Σάκχαρο Αίματος (Γλυκόζη) – Εξέταση, Τιμές & Προετοιμασία

1

Τι είναι το Σάκχαρο αίματος

Η γλυκόζη αποτελεί βασικό καύσιμο για τον εγκέφαλο, τους μύες και τα
υπόλοιπα όργανα. Ο εγκέφαλος μάλιστα εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τη γλυκόζη
για τη φυσιολογική του λειτουργία, γεγονός που εξηγεί γιατί οι μεγάλες διακυμάνσεις
του σακχάρου μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα όπως σύγχυση ή ζάλη.

Μεταξύ των γευμάτων, ο οργανισμός διατηρεί τα επίπεδα σακχάρου σταθερά
μέσω σύνθετων μηχανισμών που περιλαμβάνουν το ήπαρ και ορμόνες όπως η γλυκαγόνη.
Όταν αυτοί οι μηχανισμοί λειτουργούν σωστά, το σάκχαρο παραμένει
σε στενά φυσιολογικά όρια.

Η παροδική αύξηση του σακχάρου μετά από ένα γεύμα είναι φυσιολογική.
Αντίθετα, η χρόνια αύξηση των τιμών, ακόμη και χωρίς εμφανή συμπτώματα,
αποτελεί ένδειξη μεταβολικής διαταραχής και απαιτεί διερεύνηση.

2

Είδη μέτρησης Σακχάρου

Το τυχαίο σάκχαρο μπορεί να δώσει χρήσιμες πληροφορίες σε συμπτωματικά άτομα,
δεν αποτελεί όμως ιδανικό εργαλείο για προληπτικό έλεγχο,
καθώς επηρεάζεται έντονα από το τελευταίο γεύμα.

Το μεταγευματικό σάκχαρο συχνά παραλείπεται στην καθημερινή πράξη,
ωστόσο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε άτομα με φυσιολογικό σάκχαρο νηστείας
που εμφανίζουν αυξήσεις μετά τα γεύματα.

Καμία κατ’ οίκον μέτρηση δεν αντικαθιστά τον εργαστηριακό έλεγχο,
ο οποίος παραμένει το σημείο αναφοράς για διάγνωση και ιατρικές αποφάσεις.

• Γλυκοζόμετρο: μέτρηση με σταγόνα αίματος από το δάκτυλο.
• CGM: συνεχής καταγραφή γλυκόζης με αισθητήρα, χρήσιμη για την ανίχνευση τάσεων και διακυμάνσεων.
• Ιδιαίτερα χρήσιμη σε άτομα με γνωστό σακχαρώδη διαβήτη για καλύτερη ρύθμιση αγωγής και γευμάτων.

Πρακτική σημείωση:
Οι κατ’ οίκον μετρήσεις μπορεί να εμφανίζουν
μικρές αποκλίσεις σε σχέση με το εργαστήριο.
Για διάγνωση και επίσημη ιατρική αξιολόγηση
χρησιμοποιείται πάντα εργαστηριακή μέτρηση.

3

Πώς γίνεται η εξέταση & προετοιμασία

• • • Δείγμα: Φλεβικό αίμα σε πιστοποιημένο εργαστήριο,
      με αξιόπιστη και τυποποιημένη μέτρηση.
    • Νηστεία: 8–12 ώρες χωρίς τροφή
      (νερό επιτρέπεται). Αποφύγετε καφέ, χυμούς και γλυκαντικά.
    • Αποφυγή: Αλκοόλ, βαριά γεύματα και έντονη άσκηση
      την προηγούμενη ημέρα, καθώς μπορεί να επηρεάσουν τις τιμές.
    • Φάρμακα: Ενημερώστε το εργαστήριο και τον/την ιατρό
      για όσα λαμβάνετε, χωρίς να διακόψετε αγωγή
      αν δεν σας δοθούν σαφείς οδηγίες.

4

Πότε πρέπει να κάνω εξέταση

Η κατανάλωση καφέ, ακόμη και χωρίς ζάχαρη,
καθώς και το κάπνισμα πριν από την αιμοληψία,
μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές και καλό είναι να αποφεύγονται.

Ο ανεπαρκής ύπνος, η οξεία νόσηση
(π.χ. ίωση, πυρετός) ή η έντονη σωματική καταπόνηση
μπορούν να οδηγήσουν σε παροδικά αυξημένο σάκχαρο.

Σε περιπτώσεις νυχτερινής εργασίας ή διαταραγμένου ωραρίου,
η ερμηνεία των αποτελεσμάτων γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή
και ενδέχεται να απαιτηθεί επαναληπτικός έλεγχος.

5

Φυσιολογικές τιμές σακχάρου (πίνακας)

Οι παρακάτω τιμές αφορούν ενήλικες και χρησιμοποιούνται για την
εκτίμηση της γλυκαιμικής ρύθμισης. Η τελική ερμηνεία γίνεται πάντα
από τον/την ιατρό, σε συνδυασμό με συμπτώματα και άλλες εξετάσεις.

Τα όρια των τιμών δεν λειτουργούν ως απόλυτος διαχωρισμός.
Μια μεμονωμένη τιμή εκτός ορίων δεν αρκεί από μόνη της
για τη διάγνωση σακχαρώδη διαβήτη.

Η επιβεβαίωση απαιτεί επαναληπτική μέτρηση
και συσχέτιση με το κλινικό ιστορικό και τα συμπτώματα.

Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα πρέπει να αξιολογούνται
πάντα από ιατρό και όχι αποσπασματικά.

* Για τη διάγνωση σακχαρώδη διαβήτη απαιτείται επιβεβαίωση
με επαναληπτική μέτρηση ή συνδυασμός με συμβατά συμπτώματα.

6

Κάθε πότε ελέγχω το σάκχαρο

• • • Υγιή άτομα: 1 φορά τον χρόνο στο πλαίσιο του προληπτικού ελέγχου,
      ιδίως μετά τα 40 έτη ή νωρίτερα αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου.
    • Προδιαβήτης: κάθε 3–6 μήνες, ανάλογα με τις τιμές,
      την ανταπόκριση στις αλλαγές τρόπου ζωής και τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού.
    • Σακχαρώδης διαβήτης: σύμφωνα με το εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο,
      που μπορεί να περιλαμβάνει τακτικό εργαστηριακό έλεγχο και κατ’ οίκον μετρήσεις.

Άτομα με οικογενειακό ιστορικό διαβήτη,
υπέρβαροι ή άτομα με υπέρταση και δυσλιπιδαιμία
συχνά χρειάζονται συχνότερο έλεγχο.

Οι γυναίκες με ιστορικό διαβήτη κύησης
συνιστάται να παρακολουθούνται τακτικά
και μετά τον τοκετό.

7

Συμπτώματα υψηλού & χαμηλού σακχάρου

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με το αν το σάκχαρο είναι υψηλό ή
χαμηλό. Η έγκαιρη αναγνώρισή τους βοηθά στην άμεση αντιμετώπιση.

Υψηλό σάκχαρο (υπεργλυκαιμία):

• • • Έντονη δίψα και ξηροστομία
    • Συχνουρία, ιδιαίτερα τη νύχτα
    • Κόπωση, υπνηλία ή μειωμένη αντοχή
    • Θολή όραση, πονοκέφαλος

Χαμηλό σάκχαρο (υπογλυκαιμία):

• • • Τρέμουλο, εφίδρωση, κρύος ιδρώτας
    • Έντονη πείνα ή ναυτία
    • Ταχυκαρδία, άγχος ή νευρικότητα
    • Σύγχυση, ζάλη ή δυσκολία συγκέντρωσης

Πρακτική οδηγία:
Αν υποψιάζεστε υπογλυκαιμία, μετρήστε άμεσα το σάκχαρο
και λάβετε περίπου 15 g γρήγορης γλυκόζης
(π.χ. χυμό ή δισκία). Επανελέγξτε σε 15 λεπτά.

Σημαντικό ποσοστό ατόμων με αυξημένο σάκχαρο
είναι ασυμπτωματικοί,
ιδίως στα αρχικά στάδια.

Τα συμπτώματα συχνά εμφανίζονται
όταν οι τιμές παραμένουν υψηλές
για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται
και σε άλλες αιτίες, γι’ αυτό απαιτείται
εργαστηριακή επιβεβαίωση.

8

Τι επηρεάζει τις τιμές

• • • Διατροφή:
      Η ποιότητα και η ποσότητα των υδατανθράκων,
      τα μεγάλα ή ιδιαίτερα πλούσια γεύματα,
      καθώς και η κατανομή των γευμάτων μέσα στην ημέρα
      επηρεάζουν άμεσα το σάκχαρο.
    • Άσκηση & φυσική δραστηριότητα:
      Η τακτική άσκηση συνήθως συμβάλλει
      στη μείωση των επιπέδων γλυκόζης,
      ενώ η έντονη ή ασυνήθιστη άσκηση
      μπορεί παροδικά να τα αυξήσει.
    • Ύπνος:
      Η έλλειψη ή η κακή ποιότητα ύπνου
      σχετίζεται με αυξημένες τιμές
      και μειωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη.
    • Στρες & λοιμώξεις:
      Το έντονο στρες και οι λοιμώξεις
      ενεργοποιούν ορμόνες (π.χ. κορτιζόλη)
      που μπορούν να ανεβάσουν παροδικά το σάκχαρο.
    • Φάρμακα:
      Ορισμένα φάρμακα, όπως
      κορτικοστεροειδή,
      κάποια διουρητικά
      ή άλλες ορμονικές θεραπείες,
      ενδέχεται να αυξήσουν τις τιμές.

Για τον λόγο αυτό, η ερμηνεία των αποτελεσμάτων
πρέπει πάντα να λαμβάνει υπόψη
το πλαίσιο της ημέρας
(διατροφή, δραστηριότητα, στρες, φαρμακευτική αγωγή)
και όχι μόνο έναν μεμονωμένο αριθμό.

Η ώρα της εξέτασης και η χρονική απόσταση
από το τελευταίο γεύμα επηρεάζουν σημαντικά τις τιμές.

Δύο μετρήσεις την ίδια ημέρα μπορεί να διαφέρουν,
χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα παθολογία.

9

Σάκχαρο & εγκυμοσύνη (OGTT)

Ο έλεγχος του σακχάρου στην εγκυμοσύνη είναι σημαντικός για την υγεία
της μητέρας και του εμβρύου. Συνήθως πραγματοποιείται με
καμπύλη σακχάρου (OGTT) με 75 g γλυκόζης,
μεταξύ 24ης–28ης εβδομάδας κύησης.

Σε γυναίκες με παράγοντες κινδύνου (π.χ. ιστορικό διαβήτη κύησης,
αυξημένο σωματικό βάρος, οικογενειακό ιστορικό),
ο έλεγχος μπορεί να συστηθεί νωρίτερα, σύμφωνα με τις οδηγίες
του/της γυναικολόγου.

Το ακριβές πρωτόκολλο και τα όρια ερμηνείας
καθορίζονται από τον/την θεράποντα ιατρό και το εργαστήριο
που διενεργεί την εξέταση.

Στην εγκυμοσύνη, τα όρια και ο τρόπος ελέγχου του σακχάρου
διαφέρουν από τον γενικό πληθυσμό και απαιτούν
ειδικό πρωτόκολλο (καμπύλη σακχάρου – OGTT).
Διαβάστε αναλυτικά για τον έλεγχο σακχάρου στην εγκυμοσύνη
και τι πρέπει να γνωρίζετε για τη σωστή προετοιμασία και ερμηνεία.

10

Παρακολούθηση & στόχοι (HbA1c & eAG)

Η HbA1c αποτυπώνει τον μέσο όρο σακχάρου των τελευταίων 2–3 μηνών,
σε αντίθεση με τις μεμονωμένες μετρήσεις σακχάρου που δείχνουν τη «στιγμιαία» τιμή.
Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιείται ευρέως για την αξιολόγηση της
μακροχρόνιας γλυκαιμικής ρύθμισης.

Στους περισσότερους ενήλικες με σακχαρώδη διαβήτη,
ο συνήθης θεραπευτικός στόχος είναι
HbA1c <7%. Ωστόσο, οι στόχοι
εξατομικεύονται ανάλογα με την ηλικία,
την ύπαρξη συνοδών νοσημάτων και τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας.

Σε ηλικιωμένους ή σε άτομα με συχνά επεισόδια
υπογλυκαιμίας, μπορεί να επιλεγούν
πιο χαλαροί στόχοι, ώστε να διασφαλίζεται
η ασφάλεια και η ποιότητα ζωής.

Η HbA1c μπορεί επίσης να «μεταφραστεί» σε
εκτιμώμενο μέσο σάκχαρο (eAG),
βοηθώντας τον/την ασθενή να συνδέσει
τις καθημερινές μετρήσεις με τη συνολική εικόνα ρύθμισης.

Στην εγκυμοσύνη, τα όρια και ο τρόπος ελέγχου του σακχάρου
διαφέρουν από τον γενικό πληθυσμό και απαιτούν
ειδικό πρωτόκολλο (καμπύλη σακχάρου – OGTT).
Διαβάστε αναλυτικά για τον έλεγχο σακχάρου στην εγκυμοσύνη
και τι πρέπει να γνωρίζετε για τη σωστή προετοιμασία και ερμηνεία.

11

HbA1c ή σάκχαρο αίματος

Οι δύο εξετάσεις δεν ανταγωνίζονται – συμπληρώνονται.
Το σάκχαρο αίματος δείχνει την τιμή της γλυκόζης
τη συγκεκριμένη στιγμή,
ενώ η HbA1c αποτυπώνει τη
μακροχρόνια εικόνα ρύθμισης.

Η μέτρηση του σακχάρου αίματος είναι ιδιαίτερα χρήσιμη
σε περιπτώσεις συμπτωμάτων,
για άμεση εκτίμηση και για τις
καθημερινές θεραπευτικές αποφάσεις
(π.χ. διατροφή, φάρμακα, ινσουλίνη).

Αντίθετα, η HbA1c χρησιμοποιείται
για την αξιολόγηση της συνολικής πορείας
της γλυκαιμικής ρύθμισης και για την
προσαρμογή της θεραπείας
σε βάθος χρόνου.

Στην κλινική πράξη, ο συνδυασμός των δύο εξετάσεων
παρέχει την πιο αξιόπιστη εικόνα
του μεταβολικού ελέγχου.

12

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

13

Κλείστε Ραντεβού

Ο έλεγχος σακχάρου αίματος αποτελεί μία από τις πιο βασικές και
ταυτόχρονα πιο ουσιαστικές εργαστηριακές εξετάσεις για την
παρακολούθηση της μεταβολικής υγείας. Μέσα από μια απλή αιμοληψία,
μπορεί να εντοπιστεί έγκαιρα ο προδιαβήτης,
να τεθεί η διάγνωση σακχαρώδους διαβήτη
ή να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της ήδη υπάρχουσας αγωγής.

Η σωστή ερμηνεία των τιμών δεν βασίζεται σε έναν μεμονωμένο αριθμό,
αλλά στο συνολικό κλινικό πλαίσιο:
αν η μέτρηση έγινε νηστείας ή μετά το γεύμα,
αν υπήρξε στρες ή λοίμωξη,
αν λαμβάνονται φάρμακα που επηρεάζουν τη γλυκόζη
και αν υπάρχουν συμπτώματα όπως δίψα, κόπωση ή συχνουρία.
Για τον λόγο αυτό, η εξέταση πρέπει να γίνεται
σε πιστοποιημένο εργαστήριο
και να αξιολογείται από επαγγελματία υγείας.

Η τακτική παρακολούθηση του σακχάρου επιτρέπει
όχι μόνο τη διάγνωση,
αλλά και την πρόληψη επιπλοκών που σχετίζονται
με την καρδιά, τα νεφρά, την όραση και το νευρικό σύστημα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει σε άτομα με
οικογενειακό ιστορικό διαβήτη,
αυξημένο σωματικό βάρος,
υπέρταση ή καθιστικό τρόπο ζωής,
καθώς και κατά την εγκυμοσύνη.

Αν χρειάζεστε αξιόπιστο εργαστηριακό έλεγχο σακχάρου αίματος,
με σωστή προετοιμασία, έγκυρα αποτελέσματα
και ιατρική καθοδήγηση,
μπορείτε να δείτε τον πλήρη κατάλογο εξετάσεων
ή να προγραμματίσετε εύκολα το ραντεβού σας.

14

Βιβλιογραφία