Σεξουαλικές Παρενέργειες Αντικαταθλιπτικών: Libido, Οργασμός, Στύση και Τι Μπορεί να Γίνει

← Επιστροφή στον οδηγό αντικαταθλιπτικών

1Τι είναι οι σεξουαλικές παρενέργειες των αντικαταθλιπτικών

Οι σεξουαλικές παρενέργειες των αντικαταθλιπτικών είναι αλλαγές στη σεξουαλική επιθυμία, στη διέγερση, στον οργασμό ή στη σωματική ανταπόκριση που εμφανίζονται μετά την έναρξη ή την αύξηση δόσης μιας αντικαταθλιπτικής αγωγής. Δεν σημαίνουν ότι το φάρμακο «δεν κάνει» στον ασθενή, ούτε σημαίνουν ότι πρέπει να διακοπεί απότομα. Σημαίνουν ότι χρειάζεται ήρεμη, πρακτική και ιατρικά ασφαλής αξιολόγηση.

Το θέμα είναι συχνό αλλά συχνά δεν αναφέρεται. Πολλοί ασθενείς ντρέπονται να το συζητήσουν, θεωρούν ότι «δεν είναι σοβαρό» ή φοβούνται ότι ο γιατρός θα διακόψει ένα φάρμακο που τους βοήθησε στην κατάθλιψη ή στο άγχος. Στην πράξη, η σεξουαλική λειτουργία είναι σημαντικό μέρος της ποιότητας ζωής και επηρεάζει την αυτοπεποίθηση, τη σχέση, τη διάθεση και τη συνέχιση της θεραπείας.

Το βασικό μήνυμα είναι απλό: η σεξουαλική δυσλειτουργία πρέπει να αναφέρεται στον γιατρό όπως θα αναφερόταν η ναυτία, η υπνηλία, η αύξηση βάρους ή η ζάλη. Δεν είναι «ντροπή» και δεν είναι δευτερεύον θέμα όταν επηρεάζει την καθημερινότητα.

2Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν

Οι σεξουαλικές παρενέργειες δεν είναι ίδιες σε όλους. Σε άλλους εμφανίζεται κυρίως μείωση της επιθυμίας, σε άλλους καθυστέρηση οργασμού, σε άλλους δυσκολία στύσης ή μειωμένη κολπική λίπανση, ενώ κάποιοι περιγράφουν ότι «υπάρχει λειτουργία, αλλά όχι ευχαρίστηση».

3Γιατί συμβαίνουν: σεροτονίνη, ντοπαμίνη και νοραδρεναλίνη

Η σεξουαλική λειτουργία δεν εξαρτάται από έναν μόνο μηχανισμό. Συμμετέχουν η ψυχική διάθεση, το άγχος, η σωματική υγεία, οι ορμόνες, τα αγγεία, τα νεύρα και οι νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου. Γι’ αυτό δεν είναι σωστό να αποδίδεται κάθε πρόβλημα αποκλειστικά στο φάρμακο χωρίς αξιολόγηση.

Παρ’ όλα αυτά, τα αντικαταθλιπτικά που αυξάνουν έντονα τη σεροτονινεργική δράση μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να μειώσουν την επιθυμία ή να δυσκολέψουν τον οργασμό. Η σεροτονίνη μπορεί να βελτιώνει τη διάθεση και το άγχος, αλλά η υπερβολική σεροτονινεργική επίδραση σε συγκεκριμένα κυκλώματα μπορεί να «φρενάρει» τη σεξουαλική ανταπόκριση.

Η ντοπαμίνη και η νοραδρεναλίνη σχετίζονται περισσότερο με κίνητρο, επιθυμία, ενέργεια και διέγερση. Αυτός είναι ένας λόγος που φάρμακα με διαφορετικό προφίλ, όπως η βουπροπιόνη, συζητιούνται συχνά όταν ο κύριος προβληματισμός είναι η μειωμένη libido ή η δυσκολία οργασμού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλα για όλους.

4SSRIs και σεξουαλική λειτουργία

Τα SSRI είναι από τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες κατηγορίες αντικαταθλιπτικών. Περιλαμβάνουν φάρμακα όπως η σερτραλίνη, η παροξετίνη, η φλουοξετίνη, η εσιταλοπράμη, η σιταλοπράμη και η φλουβοξαμίνη. Είναι σημαντικά φάρμακα στην κατάθλιψη, στις αγχώδεις διαταραχές, στις κρίσεις πανικού και στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, αλλά μπορούν να συνοδεύονται από σεξουαλικές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Στα SSRI, το πιο τυπικό μοτίβο είναι η καθυστέρηση οργασμού ή εκσπερμάτισης, η μειωμένη libido και η δυσκολία σεξουαλικής διέγερσης. Η ένταση διαφέρει ανά ασθενή, φάρμακο και δόση. Σε αρκετούς ασθενείς μπορεί να είναι ήπια ή να μειωθεί με τον χρόνο. Σε άλλους όμως επιμένει και επηρεάζει σημαντικά τη θεραπευτική συμμόρφωση.

Στον ιστότοπο υπάρχουν αναλυτικοί οδηγοί για Zoloft / σερτραλίνη, Seroxat / παροξετίνη, Ladose / φλουοξετίνη και Cipralex / εσιταλοπράμη, όπου εξηγούνται ξεχωριστά οι χρήσεις, η δόση, οι παρενέργειες και οι εξετάσεις που μπορεί να χρειαστούν.

5SNRIs και σεξουαλική λειτουργία

Τα SNRI, όπως η βενλαφαξίνη και η ντουλοξετίνη, δρουν στη σεροτονίνη και στη νοραδρεναλίνη. Επειδή έχουν σεροτονινεργική δράση, μπορούν επίσης να σχετίζονται με μειωμένη libido, καθυστέρηση οργασμού ή δυσκολία διέγερσης. Δεν είναι όμως όλα τα περιστατικά ίδια και η ανοχή διαφέρει πολύ από άτομο σε άτομο.

Η ντουλοξετίνη / Cymbalta έχει ιδιαίτερη θέση όταν συνυπάρχει κατάθλιψη, γενικευμένο άγχος ή νευροπαθητικός πόνος. Η βενλαφαξίνη / Efexor μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές, αλλά χρειάζεται προσοχή σε αρτηριακή πίεση, αλληλεπιδράσεις και σταδιακή διακοπή.

Όταν ένας ασθενής έχει καλή ψυχιατρική ανταπόκριση σε SNRI αλλά εμφανίζει σεξουαλική δυσλειτουργία, η απόφαση δεν είναι αυτόματα «κόβουμε το φάρμακο». Η σωστή συζήτηση αφορά το πόσο βοηθά το φάρμακο, πόσο ενοχλεί η παρενέργεια, αν υπάρχουν άλλα αίτια και ποιες εναλλακτικές είναι ασφαλείς για το συγκεκριμένο ιστορικό.

6Ποια αντικαταθλιπτικά αναφέρονται συχνότερα

Συχνότερα οι σεξουαλικές ανεπιθύμητες ενέργειες συζητιούνται με τα SSRI και με ορισμένα SNRI, επειδή η σεροτονινεργική δράση μπορεί να επηρεάσει επιθυμία, διέγερση και οργασμό. Η παροξετίνη αναφέρεται συχνά ως SSRI με σχετικά έντονο προφίλ σεξουαλικών παρενεργειών, ενώ και η σερτραλίνη, η φλουοξετίνη και η εσιταλοπράμη μπορούν να τις προκαλέσουν σε ορισμένους ασθενείς.

Τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, όπως η αμιτριπτυλίνη, μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη σεξουαλική λειτουργία, αλλά συχνά το συνολικό προφίλ παρενεργειών τους περιλαμβάνει και υπνηλία, ξηροστομία, δυσκοιλιότητα, ορθοστατική υπόταση ή αύξηση βάρους. Έτσι, η επίδραση στη σεξουαλικότητα μπορεί να είναι άμεση ή έμμεση, μέσω κόπωσης, καταστολής ή αλλαγής αυτοεικόνας.

7Ποια αντικαταθλιπτικά θεωρούνται πιο ουδέτερα

Ορισμένα αντικαταθλιπτικά θεωρούνται γενικά πιο φιλικά ως προς τη σεξουαλική λειτουργία σε σύγκριση με τα κλασικά SSRI. Σε αυτή τη συζήτηση αναφέρονται συχνά η βουπροπιόνη, η μιρταζαπίνη, η βορτιοξετίνη και η αγομελατίνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «καλύτερα» για όλους. Σημαίνει ότι μπορεί να έχουν θέση όταν η σεξουαλική παρενέργεια είναι σημαντικός παράγοντας επιλογής.

Η επιλογή αντικαταθλιπτικού δεν γίνεται μόνο με βάση τη libido. Πρέπει να συνυπολογιστούν η διάγνωση, το ιστορικό επιληπτικών κρίσεων, το βάρος, ο ύπνος, το ήπαρ, οι αλληλεπιδράσεις, η ηλικία, η κύηση, ο θηλασμός, η καρδιακή κατάσταση και προηγούμενη ανταπόκριση σε φάρμακα.

Για παράδειγμα, ένα φάρμακο μπορεί να είναι πιο ουδέτερο σεξουαλικά αλλά να αυξάνει την όρεξη ή να προκαλεί υπνηλία. Άλλο μπορεί να είναι πιο ουδέτερο στο βάρος αλλά να μην είναι κατάλληλο σε ιστορικό σπασμών ή διατροφικής διαταραχής. Άλλο μπορεί να χρειάζεται ειδική παρακολούθηση ηπατικών ενζύμων. Η εξατομίκευση είναι το κλειδί.

8Zoloft, Seroxat και Ladose: τι να γνωρίζετε

Το Zoloft περιέχει σερτραλίνη και ανήκει στα SSRI. Μπορεί να προκαλέσει μειωμένη libido ή δυσκολία οργασμού, όπως και άλλα φάρμακα της ίδιας κατηγορίας. Σε αρκετούς ασθενείς όμως έχει καλή συνολική αποτελεσματικότητα σε κατάθλιψη, άγχος, κρίσεις πανικού και OCD, άρα η αντιμετώπιση παρενεργειών πρέπει να γίνεται με ισορροπία και όχι με βιαστική διακοπή.

Το Seroxat περιέχει παροξετίνη. Είναι SSRI που συχνά συζητιέται για libido, οργασμό, αύξηση βάρους και συμπτώματα διακοπής. Αν ο ασθενής έχει σημαντική σεξουαλική δυσλειτουργία με παροξετίνη, η συζήτηση με τον γιατρό μπορεί να περιλαμβάνει εναλλακτικές, αλλά η αλλαγή χρειάζεται προσοχή και σταδιακότητα.

Το Ladose περιέχει φλουοξετίνη. Έχει μεγάλη αναγνωρισιμότητα και χρησιμοποιείται σε κατάθλιψη, OCD και βουλιμία όταν υπάρχει ένδειξη. Μπορεί επίσης να προκαλέσει σεξουαλικές ανεπιθύμητες ενέργειες, αλλά έχει διαφορετικό προφίλ διακοπής λόγω μεγαλύτερου χρόνου παραμονής στον οργανισμό.

9Wellbutrin, Remeron, Brintellix, Valdoxan και Saroten

Το Wellbutrin περιέχει βουπροπιόνη, ένα αντικαταθλιπτικό με διαφορετικό προφίλ από τα κλασικά SSRI. Συχνά συζητιέται όταν υπάρχει ανησυχία για σεξουαλικές παρενέργειες, επειδή δεν έχει την ίδια σεροτονινεργική επίδραση. Δεν είναι όμως κατάλληλο για όλους και χρειάζεται προσοχή σε ειδικά ιστορικά, όπως επιληπτικές κρίσεις ή ορισμένες διατροφικές διαταραχές.

Το Remeron περιέχει μιρταζαπίνη. Συχνά θεωρείται λιγότερο προβληματικό για τη σεξουαλική λειτουργία σε σχέση με πολλά SSRI, αλλά μπορεί να προκαλέσει υπνηλία, αύξηση όρεξης και αύξηση βάρους. Για ασθενή με αϋπνία και χαμηλή όρεξη μπορεί να είναι χρήσιμο, ενώ για ασθενή με έντονη ανησυχία για βάρος μπορεί να είναι λιγότερο επιθυμητό.

Το Brintellix περιέχει βορτιοξετίνη. Συχνά συζητιέται ως επιλογή με πιο ευνοϊκό προφίλ σεξουαλικής λειτουργίας σε ορισμένους ασθενείς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποκλείονται παρενέργειες. Το Valdoxan περιέχει αγομελατίνη και έχει διαφορετικό μηχανισμό, αλλά απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στο ήπαρ και στην παρακολούθηση ηπατικών ενζύμων σύμφωνα με την ιατρική οδηγία.

Το Saroten περιέχει αμιτριπτυλίνη, ένα τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό που μπορεί να χρησιμοποιείται και σε επιλεγμένες περιπτώσεις πόνου ή κεφαλαλγίας. Η σεξουαλική λειτουργία μπορεί να επηρεαστεί άμεσα ή έμμεσα, κυρίως όταν υπάρχει υπνηλία, ξηροστομία, αύξηση βάρους, καρδιακή ευαισθησία ή συνδυασμός με άλλα φάρμακα.

10Σεξουαλικές παρενέργειες σε άνδρες

Στους άνδρες, οι σεξουαλικές παρενέργειες μπορεί να εμφανιστούν ως μειωμένη επιθυμία, δυσκολία στύσης, δυσκολία διατήρησης στύσης, καθυστερημένη εκσπερμάτιση, αδυναμία εκσπερμάτισης ή μειωμένη ένταση οργασμού. Ορισμένοι άνδρες περιγράφουν ότι η στύση υπάρχει αλλά η ολοκλήρωση είναι δύσκολη ή ότι η επιθυμία μειώθηκε απότομα μετά την έναρξη αγωγής.

Η στυτική δυσλειτουργία όμως δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο αντικαταθλιπτικό. Μπορεί να σχετίζεται με σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση, κάπνισμα, παχυσαρκία, δυσλιπιδαιμία, χαμηλή τεστοστερόνη, άγχος επίδοσης, κακό ύπνο, αλκοόλ ή άλλα φάρμακα. Γι’ αυτό σε άνδρα με νέο πρόβλημα στύσης έχει νόημα να αξιολογηθεί και ο καρδιομεταβολικός κίνδυνος.

Αν η δυσλειτουργία ξεκίνησε καθαρά μετά από ένα αντικαταθλιπτικό ή μετά από αύξηση δόσης, η χρονική σχέση είναι σημαντική πληροφορία. Ο ασθενής πρέπει να θυμάται πότε ξεκίνησε το φάρμακο, πότε άλλαξε η δόση, πότε εμφανίστηκαν τα συμπτώματα και αν υπήρχαν παρόμοια προβλήματα πριν από την αγωγή.

11Σεξουαλικές παρενέργειες σε γυναίκες

Στις γυναίκες, οι σεξουαλικές παρενέργειες μπορεί να εμφανιστούν ως μειωμένη επιθυμία, δυσκολία διέγερσης, μειωμένη λίπανση, πόνος στην επαφή, δυσκολία ή αδυναμία οργασμού και γενική μείωση της σεξουαλικής ικανοποίησης. Συχνά το πρόβλημα δεν είναι μόνο σωματικό ή μόνο ψυχολογικό, αλλά συνδυασμός.

Η κατάθλιψη, το άγχος, η κόπωση, η αϋπνία, η λοχεία, η περιεμμηνόπαυση, η εμμηνόπαυση, ο πόνος, οι ουρογεννητικές ενοχλήσεις και οι ορμονικές αλλαγές μπορεί να επηρεάζουν τη libido ανεξάρτητα από το φάρμακο. Έτσι, η αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει το σύνολο της εικόνας και όχι μόνο το όνομα του αντικαταθλιπτικού.

Σε γυναίκες με ξηρότητα, πόνο, συχνές ουρολοιμώξεις, διαταραχές κύκλου ή έντονη κόπωση, μπορεί να χρειαστεί γυναικολογική, ορμονική ή εργαστηριακή διερεύνηση. Το αντικαταθλιπτικό μπορεί να συμμετέχει, αλλά δεν είναι πάντα η μοναδική αιτία.

12Κατάθλιψη ή φάρμακο: πώς ξεχωρίζει

Η ίδια η κατάθλιψη μπορεί να προκαλέσει μειωμένη libido, ανηδονία, κόπωση, απώλεια ενδιαφέροντος, χαμηλή αυτοεκτίμηση και απομάκρυνση από τον σύντροφο. Το άγχος μπορεί να προκαλέσει ένταση, φόβο αποτυχίας, δυσκολία χαλάρωσης και σωματικά συμπτώματα που επηρεάζουν την επαφή. Επομένως, πριν αποδοθεί το πρόβλημα στο φάρμακο, πρέπει να εκτιμηθεί αν υπήρχε ήδη λόγω της νόσου.

Ένα πρακτικό στοιχείο είναι η χρονική αλληλουχία. Αν η libido ήταν ήδη χαμηλή πριν από τη θεραπεία και βελτιώθηκε με τη βελτίωση της διάθεσης, το φάρμακο μπορεί να βοήθησε. Αν η διάθεση βελτιώθηκε αλλά η σεξουαλική λειτουργία επιδεινώθηκε μετά την έναρξη ή την αύξηση δόσης, η παρενέργεια γίνεται πιο πιθανή.

Άλλο σημαντικό στοιχείο είναι το είδος του συμπτώματος. Η καθυστέρηση οργασμού ή η αδυναμία οργασμού μετά από SSRI είναι πιο χαρακτηριστική φαρμακευτική εικόνα. Αντίθετα, η γενική απώλεια ενδιαφέροντος για όλα, η απάθεια, η κόπωση και η κοινωνική απόσυρση μπορεί να δείχνουν ενεργή κατάθλιψη που δεν έχει ακόμη ελεγχθεί πλήρως.

13Πότε εμφανίζονται και πόσο μπορεί να κρατήσουν

Οι σεξουαλικές παρενέργειες μπορεί να εμφανιστούν από τις πρώτες εβδομάδες, αλλά μερικές φορές γίνονται πιο εμφανείς αργότερα, όταν βελτιώνεται η διάθεση και ο ασθενής αρχίζει να προσέχει περισσότερο τη σεξουαλική του λειτουργία. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν μετά από αύξηση δόσης.

Σε ορισμένους ασθενείς μειώνονται με τον χρόνο. Σε άλλους παραμένουν όσο συνεχίζεται η αγωγή. Η πιθανότητα βελτίωσης εξαρτάται από το φάρμακο, τη δόση, τη διάρκεια, την ηλικία, την ψυχική κατάσταση, τα συνοδά νοσήματα και άλλους παράγοντες.

Έχει επίσης περιγραφεί επίμονη σεξουαλική δυσλειτουργία μετά από διακοπή SSRI ή SNRI, με συμπτώματα όπως μειωμένη libido, δυσκολία οργασμού ή μειωμένη αισθητικότητα. Δεν είναι η συνηθισμένη πορεία για τους περισσότερους ασθενείς, αλλά είναι σημαντικό να αναγνωρίζεται όταν τα συμπτώματα επιμένουν μετά τη διακοπή και να συζητείται με γιατρό.

14Τι δεν πρέπει να κάνετε μόνοι σας

Το μεγαλύτερο λάθος είναι η απότομη διακοπή του αντικαταθλιπτικού επειδή εμφανίστηκε σεξουαλική παρενέργεια. Η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα διακοπής, επιδείνωση άγχους, επανεμφάνιση κατάθλιψης, αϋπνία, ζάλη, ευερεθιστότητα ή σωματική δυσφορία. Σε ορισμένα φάρμακα ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος.

Επίσης δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετη μείωση δόσης, παράλειψη δόσεων ή «drug holiday» χωρίς ιατρική οδηγία. Αυτές οι πρακτικές μπορεί να αποσταθεροποιήσουν την αγωγή, να μειώσουν την αποτελεσματικότητα και να αυξήσουν τον κίνδυνο υποτροπής.

Δεν πρέπει επίσης να προστεθούν από μόνοι σας σκευάσματα για στύση, ορμόνες, συμπληρώματα, βαλσαμόχορτο ή «φυσικά» προϊόντα για libido. Μπορεί να υπάρχουν αλληλεπιδράσεις, καρδιαγγειακός κίνδυνος, πίεση, ηπατική επιβάρυνση ή κίνδυνος σεροτονινεργικών ανεπιθύμητων ενεργειών.

15Τι μπορεί να συζητηθεί με τον γιατρό

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το πόσο σοβαρή είναι η παρενέργεια και πόσο καλά λειτουργεί το αντικαταθλιπτικό. Αν το φάρμακο βοηθά πολύ και η παρενέργεια είναι ήπια, μπορεί να επιλεγεί παρακολούθηση. Αν η παρενέργεια είναι έντονη, επηρεάζει τη σχέση ή απειλεί τη συνέχιση της θεραπείας, χρειάζεται ενεργή παρέμβαση.

Ο γιατρός μπορεί να συζητήσει ρύθμιση δόσης, αλλαγή ώρας λήψης, αλλαγή σε άλλο αντικαταθλιπτικό, προσθήκη άλλης αγωγής σε επιλεγμένες περιπτώσεις ή αντιμετώπιση ειδικών προβλημάτων όπως η στυτική δυσλειτουργία. Σε κάποιους ασθενείς μπορεί να εξεταστεί φάρμακο με χαμηλότερο σεξουαλικό φορτίο, όπως βουπροπιόνη, μιρταζαπίνη, βορτιοξετίνη ή αγομελατίνη, εφόσον ταιριάζει στο ιστορικό.

Η απόφαση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο υποτροπής. Ένας ασθενής που μόλις σταθεροποιήθηκε μετά από βαριά κατάθλιψη δεν πρέπει να αλλάξει θεραπεία επιπόλαια. Αντίθετα, ένας ασθενής που σταμάτησε να παίρνει σωστά το φάρμακο λόγω σεξουαλικής παρενέργειας χρειάζεται άμεση συζήτηση, γιατί η μη συμμόρφωση είναι πιο επικίνδυνη από μια προσεκτικά σχεδιασμένη αλλαγή.

16Ποιες εξετάσεις μπορεί να βοηθήσουν στη διερεύνηση

Δεν υπάρχει μία εξέταση αίματος που να αποδεικνύει ότι η σεξουαλική παρενέργεια οφείλεται στο αντικαταθλιπτικό. Οι εξετάσεις βοηθούν κυρίως να εντοπιστούν άλλα αίτια ή παράγοντες που επιδεινώνουν τη libido, τη στύση, την κόπωση, τη διάθεση και τη συνολική σεξουαλική λειτουργία.

Η επιλογή εξετάσεων πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα. Για παράδειγμα, σε άνδρα με νέο πρόβλημα στύσης και παράγοντες κινδύνου μπορεί να έχουν προτεραιότητα γλυκόζη, HbA1c, λιπίδια και τεστοστερόνη. Σε γυναίκα με διαταραχές κύκλου, κόπωση και χαμηλή libido μπορεί να χρειαστεί διαφορετική προσέγγιση με θυρεοειδή, προλακτίνη, φερριτίνη ή άλλες εξετάσεις.

17Άλλα αίτια χαμηλής libido και στυτικής δυσλειτουργίας

Η χαμηλή libido μπορεί να σχετίζεται με άγχος, κατάθλιψη, κακή ποιότητα ύπνου, αλκοόλ, υπερκόπωση, προβλήματα σχέσης, ορμονικές αλλαγές, χρόνιο πόνο, φλεγμονώδη νοσήματα ή μεταβολικές διαταραχές. Η στυτική δυσλειτουργία μπορεί να είναι πρώιμο σημάδι αγγειακού κινδύνου, ειδικά όταν συνυπάρχουν διαβήτης, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία ή κάπνισμα.

Άλλα φάρμακα μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη σεξουαλική λειτουργία. Αντιυπερτασικά, αντιψυχωτικά, οπιοειδή, ορμονικές θεραπείες, φάρμακα για τον προστάτη και κατασταλτικά μπορεί να συμμετέχουν. Γι’ αυτό ο γιατρός χρειάζεται πλήρη λίστα φαρμάκων και συμπληρωμάτων, όχι μόνο το αντικαταθλιπτικό.

Η αξιολόγηση πρέπει να είναι πρακτική: πότε ξεκίνησε το πρόβλημα, αν εμφανίζεται σε όλες τις συνθήκες, αν υπάρχει πρωινή στύση, αν υπάρχει πόνος, αν υπάρχουν διαταραχές κύκλου, αν υπάρχει αϋπνία, αν άλλαξε το βάρος και αν υπάρχει χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών.

18Σχέση, επικοινωνία και συμμόρφωση στη θεραπεία

Οι σεξουαλικές παρενέργειες δεν είναι μόνο βιολογικό θέμα. Μπορούν να προκαλέσουν παρεξηγήσεις στη σχέση, αίσθημα απόρριψης, ντροπή, θυμό ή απομάκρυνση. Ο σύντροφος μπορεί να νομίζει ότι η μειωμένη επιθυμία σημαίνει μειωμένο ενδιαφέρον, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να είναι παρενέργεια ή σύμπτωμα κατάθλιψης.

Η ανοιχτή επικοινωνία βοηθά, αλλά δεν είναι πάντα εύκολη. Μερικές φορές χρειάζεται να εξηγηθεί ότι το πρόβλημα εμφανίστηκε μετά από αλλαγή θεραπείας και δεν σχετίζεται με έλλειψη συναισθήματος. Η συζήτηση με τον γιατρό μπορεί επίσης να μειώσει την ενοχή, γιατί βάζει το πρόβλημα σε ιατρικό πλαίσιο.

Η συμμόρφωση στη θεραπεία είναι κρίσιμη. Αν ο ασθενής κρύβει την παρενέργεια και αρχίζει να παραλείπει δόσεις, αυξάνεται ο κίνδυνος υποτροπής. Αντίθετα, όταν το αναφέρει έγκαιρα, υπάρχουν περισσότερες ασφαλείς επιλογές.

19Σεξουαλικότητα, βάρος και αυτοεικόνα

Το βάρος και η σεξουαλική λειτουργία συνδέονται συχνά έμμεσα. Αν ένα αντικαταθλιπτικό αυξήσει την όρεξη ή το βάρος, ο ασθενής μπορεί να νιώθει λιγότερο άνετα με το σώμα του. Αντίθετα, αν το φάρμακο μειώσει την όρεξη ή προκαλέσει ναυτία, μπορεί να υπάρχει κόπωση, αδυναμία και μειωμένη επιθυμία. Σε κάθε περίπτωση, το βάρος δεν είναι μόνο αριθμός στη ζυγαριά· επηρεάζει αυτοεικόνα, διάθεση, ενέργεια και σχέση.

Φάρμακα όπως η μιρταζαπίνη μπορεί να είναι χρήσιμα όταν υπάρχει αϋπνία και χαμηλή όρεξη, αλλά μπορεί να αυξήσουν το βάρος. Η βουπροπιόνη συχνά συζητιέται ως πιο ουδέτερη ή λιγότερο επιβαρυντική για βάρος και libido, αλλά δεν είναι ασφαλής επιλογή για όλους. Τα SSRI μπορεί σε άλλους να είναι ουδέτερα και σε άλλους να σχετίζονται με αλλαγές σε όρεξη, βάρος ή σεξουαλική λειτουργία.

Η καλύτερη προσέγγιση είναι να αξιολογούνται μαζί διάθεση, ύπνος, όρεξη, βάρος, μεταβολικές εξετάσεις και σεξουαλική λειτουργία. Έτσι ο ασθενής δεν αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, αλλά ως σύνολο.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Οι σεξουαλικές παρενέργειες των αντικαταθλιπτικών είναι πραγματικές, συχνές και σημαντικές για την ποιότητα ζωής. Μπορεί να αφορούν libido, διέγερση, στύση, οργασμό ή συνολική ικανοποίηση. Δεν πρέπει να αγνοούνται, αλλά ούτε να οδηγούν σε απότομη διακοπή θεραπείας.

Τα SSRI και ορισμένα SNRI είναι οι κατηγορίες που συχνότερα συζητιούνται για τέτοιες παρενέργειες. Φάρμακα όπως η βουπροπιόνη, η μιρταζαπίνη, η βορτιοξετίνη ή η αγομελατίνη μπορεί να έχουν πιο ευνοϊκό προφίλ σε επιλεγμένους ασθενείς, αλλά η επιλογή πρέπει να γίνεται με βάση ολόκληρο το ιστορικό.

Η σωστή αντιμετώπιση ξεκινά από την ειλικρινή αναφορά στον γιατρό. Η λύση μπορεί να είναι παρακολούθηση, ρύθμιση δόσης, αλλαγή φαρμάκου, αντιμετώπιση άλλων αιτίων ή ειδική παρέμβαση. Οι εξετάσεις αίματος δεν «μετρούν» την παρενέργεια, αλλά μπορούν να αποκαλύψουν θυρεοειδικές, μεταβολικές, ορμονικές ή αιματολογικές αιτίες που επηρεάζουν τη σεξουαλική λειτουργία.

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία