπορεί να είναι ήπιες και τοπικές, αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να γίνουν πιο
γενικευμένες, με εξάνθημα, κνίδωση, οίδημα προσώπου ή δυσκολία στην αναπνοή. Αυτές οι σοβαρές εικόνες
χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Στην καθημερινότητα, ο ασθενής πρέπει να κρατήσει ένα απλό κριτήριο: αν μετά την έναρξη του Tobrex το μάτι
γίνεται πιο πρησμένο, πιο κόκκινο, πιο ερεθισμένο ή εμφανιστεί κνησμός στα βλέφαρα και στο
δέρμα γύρω από το μάτι, δεν συνεχίζει αυτόματα την αγωγή ελπίζοντας ότι “ίσως είναι η λοίμωξη που καθαρίζει”.
Η κλινική διαφορά ανάμεσα σε επιδείνωση λοίμωξης και αλλεργική αντίδραση χρειάζεται συχνά ιατρική εκτίμηση.

Ένα ακόμη σημείο που αξίζει να γραφτεί καθαρά: υπάρχει πιθανότητα διασταυρούμενης ευαισθησίας
με άλλα αμινογλυκοσιδικά αντιβιοτικά. Άρα, ιστορικό αλλεργίας σε παρόμοια φάρμακα δεν είναι “λεπτομέρεια”,
αλλά παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει την επιλογή θεραπείας.

12
Tobrex και φακοί επαφής

Το ασφαλέστερο μήνυμα είναι σαφές: μη φοράτε φακούς επαφής όσο έχετε ενεργό λοίμωξη ή ύποπτη επιπεφυκίτιδα.
Το επίσημο προϊόν αναφέρει ότι οι φακοί πρέπει να αφαιρούνται πριν από την ενστάλαξη του κολλυρίου και
να επανατοποθετούνται μετά από τουλάχιστον 15 λεπτά. Ωστόσο, σε πραγματικές συνθήκες,
και ειδικά όταν υπάρχει λοίμωξη, η πιο αυστηρή και πρακτικά σωστότερη σύσταση είναι να αποφεύγονται
μέχρι να έχουν υποχωρήσει πλήρως τα συμπτώματα.

Ο λόγος δεν είναι μόνο το συντηρητικό του κολλυρίου. Οι χρήστες φακών επαφής έχουν υψηλότερο κίνδυνο για
βακτηριακή κερατίτιδα, μια λοίμωξη πιο σοβαρή από την απλή επιπεφυκίτιδα, που μπορεί να οδηγήσει
ακόμη και σε απώλεια όρασης αν καθυστερήσει η διάγνωση. Αν ένας χρήστης φακών εμφανίσει ερυθρότητα, έκκριση,
πόνο, φωτοφοβία ή θολή όραση, η προσέγγιση πρέπει να είναι πιο επιθετική και όχι χαλαρή.

Σημαντικό και για το patient intent: δεν αρκεί να “βγάλετε τους φακούς για λίγο”. Χρειάζεται να καθαριστούν
σωστά ή, ανάλογα με τον τύπο τους και τη σύσταση του γιατρού, να αντικατασταθούν. Επίσης, δεν πρέπει να
επαναχρησιμοποιούνται μολυσμένες θήκες χωρίς σωστή απολύμανση. Αν η επιπεφυκίτιδα ήταν μολυσματική, μπορεί να
γίνει επαναλοίμωξη από τα ίδια τα αξεσουάρ των φακών.

Για SEO / featured snippet αξίζει να υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση:
Όχι, δεν είναι καλή ιδέα να φοράτε φακούς επαφής όσο χρησιμοποιείτε Tobrex για λοίμωξη του ματιού,
και ιδιαίτερα όχι μέχρι να υποχωρήσουν εντελώς τα συμπτώματα.

13
Χρήση σε παιδιά και ηλικιωμένους

Το Tobrex χρησιμοποιείται και σε παιδιά, αλλά η ηλικία έχει σημασία. Τα επίσημα δεδομένα δείχνουν
ότι η ασφάλεια σε πολύ μικρές ηλικίες δεν είναι το ίδιο καλά τεκμηριωμένη όπως στους μεγαλύτερους ασθενείς,
γι’ αυτό και σε βρέφη ή πολύ μικρά παιδιά δεν πρέπει να ξεκινά θεραπεία “με το μάτι” από το σπίτι επειδή το
κολλύριο είχε χρησιμοποιηθεί κάποτε σε άλλον συγγενή.

Σε παιδί με κόκκινο μάτι, η κλινική εκτίμηση είναι ακόμη πιο σημαντική, γιατί η εικόνα μπορεί να οφείλεται
σε ιογενή λοίμωξη, δακρυϊκή απόφραξη, ερεθισμό, αλλεργία ή άλλη κατάσταση που δεν χρειάζεται αντιβιοτικό.
Επιπλέον, οι γονείς συχνά δυσκολεύονται στην εφαρμογή, οπότε έχει αξία να δείχνει ο γιατρός ακριβώς τη σωστή
τεχνική χορήγησης.

Στους ηλικιωμένους, δεν έχουν φανεί γενικά σημαντικές διαφορές στην ασφάλεια ή την αποτελεσματικότητα
σε σχέση με άλλους ενήλικες. Παρ’ όλα αυτά, ο ηλικιωμένος ασθενής μπορεί να έχει συνυπάρχουσα ξηροφθαλμία,
βλεφαρίτιδα, διαβήτη, μειωμένη όραση ή κινητικές δυσκολίες που επηρεάζουν τη σωστή εφαρμογή. Εκεί το κλινικό
θέμα δεν είναι μόνο “αν επιτρέπεται το Tobrex”, αλλά αν χρησιμοποιείται σωστά και αν η εικόνα
είναι πράγματι απλή επιπεφυκίτιδα.

14
Κύηση και θηλασμός

Στην κύηση, το Tobrex δεν θεωρείται φάρμακο που ξεκινάμε αβίαστα χωρίς να υπάρχει σαφής λόγος.
Η τοπική οφθαλμική χρήση οδηγεί σε χαμηλή συστηματική απορρόφηση, αλλά τα διαθέσιμα δεδομένα δεν αρκούν για
να δώσουν απόλυτη άνεση σε κάθε περίπτωση. Έτσι, η γενική αρχή είναι ότι χρησιμοποιείται όταν το πιθανό όφελος
για τη μητέρα υπερτερεί του πιθανού κινδύνου.

Στον θηλασμό, ισχύει παρόμοια λογική. Δεν είναι βέβαιο ποια ακριβώς ποσότητα περνά στο μητρικό γάλα
μετά από τοπική οφθαλμική χρήση, αν και η τομπραμυκίνη είναι γνωστό ότι απεκκρίνεται στο γάλα μετά από συστηματική
χορήγηση. Για αυτό ο θηλασμός δεν σημαίνει αυτόματα “απαγορεύεται”, αλλά ούτε και “χρησιμοποίησέ το χωρίς δεύτερη
σκέψη”. Χρειάζεται εκτίμηση της αναγκαιότητας και του κλινικού οφέλους.

Πρακτικά, η πιο χρήσιμη συμβουλή είναι η εξής:
αν είστε έγκυος ή θηλάζετε και εμφανίσετε κόκκινο μάτι, μην ξεκινήσετε παλιό Tobrex από το ντουλάπι χωρίς ιατρική οδηγία.
Το πρόβλημα μπορεί να μην είναι καν βακτηριακό, και τότε το θέμα δεν είναι μόνο η ασφάλεια του φαρμάκου αλλά
και η ορθότητα της διάγνωσης.

15
Αλληλεπιδράσεις και ειδικές προφυλάξεις

Αν και η τοπική απορρόφηση του Tobrex είναι περιορισμένη, το προϊόν αναφέρει προσοχή όταν χρησιμοποιείται
ταυτόχρονα με συστηματικές αμινογλυκοσίδες. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να χρειαστεί
να λάβει υπόψη τη συνολική έκθεση του οργανισμού σε αυτή την κατηγορία αντιβιοτικών, ειδικά αν υπάρχουν και άλλοι
παράγοντες κινδύνου για ωτοτοξικότητα, νεφροτοξικότητα ή νευροτοξικότητα.

Χρειάζεται επίσης πρακτική προσοχή όταν χρησιμοποιούνται πολλά διαφορετικά κολλύρια ταυτόχρονα.
Δεν μπαίνουν όλα “μαζεμένα”. Χρειάζεται χρονική απόσταση μεταξύ τους, ώστε να μη ξεπλένει το ένα το άλλο.
Αυτό είναι μικρή λεπτομέρεια στη θεωρία αλλά συχνό κλινικό λάθος στην πράξη, ειδικά σε ασθενείς που παίρνουν
αντιβιοτικό, τεχνητά δάκρυα και άλλο οφθαλμικό σκεύασμα μαζί.

Μία ακόμη ουσιαστική προφύλαξη είναι η αποφυγή παρατεταμένης ή αδικαιολόγητης χρήσης.
Όπως με κάθε αντιβιοτικό, έτσι και εδώ, η υπερβολική χρήση μπορεί να οδηγήσει σε υπερανάπτυξη μη ευαίσθητων
μικροοργανισμών, ακόμη και μυκήτων. Με άλλα λόγια, το Tobrex δεν πρέπει να μετατρέπεται σε “συνήθεια”
κάθε φορά που το μάτι κοκκινίζει λίγο.

16
Συχνά λάθη στη χρήση

Το πιο συχνό λάθος είναι η ιδέα ότι κάθε κόκκινο μάτι χρειάζεται αντιβιοτικό. Αυτό δεν ισχύει.
Η αλλεργική επιπεφυκίτιδα χαρακτηρίζεται συχνά από πιο έντονο κνησμό, η ιογενής μπορεί να συνοδεύεται από
κρυολόγημα, υδαρή έκκριση ή προσβολή και του άλλου ματιού, ενώ η ξηροφθαλμία και ο ερεθισμός από περιβάλλον
ή οθόνες έχουν εντελώς διαφορετική λογική αντιμετώπισης.

Άλλο πολύ συχνό λάθος είναι η χρήση παλιού ανοιγμένου μπουκαλιού από προηγούμενο επεισόδιο.
Το οφθαλμικό αντιβιοτικό δεν είναι προϊόν που “μένει στο ντουλάπι και το ξαναχρησιμοποιούμε όποτε χρειαστεί”.
Μετά το άνοιγμα, ο κίνδυνος επιμόλυνσης αυξάνει σημαντικά όσο περνούν οι εβδομάδες.

Πολύ συχνά βλέπουμε επίσης τα εξής πρακτικά λάθη:

• να ακουμπά το ρύγχος του μπουκαλιού στο μάτι ή στις βλεφαρίδες,
• να χρησιμοποιείται το ίδιο μπουκαλάκι και για το υγιές και για το μολυσμένο μάτι χωρίς προσοχή,
• να φοριούνται φακοί επαφής κατά τη διάρκεια της λοίμωξης,
• να σταματά η αγωγή πολύ νωρίς επειδή “το μάτι καθάρισε”,
• να χρησιμοποιείται το Tobrex σε άλλο μέλος της οικογένειας επειδή “έχει παρόμοια συμπτώματα”,
• να μπερδεύεται το Tobrex με το Tobradex.

Υπάρχει και ένα λάθος δημόσιας υγείας που αξίζει να αναφέρεται: η βακτηριακή και η ιογενής επιπεφυκίτιδα
μπορούν να μεταδοθούν εύκολα. Άρα ο ασθενής δεν πρέπει να μοιράζεται πετσέτες, μαξιλαροθήκες, καλλυντικά
ματιών, οφθαλμικά σκευάσματα ή φακούς επαφής και πρέπει να πλένει τα χέρια πριν και μετά την εφαρμογή
του φαρμάκου.

17
Πότε το Tobrex δεν αρκεί μόνο του

Το Tobrex είναι χρήσιμο για επιφανειακές εξωτερικές βακτηριακές λοιμώξεις, αλλά δεν αρκεί σε
κάθε σοβαρή οφθαλμική κατάσταση. Αν υπάρχει υποψία κερατίτιδας, συμμετοχής του κερατοειδούς,
σοβαρής πυώδους λοίμωξης, τραύματος ή λοίμωξης που δεν ακολουθεί την αναμενόμενη πορεία, η απλή εμπειρική
χορήγηση κολλυρίου δεν είναι επαρκής αντιμετώπιση.

Ειδικά σε ασθενείς με φακούς επαφής, έντονο πόνο, φωτοφοβία ή σημαντική θόλωση όρασης,
το πρόβλημα μπορεί να μην είναι μια απλή επιπεφυκίτιδα. Εκεί χρειάζεται πιο γρήγορη εξέταση από οφθαλμίατρο,
ενδεχομένως με σχισμοειδή λυχνία, ώστε να αποκλειστεί κερατική συμμετοχή. Το να συνεχίζει κάποιος μόνος του
Tobrex ενώ ο κερατοειδής πάσχει μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση επικίνδυνη για την όραση.

Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου χρειάζεται καλλιέργεια ή διαφορετική κατεύθυνση σκέψης,
για παράδειγμα σε πολύ έντονη πυώδη έκκριση, σε μη ανταπόκριση στη συνήθη θεραπεία ή όταν τίθεται υποψία
για γονοκοκκική ή χλαμυδιακή επιπεφυκίτιδα. Εκεί το πρόβλημα δεν είναι “να αλλάξουμε αντιβιοτικό στα τυφλά”,
αλλά να τεθεί σωστή διάγνωση.

18
Σημάδια που χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση

Ζητήστε άμεση ιατρική εκτίμηση αν το κόκκινο μάτι συνοδεύεται από:

• πόνο στο μάτι,
• φωτοφοβία,
• θολή όραση που δεν εξηγείται απλώς από τις εκκρίσεις,
• έντονη ερυθρότητα ή γρήγορη επιδείνωση,
• χρήση φακών επαφής,
• ανοσοκαταστολή,
• νεογνό με ερυθρό ή κολλώδες μάτι,
• συμπτώματα που δεν βελτιώνονται ή χειροτερεύουν μετά την έναρξη αγωγής.

Αυτά τα σημεία δεν ταιριάζουν με τη λογική της “απλής τσίμπλας”. Μπορεί να υποκρύπτουν κερατίτιδα,
σοβαρότερη λοίμωξη, ερπητική προσβολή, τραυματισμό ή άλλη παθολογία που χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση.
Σε αυτή τη φάση, το να αυξήσετε μόνοι σας τη δόση του Tobrex ή να προσθέσετε άλλο κολλύριο χωρίς εξέταση
δεν είναι λύση.

Αν είστε χρήστης φακών επαφής και ξαφνικά έχετε πόνο, φωτοφοβία ή “θαμπάδα”, αφαιρέστε άμεσα
τους φακούς και επικοινωνήστε με οφθαλμίατρο. Αυτή είναι από τις περιπτώσεις όπου η καθυστέρηση μπορεί να
βλάψει την όραση περισσότερο από την ίδια τη λοίμωξη.

19
Φύλαξη, χαμένη δόση και υπερδοσολογία

Το Tobrex φυλάσσεται σε θερμοκρασία κάτω από 25°C και δεν πρέπει να καταψύχεται.
Δεν είναι απαραίτητο να διατηρείται στο ψυγείο, αν και ορισμένοι ασθενείς προτιμούν τις κρύες σταγόνες
γιατί τις νιώθουν πιο ανακουφιστικές. Το βασικό είναι να φυλάσσεται καθαρά, με καλά κλεισμένο πώμα
και χωρίς να μένει εκτεθειμένο.

Μετά το άνοιγμα, το φάρμακο δεν πρέπει να μένει επ’ αόριστον. Ο πρακτικός κανόνας είναι ότι ένα ανοιγμένο
μπουκαλάκι ή σωληνάριο πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα και μετά να
απορρίπτεται. Στο πληροφοριακό φυλλάδιο τονίζεται ότι μετά τις 4 εβδομάδες αυξάνεται ο
κίνδυνος επιμόλυνσης και πρέπει να ανοίγεται νέο σκεύασμα.

Αν ξεχάσετε μία δόση, τη βάζετε μόλις το θυμηθείτε, εκτός αν πλησιάζει η ώρα της επόμενης,
οπότε παραλείπετε τη χαμένη και συνεχίζετε κανονικά. Δεν βάζετε διπλή ποσότητα για να “αναπληρώσετε”.
Αν βάλετε κατά λάθος πολύ περισσότερες σταγόνες ή αλοιφή, συνήθως δεν συμβαίνει κάτι σοβαρό,
αλλά μπορεί να εμφανιστεί περισσότερο τσούξιμο ή ερεθισμός. Σε τέτοια περίπτωση, το μάτι μπορεί να ξεπλυθεί
με χλιαρό νερό.

20
Συχνές ερωτήσεις

21
Τι να θυμάστε

Το πιο ουσιαστικό μήνυμα για τον ασθενή είναι το εξής:
σωστή διάγνωση, σωστή τεχνική, σωστή διάρκεια. Αν η ένδειξη είναι σωστή, το Tobrex μπορεί να
είναι πολύ χρήσιμο. Αν όμως το μάτι πονά, θολώνει, ενοχλεί έντονα το φως ή φοράτε φακούς επαφής, χρειάζεται
μεγαλύτερη προσοχή και συχνά ταχύτερη οφθαλμολογική εκτίμηση.

Για practical use, θυμηθείτε τέσσερα πράγματα:
μην αγγίζετε το ρύγχος,
μην μοιράζεστε το φάρμακο,
μη φοράτε φακούς επαφής όσο υπάρχει λοίμωξη και
μην κρατάτε παλιό ανοιγμένο Tobrex για μελλοντική χρήση.

22
Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.