Foster: Χρήσεις σε Άσθμα και ΧΑΠ, Δόση, Παρενέργειες & Σωστή Εισπνοή

1Τι είναι το Foster

Το Foster είναι εισπνεόμενο φάρμακο για χρόνια νοσήματα των αεραγωγών. Περιέχει βεκλομεθαζόνη και φορμοτερόλη, δηλαδή έναν συνδυασμό εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς και μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικού. Η βεκλομεθαζόνη στοχεύει στη φλεγμονή των αεραγωγών, ενώ η φορμοτερόλη βοηθά στη χαλάρωση των βρόγχων και στη βελτίωση της ροής του αέρα.

Το Foster χρησιμοποιείται κυρίως σε άσθμα και σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας. Δεν είναι απλό φάρμακο για κάθε βήχα και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς διάγνωση ή χωρίς σαφείς οδηγίες. Η αξία του βρίσκεται στη σταθερή αντιφλεγμονώδη και βρογχοδιασταλτική δράση, όχι στην τυχαία χρήση κάθε φορά που ο ασθενής αισθάνεται δυσφορία.

Στην καθημερινή πράξη, πολλοί ασθενείς μπερδεύουν τα εισπνεόμενα μεταξύ τους. Άλλο είναι ένα ανακουφιστικό εισπνεόμενο, άλλο ένα εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές, άλλο ένας συνδυασμός ICS/LABA όπως το Foster και άλλο ένα φάρμακο που απαιτεί παρακολούθηση επιπέδων στο αίμα, όπως η θεοφυλλίνη. Γι’ αυτό ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει όχι μόνο το όνομα του φαρμάκου, αλλά και τον ρόλο του στο θεραπευτικό πλάνο.

Το Foster αποδίδει σωστά μόνο όταν χρησιμοποιείται σωστά. Η λάθος τεχνική εισπνοής μπορεί να μειώσει την ποσότητα φαρμάκου που φτάνει στους πνεύμονες και να αυξήσει τοπικές ενοχλήσεις, όπως βραχνάδα ή ερεθισμό στο στόμα. Η σωστή εκπαίδευση στη συσκευή είναι τόσο σημαντική όσο και η επιλογή του ίδιου του φαρμάκου.

2Δραστικές ουσίες: βεκλομεθαζόνη και φορμοτερόλη

Η βεκλομεθαζόνη είναι εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές. Δρα κυρίως τοπικά στους αεραγωγούς και μειώνει τη φλεγμονώδη δραστηριότητα που κάνει τους βρόγχους πιο ευαίσθητους, πιο στενούς και πιο επιρρεπείς σε κρίσεις ή παροξύνσεις. Επειδή λαμβάνεται με εισπνοή, η συστηματική έκθεση είναι πολύ μικρότερη από την κορτιζόνη από το στόμα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αγνοούμε τελείως τις πιθανές παρενέργειες.

Η φορμοτερόλη είναι βρογχοδιασταλτικό μακράς δράσης. Βοηθά να χαλαρώσουν οι λείες μυϊκές ίνες των βρόγχων, ώστε να περνά ευκολότερα ο αέρας. Έχει σχετικά γρήγορη έναρξη δράσης σε σχέση με ορισμένα άλλα μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικά, γι’ αυτό οι συνδυασμοί ICS-formoterol έχουν ιδιαίτερη θέση σε ορισμένα σχήματα άσθματος.

Ο συνδυασμός των δύο ουσιών έχει πρακτικό νόημα: η βεκλομεθαζόνη αντιμετωπίζει το φλεγμονώδες υπόστρωμα και η φορμοτερόλη βοηθά στη διάνοιξη των αεραγωγών. Αν ο ασθενής λαμβάνει μόνο βρογχοδιασταλτικό χωρίς αντιφλεγμονώδη θεραπεία, μπορεί να έχει πρόσκαιρη ανακούφιση αλλά να παραμένει ευάλωτος σε παροξύνσεις. Αντίθετα, η σωστή αντιφλεγμονώδης θεραπεία μειώνει τον κίνδυνο επιδείνωσης, όταν χρησιμοποιείται όπως πρέπει.

Η δράση αυτή δεν παρακολουθείται με μέτρηση φαρμάκου στο αίμα. Δεν υπάρχει ρουτίνα εξέταση “επίπεδα Foster”. Οι εξετάσεις αίματος χρησιμοποιούνται για άλλα ερωτήματα: υπάρχει λοίμωξη, ηωσινοφιλία, μεταβολική επιβάρυνση, επίδραση από συστηματική κορτιζόνη ή συνοδό νόσημα που επιδεινώνει τη δύσπνοια;

3Πότε χρησιμοποιείται το Foster στο άσθμα

Στο άσθμα, το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι οι βρόγχοι “κλείνουν”. Υπάρχει και φλεγμονή που κάνει τους αεραγωγούς ευαίσθητους σε ερεθίσματα όπως ιώσεις, αλλεργιογόνα, άσκηση, κρύο αέρα, καπνό, σκόνη ή έντονες οσμές. Για αυτό η θεραπεία ελέγχου στο άσθμα περιλαμβάνει συχνά εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές.

Το Foster μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν ο γιατρός κρίνει ότι χρειάζεται συνδυασμός εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς και LABA. Αυτό μπορεί να αφορά ασθενείς που δεν ελέγχονται επαρκώς μόνο με εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές ή ασθενείς που ήδη χρειάζονται συνδυαστική θεραπεία. Δεν είναι σωστό να ξεκινά ή να αυξάνεται επειδή ο ασθενής “έχει βήχα” χωρίς σαφή διάγνωση.

Στο άσθμα έχει μεγάλη σημασία η συχνότητα των συμπτωμάτων. Αν ο ασθενής έχει καθημερινό βήχα, νυχτερινά ξυπνήματα, περιορισμό στην άσκηση, ανάγκη για συχνό ανακουφιστικό ή επαναλαμβανόμενες κρίσεις, η θεραπεία χρειάζεται επανεκτίμηση. Η λύση δεν είναι πάντα περισσότερες εισπνοές. Μπορεί να χρειάζεται έλεγχος τεχνικής, αναζήτηση αλλεργικού παράγοντα, έλεγχος συμμόρφωσης ή διερεύνηση συνυπάρχουσας λοίμωξης.

Σε ασθενείς με αλλεργική εικόνα, μπορεί να χρειαστεί αλλεργιολογικός έλεγχος με IgE και ειδικές IgE. Σε ασθενείς με επιδείνωση μετά από ίωση, πυρετό ή παραγωγικό βήχα, πιο χρήσιμες μπορεί να είναι η γενική αίματος και η CRP. Η θεραπεία του άσθματος είναι κλινική απόφαση, αλλά οι εξετάσεις μπορούν να βοηθήσουν όταν υπάρχει συγκεκριμένο ερώτημα.

4Πότε χρησιμοποιείται το Foster στη ΧΑΠ

Η ΧΑΠ είναι χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και συνδέεται συχνά με κάπνισμα ή μακροχρόνια έκθεση σε ερεθιστικούς παράγοντες. Τα κύρια συμπτώματα είναι δύσπνοια στην προσπάθεια, χρόνιος βήχας, πτύελα, περιορισμός δραστηριότητας και παροξύνσεις. Η θεραπεία στη ΧΑΠ στοχεύει στη μείωση συμπτωμάτων, στη μείωση παροξύνσεων και στη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας.

Το Foster μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένους ασθενείς με ΧΑΠ, όταν υπάρχει ένδειξη για συνδυασμό εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς και μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικού. Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στη δύσπνοια. Συνυπολογίζονται οι παροξύνσεις, οι νοσηλείες, η σπιρομέτρηση, η συχνότητα λοιμώξεων, το ιστορικό πνευμονίας και σε ορισμένες περιπτώσεις τα ηωσινόφιλα αίματος.

Τα ηωσινόφιλα αίματος μπορούν να βοηθήσουν τον γιατρό να εκτιμήσει αν ένας ασθενής με ΧΑΠ είναι πιθανότερο να ωφεληθεί από εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές. Δεν είναι όμως αυτόνομη διάγνωση και δεν πρέπει να ερμηνεύονται απομονωμένα. Ο ίδιος αριθμός ηωσινοφίλων μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε ασθενή με συχνές παροξύνσεις και διαφορετική σε ασθενή χωρίς παροξύνσεις αλλά με ιστορικό πνευμονιών.

Στη ΧΑΠ, ιδιαίτερη σημασία έχει η έγκαιρη αναγνώριση παρόξυνσης ή λοίμωξης. Αν εμφανιστεί πυρετός, αύξηση δύσπνοιας, αλλαγή στα πτύελα, καταβολή ή πτώση κορεσμού οξυγόνου, μπορεί να χρειαστεί εργαστηριακός έλεγχος, καλλιέργεια πτυέλων και ιατρική εκτίμηση. Δεν πρέπει να αποδίδονται όλα στο “χρόνιο πρόβλημα”.

5Πώς δρα το Foster στους βρόγχους

Η φλεγμονή των αεραγωγών κάνει τους βρόγχους να αντιδρούν υπερβολικά. Μπορεί να εμφανίζεται βήχας, συριγμός, βάρος στο στήθος ή δύσπνοια. Η βεκλομεθαζόνη μειώνει αυτή τη φλεγμονώδη αντίδραση, ιδίως όταν χρησιμοποιείται σταθερά και σωστά. Δεν είναι φάρμακο που “καθαρίζει” τους πνεύμονες άμεσα, αλλά φάρμακο ελέγχου της φλεγμονής.

Η φορμοτερόλη δρα χαλαρώνοντας τους βρόγχους. Έτσι η αναπνοή μπορεί να γίνει ευκολότερη, ειδικά όταν υπάρχει βρογχόσπασμος. Επειδή όμως είναι βρογχοδιασταλτικό μακράς δράσης, πρέπει να χρησιμοποιείται μέσα στο πλαίσιο της συνδυαστικής θεραπείας που έχει δοθεί. Ο ασθενής δεν πρέπει να απομονώνει τη βρογχοδιασταλτική δράση και να θεωρεί ότι το Foster είναι απλώς “σπρέι ανακούφισης”.

Η δράση του φαρμάκου εξαρτάται από το αν φτάνει σωστά στους πνεύμονες. Αν η εισπνοή είναι λάθος, αν ο ασθενής δεν συγχρονίζει σωστά τη συσκευή, αν δεν κρατά την αναπνοή ή αν δεν χρησιμοποιεί αεροθάλαμο όταν χρειάζεται, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μικρότερο. Πολλές φορές η θεραπεία φαίνεται ανεπαρκής όχι επειδή το φάρμακο είναι λάθος, αλλά επειδή η τεχνική είναι κακή.

Η εργαστηριακή παρακολούθηση δεν μετρά την άμεση δράση στους βρόγχους. Βοηθά όμως να ξεχωρίσει αν υπάρχει συνοδός λοίμωξη, φλεγμονή, ηωσινοφιλικό προφίλ, αναιμία ή άλλη κατάσταση που επηρεάζει τη δύσπνοια. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, γιατί διαφορετικά ο ασθενής μπορεί να αλλάζει εισπνεόμενα ενώ η πραγματική αιτία των συμπτωμάτων είναι άλλη.

6Δόση και θεραπευτικά σχήματα

Η δόση του Foster εξαρτάται από την περιεκτικότητα, τη μορφή της συσκευής, τη διάγνωση, την ηλικία, τη βαρύτητα της νόσου και τις οδηγίες του γιατρού. Υπάρχουν διαφορετικές περιεκτικότητες και μορφές, όπως δοσιμετρικό εισπνεόμενο υπό πίεση και συσκευές ξηρής σκόνης σε ορισμένες αγορές. Ο ασθενής πρέπει να ακολουθεί τη συγκεκριμένη συνταγή του και όχι οδηγίες άλλου ασθενούς.

Σε άσθμα, το Foster μπορεί να χορηγείται ως σταθερή αγωγή ελέγχου. Σε ορισμένα σχήματα ICS-formoterol, ο γιατρός μπορεί να δώσει ειδικές οδηγίες για χρήση ως συντήρηση και ανακούφιση. Αυτό όμως απαιτεί σαφές γραπτό πλάνο, γιατί υπάρχουν όρια στον αριθμό εισπνοών και συγκεκριμένα σημεία στα οποία ο ασθενής πρέπει να ζητήσει ιατρική βοήθεια.

Σε ΧΑΠ, η λογική είναι συνήθως πιο σταθερή: καθημερινή θεραπεία ελέγχου με βάση το συνολικό θεραπευτικό πλάνο. Ο ασθενής πρέπει να ξέρει ποιο εισπνεόμενο είναι για καθημερινή χρήση, ποιο είναι για άμεση ανακούφιση, τι κάνει σε παρόξυνση και πότε επικοινωνεί με γιατρό. Η σύγχυση μεταξύ συσκευών είναι πολύ συχνή.

Αν ο ασθενής χρειάζεται όλο και πιο συχνά επιπλέον εισπνοές ή αισθάνεται ότι “δεν τον πιάνει”, πρέπει να ελεγχθεί η τεχνική, η συμμόρφωση, η πιθανότητα λοίμωξης και η συνολική διάγνωση. Δεν είναι ασφαλές να αυξάνει μόνος του τη δόση.

7Σωστή χρήση της συσκευής εισπνοής

Η τεχνική εισπνοής είναι καθοριστική. Το φάρμακο πρέπει να φτάσει στους πνεύμονες και όχι να μείνει στο στόμα, στο λαιμό ή στη συσκευή. Για το δοσιμετρικό εισπνεόμενο υπό πίεση, ο ασθενής χρειάζεται σωστό συγχρονισμό: εκπνοή πριν από τη χρήση, καλή εφαρμογή του επιστομίου, έναρξη αργής βαθιάς εισπνοής και πάτημα της συσκευής στην αρχή της εισπνοής.

Μετά την εισπνοή, ο ασθενής πρέπει να κρατήσει την αναπνοή του για λίγα δευτερόλεπτα, όσο μπορεί άνετα, ώστε το φάρμακο να κατακαθίσει στους αεραγωγούς. Αν χρειάζεται δεύτερη εισπνοή, συνήθως αφήνει ένα μικρό διάστημα και επαναλαμβάνει τη διαδικασία. Οι ακριβείς οδηγίες πρέπει να ακολουθούν το φύλλο οδηγιών και την εκπαίδευση που έχει δώσει ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός.

Σε ασθενείς που δυσκολεύονται στον συγχρονισμό, μπορεί να βοηθήσει ο αεροθάλαμος, αν το κρίνει ο γιατρός. Ο αεροθάλαμος δεν είναι μόνο για παιδιά. Μπορεί να είναι χρήσιμος και σε ενήλικες, ηλικιωμένους ή ασθενείς με κακή συνεργασία αναπνοής-πίεσης της συσκευής. Χωρίς σωστό συγχρονισμό, μεγάλο μέρος του φαρμάκου μπορεί να καταλήγει στο στόμα.

Η πρακτική εκπαίδευση είναι απαραίτητη. Ο ασθενής πρέπει να δείξει μπροστά στον γιατρό πώς χρησιμοποιεί τη συσκευή, όχι απλώς να πει “τη χρησιμοποιώ σωστά”. Ακόμη και άτομα που παίρνουν εισπνεόμενα για χρόνια κάνουν λάθη, ειδικά όταν αλλάζει η συσκευή ή όταν υπάρχουν προβλήματα χεριών, όρασης ή μνήμης.

8Τι κάνουμε μετά την εισπνοή

Μετά τη χρήση του Foster, ο ασθενής πρέπει συνήθως να ξεπλένει το στόμα με νερό και να το φτύνει. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο στοματικής καντιντίασης, βραχνάδας και ερεθισμού. Το ξέπλυμα δεν είναι τυπική λεπτομέρεια. Είναι βασικό μέτρο πρόληψης τοπικών παρενεργειών από το εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές.

Η συσκευή πρέπει να καθαρίζεται όπως αναφέρει το φύλλο οδηγιών. Δεν πρέπει να βυθίζεται αυθαίρετα σε νερό αν αυτό δεν προβλέπεται, και δεν πρέπει να αποθηκεύεται σε συνθήκες υγρασίας ή υψηλής θερμοκρασίας. Η σωστή συντήρηση βοηθά ώστε η δόση να αποδίδεται όπως πρέπει.

Ο ασθενής πρέπει να παρακολουθεί τον μετρητή δόσεων, όταν υπάρχει, και να έχει έγκαιρα νέο φάρμακο πριν τελειώσει η συσκευή. Το να μείνει ασθενής με άσθμα ή ΧΑΠ χωρίς βασική αγωγή επειδή “τελείωσε το εισπνεόμενο” είναι συχνό και αποφεύξιμο πρόβλημα.

Αν εμφανιστεί βραχνάδα, ερεθισμός, πόνος στο στόμα ή λευκές πλάκες, χρειάζεται ενημέρωση γιατρού. Η απάντηση δεν είναι πάντα η διακοπή. Μπορεί να χρειάζεται καλύτερη τεχνική, αεροθάλαμος, καλύτερο ξέπλυμα ή θεραπεία τοπικής μυκητίασης.

9Συχνά λάθη με το Foster

Το συχνότερο λάθος είναι η διακοπή όταν τα συμπτώματα βελτιωθούν. Στο άσθμα, ο ασθενής μπορεί να αισθάνεται καλά για ημέρες ή εβδομάδες, ενώ η φλεγμονώδης ευαισθησία των αεραγωγών παραμένει. Στη ΧΑΠ, η σταθερή αγωγή στοχεύει στη μείωση συμπτωμάτων και παροξύνσεων, όχι μόνο στην άμεση ανακούφιση.

Δεύτερο συχνό λάθος είναι η λάθος εισπνοή. Αν ο ασθενής πατά τη συσκευή πολύ νωρίς ή πολύ αργά, αν εισπνέει γρήγορα αντί αργά και βαθιά σε pMDI, αν δεν κρατά την αναπνοή ή αν δεν χρησιμοποιεί αεροθάλαμο ενώ τον χρειάζεται, η αποτελεσματικότητα μπορεί να μειωθεί. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άδικη αύξηση δόσης.

Τρίτο λάθος είναι η χρήση του Foster σαν να είναι απλό ανακουφιστικό σε κάθε επεισόδιο δύσπνοιας, χωρίς γραπτό πλάνο. Ιδίως σε έντονη επιδείνωση, πυρετό, κυάνωση, πόνο στο στήθος ή σύγχυση, η λύση δεν είναι απλώς περισσότερες εισπνοές. Χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Τέταρτο λάθος είναι η παράβλεψη παραγόντων που χαλούν τον έλεγχο: κάπνισμα, αλλεργική ρινίτιδα, παλινδρόμηση, παχυσαρκία, υπνική άπνοια, επαγγελματική έκθεση, συχνές ιώσεις, κακή συμμόρφωση ή συνυπάρχουσα λοίμωξη. Η αλλαγή εισπνεόμενου δεν λύνει πάντα αυτά τα προβλήματα.

10Παρενέργειες του Foster

Οι παρενέργειες του Foster σχετίζονται κυρίως με τις δύο δραστικές ουσίες του. Από την πλευρά της βεκλομεθαζόνης μπορεί να εμφανιστούν βραχνάδα, ερεθισμός στο στόμα ή στο λαιμό και στοματική καντιντίαση. Η σωστή τεχνική, ο αεροθάλαμος όταν χρειάζεται και το ξέπλυμα στόματος μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο.

Από την πλευρά της φορμοτερόλης μπορεί να εμφανιστεί τρόμος, αίσθημα παλμών, ταχυκαρδία, πονοκέφαλος ή νευρικότητα. Συνήθως είναι ήπια, αλλά αν είναι έντονα, επιμένουν ή εμφανίζονται σε ασθενή με καρδιολογικό ιστορικό, χρειάζεται ενημέρωση του γιατρού. Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει και άλλα φάρμακα που παίρνει, ιδίως διουρητικά ή φάρμακα που επηρεάζουν τον καρδιακό ρυθμό.

Σε μακροχρόνια χρήση εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών, ειδικά σε υψηλότερες δόσεις ή σε ασθενείς που λαμβάνουν συχνά κορτιζόνη από το στόμα, ο γιατρός μπορεί να σκεφτεί συνολικούς κινδύνους όπως οστική υγεία, γλυκόζη, συχνές λοιμώξεις ή επιβάρυνση από συστηματικά κορτικοστεροειδή. Ο κίνδυνος είναι διαφορετικός από την κορτιζόνη από το στόμα, αλλά δεν πρέπει να αγνοείται σε ευάλωτους ασθενείς.

Σε ασθενείς με ΧΑΠ, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα συμπτώματα πνευμονίας ή λοίμωξης. Η παρουσία εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς στο θεραπευτικό σχήμα δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής θα πάθει πνευμονία, αλλά σημαίνει ότι ο πυρετός, η επιδείνωση δύσπνοιας και η αλλαγή πτυέλων πρέπει να αξιολογούνται σωστά.

11Πότε χρειάζεται άμεσα γιατρό

Άμεση ιατρική βοήθεια χρειάζεται όταν η δύσπνοια είναι έντονη, όταν ο ασθενής δεν μπορεί να μιλήσει άνετα, όταν υπάρχει κυάνωση, σύγχυση, υπνηλία, πόνος στο στήθος, αιμόπτυση ή ταχεία επιδείνωση. Αυτά δεν είναι συμπτώματα που πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο με επανάληψη εισπνοών στο σπίτι.

Χρειάζεται επίσης άμεση επικοινωνία με γιατρό αν ο ασθενής χρησιμοποιεί πολύ περισσότερες εισπνοές από τις οδηγίες, αν ξυπνά συχνά τη νύχτα από δύσπνοια ή αν αισθάνεται ότι το φάρμακο δεν έχει καμία επίδραση. Μπορεί να υπάρχει παρόξυνση, κακή τεχνική, λοίμωξη ή ανάγκη αλλαγής θεραπευτικού πλάνου.

Σε ΧΑΠ, πυρετός, αλλαγή χρώματος ή ποσότητας πτυέλων, έντονη αδυναμία και πτώση οξυγόνου πρέπει να αξιολογούνται. Η λοίμωξη, η πνευμονία, η καρδιακή επιβάρυνση και άλλες αιτίες μπορούν να μοιάζουν με “επιδείνωση ΧΑΠ”.

Ο ασθενής πρέπει να έχει γραπτό σχέδιο δράσης. Το σχέδιο πρέπει να αναφέρει ποια αγωγή λαμβάνει καθημερινά, τι κάνει όταν επιδεινώνονται τα συμπτώματα, πότε αυξάνει ή χρησιμοποιεί ανακουφιστικό σύμφωνα με οδηγία και πότε ζητά επείγουσα βοήθεια.

12Ποιοι ασθενείς χρειάζονται περισσότερη προσοχή

Περισσότερη προσοχή χρειάζονται ασθενείς με καρδιολογικό ιστορικό, αρρυθμίες, υπέρταση, υπερθυρεοειδισμό, διαβήτη, οστεοπόρωση, συχνές λοιμώξεις, ιστορικό πνευμονίας ή επαναλαμβανόμενη ανάγκη για κορτιζόνη από το στόμα. Το Foster μπορεί να είναι κατάλληλο, αλλά η χρήση του πρέπει να εντάσσεται σε πιο προσεκτική παρακολούθηση.

Ασθενείς που λαμβάνουν διουρητικά, φάρμακα για καρδιακό ρυθμό ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν ηλεκτρολύτες πρέπει να ενημερώνουν τον γιατρό. Η φορμοτερόλη, όπως και άλλα β2-διεγερτικά, μπορεί σε συγκεκριμένες συνθήκες να επηρεάσει κάλιο ή να προκαλέσει αίσθημα παλμών.

Ασθενείς που λαμβάνουν συχνά συστηματική κορτιζόνη για παροξύνσεις χρειάζονται διαφορετική προσοχή από εκείνους που λαμβάνουν μόνο εισπνεόμενη θεραπεία. Η συστηματική κορτιζόνη μπορεί να επηρεάσει σάκχαρο, πίεση, ηλεκτρολύτες, λευκά αιμοσφαίρια και οστά. Σχετικός οδηγός είναι το Medrol και εξετάσεις αίματος.

Ο γιατρός πρέπει να γνωρίζει όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα που λαμβάνει ο ασθενής. Για γενική ενημέρωση, χρήσιμος είναι ο οδηγός Φάρμακα που Επηρεάζουν τις Εξετάσεις Αίματος.

13Εξετάσεις αίματος με Foster: τι πραγματικά χρειάζεται

Δεν υπάρχει εξέταση αίματος που να μετρά “επίπεδα Foster” για την καθημερινή παρακολούθηση. Οι εξετάσεις αίματος χρησιμοποιούνται στοχευμένα, όταν υπάρχει κλινικό ερώτημα. Ο γιατρός μπορεί να αναζητά λοίμωξη, φλεγμονή, ηωσινοφιλία, επιπτώσεις από συστηματική κορτιζόνη ή άλλη αιτία δύσπνοιας.

Σε ασθενή με άσθμα, τα ηωσινόφιλα, η IgE και οι ειδικές IgE μπορεί να βοηθήσουν όταν υπάρχει υποψία αλλεργικού ή ηωσινοφιλικού προφίλ. Σε ασθενή με ΧΑΠ, τα ηωσινόφιλα αίματος μπορεί να έχουν θεραπευτική σημασία στην επιλογή ή συνέχιση εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς, αλλά πάντα μαζί με το ιστορικό παροξύνσεων.

Σε επιδείνωση με πυρετό, βήχα, πτύελα ή έντονη καταβολή, η γενική αίματος και η CRP μπορούν να βοηθήσουν στην εκτίμηση φλεγμονής ή λοίμωξης. Δεν αντικαθιστούν την κλινική εξέταση και δεν αποφασίζουν μόνες τους αν χρειάζεται αντιβιοτικό.

14Γενική αίματος και ηωσινόφιλα

Η γενική αίματος είναι συχνά χρήσιμη όταν υπάρχει επιδείνωση αναπνευστικών συμπτωμάτων. Δεν διαγιγνώσκει άσθμα ή ΧΑΠ, αλλά βοηθά στην εκτίμηση φλεγμονώδους ή λοιμώδους εικόνας, αναιμίας, πολυκυτταραιμίας και ηωσινοφιλίας. Σε ασθενή με δύσπνοια, η αιμοσφαιρίνη και ο αιματοκρίτης έχουν πρακτική σημασία, γιατί η αναιμία μπορεί να επιδεινώσει την κόπωση και τη δύσπνοια.

Τα ηωσινόφιλα είναι ιδιαίτερα χρήσιμα σε συγκεκριμένα πλαίσια. Στο άσθμα μπορεί να ταιριάζουν με αλλεργικό ή ηωσινοφιλικό προφίλ. Στη ΧΑΠ μπορούν να βοηθήσουν στη θεραπευτική απόφαση για εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές, ιδίως όταν υπάρχουν παροξύνσεις. Η τιμή όμως πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με το ιστορικό και όχι μεμονωμένα.

Η πρόσφατη λήψη κορτιζόνης από το στόμα μπορεί να μειώσει τα ηωσινόφιλα και να αλλάξει την εικόνα της γενικής αίματος. Γι’ αυτό ο ασθενής πρέπει να αναφέρει αν πήρε πρόσφατα Medrol, πρεδνιζολόνη ή άλλο κορτικοστεροειδές. Διαφορετικά, η ερμηνεία μπορεί να είναι παραπλανητική.

Η γενική αίματος είναι απλή, αλλά η αξία της εξαρτάται από τη σωστή ερώτηση. Δεν γίνεται επειδή “παίρνω Foster”, αλλά επειδή υπάρχει ανάγκη να εκτιμηθεί παρόξυνση, λοίμωξη, ηωσινοφιλικό προφίλ ή άλλη αιτία συμπτωμάτων.

15CRP και φλεγμονή

Η CRP είναι δείκτης φλεγμονής. Σε ασθενή που λαμβάνει Foster, δεν χρησιμοποιείται για να μετρηθεί η δράση του φαρμάκου, αλλά για να εκτιμηθεί αν υπάρχει φλεγμονώδης ή λοιμώδης επιβάρυνση. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει πυρετός, έντονος βήχας, αλλαγή στα πτύελα ή υποψία παρόξυνσης.

Η CRP δεν ξεχωρίζει πάντα με βεβαιότητα ιογενή από βακτηριακή λοίμωξη. Μπορεί να είναι αυξημένη σε πολλές καταστάσεις και πρέπει να συνδυάζεται με τη γενική αίματος, την κλινική εξέταση, τον κορεσμό οξυγόνου και, όταν χρειάζεται, απεικόνιση ή καλλιέργεια πτυέλων.

Σε ασθενή με ΧΑΠ, η CRP μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση παρόξυνσης, αλλά δεν αποφασίζει μόνη της για αντιβιοτικό. Σε ασθενή με άσθμα, μια ίωση μπορεί να προκαλέσει έντονα συμπτώματα με μέτρια ή μικρή αύξηση CRP. Η κλινική εικόνα παραμένει καθοριστική.

Για ευρύτερη κατανόηση του πότε μπορεί να χρειαστεί αντιβίωση σε αναπνευστικά συμπτώματα, χρήσιμος είναι ο οδηγός Αντιβιοτικά για Αναπνευστικές Λοιμώξεις.

16Γλυκόζη, κάλιο και ηλεκτρολύτες

Η γλυκόζη, το κάλιο και οι ηλεκτρολύτες δεν χρειάζονται σε κάθε ασθενή που λαμβάνει Foster. Χρειάζονται όμως όταν υπάρχει διαβήτης, καρδιολογικό ιστορικό, χρήση διουρητικών, συχνή χρήση βρογχοδιασταλτικών, παροξύνσεις ή πρόσφατη συστηματική κορτιζόνη.

Η συστηματική κορτιζόνη μπορεί να αυξήσει τη γλυκόζη, ειδικά σε διαβητικούς ή προδιαβητικούς ασθενείς. Αν ο ασθενής παίρνει συχνά σχήματα κορτιζόνης για παροξύνσεις, ο έλεγχος γλυκόζης και πιθανώς HbA1c μπορεί να έχει πρακτική αξία. Αυτό δεν σημαίνει ότι η εισπνεόμενη βεκλομεθαζόνη έχει την ίδια μεταβολική επίδραση με την κορτιζόνη από το στόμα.

Το κάλιο ενδιαφέρει επειδή τα βρογχοδιασταλτικά β2-αγωνιστές μπορούν, σε ορισμένες συνθήκες, να επηρεάσουν τα επίπεδά του. Ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί με διουρητικά, εμέτους, διάρροιες, κακή πρόσληψη, συχνή χρήση ανακουφιστικών ή οξεία παρόξυνση. Συμπτώματα όπως μυϊκή αδυναμία, κράμπες ή αίσθημα παλμών πρέπει να αναφέρονται.

Η σωστή επιλογή εξετάσεων γίνεται εξατομικευμένα. Δεν χρειάζεται “πακέτο για όλους”, αλλά χρειάζεται να μην παραβλέπονται παράγοντες που μπορούν να κάνουν τη δύσπνοια, την ταχυκαρδία ή την αδυναμία να φαίνονται σαν πρόβλημα μόνο του αναπνευστικού.

17Οστά, βιταμίνη D και κορτιζόνη

Τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή έχουν πολύ μικρότερη συστηματική επίδραση από την κορτιζόνη από το στόμα, αλλά η οστική υγεία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε ευάλωτους ασθενείς. Αυτό αφορά κυρίως ηλικιωμένους, μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, ασθενείς με χαμηλό βάρος, ιστορικό κατάγματος, οστεοπενία, οστεοπόρωση ή συχνή χρήση συστηματικής κορτιζόνης.

Η 25-OH βιταμίνη D μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχει οστικός κίνδυνος ή υποψία έλλειψης. Δεν είναι εξέταση που γίνεται υποχρεωτικά λόγω Foster, αλλά εντάσσεται στη συνολική φροντίδα ασθενών με χρόνια νοσήματα, μειωμένη έκθεση στον ήλιο, ηλικία ή θεραπευτική επιβάρυνση από κορτιζόνη.

Σε ασθενείς με επαναλαμβανόμενες παροξύνσεις που χρειάζονται συστηματικά κορτιζόνη, η συζήτηση για οστά είναι πιο σημαντική. Μπορεί να χρειαστεί έλεγχος ασβεστίου, φωσφόρου, αλκαλικής φωσφατάσης, PTH, βιταμίνης D και, ανάλογα με το ιστορικό, οστική πυκνότητα.

Χρήσιμος σχετικός οδηγός είναι η Βιταμίνη D: Ποιες εξετάσεις γίνονται μαζί. Ο στόχος δεν είναι να φοβηθεί ο ασθενής την εισπνεόμενη αγωγή, αλλά να παρακολουθείται σωστά όταν έχει παράγοντες κινδύνου.

18Λοιμώξεις, πτύελα και καλλιέργεια

Σε ασθενή με άσθμα ή ΧΑΠ, η λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει σημαντική επιδείνωση. Η αλλαγή πτυέλων, ο πυρετός, η έντονη αδυναμία, η αύξηση δύσπνοιας και ο πόνος στο θώρακα πρέπει να αξιολογούνται. Η επιδείνωση δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο ότι “δεν φτάνει το Foster”.

Η καλλιέργεια πτυέλων μπορεί να βοηθήσει όταν υπάρχει κατάλληλο δείγμα και κλινική ένδειξη. Έχει μεγαλύτερη αξία σε παραγωγικό βήχα, υποτροπιάζουσες λοιμώξεις, ΧΑΠ με παροξύνσεις, βρογχεκτασίες ή αποτυχία αρχικής αγωγής. Το δείγμα πρέπει να είναι πτύελο και όχι απλό σάλιο.

Η καλλιέργεια δεν είναι απαραίτητη σε κάθε βήχα και δεν ερμηνεύεται μόνη της. Ορισμένα μικρόβια μπορεί να αντιπροσωπεύουν αποικισμό και όχι ενεργή λοίμωξη. Η απόφαση για αντιβιοτικό πρέπει να συνδυάζει συμπτώματα, εξέταση, CRP, γενική αίματος και πιθανή απεικόνιση.

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει αν πήρε πρόσφατα αντιβιοτικό ή κορτιζόνη, γιατί αυτό μπορεί να επηρεάσει τα αποτελέσματα και την ερμηνεία. Η ακριβής πληροφορία βοηθά να αποφευχθούν λάθος συμπεράσματα.

19Πώς παρακολουθείται σωστά η θεραπεία

Η παρακολούθηση της θεραπείας με Foster γίνεται κυρίως με κλινική εικόνα, συχνότητα συμπτωμάτων, νυχτερινά ξυπνήματα, ανάγκη για ανακουφιστικό, παροξύνσεις, σπιρομέτρηση και έλεγχο τεχνικής. Οι εξετάσεις αίματος είναι συμπληρωματικές και στοχευμένες.

Ο ασθενής πρέπει να καταγράφει πόσο συχνά έχει βήχα, συριγμό ή δύσπνοια, αν περιορίζεται στην άσκηση, αν ξυπνά τη νύχτα και αν χρειάστηκε κορτιζόνη από το στόμα ή αντιβιοτικό. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν περισσότερο από μια γενική φράση όπως “δεν είμαι καλά”.

Σε κάθε επανεκτίμηση, πρέπει να ελέγχεται η τεχνική εισπνοής. Αν η τεχνική είναι κακή, η αύξηση δόσης μπορεί να μην λύσει το πρόβλημα. Αντίστοιχα, αν ο ασθενής δεν ξεπλένει το στόμα, μπορεί να εμφανίζει παρενέργειες που θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί.

Χρήσιμη σύγκριση μπορεί να γίνει με άλλους οδηγούς εισπνεόμενων συνδυασμών, όπως Seretide και Rolenium, αλλά η αλλαγή φαρμάκου πρέπει να γίνεται μόνο από γιατρό.

20Συχνές ερωτήσεις για το Foster

21Τι να θυμάστε

Το Foster είναι συνδυασμός βεκλομεθαζόνης και φορμοτερόλης. Χρησιμοποιείται σε άσθμα και σε επιλεγμένους ασθενείς με ΧΑΠ, όταν υπάρχει ένδειξη για συνδυασμό εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς και μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικού.

Δεν είναι απλό φάρμακο για κάθε βήχα και δεν πρέπει να αλλάζει δόση χωρίς οδηγία. Η σωστή χρήση της συσκευής, το ξέπλυμα στόματος και η σταθερή παρακολούθηση μειώνουν λάθη και παρενέργειες.

Οι εξετάσεις αίματος δεν μετρούν το Foster. Χρησιμοποιούνται για να αξιολογηθεί ο ασθενής: γενική αίματος, ηωσινόφιλα, CRP, γλυκόζη, κάλιο, ηλεκτρολύτες και βιταμίνη D όταν υπάρχει λόγος.

Σε έντονη δύσπνοια, κυάνωση, πόνο στο στήθος, σύγχυση, αιμόπτυση, υψηλό πυρετό ή ταχεία επιδείνωση, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Το εισπνεόμενο δεν αντικαθιστά την επείγουσα φροντίδα.

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30