Αλλεργική Ρινίτιδα: Συμπτώματα, Θεραπεία & Εξετάσεις Αίματος
Αλλεργική Ρινίτιδα: Συμπτώματα, Αίτια, Θεραπεία & Εξετάσεις — Πλήρης Οδηγός
Ενημερώθηκε στις
1
Τι είναι η αλλεργική ρινίτιδα;
Η αλλεργική ρινίτιδα είναι αλλεργική φλεγμονή της μύτης που προκαλεί φτέρνισμα, μπούκωμα και καταρροή μετά από έκθεση σε αλλεργιογόνα όπως γύρη ή ακάρεα.
Σε μοριακό επίπεδο, η αλλεργική ρινίτιδα ενεργοποιεί κύτταρα του ανοσοποιητικού (μαστοκύτταρα και ηωσινόφιλα), τα οποία απελευθερώνουν ισταμίνη και άλλους φλεγμονώδεις μεσολαβητές. Αυτό οδηγεί σε αγγειοδιαστολή, αυξημένη διαπερατότητα αγγείων και υπερέκκριση βλέννας. Το αποτέλεσμα είναι το χαρακτηριστικό τρίπτυχο: μπούκωμα, καταρροή και φτέρνισμα.
Δεν πρόκειται απλώς για «ενοχλητική μύτη». Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη συγκέντρωση, τη διάθεση και τη συνολική ποιότητα ζωής, ειδικά όταν παραμένει αδιάγνωστη για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Πρόκειται για μια χρόνια φλεγμονώδη αντίδραση του ρινικού βλεννογόνου, η οποία εμφανίζεται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα υπεραντιδρά σε ακίνδυνα σωματίδια του περιβάλλοντος. Το αποτέλεσμα είναι τοπική παραγωγή ισταμίνης και άλλων μεσολαβητών φλεγμονής, που προκαλούν τα χαρακτηριστικά συμπτώματα από τη μύτη και τα μάτια.
Η αλλεργική ρινίτιδα δεν είναι λοίμωξη. Σε αντίθεση με το κοινό κρυολόγημα, δεν οφείλεται σε ιούς και δεν είναι μεταδοτική. Συχνά εμφανίζεται εποχικά (κυρίως την άνοιξη), αλλά σε αρκετούς ασθενείς μπορεί να επιμένει όλο τον χρόνο, επηρεάζοντας τον ύπνο, τη συγκέντρωση και την ποιότητα ζωής.
2
Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα;
Τα κύρια συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας είναι το επαναλαμβανόμενο φτέρνισμα, το μπούκωμα μύτης και η υδαρής καταρροή, συχνά μαζί με ερεθισμό των ματιών.
Η ένταση και ο συνδυασμός των συμπτωμάτων διαφέρουν από άτομο σε άτομο, ωστόσο συνήθως περιλαμβάνουν:
- επαναλαμβανόμενο φτέρνισμα, ιδιαίτερα το πρωί
- επίμονο μπούκωμα μύτης
- διαυγή, υδαρή καταρροή
- φαγούρα στη μύτη ή στον ουρανίσκο
- δακρύρροια, κοκκίνισμα ή κάψιμο στα μάτια
Σε αρκετούς ασθενείς εμφανίζονται επίσης πονοκέφαλοι, αίσθημα βάρους στο πρόσωπο, μειωμένη όσφρηση και κόπωση. Τα συμπτώματα συχνά επιδεινώνονται τις πρωινές ώρες ή μετά από έκθεση σε σκόνη, γύρη ή τρίχες ζώων.
Η ένταση δεν είναι ίδια σε όλους: κάποιοι έχουν ήπια εποχικά ενοχλήματα, ενώ άλλοι εμφανίζουν καθημερινά συμπτώματα που απαιτούν σταθερή θεραπευτική προσέγγιση.
3
Εποχική ή χρόνια αλλεργική ρινίτιδα;
Η αλλεργική ρινίτιδα διακρίνεται σε εποχική (κυρίως άνοιξη–καλοκαίρι) και χρόνια (όλο τον χρόνο), ανάλογα με το είδος και τη διάρκεια έκθεσης στα αλλεργιογόνα.
Η εποχική αλλεργική ρινίτιδα εμφανίζεται συχνότερα την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού και σχετίζεται κυρίως με τη γύρη δέντρων, αγρωστωδών και ζιζανίων. Τα συμπτώματα παρουσιάζουν έξαρση σε συγκεκριμένες περιόδους του έτους και συχνά συνοδεύονται από έντονο φτέρνισμα και δακρύρροια.
Αντίθετα, η χρόνια (επίμονη) αλλεργική ρινίτιδα μπορεί να προκαλεί ενοχλήματα όλο τον χρόνο. Συνήθως συνδέεται με ακάρεα οικιακής σκόνης, μούχλα ή τρίχες ζώων και χαρακτηρίζεται περισσότερο από επίμονο μπούκωμα, αίσθημα πίεσης στο πρόσωπο και διαταραχές ύπνου.
Και οι δύο μορφές μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής, μειώνοντας τη συγκέντρωση, την απόδοση στην εργασία ή το σχολείο και προκαλώντας χρόνια κόπωση.
Η εποχική μορφή σχετίζεται κυρίως με γύρη δέντρων, αγρωστωδών και ζιζανίων, ενώ η χρόνια (ολοετής) αλλεργική ρινίτιδα προκαλείται συχνότερα από ακάρεα οικιακής σκόνης, μούχλα ή αλλεργιογόνα εσωτερικού χώρου. Σε αρκετούς ασθενείς συνυπάρχουν και οι δύο τύποι, με έξαρση την άνοιξη.
Η σωστή ταξινόμηση (εποχική vs χρόνια) βοηθά στον σχεδιασμό πιο στοχευμένης θεραπείας και στην πρόβλεψη υποτροπών.
4
Τι προκαλεί την αλλεργική ρινίτιδα;
Η αλλεργική ρινίτιδα προκαλείται από εισπνεόμενα αλλεργιογόνα που ενεργοποιούν IgE αντισώματα και οδηγούν σε απελευθέρωση ισταμίνης στον ρινικό βλεννογόνο.
Τα συχνότερα αλλεργιογόνα που ευθύνονται για την εμφάνιση των συμπτωμάτων είναι:
- γύρη δέντρων, αγρωστωδών και ζιζανίων
- ακάρεα οικιακής σκόνης
- μούχλα σε υγρούς χώρους
- τρίχες και επιθήλια κατοικίδιων ζώων
Όταν αυτά τα σωματίδια εισέρχονται στη μύτη, το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει ειδικά IgE αντισώματα. Η επακόλουθη απελευθέρωση ισταμίνης και άλλων φλεγμονωδών ουσιών προκαλεί οίδημα του ρινικού βλεννογόνου, αυξημένη παραγωγή εκκρίσεων και ερεθισμό των νευρικών απολήξεων.
Η προδιάθεση παίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Άτομα με οικογενειακό ιστορικό αλλεργιών έχουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης αλλεργικής ρινίτιδας. Παράγοντες όπως το κάπνισμα (ενεργητικό ή παθητικό), η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι συχνές λοιμώξεις της παιδικής ηλικίας μπορούν να επιδεινώσουν τη φλεγμονώδη αντίδραση.
Σημαντικό είναι ότι η ίδια έκθεση δεν προκαλεί συμπτώματα σε όλους — η αντίδραση εξαρτάται από το ατομικό ανοσολογικό προφίλ.
5
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση της αλλεργικής ρινίτιδας βασίζεται στον συνδυασμό κλινικών συμπτωμάτων και ειδικών εξετάσεων. Το αναλυτικό ιστορικό (πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα, σε ποιους χώρους επιδεινώνονται, αν υπάρχει οικογενειακό αλλεργικό υπόβαθρο) αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο βήμα.
Στη συνέχεια, μπορούν να χρησιμοποιηθούν:
- Ολική IgE αίματος, για εκτίμηση γενικής αλλεργικής προδιάθεσης.
- Ειδική IgE, για εντοπισμό συγκεκριμένων αλλεργιογόνων (π.χ. γύρη, ακάρεα, ζώα).
- Δερματικά tests (prick tests), όταν απαιτείται άμεση επιβεβαίωση.
Στην πράξη, οι εξετάσεις αίματος — όπως η εξέταση IgE — αποτελούν συχνά το πιο απλό και αξιόπιστο πρώτο βήμα, ιδιαίτερα σε παιδιά ή σε άτομα που λαμβάνουν ήδη αντιισταμινικά.
6
Τι δείχνει η εξέταση IgE;
Η IgE είναι το αντίσωμα που ενεργοποιείται στις αλλεργικές αντιδράσεις. Αυξημένες τιμές υποδηλώνουν ότι το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά υπερβολικά σε περιβαλλοντικά αλλεργιογόνα.
Γενικά:
- Φυσιολογική ή οριακή IgE: δεν αποκλείει πλήρως την αλλεργία, αλλά μειώνει την πιθανότητα γενικευμένης αλλεργικής προδιάθεσης.
- Αυξημένη IgE: υποστηρίζει αλλεργική αιτιολογία και καθοδηγεί προς περαιτέρω έλεγχο με ειδική IgE.
7
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η αντιμετώπιση της αλλεργικής ρινίτιδας είναι πολυπαραγοντική και στοχεύει τόσο στη μείωση των συμπτωμάτων όσο και στον περιορισμό της έκθεσης στα αλλεργιογόνα.
Συνήθως περιλαμβάνει:
- Αντιισταμινικά από το στόμα, για έλεγχο φτερνίσματος, καταρροής και κνησμού.
- Ρινικά sprays (αντιισταμινικά ή κορτικοστεροειδή), ιδιαίτερα όταν κυριαρχεί το μπούκωμα.
- Αποφυγή αλλεργιογόνων, όπου αυτό είναι εφικτό (π.χ. αερισμός χώρων, κάλυμμα στρωμάτων).
Η επιλογή αγωγής εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και το είδος της αλλεργίας, ενώ σε επίμονες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί συνδυασμός θεραπειών.
8
Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα
Παρότι το Otrivin (ξυλομεταζολίνη) χρησιμοποιείται τοπικά, μπορεί να αλληλεπιδράσει με ορισμένα φάρμακα που επηρεάζουν το καρδιαγγειακό ή το νευρικό σύστημα. Οι αλληλεπιδράσεις είναι σχετικά σπάνιες, όμως σε συγκεκριμένους ασθενείς μπορεί να γίνουν κλινικά σημαντικές — ιδίως όταν υπάρχει ήδη καρδιολογικό υπόβαθρο ή συγχορήγηση συμπαθομιμητικών.
8.1 Φάρμακα με τα οποία δεν πρέπει να συνδυάζεται
- Αναστολείς ΜΑΟ (MAOIs) – π.χ. φαινελζίνη, τρανυλκυπρομίνη. Υπάρχει κίνδυνος επικίνδυνης αύξησης αρτηριακής πίεσης.
- Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά – π.χ. αμιτρυπτιλίνη, κλομιπραμίνη. Μπορεί να ενισχυθεί η αγγειοσυσπαστική δράση της ξυλομεταζολίνης.
- Συμπαθομιμητικά φάρμακα (π.χ. αποσυμφορητικά από το στόμα, ορισμένα φάρμακα για άσθμα). Αυξάνεται ο κίνδυνος ταχυκαρδίας και υπέρτασης.
8.2 Φάρμακα που απαιτούν προσοχή
- Αντιυπερτασικά – μπορεί να επηρεαστεί η ρύθμιση της πίεσης.
- Θυρεοειδικές ορμόνες – σε υπερθυρεοειδισμό υπάρχει αυξημένη ευαισθησία στα συμπαθομιμητικά.
- Β2-διεγερτικά (βρογχοδιασταλτικά) – ενισχύεται ο κίνδυνος ταχυκαρδίας.
8.3 Συνδυασμοί που είναι γενικά ασφαλείς
- Αντιισταμινικά από το στόμα – συχνός και χρήσιμος συνδυασμός στην αλλεργική ρινίτιδα (π.χ. Aerius, Zyrtec, Xozal).
- Ρινικά κορτικοστεροειδή – μπορούν να χρησιμοποιηθούν παράλληλα για καλύτερο έλεγχο της φλεγμονής.
- Φυσιολογικός ορός – βοηθά στον καθαρισμό της μύτης και στη βελτίωση της δράσης του αποσυμφορητικού.
Σε κάθε περίπτωση, εάν λαμβάνετε αντικαταθλιπτικά, αντιυπερτασικά ή φάρμακα για καρδιολογικές παθήσεις, συνιστάται να ζητάτε ιατρική γνώμη πριν από τη χρήση ρινικών αποσυμφορητικών όπως το Otrivin.
9
Ρινικά sprays – πότε χρειάζονται;
Τα ρινικά sprays είναι ιδιαίτερα χρήσιμα όταν κυριαρχεί το έντονο μπούκωμα ή όταν τα από του στόματος αντιισταμινικά δεν επαρκούν.
Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες:
- Αντιισταμινικά sprays, με γρήγορη ανακούφιση τοπικά.
- Κορτικοστεροειδή sprays, που μειώνουν τη φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου και θεωρούνται η πιο αποτελεσματική επιλογή για μέτρια έως σοβαρή ρινίτιδα.
Η σωστή τεχνική εφαρμογής (προς το πλάι της μύτης και όχι στο διάφραγμα) είναι καθοριστική για το αποτέλεσμα και τη μείωση ανεπιθύμητων ενεργειών.
10
Παιδιά & αλλεργική ρινίτιδα
Στα παιδιά, η αλλεργική ρινίτιδα συχνά εκδηλώνεται με επίμονο μπούκωμα, συχνό τρίψιμο της μύτης («αλλεργικός χαιρετισμός») και διαταραχές ύπνου. Δεν είναι σπάνιο να συγχέεται με «συνεχή κρυολογήματα», με αποτέλεσμα καθυστέρηση στη σωστή διάγνωση.
Πέρα από τα κλασικά συμπτώματα, πολλά παιδιά εμφανίζουν ευερεθιστότητα, κόπωση και μειωμένη σχολική απόδοση. Η χρόνια ρινική συμφόρηση μπορεί επίσης να ευνοήσει ωτίτιδες ή ιγμορίτιδα.
Η διάγνωση μπορεί να γίνει με εξετάσεις αίματος, όπως η εξέταση IgE, η οποία επιτρέπει τον εντοπισμό αλλεργικής προδιάθεσης και υπεύθυνων αλλεργιογόνων, χωρίς να απαιτείται διακοπή αντιισταμινικών — κάτι ιδιαίτερα πρακτικό στην παιδική ηλικία.
Η έγκαιρη αντιμετώπιση είναι σημαντική, καθώς η ανεξέλεγκτη αλλεργική ρινίτιδα μπορεί να επηρεάσει:
- την ποιότητα και τη διάρκεια του ύπνου,
- τη σχολική συγκέντρωση και τη μάθηση,
- και να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης άσθματος.
11
Μπορεί να εξελιχθεί σε άσθμα;
Ναι — ιδιαίτερα όταν η αλλεργική ρινίτιδα παραμένει αδιάγνωστη ή ανεπαρκώς ρυθμισμένη. Οι ανώτερες και κατώτερες αεροφόρες οδοί λειτουργούν ως «ενιαίο σύστημα», επομένως η χρόνια φλεγμονή στη μύτη μπορεί σταδιακά να επεκταθεί στους βρόγχους.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι άτομα με επίμονα αλλεργικά συμπτώματα έχουν αυξημένο κίνδυνο για:
- επεισόδια συριγμού (σφύριγμα στο στήθος),
- βήχα κυρίως τη νύχτα ή νωρίς το πρωί,
- αίσθημα δύσπνοιας κατά την κόπωση.
Η έγκαιρη αναγνώριση της αλλεργικής βάσης (π.χ. με εξέταση IgE) και η σωστή ρύθμιση της ρινίτιδας μειώνουν σημαντικά την πιθανότητα εξέλιξης σε άσθμα και βελτιώνουν τον συνολικό έλεγχο της αναπνευστικής λειτουργίας.
Μελέτες δείχνουν ότι η συστηματική αντιμετώπιση της αλλεργικής ρινίτιδας μπορεί να μειώσει τη συχνότητα κρίσεων άσθματος και να βελτιώσει την ανταπόκριση στη βρογχοδιασταλτική αγωγή, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της μύτης ως «πύλης» του αναπνευστικού.
12
Πρακτικές συμβουλές στο σπίτι
Η μείωση έκθεσης σε αλλεργιογόνα και η υιοθέτηση απλών καθημερινών παρεμβάσεων μειώνουν συχνά τα συμπτώματα και βελτιώνουν την ανταπόκριση της θεραπείας. Σε συνδυασμό με σωστή φαρμακευτική αγωγή, αυτές οι πρακτικές μπορούν να ελαχιστοποιήσουν υποτροπές και να περιορίσουν την ανάγκη για εντατικότερη φαρμακευτική αντιμετώπιση.
- Αερίζετε τακτικά τους χώρους, αποφεύγοντας ανοιχτά παράθυρα τις ώρες υψηλής γύρης.
- Χρησιμοποιείτε καλύμματα αντιακάρεων σε στρώματα και μαξιλάρια.
- Πλένετε κλινοσκεπάσματα σε ≥60°C.
- Περιορίστε χαλιά και βαριά υφάσματα που συγκρατούν σκόνη.
- Κάντε ντους και αλλάξτε ρούχα μετά από έκθεση σε γύρη.
- Σκουπίζετε με ηλεκτρική σκούπα με φίλτρο HEPA, όπου είναι δυνατό.
- Αποφύγετε το στέγνωμα ρούχων σε εξωτερικούς χώρους την περίοδο ανθοφορίας.
Εάν τα συμπτώματα παραμένουν παρά τις πρακτικές αυτές, μπορεί να βοηθήσει η εργαστηριακή διερεύνηση με εξέταση IgE, ώστε να εντοπιστούν τα υπεύθυνα αλλεργιογόνα και να καθοδηγηθεί η εξατομικευμένη αντιμετώπιση.
13
Πότε χρειάζεται ιατρική εκτίμηση;
Όταν τα συμπτώματα επιμένουν παρά τα βασικά μέτρα, απαιτείται οργανωμένη ιατρική αξιολόγηση. Η έγκαιρη εκτίμηση βοηθά στον εντοπισμό αλλεργιογόνων και στη σωστή επιλογή θεραπείας.
- συμπτώματα >2–3 εβδομάδων παρά αγωγή,
- συνεχές έντονο μπούκωμα,
- πίεση στα ιγμόρεια ή πονοκέφαλοι,
- νυχτερινός βήχας ή δύσπνοια,
- υποψία συνύπαρξης άσθματος,
- διαταραχή ύπνου ή καθημερινής λειτουργικότητας.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, εργαστηριακός έλεγχος όπως η εξέταση IgE μπορεί να επιβεβαιώσει αλλεργική βάση και να καθοδηγήσει εξατομικευμένη αντιμετώπιση.
14
Συχνά κλινικά λάθη
Η αλλεργική ρινίτιδα συχνά υποεκτιμάται ή αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, οδηγώντας σε χρόνια συμπτώματα και περιττή φαρμακευτική χρήση. Παρακάτω είναι μερικά από τα συχνότερα λάθη που βλέπουμε στην πράξη:
- Σύγχυση με κρυολόγημα: παρατεταμένα συμπτώματα αποδίδονται λανθασμένα σε ιώσεις.
- Αυθαίρετη αύξηση δόσεων αντιισταμινικών: χωρίς επανεκτίμηση της συνολικής αγωγής.
- Λανθασμένη χρήση sprays: ψεκασμός προς το διάφραγμα αντί για τα πλάγια τοιχώματα.
- Παράβλεψη εργαστηριακού ελέγχου: καθυστέρηση στον εντοπισμό συγκεκριμένων αλλεργιογόνων (π.χ. με εξέταση IgE).
- Υποτίμηση των συμπτωμάτων στα παιδιά: αποδίδονται σε «συνεχή κρυολογήματα».
- Χρόνια χρήση αποσυμφορητικών: που οδηγεί σε rebound και επιδείνωση της ρινικής συμφόρησης.
15
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσο διαρκεί συνήθως η αλλεργική ρινίτιδα;
Η εποχική μορφή κρατά συνήθως εβδομάδες την άνοιξη, ενώ η χρόνια μπορεί να επιμένει όλο τον χρόνο αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά.
Μπορώ να έχω αλλεργική ρινίτιδα με φυσιολογική IgE;
Ναι — η φυσιολογική ολική IgE δεν αποκλείει αλλεργία, γι’ αυτό συχνά απαιτείται ειδική διερεύνηση με εξέταση IgE για συγκεκριμένα αλλεργιογόνα.
Τα αντιισταμινικά πρέπει να λαμβάνονται καθημερινά;
Σε περιόδους έντονων συμπτωμάτων ναι — η σταθερή λήψη (π.χ. Zyrtec, Aerius, Xozal) προσφέρει καλύτερο έλεγχο από την περιστασιακή χρήση.
Τα ρινικά sprays είναι ασφαλή για μακροχρόνια χρήση;
Τα κορτικοστεροειδή sprays είναι γενικά ασφαλή στη σωστή δόση, ενώ τα αποσυμφορητικά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο βραχυχρόνια.
Η αλλεργική ρινίτιδα μπορεί να φύγει από μόνη της;
Τα συμπτώματα μπορεί να υποχωρούν όταν μειώνεται η έκθεση στο αλλεργιογόνο, αλλά χωρίς σωστή αντιμετώπιση συχνά επανεμφανίζονται.
Πότε χρειάζεται εργαστηριακός έλεγχος;
Όταν τα συμπτώματα είναι επίμονα ή υποτροπιάζουν, ο έλεγχος με IgE βοηθά στον εντοπισμό των υπεύθυνων αλλεργιογόνων και στην εξατομίκευση της αγωγής.
Υπάρχει σχέση με το άσθμα;
Ναι — η ανεπαρκώς ρυθμισμένη αλλεργική ρινίτιδα αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ή επιδείνωσης άσθματος.
16
Κλείστε Ραντεβού
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
Εξειδικευμένος εργαστηριακός έλεγχος αλλεργιών (IgE) με ιατρική καθοδήγηση και εξατομικευμένη αξιολόγηση.
17
Βιβλιογραφία
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29178520/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27016325/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25644617/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24268641/
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
