Αιμοσφαιρίνη χαμηλή – Τι σημαίνει & πότε ανησυχώ

1

Τι είναι η αιμοσφαιρίνη

Η αιμοσφαιρίνη, συχνά γραμμένη στα αποτελέσματα ως Hb ή Hgb, είναι η βασική πρωτεΐνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Ο κύριος ρόλος της είναι να μεταφέρει οξυγόνο από τους πνεύμονες προς τους ιστούς και να βοηθά στη μεταφορά διοξειδίου του άνθρακα πίσω προς τους πνεύμονες. Με απλά λόγια, η αιμοσφαιρίνη είναι ο βασικός «μεταφορέας οξυγόνου» στο αίμα.

Όταν η αιμοσφαιρίνη είναι χαμηλή, η ποσότητα οξυγόνου που μπορεί να μεταφερθεί στους ιστούς μειώνεται. Αυτό δεν σημαίνει πάντα επείγουσα κατάσταση, αλλά εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι με χαμηλή Hb αισθάνονται κούραση, αδυναμία, δύσπνοια στην προσπάθεια, ζάλη ή ταχυκαρδία. Η βαρύτητα των συμπτωμάτων εξαρτάται όχι μόνο από το πόσο χαμηλή είναι η τιμή, αλλά και από το πόσο γρήγορα έπεσε.

Η χαμηλή αιμοσφαιρίνη είναι βασικό εργαστηριακό εύρημα της αναιμίας. Όμως η λέξη «αναιμία» δεν είναι τελική διάγνωση· είναι περιγραφή μιας κατάστασης. Το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί μειώθηκε η Hb. Μπορεί να οφείλεται σε έλλειψη σιδήρου, έλλειψη βιταμίνης Β12 ή φυλλικού οξέος, χρόνια φλεγμονή, νεφρική νόσο, απώλεια αίματος, αιμόλυση ή σπανιότερα σε διαταραχή του μυελού των οστών.

Η αιμοσφαιρίνη μετράται στο πλαίσιο της Γενικής Αίματος, μαζί με τον αιματοκρίτη, τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων και τους ερυθροκυτταρικούς δείκτες. Αυτοί οι δείκτες δίνουν τις πρώτες ενδείξεις για τον τύπο της αναιμίας και κατευθύνουν τις επόμενες εξετάσεις.

2

Πότε θεωρείται χαμηλή η αιμοσφαιρίνη

Η αιμοσφαιρίνη θεωρείται χαμηλή όταν βρίσκεται κάτω από τα κατώτερα όρια αναφοράς για το φύλο, την ηλικία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την κατάσταση του ασθενούς. Σε γενικές γραμμές, στους ενήλικες χρησιμοποιούνται συχνά ως πρακτικά όρια περίπου τα <13 g/dL στους άνδρες και <12 g/dL στις γυναίκες. Στην εγκυμοσύνη, στα παιδιά και στους ηλικιωμένους, η ερμηνεία χρειάζεται προσαρμογή.

Τα όρια αναφοράς μπορεί να διαφέρουν ελαφρά από εργαστήριο σε εργαστήριο, ανάλογα με τη μέθοδο και τον πληθυσμό αναφοράς. Γι’ αυτό δεν πρέπει να συγκρίνουμε μηχανικά τιμές από διαφορετικά εργαστήρια χωρίς να βλέπουμε τα αντίστοιχα όρια. Ακόμη πιο σημαντικό είναι να συγκρίνουμε την τιμή με προηγούμενα αποτελέσματα του ίδιου ατόμου.

Μια Hb 11,8 g/dL σε γυναίκα μπορεί να είναι ήπια αναιμία ή οριακό εύρημα, ανάλογα με το ιστορικό. Η ίδια τιμή σε άνδρα είναι πιο σαφώς παθολογική και χρειάζεται διερεύνηση. Αντίστοιχα, μια Hb 10,5 g/dL που παραμένει σταθερή για χρόνια έχει διαφορετική σημασία από μια Hb που έπεσε από 14 σε 10,5 μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Η σωστή ερώτηση δεν είναι μόνο «είναι χαμηλή;», αλλά:

• Πόσο χαμηλή είναι σε σχέση με τα όρια;
• Πόσο γρήγορα έπεσε;
• Υπάρχουν συμπτώματα;
• Υπάρχει χαμηλό MCV ή υψηλό RDW;
• Υπάρχει χαμηλή φερριτίνη ή διαταραχή σιδήρου;
• Υπάρχει ιστορικό αιμορραγίας, έντονης περιόδου ή γαστρεντερικών συμπτωμάτων;

3

Πόσο σοβαρή είναι η χαμηλή Hb

Η βαρύτητα της χαμηλής αιμοσφαιρίνης δεν καθορίζεται μόνο από τον αριθμό. Καθορίζεται από τον συνδυασμό τιμής, συμπτωμάτων, ηλικίας, συνοδών νοσημάτων και ταχύτητας πτώσης. Ένα νέο, υγιές άτομο μπορεί να ανεχθεί καλύτερα μια σταδιακή μείωση της Hb, ενώ ένας ηλικιωμένος με στεφανιαία νόσο μπορεί να εμφανίσει δύσπνοια ή στηθαγχικό πόνο με μικρότερη πτώση.

Πρακτικά, η αναιμία μπορεί να περιγραφεί ως ήπια, μέτρια ή σοβαρή, αλλά αυτά τα επίπεδα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται μηχανικά. Για παράδειγμα, μια Hb 10,8 g/dL χωρίς συμπτώματα μπορεί να διερευνηθεί οργανωμένα, ενώ η ίδια τιμή με δύσπνοια, ταχυκαρδία και πρόσφατη αιμορραγία απαιτεί ταχύτερη εκτίμηση.

Η ηλικία και τα συνοδά νοσήματα αλλάζουν την ερμηνεία. Σε καρδιολογικούς ασθενείς, η αναιμία μπορεί να αυξήσει το έργο της καρδιάς και να προκαλέσει ταχυκαρδία ή δύσπνοια. Σε άτομα με χρόνια νεφρική νόσο, η αναιμία μπορεί να συνδέεται με μειωμένη παραγωγή ερυθροποιητίνης. Σε γυναίκες με έντονη έμμηνο ρύση, η χαμηλή Hb μπορεί να είναι το τελικό στάδιο μιας σιδηροπενίας που ξεκίνησε πολύ νωρίτερα με χαμηλή φερριτίνη.

4

Κύριες αιτίες χαμηλής αιμοσφαιρίνης

Η χαμηλή αιμοσφαιρίνη προκύπτει συνήθως από τρεις μεγάλους μηχανισμούς: ο οργανισμός δεν παράγει αρκετά ερυθρά αιμοσφαίρια, χάνει αίμα ή καταστρέφει τα ερυθρά πιο γρήγορα από όσο μπορεί να τα αντικαταστήσει. Στην καθημερινή πράξη, οι πιο συχνές αιτίες είναι η σιδηροπενία, οι ανεπάρκειες Β12/φυλλικού, η χρόνια φλεγμονή, η νεφρική νόσος και η απώλεια αίματος.

Οι συχνότερες κατηγορίες είναι:

• Σιδηροπενική αναιμία: συχνή σε έντονη περίοδο, γαστρεντερική απώλεια αίματος, ανεπαρκή πρόσληψη σιδήρου ή αυξημένες ανάγκες.
• Μεγαλοβλαστική αναιμία: συνδέεται συχνά με έλλειψη βιταμίνης Β12 ή φυλλικού οξέος.
• Αναιμία χρόνιας νόσου: εμφανίζεται σε χρόνιες φλεγμονές, αυτοάνοσα νοσήματα, λοιμώξεις, κακοήθειες ή χρόνια νεφρική νόσο.
• Απώλεια αίματος: μπορεί να είναι εμφανής, όπως έντονη αιμορραγία, ή κρυφή, όπως χρόνια γαστρεντερική απώλεια.
• Αιμόλυση: τα ερυθρά καταστρέφονται πρόωρα, με ειδικά εργαστηριακά ευρήματα.
• Διαταραχές μυελού: σπανιότερες, αλλά σημαντικές όταν συνυπάρχουν χαμηλά λευκά ή αιμοπετάλια.

Η αναζήτηση της αιτίας είναι απαραίτητη. Η χορήγηση σιδήρου χωρίς έλεγχο μπορεί να βελτιώσει προσωρινά μια τιμή, αλλά να κρύψει την πραγματική πηγή του προβλήματος. Για παράδειγμα, σε άνδρα ή μετεμμηνοπαυσιακή γυναίκα με σιδηροπενία, η διερεύνηση πιθανής γαστρεντερικής απώλειας είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Για συνολική προσέγγιση της διερεύνησης, χρήσιμος είναι ο ειδικός οδηγός Αναιμία: ποιες εξετάσεις αίματος χρειάζονται.

5

MCV, MCH και RDW – Γιατί έχουν σημασία

Η αιμοσφαιρίνη δείχνει ότι υπάρχει αναιμία, αλλά οι δείκτες των ερυθρών βοηθούν να καταλάβουμε τον τύπο της. Το MCV δείχνει το μέσο μέγεθος των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Το MCH δείχνει πόση αιμοσφαιρίνη περιέχει κατά μέσο όρο κάθε ερυθρό. Το RDW δείχνει πόσο ανομοιόμορφα είναι τα ερυθρά ως προς το μέγεθος.

Η αναιμία μπορεί να είναι:

• Μικροκυτταρική, όταν το MCV είναι χαμηλό. Συχνές αιτίες είναι η σιδηροπενία και οι θαλασσαιμίες.
• Νορμοκυτταρική, όταν το MCV είναι φυσιολογικό. Μπορεί να σχετίζεται με χρόνια νόσο, νεφρική δυσλειτουργία, αρχόμενη σιδηροπενία ή οξεία απώλεια αίματος.
• Μακροκυτταρική, όταν το MCV είναι υψηλό. Συχνές αιτίες είναι η έλλειψη Β12, η έλλειψη φυλλικού, ορισμένα φάρμακα, ηπατική νόσος ή υποθυρεοειδισμός.

Το RDW είναι ιδιαίτερα χρήσιμο γιατί μπορεί να αυξηθεί νωρίς, πριν γίνει έντονη η αναιμία. Σε σιδηροπενία, συχνά βλέπουμε αυξημένο RDW επειδή κυκλοφορούν ερυθρά διαφορετικού μεγέθους. Αντίθετα, σε ορισμένες κληρονομικές μικροκυτταρικές καταστάσεις, το RDW μπορεί να είναι λιγότερο αυξημένο.

Ένα συχνό λάθος είναι να βλέπει κάποιος μόνο την Hb και να αγνοεί το MCV. Δύο άτομα με Hb 11 g/dL μπορεί να έχουν τελείως διαφορετική αιτία: το ένα χαμηλό MCV και χαμηλή φερριτίνη, το άλλο υψηλό MCV και χαμηλή Β12. Η θεραπεία αυτών των δύο περιπτώσεων είναι διαφορετική.

Για αναλυτική ερμηνεία χαμηλού MCV, δείτε και τον οδηγό MCV χαμηλό – τι σημαίνει και πότε ανησυχώ.

6

Σιδηροπενία και χαμηλή φερριτίνη

Η σιδηροπενία είναι από τις συχνότερες αιτίες χαμηλής αιμοσφαιρίνης. Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για τη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης. Όταν οι αποθήκες σιδήρου μειώνονται, ο οργανισμός δυσκολεύεται να παράγει φυσιολογικά ερυθρά αιμοσφαίρια και σταδιακά εμφανίζεται μικροκυτταρική, υποχρωμική αναιμία.

Η φερριτίνη είναι ο βασικός δείκτης των αποθηκών σιδήρου. Χαμηλή φερριτίνη συνήθως υποστηρίζει πραγματική έλλειψη σιδήρου, ακόμη και πριν πέσει πολύ η αιμοσφαιρίνη. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να έχει έντονη κόπωση, τριχόπτωση ή μειωμένη αντοχή με χαμηλή φερριτίνη, πριν εμφανιστεί σημαντική αναιμία.

Συχνές αιτίες σιδηροπενίας είναι:

• έντονη ή παρατεταμένη έμμηνος ρύση,
• γαστρεντερική απώλεια αίματος,
• ανεπαρκής πρόσληψη σιδήρου,
• κύηση ή αυξημένες ανάγκες,
• δυσαπορρόφηση,
• συχνή αιμοδοσία.

Η ερμηνεία της φερριτίνης θέλει προσοχή, γιατί είναι και πρωτεΐνη οξείας φάσης. Σε φλεγμονή, λοίμωξη ή ηπατική επιβάρυνση μπορεί να είναι φυσιολογική ή αυξημένη, ακόμη και όταν υπάρχει λειτουργική έλλειψη σιδήρου. Γι’ αυτό συχνά χρειάζεται συνδυασμός με σίδηρο, τρανσφερρίνη, TIBC, κορεσμό τρανσφερρίνης και CRP.

Χρήσιμοι οδηγοί για περαιτέρω ανάγνωση είναι η Χαμηλή Φερριτίνη, η Εξέταση Φερριτίνης και ο οδηγός Σίδηρος & Φερριτίνη.

7

Βιταμίνη Β12 και φυλλικό οξύ

Η έλλειψη βιταμίνης Β12 και φυλλικού οξέος μπορεί να προκαλέσει χαμηλή αιμοσφαιρίνη μέσω διαταραχής στην ωρίμανση των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Συνήθως συνδέεται με μακροκυττάρωση, δηλαδή αυξημένο MCV, αλλά η εικόνα μπορεί να είναι μεικτή όταν συνυπάρχει σιδηροπενία ή χρόνια νόσος.

Η Β12 είναι σημαντική όχι μόνο για το αίμα, αλλά και για το νευρικό σύστημα. Χαμηλή Β12 μπορεί να σχετίζεται με μουδιάσματα, αστάθεια, διαταραχές μνήμης, γλωσσίτιδα, κόπωση και αιματολογικές μεταβολές. Η έλλειψη φυλλικού συνδέεται επίσης με μακροκυτταρική αναιμία και μπορεί να εμφανιστεί σε ανεπαρκή διατροφή, αυξημένες ανάγκες ή ορισμένα φάρμακα.

Παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα έλλειψης Β12 είναι:

• χορτοφαγική ή πολύ περιορισμένη διατροφή,
• χρόνια γαστρίτιδα ή δυσαπορρόφηση,
• λήψη μετφορμίνης,
• μακροχρόνια χρήση αναστολέων αντλίας πρωτονίων,
• ιστορικό γαστρικής χειρουργικής,
• ηλικία και συνυπάρχοντα γαστρεντερικά προβλήματα.

Η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο MCV. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η Β12 είναι χαμηλή αλλά το MCV δεν είναι έντονα αυξημένο, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει έλλειψη σιδήρου. Γι’ αυτό η ερμηνεία πρέπει να είναι συνολική.

Δείτε αναλυτικά τους οδηγούς για Βιταμίνη Β12 και Φυλλικό Οξύ.

8

Αναιμία χρόνιας νόσου, φλεγμονή και νεφρική λειτουργία

Η χαμηλή αιμοσφαιρίνη δεν οφείλεται πάντα σε έλλειψη σιδήρου. Σε χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις, αυτοάνοσα νοσήματα, χρόνιες λοιμώξεις, κακοήθειες ή χρόνια νεφρική νόσο, μπορεί να εμφανιστεί αναιμία χρόνιας νόσου. Σε αυτή την περίπτωση, ο οργανισμός έχει συχνά σίδηρο στις αποθήκες, αλλά δεν τον αξιοποιεί σωστά για παραγωγή ερυθρών.

Η φλεγμονή αλλάζει τον μεταβολισμό του σιδήρου. Η φερριτίνη μπορεί να είναι φυσιολογική ή αυξημένη, ενώ ο σίδηρος ορού και ο κορεσμός τρανσφερρίνης μπορεί να είναι χαμηλότεροι. Για αυτό, η φερριτίνη δεν πρέπει να διαβάζεται απομονωμένα όταν υπάρχει αυξημένη CRP ή γνωστή φλεγμονώδης νόσος.

Η νεφρική λειτουργία είναι επίσης σημαντική. Οι νεφροί παράγουν ερυθροποιητίνη, μια ορμόνη που διεγείρει τον μυελό των οστών να παράγει ερυθρά αιμοσφαίρια. Σε χρόνια νεφρική νόσο, η παραγωγή ερυθροποιητίνης μπορεί να μειωθεί, οδηγώντας σε νορμοκυτταρική αναιμία. Για αυτό συχνά ελέγχονται κρεατινίνη, ουρία και eGFR.

Ο θυρεοειδής μπορεί επίσης να επηρεάσει την αιματολογική εικόνα. Υποθυρεοειδισμός μπορεί να σχετίζεται με κόπωση, βραδύτητα, αύξηση βάρους, ψυχρότητα, αλλά και αναιμική εικόνα. Σε τέτοια περίπτωση, ο θυρεοειδικός έλεγχος με TSH και FT4 μπορεί να είναι χρήσιμος.

Όταν υπάρχει χρόνια νόσος, η αντιμετώπιση της αναιμίας δεν είναι απλώς «δώστε σίδηρο». Χρειάζεται να εκτιμηθεί η υποκείμενη αιτία, η φλεγμονή, η νεφρική λειτουργία, η θρέψη και τα φάρμακα.

9

Απώλεια αίματος – Πότε πρέπει να αναζητηθεί

Η απώλεια αίματος είναι από τις σημαντικότερες αιτίες χαμηλής αιμοσφαιρίνης. Μπορεί να είναι εμφανής, όπως σε έντονη περίοδο ή αιμορραγία, αλλά μπορεί να είναι και κρυφή. Η χρόνια μικρή απώλεια αίματος από το γαστρεντερικό μπορεί να οδηγήσει σταδιακά σε χαμηλή φερριτίνη και τελικά σε χαμηλή Hb.

Σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, η έντονη έμμηνος ρύση είναι συχνή αιτία σιδηροπενίας. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε χαμηλή Hb σε γυναίκα εξηγείται αυτόματα από την περίοδο. Χρειάζεται πάντα να λαμβάνεται πλήρες ιστορικό: διάρκεια και ποσότητα περιόδου, μεσοκυκλικές αιμορραγίες, γαστρεντερικά συμπτώματα, διατροφή, κύηση, φάρμακα και προηγούμενες τιμές.

Σε άνδρες και σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η σιδηροπενική αναιμία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, γιατί η απώλεια αίματος από το γαστρεντερικό πρέπει να αποκλείεται. Συμπτώματα όπως μαύρα κόπρανα, αίμα στα κόπρανα, ανεξήγητη απώλεια βάρους, αλλαγή στις κενώσεις ή κοιλιακός πόνος χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.

Φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο αιμορραγίας, όπως αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά ή συχνή χρήση αντιφλεγμονωδών, πρέπει να αναφέρονται στον γιατρό. Η χαμηλή αιμοσφαιρίνη σε άτομο που λαμβάνει τέτοια φάρμακα δεν πρέπει να αγνοείται.

10

Συμπτώματα χαμηλής αιμοσφαιρίνης

Τα συμπτώματα της χαμηλής αιμοσφαιρίνης προκύπτουν κυρίως από τη μειωμένη μεταφορά οξυγόνου. Όμως η ένταση των συμπτωμάτων δεν αντιστοιχεί πάντα γραμμικά στην τιμή της Hb. Όταν η πτώση είναι αργή, ο οργανισμός προσαρμόζεται και ο ασθενής μπορεί να έχει λιγότερα συμπτώματα από όσα θα περιμέναμε. Αντίθετα, μια απότομη πτώση μπορεί να προκαλέσει έντονη κλινική εικόνα ακόμη και με μέτρια τιμή.

Συχνά συμπτώματα είναι:

• κόπωση και μειωμένη αντοχή,
• αδυναμία ή υπνηλία,
• δύσπνοια στην προσπάθεια,
• ζάλη ή αίσθημα αστάθειας,
• ταχυκαρδία ή αίσθημα παλμών,
• πονοκέφαλος,
• ωχρότητα,
• κρύα άκρα,
• μειωμένη απόδοση στην εργασία ή στην άσκηση.

Σε σιδηροπενία μπορεί να υπάρχουν επιπλέον τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια, γλωσσίτιδα, ανησυχία στα πόδια ή επιθυμία για πάγο. Σε έλλειψη Β12 μπορεί να υπάρχουν μουδιάσματα, αστάθεια, διαταραχές μνήμης ή νευρολογικά συμπτώματα. Αυτά τα συνοδά στοιχεία βοηθούν πολύ στη διαγνωστική κατεύθυνση.

Η κόπωση είναι συχνό αλλά μη ειδικό σύμπτωμα. Δεν οφείλεται πάντα στην αναιμία. Μπορεί να σχετίζεται με θυρεοειδή, ύπνο, άγχος, διαβήτη, φλεγμονή, έλλειψη βιταμινών ή άλλα αίτια. Για αυτό η ερμηνεία πρέπει να γίνεται συνολικά και όχι με βάση μία μόνο εξέταση.

Για ασθενείς με ζάλη ή αδυναμία, μπορεί να είναι χρήσιμος και ο οδηγός Ζάλη και αδυναμία: πότε χρειάζονται εξετάσεις αίματος.

11

Πότε είναι ανησυχητική

Η χαμηλή αιμοσφαιρίνη είναι πιο ανησυχητική όταν είναι πολύ χαμηλή, όταν πέφτει γρήγορα ή όταν συνοδεύεται από έντονα συμπτώματα. Δεν πρέπει να περιμένουμε να φτάσει σε «πολύ χαμηλό» αριθμό για να ζητήσουμε ιατρική εκτίμηση, ειδικά αν υπάρχουν δύσπνοια, θωρακικός πόνος, λιποθυμία ή σημεία αιμορραγίας.

Χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν υπάρχει:

• δύσπνοια σε ηρεμία,
• θωρακικός πόνος ή πίεση στο στήθος,
• λιποθυμικό επεισόδιο,
• έντονη ταχυκαρδία,
• μαύρα κόπρανα ή αίμα στα κόπρανα,
• αιμορραγία που δεν σταματά,
• ταχεία πτώση Hb σε σύντομο διάστημα,
• αναιμία σε άτομο με καρδιολογικό ιστορικό,
• χαμηλή Hb μαζί με χαμηλά λευκά ή αιμοπετάλια.

Η Hb κάτω από περίπου 8 g/dL θεωρείται γενικά σημαντικό εύρημα και χρειάζεται ταχεία ιατρική εκτίμηση, ακόμη και αν τα συμπτώματα δεν είναι εντυπωσιακά. Σε χρόνια αργή αναιμία, ο ασθενής μπορεί να συνηθίσει στα συμπτώματα και να υποτιμήσει την κατάσταση.

12

Ποιες εξετάσεις βοηθούν στη διερεύνηση

Η διερεύνηση της χαμηλής αιμοσφαιρίνης ξεκινά από τη Γενική Αίματος, αλλά σπάνια τελειώνει εκεί. Οι συμπληρωματικές εξετάσεις επιλέγονται με βάση το MCV, το ιστορικό, τα συμπτώματα και το αν υπάρχει υποψία σιδηροπενίας, έλλειψης βιταμινών, φλεγμονής, νεφρικής νόσου ή αιμορραγίας.

Η σωστή προετοιμασία επηρεάζει ορισμένες εξετάσεις, ιδιαίτερα όταν γίνεται έλεγχος σιδήρου και πολλαπλές βιοχημικές εξετάσεις. Δείτε τον οδηγό Προετοιμασία Εξετάσεων Αίματος.

13

Τι να κάνετε πρακτικά

Αν δείτε χαμηλή αιμοσφαιρίνη στις εξετάσεις σας, το πρώτο βήμα δεν είναι να αγοράσετε σίδηρο. Το πρώτο βήμα είναι να καταλάβετε τον τύπο και την πιθανή αιτία της αναιμίας. Η αντιμετώπιση είναι διαφορετική σε σιδηροπενία, Β12, φυλλικό, χρόνια νόσο, νεφρική αναιμία ή απώλεια αίματος.

Πρακτικά βήματα:

• Κρατήστε προηγούμενες εξετάσεις: η σύγκριση με παλιότερες τιμές είναι πολύτιμη.
• Δείτε όλη τη Γενική Αίματος: Hb, Hct, RBC, MCV, MCH, RDW, λευκά και αιμοπετάλια.
• Μην ξεκινάτε συμπλήρωμα χωρίς τεκμηρίωση: σίδηρος, Β12 ή φυλλικό πρέπει να δίνονται με βάση την αιτία.
• Συζητήστε συμπτώματα: κόπωση, δύσπνοια, ζάλη, ταχυκαρδία, απώλεια βάρους, γαστρεντερικά συμπτώματα ή έντονη περίοδο.
• Ελέγξτε την πορεία: η επανάληψη εξετάσεων δείχνει αν η Hb βελτιώνεται ή πέφτει.

Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει διόρθωση διατροφής, συμπλήρωμα σιδήρου, Β12 ή φυλλικού, αντιμετώπιση χρόνιας φλεγμονής, διερεύνηση αιμορραγίας ή παραπομπή σε ειδικό. Η επιλογή εξαρτάται από το αίτιο.

Η παρακολούθηση είναι εξίσου σημαντική με τη διάγνωση. Αν ξεκινήσει θεραπεία σιδήρου, δεν αρκεί να ανέβει λίγο η Hb. Πρέπει να αποκατασταθούν και οι αποθήκες σιδήρου, δηλαδή η φερριτίνη, και να διορθωθεί η αιτία της απώλειας ή της ανεπάρκειας. Διαφορετικά, η αναιμία συχνά επιστρέφει.

14

Σχέση με τη Γενική Αίματος

Η χαμηλή αιμοσφαιρίνη είναι εύρημα της Γενικής Αίματος και δεν πρέπει να απομονώνεται από τους υπόλοιπους δείκτες. Η Γενική Αίματος είναι η εξέταση που δείχνει όχι μόνο αν υπάρχει αναιμία, αλλά και αν υπάρχουν στοιχεία που κατευθύνουν την αιτία.

Στην πράξη, ο γιατρός κοιτάζει:

• Hb: πόση αιμοσφαιρίνη υπάρχει στο αίμα.
• Hct: ποιο ποσοστό του αίματος αποτελείται από ερυθρά.
• RBC: αριθμός ερυθρών αιμοσφαιρίων.
• MCV: μέγεθος ερυθρών.
• MCH/MCHC: περιεκτικότητα ερυθρών σε αιμοσφαιρίνη.
• RDW: ανομοιομορφία μεγέθους ερυθρών.
• Λευκά και αιμοπετάλια: βοηθούν να φανεί αν υπάρχει γενικότερο αιματολογικό ή φλεγμονώδες πρόβλημα.

Αν υπάρχει χαμηλή Hb μαζί με χαμηλά λευκά ή χαμηλά αιμοπετάλια, η διερεύνηση γίνεται πιο προσεκτική. Αν υπάρχει χαμηλό MCV, η σκέψη πηγαίνει συχνά σε σιδηροπενία ή θαλασσαιμικό χαρακτήρα. Αν υπάρχει υψηλό MCV, εξετάζονται Β12, φυλλικό, θυρεοειδής, ήπαρ, φάρμακα και άλλοι παράγοντες.

Για πλήρη ανάλυση όλων των παραμέτρων, δείτε τον οδηγό Γενική Αίματος – πλήρης ανάλυση της πιο κοινής εξέτασης.

15

Συχνές ερωτήσεις

16

Τι να θυμάστε

Η χαμηλή αιμοσφαιρίνη είναι σημαντικό εργαστηριακό εύρημα, αλλά δεν είναι από μόνη της τελική διάγνωση. Η σωστή ερμηνεία χρειάζεται συνδυασμό με τη Γενική Αίματος, τους δείκτες ερυθρών, τις αποθήκες σιδήρου, τη Β12, το φυλλικό, τη νεφρική λειτουργία, τη φλεγμονή και το ιστορικό του ασθενούς.

• Η Hb δείχνει την ικανότητα μεταφοράς οξυγόνου.
• Η χαμηλή Hb συνήθως σημαίνει αναιμία, αλλά όχι πάντα την ίδια αιτία.
• Το MCV βοηθά να χωριστεί η αναιμία σε μικροκυτταρική, νορμοκυτταρική ή μακροκυτταρική.
• Η φερριτίνη είναι βασικός δείκτης αποθηκών σιδήρου, αλλά επηρεάζεται από φλεγμονή.
• Β12 και φυλλικό πρέπει να ελέγχονται όταν υπάρχει μακροκυττάρωση ή συμβατά συμπτώματα.
• Η ταχεία πτώση της Hb είναι πιο ανησυχητική από μια χρόνια σταθερή ήπια μείωση.
• Η αυτοθεραπεία με σίδηρο μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή διάγνωση.
• Η αντιμετώπιση πρέπει να στοχεύει στην αιτία, όχι μόνο στον αριθμό της αιμοσφαιρίνης.

17

Κλείστε ραντεβού και βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30