Anti-SSA (Ro) & Anti-SSB (La): Εξέταση, Αποτελέσματα & Σημασία στην Κύηση

1Τι είναι τα Anti-SSA (Ro) και Anti-SSB (La);

Τα Anti-SSA (Ro) και Anti-SSB (La) είναι αυτοαντισώματα: πρωτεΐνες του ανοσοποιητικού συστήματος που αναγνωρίζουν λανθασμένα φυσιολογικά συστατικά των ίδιων των κυττάρων. Ανήκουν στην οικογένεια των αντισωμάτων έναντι εκχυλίσιμων πυρηνικών αντιγόνων, δηλαδή των anti-ENA. Η ονομασία SSA/Ro αναφέρεται σε αντιγόνα Ro, με συχνές επιμέρους αντιδράσεις έναντι των Ro60 και Ro52, ενώ η ονομασία SSB/La αφορά το αντιγόνο La.

Στην καθημερινή πράξη, αυτά τα αντισώματα χρησιμοποιούνται περισσότερο όταν ο ιατρός διερευνά σύνδρομο Sjögren, συστηματικό ερυθηματώδη λύκο (ΣΕΛ), υποξεία δερματική μορφή λύκου ή ειδικά ζητήματα κύησης. Δεν αποτελούν εξέταση γενικού προληπτικού ελέγχου για άτομα χωρίς συμπτώματα. Ένα αποτέλεσμα γίνεται χρήσιμο όταν απαντά σε συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Το Anti-SSA/Ro έχει ιδιαίτερη διαγνωστική σημασία στο Sjögren και μπορεί να ανιχνευθεί σε ασθενείς με λύκο. Το Anti-SSB/La συχνά εμφανίζεται μαζί με Anti-SSA/Ro, όμως η μεμονωμένη παρουσία του έχει μικρότερη ειδικότητα από ό,τι πίστευαν παλαιότερα. Γι’ αυτό η σύγχρονη αξιολόγηση δεν στηρίζεται απλώς στην ένδειξη «θετικό» ή «αρνητικό», αλλά στο ποιο αντίσωμα ανιχνεύτηκε, με ποια μέθοδο και σε ποιο κλινικό πλαίσιο.

2Πότε ζητείται η εξέταση Anti-SSA/SSB;

Η εξέταση ζητείται όταν υπάρχουν συμπτώματα ή εργαστηριακά ευρήματα που εγείρουν υποψία συστηματικής αυτοάνοσης νόσου. Συνήθως αποτελεί εξέταση δεύτερου βήματος: ο ιατρός έχει ήδη συλλέξει ιστορικό, έχει αξιολογήσει την κλινική εικόνα και συχνά διαθέτει ένα αποτέλεσμα αντιπυρηνικών αντισωμάτων ANA που χρειάζεται περαιτέρω εξειδίκευση.

Ιδιαίτερα συχνό κλινικό σενάριο είναι ο ασθενής με επίμονη ξηροστομία ή ξηροφθαλμία, αίσθημα άμμου στα μάτια, ανάγκη για συχνή λήψη νερού κατά το φαγητό, διόγκωση παρωτίδων, κόπωση ή αρθραλγίες. Σε αυτή την περίπτωση, το Anti-SSA/Ro μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη διερεύνηση Sjögren. Άλλο σενάριο είναι ο ασθενής με φωτοευαισθησία, εξάνθημα, στοματικά έλκη, πτώση λευκών αιμοσφαιρίων ή άλλα στοιχεία που μπορεί να σχετίζονται με λύκο.

Έλεγχος Anti-SSA/Ro και Anti-SSB/La ζητείται επίσης όταν μια γυναίκα με γνωστό ή πιθανολογούμενο αυτοάνοσο νόσημα σχεδιάζει εγκυμοσύνη ή είναι ήδη έγκυος. Η πληροφορία αυτή δεν καθορίζει μόνη της την εξέλιξη της κύησης, αλλά επιτρέπει στην ιατρική ομάδα να οργανώσει σωστά την παρακολούθηση. Δεν υπάρχει λόγος ο έλεγχος να γίνεται τυχαία, χωρίς συμπτώματα, χωρίς σχετικό ιστορικό ή χωρίς ιατρική ένδειξη.

3Ποια συμπτώματα οδηγούν σε έλεγχο;

Τα Anti-SSA και Anti-SSB δεν προκαλούν από μόνα τους συγκεκριμένα συμπτώματα. Είναι εργαστηριακοί δείκτες που μπορεί να συνδέονται με διαφορετικές κλινικές εικόνες. Ο έλεγχος είναι πιο λογικός όταν ένα σύμπτωμα επιμένει, συνδυάζεται με άλλα ευρήματα ή δεν εξηγείται από συχνότερες αιτίες.

• Ξηροφθαλμία: κάψιμο, αίσθημα ξένου σώματος, ανάγκη για τεχνητά δάκρυα, ενόχληση στον αέρα ή παρατεταμένη χρήση οθόνης.
• Ξηροστομία: δυσκολία στην κατάποση ξηρών τροφών, ανάγκη νερού τη νύχτα, τερηδόνα ή συχνές στοματικές ενοχλήσεις.
• Δερματικά σημεία: εξανθήματα μετά από έκθεση στον ήλιο ή εικόνα υποξείας δερματικής μορφής λύκου.
• Μυοσκελετικά συμπτώματα: αρθραλγίες, πρωινή δυσκαμψία ή διογκωμένες αρθρώσεις.
• Συστηματικά ευρήματα: παρατεταμένη κόπωση, ανεξήγητη λευκοπενία, αναιμία, πυρετική κίνηση ή νεφρικά/ουρολογικά ευρήματα που χρειάζονται αξιολόγηση.

Η παρουσία ξηρότητας δεν σημαίνει αυτόματα Sjögren: φάρμακα, ηλικία, ορμονικοί παράγοντες, οφθαλμολογικές παθήσεις και άλλες αιτίες είναι συχνές. Παρομοίως, οι αρθραλγίες ή το εξάνθημα έχουν πολλές πιθανές εξηγήσεις. Για αυτό ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να είναι στοχευμένος και να ερμηνεύεται από ιατρό με βάση τη συνολική εικόνα.

4Πώς γίνεται η εξέταση και χρειάζεται νηστεία;

Ο έλεγχος Anti-SSA/Ro και Anti-SSB/La γίνεται σε δείγμα αίματος, με μια συνηθισμένη φλεβοκέντηση. Για την ίδια την εξέταση δεν απαιτείται συνήθως νηστεία. Ο ασθενής μπορεί να φάει και να πιει νερό κανονικά, εκτός εάν την ίδια ημέρα έχουν ζητηθεί και άλλες μετρήσεις που απαιτούν ειδικές οδηγίες, όπως ορισμένες μεταβολικές ή βιοχημικές εξετάσεις.

Ανάλογα με το εργαστήριο και το κλινικό ερώτημα, τα Anti-SSA/SSB μπορεί να εξεταστούν μεμονωμένα ή ως μέρος ενός ENA panel. Οι μέθοδοι ανίχνευσης μπορεί να διαφέρουν, όπως ανοσοενζυμικές ή αυτοματοποιημένες ανοσολογικές τεχνικές και multiplex panels. Επειδή διαφορετικές πλατφόρμες μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικά αντιγόνα ή όρια αναφοράς, μικρές διαφορές μεταξύ αποτελεσμάτων από διαφορετικά εργαστήρια δεν ερμηνεύονται αυτόματα ως αλλαγή της νόσου.

Πριν από την αιμοληψία είναι χρήσιμο να αναφέρετε τα φάρμακα που λαμβάνετε, ιδιαίτερα εάν υπάρχει ήδη ρευματολογική αγωγή, καθώς και παλαιότερες εξετάσεις ANA/ENA. Δεν πρέπει να διακόπτεται καμία θεραπεία μόνο και μόνο για να γίνει η εξέταση, εκτός αν το ζητήσει ρητά ο θεράπων ιατρός.

5Ποια είναι η σχέση με ANA και anti-ENA;

Τα αντιπυρηνικά αντισώματα ANA είναι μια ευρύτερη εξέταση που μπορεί να δείξει ότι υπάρχουν αυτοαντισώματα τα οποία αντιδρούν με δομές του κυττάρου. Ένα θετικό ANA δεν αναγνωρίζει από μόνο του ποιο αυτοάνοσο νόσημα υπάρχει, ούτε σημαίνει υποχρεωτικά ότι υπάρχει νόσος. Γι’ αυτό, όταν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα, μπορεί να ακολουθεί έλεγχος ειδικότερων αντισωμάτων.

Τα Anti-SSA/Ro και Anti-SSB/La είναι δύο από τα επιμέρους αντισώματα που μπορούν να περιλαμβάνονται σε ένα anti-ENA panel. Το panel μπορεί επίσης να περιλαμβάνει anti-Sm, anti-RNP, anti-Scl-70, anti-Jo-1 ή άλλους δείκτες, ανάλογα με την εργαστηριακή μέθοδο και την υποψία του ιατρού.

Πρακτικά, το ANA απαντά συχνά στο ερώτημα «υπάρχει λόγος για πιο ειδική αυτοάνοση διερεύνηση;», ενώ τα Anti-SSA/SSB απαντούν σε πιο συγκεκριμένα κλινικά ερωτήματα, όπως «είναι η εικόνα συμβατή με Sjögren;», «χρειάζεται διερεύνηση συγκεκριμένου τύπου λύκου;» ή «υπάρχει πληροφορία σημαντική για την παρακολούθηση μιας κύησης;». Υπάρχουν περιπτώσεις με θετικά Anti-SSA ακόμη και όταν το ANA δεν είναι έντονα θετικό, οπότε το κλινικό πλαίσιο παραμένει καθοριστικό.

6Τι σημαίνει θετικό Anti-SSA (Ro);

Ένα θετικό Anti-SSA/Ro είναι εύρημα με ουσιαστική κλινική αξία, αλλά δεν είναι αυτοδύναμη διάγνωση. Μπορεί να παρατηρηθεί στο Sjögren, στον ΣΕΛ, σε δερματικές μορφές λύκου και σε ορισμένα overlap σύνδρομα. Η πιθανότητα ότι το αποτέλεσμα σχετίζεται με νόσο αυξάνεται όταν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα ή άλλα εργαστηριακά ευρήματα, όπως θετικό ANA, διαταραχές συμπληρώματος, anti-dsDNA ή κλινική εικόνα ξηρότητας.

Το Anti-SSA/Ro περιλαμβάνει αντιδραστικότητα έναντι Ro60 ή/και Ro52. Η εργαστηριακή αναφορά δεν είναι πάντοτε ίδια σε όλα τα panels: ορισμένα αναφέρουν συνολικό SSA, ενώ άλλα διαχωρίζουν Ro52 και Ro60. Ο διαχωρισμός μπορεί να είναι χρήσιμος για τον ειδικό, αλλά για τον ασθενή το βασικό συμπέρασμα παραμένει ότι το αποτέλεσμα χρειάζεται ερμηνεία μαζί με το ιστορικό και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

Στο Sjögren, η θετικότητα Anti-SSA/Ro έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στα διεθνή κριτήρια ταξινόμησης. Στην κύηση, η ανίχνευσή του αποτελεί λόγο ενημέρωσης μαιευτήρα και ρευματολόγου επειδή σχετίζεται με κίνδυνο νεογνικού λύκου και, σπανιότερα, συγγενούς καρδιακού αποκλεισμού. Δεν σημαίνει ότι μια γυναίκα δεν μπορεί να κυοφορήσει ή ότι το έμβρυο θα παρουσιάσει επιπλοκή.

7Τι σημαίνει θετικό Anti-SSB (La);

Το Anti-SSB/La συχνά ανιχνεύεται μαζί με Anti-SSA/Ro και μπορεί να αποτελεί μέρος ενός αυτοαντισωματικού προφίλ συμβατού με Sjögren ή λύκο. Η κρίσιμη λεπτομέρεια είναι ότι η σύγχρονη ερμηνεία δεν αντιμετωπίζει το μεμονωμένο Anti-SSB/La ως ισοδύναμο με το Anti-SSA/Ro.

Στα κριτήρια ACR/EULAR για πρωτοπαθές Sjögren, το Anti-SSA/Ro περιλαμβάνεται ως σημαντικό εργαστηριακό εύρημα, ενώ η απομονωμένη θετικότητα Anti-SSB/La χωρίς Anti-SSA/Ro δεν αποτελεί μόνη της κριτήριο ταξινόμησης. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα θετικό Anti-SSB αγνοείται. Σημαίνει ότι ο ιατρός θα το αξιολογήσει προσεκτικά, εξετάζοντας εάν συνυπάρχουν ξηρότητα, οφθαλμολογικές δοκιμασίες, έλεγχος σιελογόνων αδένων, άλλα αντισώματα ή διαφορετικές εξηγήσεις.

Εάν το αποτέλεσμα δείχνει μόνο Anti-SSB/La θετικό και ο ασθενής δεν έχει συμπτώματα, συνήθως δεν είναι σωστό να τίθεται διάγνωση με βάση το εργαστηριακό χαρτί. Αντίστοιχα, εάν υπάρχουν έντονα συμπτώματα ξηρότητας, ακόμη και ένα μη ξεκάθαρο αυτοαντισωματικό προφίλ μπορεί να χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο. Το μήνυμα είναι απλό: το Anti-SSB/La υποστηρίζει την εκτίμηση, αλλά δεν αντικαθιστά την κλινική διάγνωση.

8Anti-SSA/SSB και σύνδρομο Sjögren

Το σύνδρομο Sjögren είναι αυτοάνοσο νόσημα που προσβάλλει συχνότερα τους δακρυϊκούς και σιελογόνους αδένες, οδηγώντας σε ξηροφθαλμία και ξηροστομία. Μπορεί όμως να έχει και συστηματικές εκδηλώσεις, όπως κόπωση, αρθραλγίες, νευρολογική ή πνευμονική συμμετοχή, δερματικές αλλοιώσεις ή μεταβολές σε αιματολογικές εξετάσεις.

Στη διερεύνηση, το Anti-SSA/Ro είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Στα κριτήρια ταξινόμησης ACR/EULAR του 2016 η θετικότητα Anti-SSA/Ro λαμβάνει σημαντική βαθμολογική βαρύτητα, μαζί με ευρήματα όπως η βιοψία μικρού σιελογόνου αδένα, η οφθαλμική χρώση, το Schirmer test και η μέτρηση σιελογόνου ροής. Τα κριτήρια αυτά βοηθούν στην τυποποίηση της εκτίμησης, αλλά στην καθημερινή ιατρική ο ρευματολόγος συνεκτιμά ολόκληρη την εικόνα.

Αρνητικά Anti-SSA/SSB δεν αποκλείουν το Sjögren. Κάποιοι ασθενείς έχουν χαρακτηριστικά συμπτώματα και αντικειμενική ξηρότητα χωρίς τα συγκεκριμένα αντισώματα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η διερεύνηση μπορεί να βασιστεί σε οφθαλμολογικό έλεγχο, αξιολόγηση σιελογόνων αδένων και, όταν υπάρχει ένδειξη, βιοψία. Αντίθετα, ένα θετικό Anti-SSA χωρίς συμπτώματα δεν αρκεί μόνο του για να εξηγήσει κάθε ενόχληση ή να επιβάλει θεραπεία.

9Anti-SSA/SSB και Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος

Στον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, τα Anti-SSA/Ro και Anti-SSB/La μπορεί να αποτελούν μέρος του ανοσολογικού προφίλ, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν φωτοευαισθησία, δερματικές εκδηλώσεις ή συνύπαρξη συμπτωμάτων Sjögren. Ωστόσο, δεν είναι τα μόνα ούτε τα πιο ειδικά αντισώματα για τη διάγνωση του ΣΕΛ.

Όταν υπάρχει υποψία λύκου, ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει ANA, anti-dsDNA, anti-Sm, συμπλήρωμα C3 και C4, γενική αίματος, γενική ούρων και νεφρική λειτουργία, ανάλογα με τα συμπτώματα. Η επιλογή δεν γίνεται μηχανικά: καθορίζεται από το εάν υπάρχει δερματική, αιματολογική, αρθρική ή νεφρική εικόνα.

Ένα συχνό λάθος είναι να θεωρείται ότι η αύξηση ή η μείωση του Anti-SSA/SSB παρακολουθεί αξιόπιστα την ενεργότητα του λύκου σε κάθε ασθενή. Στην πραγματικότητα, η παρακολούθηση βασίζεται κυρίως στην κλινική πορεία και στους κατάλληλους δείκτες για το όργανο ή το πρόβλημα που απασχολεί. Τα Anti-SSA/SSB μπορεί να παραμείνουν θετικά ακόμη και όταν ο ασθενής είναι κλινικά σταθερός.

10Anti-SSA/SSB και σχεδιασμός κύησης

Η γνώση ότι μια γυναίκα έχει θετικά Anti-SSA/Ro ή/και Anti-SSB/La είναι ιδιαίτερα σημαντική πριν από την κύηση ή στην αρχή της. Τα αντισώματα αυτά μπορούν να περάσουν τον πλακούντα. Η πλειονότητα των κυήσεων σε γυναίκες με θετικά αντισώματα ολοκληρώνεται χωρίς σχετική εμβρυϊκή επιπλοκή, όμως η πληροφορία επιτρέπει την έγκαιρη οργάνωση εξατομικευμένης παρακολούθησης.

Σε γυναίκες με γνωστό ΣΕΛ, Sjögren ή άλλο ρευματικό νόσημα, ο προγεννητικός σχεδιασμός αφορά περισσότερα από τα αντισώματα: εξετάζεται η ενεργότητα της νόσου, η φαρμακευτική αγωγή, η νεφρική κατάσταση, η αρτηριακή πίεση και ενδεχόμενη παρουσία αντιφωσφολιπιδικών αντισωμάτων. Ο στόχος είναι η σύλληψη σε περίοδο σταθερής νόσου και με θεραπεία συμβατή με την κύηση, όταν αυτό είναι εφικτό.

Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν η γυναίκα με θετικά Anti-Ro/SSA ή Anti-La/SSB να συζητά εγκαίρως με ρευματολόγο και μαιευτήρα. Η υδροξυχλωροκίνη μπορεί να αποτελεί μέρος της διαχείρισης σε κατάλληλες περιπτώσεις σύμφωνα με τις οδηγίες του ειδικού, αλλά δεν αρχίζει ή διακόπτεται από τον ασθενή μόνο βάσει ενός αποτελέσματος. Το ίδιο ισχύει για κάθε φαρμακευτική αλλαγή στην εγκυμοσύνη.

11Νεογνικός λύκος και συγγενής καρδιακός αποκλεισμός

Ο νεογνικός λύκος δεν σημαίνει ότι το βρέφος έχει τον ίδιο χρόνιο λύκο με έναν ενήλικα. Πρόκειται για εκδηλώσεις που σχετίζονται με τη διαπλακουντιακή μεταφορά μητρικών αντισωμάτων Anti-SSA/Ro ή Anti-SSB/La. Μπορεί να εμφανιστούν δερματικά σημεία, παροδικές αιματολογικές ή ηπατικές μεταβολές και, σπανιότερα αλλά σοβαρότερα, διαταραχή της ηλεκτρικής αγωγής της καρδιάς του εμβρύου.

Ο συγγενής πλήρης καρδιακός αποκλεισμός είναι σπάνιος. Σε κύηση μητέρας με θετικά αντισώματα και χωρίς προηγούμενο επηρεασμένο παιδί, ο σχετικός κίνδυνος υπολογίζεται περίπου στο 2%. Όταν έχει υπάρξει προηγούμενη κύηση με νεογνικό λύκο ή καρδιακό αποκλεισμό, ο κίνδυνος υποτροπής αυξάνεται σημαντικά και η παρακολούθηση γίνεται αυστηρότερη.

Με βάση τις συστάσεις ACR, σε εγκύους με θετικά Anti-Ro/SSA ή/και Anti-La/SSB εξετάζεται η περιοδική εμβρυϊκή υπερηχοκαρδιογραφική παρακολούθηση περίπου από τη 16η–18η έως την 26η εβδομάδα, με συχνότητα που καθορίζεται από το ιστορικό και την ομάδα υψηλού κινδύνου. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε θετικό αποτέλεσμα οδηγεί σε επιπλοκή. Σημαίνει ότι υπάρχει ένα σαφές παράθυρο στο οποίο ο σωστός ειδικός έλεγχος είναι ουσιαστικός.

12Τι σημαίνει αρνητικό αποτέλεσμα;

Ένα αρνητικό αποτέλεσμα Anti-SSA/Ro και Anti-SSB/La είναι συχνά καθησυχαστικό ως προς την παρουσία αυτών των συγκεκριμένων αυτοαντισωμάτων, αλλά δεν αποκλείει απόλυτα ούτε το Sjögren ούτε τον λύκο. Υπάρχουν ασθενείς με πραγματική αυτοάνοση νόσο που δεν εμφανίζουν αυτά τα αντισώματα, ειδικά όταν η διάγνωση βασίζεται σε διαφορετικά κλινικά ή εργαστηριακά χαρακτηριστικά.

Σε άτομο με ξηροφθαλμία και ξηροστομία, αλλά αρνητικό Anti-SSA/SSB, ο ιατρός μπορεί να διερευνήσει συχνές εναλλακτικές αιτίες ξηρότητας, να ζητήσει αντικειμενικές οφθαλμολογικές δοκιμασίες ή, εφόσον η υποψία παραμένει υψηλή, να συζητήσει περαιτέρω ειδικό έλεγχο. Σε άτομο με συμπτώματα συμβατά με λύκο, η συνέχεια μπορεί να περιλαμβάνει άλλα αυτοαντισώματα, έλεγχο συμπληρώματος, ούρων ή αιματολογικών παραμέτρων.

Το αρνητικό αποτέλεσμα έχει μεγαλύτερη αξία όταν η πιθανότητα νόσου πριν από την εξέταση ήταν χαμηλή και δεν υπάρχουν ενδεικτικά συμπτώματα. Αντίθετα, όταν υπάρχουν ισχυρές κλινικές ενδείξεις, ένα αρνητικό τεστ δεν πρέπει να σταματά πρόωρα τη διερεύνηση. Αυτός είναι και ο λόγος που ο εργαστηριακός έλεγχος δεν πρέπει να διαβάζεται απομονωμένα ή να οδηγεί σε αυτοδιάγνωση.

13Αποτελέσματα και συνήθη επόμενα βήματα

Το εργαστηριακό αποτέλεσμα έχει πρακτική αξία όταν οδηγεί σε σωστή και όχι υπερβολική συνέχεια του ελέγχου. Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει συχνά σενάρια, χωρίς να υποκαθιστά την εξατομικευμένη εκτίμηση.

Η εργαστηριακή μέθοδος, τα όρια αναφοράς και το εάν το αποτέλεσμα αναφέρεται ως ποιοτικό ή ποσοτικό μπορεί να διαφέρουν. Για ασφαλή σύγκριση παλαιότερων και νεότερων αποτελεσμάτων, έχει αξία να γνωρίζει ο ιατρός εάν έγιναν με την ίδια τεχνική και στο ίδιο εργαστήριο.

14Ποιες συμπληρωματικές εξετάσεις μπορεί να ζητηθούν;

Η σωστή διερεύνηση δεν σημαίνει ότι πρέπει να ζητούνται όλες οι εξετάσεις σε όλους τους ασθενείς. Ο γιατρός επιλέγει τις εξετάσεις ανάλογα με τα συμπτώματα, τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης και το ερώτημα που χρειάζεται να απαντηθεί.

• ANA: ευρύτερος αρχικός ανοσολογικός έλεγχος, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν στοιχεία συστηματικής αυτοανοσίας.
• Anti-ENA panel: χρήσιμο όταν χρειάζεται έλεγχος και άλλων ειδικών αυτοαντισωμάτων, όχι μόνο Ro/La.
• Anti-dsDNA και anti-Sm: μπορεί να ζητηθούν όταν η εικόνα κατευθύνει προς συστηματικό ερυθηματώδη λύκο.
• C3 και C4: συμπληρώνουν την αξιολόγηση σε ορισμένους ασθενείς με υποψία ή γνωστό ΣΕΛ.
• Γενική αίματος, γενική ούρων και νεφρικός έλεγχος: βοηθούν όταν διερευνάται συστηματική συμμετοχή ή λύκος.
• Οφθαλμολογικός και σιελογόνος έλεγχος: σημαντικός όταν κυριαρχεί η υποψία Sjögren, επειδή η αντικειμενική ξηρότητα δεν τεκμηριώνεται μόνο από τα αντισώματα.
• Αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα: εξετάζονται όταν υπάρχει ανάλογο ιστορικό θρόμβωσης, αποβολών ή κλινική υποψία, ιδίως σε πλαίσιο λύκου ή κύησης.

Για τον ασθενή, η πιο χρήσιμη πρακτική είναι να διαθέτει στον ιατρό προηγούμενα αποτελέσματα, το ιστορικό συμπτωμάτων και πλήρη φαρμακευτική αγωγή. Έτσι αποφεύγονται άσκοπες επαναλήψεις και ο έλεγχος γίνεται στοχευμένα.

Χρειάζεται παρακολούθηση των ίδιων των αντισωμάτων;

Μετά από ένα θετικό αποτέλεσμα, οι ασθενείς συχνά ρωτούν αν πρέπει να επαναλαμβάνουν τα Anti-SSA/SSB για να δουν αν «ανέβηκαν» ή «κατέβηκαν». Στις περισσότερες περιπτώσεις, η συστηματική επανάληψη των ίδιων αντισωμάτων δεν είναι ο βασικός τρόπος με τον οποίο αξιολογείται η πορεία του Sjögren ή του λύκου. Τα αντισώματα μπορεί να παραμένουν ανιχνεύσιμα για μεγάλο διάστημα, ακόμη και όταν τα συμπτώματα είναι σταθερά ή η θεραπεία είναι αποτελεσματική.

Η παρακολούθηση οργανώνεται γύρω από το πραγματικό κλινικό πρόβλημα. Εάν υπάρχει Sjögren, ο ιατρός ενδιαφέρεται για τη βαρύτητα της ξηρότητας, την κατάσταση οφθαλμών και στόματος, τις αρθραλγίες και πιθανές συστηματικές εκδηλώσεις. Εάν υπάρχει ΣΕΛ, μπορεί να χρειάζονται γενική αίματος, ούρα, κρεατινίνη, συμπλήρωμα ή anti-dsDNA ανάλογα με το ιστορικό και την πιθανή συμμετοχή οργάνων. Εάν υπάρχει κύηση, η προτεραιότητα είναι η κατάλληλη μαιευτική και εμβρυϊκή παρακολούθηση στο σωστό χρονικό διάστημα.

Υπάρχει θεραπεία για ένα θετικό αποτέλεσμα;

Δεν θεραπεύεται ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα από μόνο του. Η θεραπευτική απόφαση αφορά τη νόσο ή τις εκδηλώσεις που έχουν πράγματι τεκμηριωθεί: για παράδειγμα, μέτρα ανακούφισης ξηροφθαλμίας και ξηροστομίας, διαχείριση αρθρικών ή δερματικών συμπτωμάτων, ή αγωγή για συστηματικές εκδηλώσεις όταν υπάρχει σαφής ένδειξη. Το να βρεθούν θετικά αντισώματα σε άτομο χωρίς κλινικά προβλήματα δεν αποτελεί από μόνο του λόγο έναρξης ανοσοτροποποιητικής θεραπείας.

Ιδιαίτερα στην εγκυμοσύνη, οι αποφάσεις λαμβάνονται από ειδικούς με βάση το ιστορικό, τη νόσο, προηγούμενες κυήσεις και την ήδη χορηγούμενη αγωγή. Ο ασθενής δεν πρέπει να αλλάζει θεραπεία, να ξεκινά συμπλήρωμα ή να διακόπτει φάρμακο χωρίς συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.

15Συχνές ερωτήσεις

16Τι να θυμάστε

• Τα Anti-SSA/Ro και Anti-SSB/La είναι ειδικά αυτοαντισώματα που αξιολογούνται κυρίως σε Sjögren, ΣΕΛ και ειδικά ζητήματα κύησης.
• Το Anti-SSA/Ro έχει ουσιαστική βαρύτητα στη διερεύνηση Sjögren, ενώ η μεμονωμένη θετικότητα Anti-SSB/La δεν επιβεβαιώνει από μόνη της τη νόσο.
• Η εξέταση γίνεται με απλή αιμοληψία και συνήθως δεν απαιτεί νηστεία.
• Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει αυτόματα διάγνωση και ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει απόλυτα ένα αυτοάνοσο νόσημα.
• Σε γυναίκα που σχεδιάζει κύηση ή είναι έγκυος, η θετικότητα Anti-SSA/Ro ή Anti-SSB/La πρέπει να γνωστοποιείται εγκαίρως στην ιατρική ομάδα.
• Η ερμηνεία γίνεται με βάση συμπτώματα, ιστορικό, κλινική εξέταση και κατάλληλες συμπληρωματικές εξετάσεις, όχι μεμονωμένα από ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα.

17Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30