1

Τι είναι οι βιολογικοί παράγοντες

Οι βιολογικοί παράγοντες (biologic DMARDs) είναι πρωτεΐνες ή αντισώματα που
δρουν σε μοριακό επίπεδο. Αντιγράφουν φυσικές ουσίες του οργανισμού ή
μπλοκάρουν υποδοχείς και κυτοκίνες που ευθύνονται για τη χρόνια φλεγμονή.
Παράγονται σε ειδικά κύτταρα μέσω γενετικής μηχανικής και υπόκεινται σε
αυστηρό έλεγχο καθαρότητας και σταθερότητας.

Πώς δρουν

• Αναστέλλουν μόρια-«κλειδιά» της φλεγμονής, όπως TNF-α, IL-6, IL-17 ή IL-23.
• Εμποδίζουν την ενεργοποίηση Β ή Τ λεμφοκυττάρων που συμμετέχουν στην αυτοανοσία.
• Μειώνουν σταδιακά πόνο, οίδημα και φλεγμονώδεις δείκτες (CRP, ΤΚΕ), προστατεύοντας
  αρθρώσεις και όργανα από μόνιμη βλάβη.

Πλεονεκτήματα έναντι των κλασικών ανοσοκατασταλτικών

• Μεγαλύτερη στοχευτικότητα → λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από κορτικοστεροειδή.
• Καλύτερη ανταπόκριση σε ασθενείς που δεν ελέγχονται με μεθοτρεξάτη ή αζαθειοπρίνη.
• Επιβραδύνουν ή αναστέλλουν τη μόνιμη καταστροφή αρθρώσεων σε RA και PsA.

Παραδείγματα κυτοκινών-στόχων

Χρήση σε διάφορες παθήσεις

Οι βιολογικοί παράγοντες χρησιμοποιούνται στη ρευματοειδή αρθρίτιδα,
την ψωριασική αρθρίτιδα, την αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα,
τη νόσο Crohn, την ελκώδη κολίτιδα,
καθώς και σε δερματολογικά ή σπανιότερα ενδοκρινολογικά νοσήματα.
Κάθε κατηγορία στοχεύει διαφορετικό βιολογικό μονοπάτι,
με ξεχωριστό μηχανισμό δράσης και δοσολογία.

Η επιλογή του κατάλληλου παράγοντα γίνεται αποκλειστικά από τον ειδικό ιατρό,
μετά από εξατομικευμένη εκτίμηση και προληπτικό εργαστηριακό έλεγχο.

2

Κύριες ενδείξεις

Οι ενδείξεις των βιολογικών παραγόντων καλύπτουν ευρύ φάσμα παθήσεων,
με στόχο τον έλεγχο της φλεγμονής, τη μείωση των υποτροπών
και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Ρευματολογικές παθήσεις

• Ρευματοειδής αρθρίτιδα (RA):
  Μείωση φλεγμονής, καθυστέρηση καταστροφής αρθρώσεων,
  βελτίωση λειτουργικότητας.
• Ψωριασική αρθρίτιδα (PsA):
  Έλεγχος αρθρικών και δερματικών εκδηλώσεων,
  πρόληψη παραμορφώσεων.
• Αξονική σπονδυλαρθρίτιδα / Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα (axSpA):
  Ανακούφιση από πόνο και δυσκαμψία,
  διατήρηση κινητικότητας της σπονδυλικής στήλης.

Δερματολογικές παθήσεις

• Ψωρίαση μέτρια–σοβαρή:
  Τα anti-IL-17, anti-IL-23 και anti-TNF εξαλείφουν ψωριασικές πλάκες
  και βελτιώνουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.
  Χρησιμοποιούνται όταν η τοπική θεραπεία ή η μεθοτρεξάτη αποτυγχάνει.
• Χρόνια κνίδωση, ατοπική δερματίτιδα:
  Νεότεροι βιολογικοί παράγοντες (omalizumab, dupilumab)
  στοχεύουν την IgE ή τις IL-4/IL-13.

Γαστρεντερολογικές παθήσεις

• Νόσος Crohn & Ελκώδης κολίτιδα:
  Η αναστολή TNF-α, IL-12/23 ή της α4β7-ιντεγκρίνης (vedolizumab)
  οδηγεί σε ύφεση και επούλωση του βλεννογόνου.
  Οι βιολογικοί παράγοντες μειώνουν την ανάγκη για κορτικοστεροειδή
  και τις υποτροπές.

Άλλες ενδείξεις (κατά περίπτωση)

• Αγγειίτιδες:
  Rituximab για ANCA-αγγειίτιδες
  (Granulomatosis with polyangiitis, Microscopic polyangiitis).
• Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ):
  Belimumab, anifrolumab για ενεργό νόσο.
• Βρογχικό άσθμα / Ηωσινοφιλικό άσθμα:
  Anti-IgE (omalizumab), anti-IL-5 (mepolizumab, benralizumab).
• Νευρολογικά:
  Anti-CD20 (ocrelizumab) για Πολλαπλή Σκλήρυνση.
• Αιματολογικά:
  Eltrombopag, romiplostim για χρόνια ιδιοπαθή θρομβοπενία.

3

Κατηγορίες & παραδείγματα

Οι βιολογικοί παράγοντες ταξινομούνται με βάση τον μοριακό στόχο τους
(κυτοκίνες, υποδοχείς ή κύτταρα του ανοσοποιητικού).
Κάθε κατηγορία έχει διαφορετικό μηχανισμό δράσης, ενδείξεις
και προφίλ ασφάλειας.

Πώς επιλέγεται η κατηγορία

• Τύπος νόσου: π.χ. anti-IL-17/23 στην ψωρίαση, anti-TNF ή anti-IL-12/23 σε IBD.
• Συννοσηρότητες: καρδιακή ανεπάρκεια, ιστορικό απομυελινωτικής νόσου, χρόνια HBV.
• Προηγούμενη έκθεση: πρωτοπαθής αποτυχία → αλλαγή μηχανισμού· δευτεροπαθής → εντός κατηγορίας.
• Πρακτικοί παράγοντες: IV vs SC, συχνότητα δόσεων, συμμόρφωση.

Η τελική απόφαση λαμβάνεται από τον ειδικό ιατρό,
σύμφωνα με κατευθυντήριες οδηγίες και το προφίλ του ασθενούς.

4

Πριν την έναρξη: προληπτικός έλεγχος

Βασικός προ-θεραπευτικός έλεγχος

• Φυματίωση: QuantiFERON-TB Gold ή Mantoux ± ακτινογραφία θώρακος.
• Ιοί ήπατος: HBsAg, anti-HBc (ολικά/IgG), anti-HBs, anti-HCV. HBV DNA όπου ενδείκνυται.
• HIV: έλεγχος κατά περίπτωση/κατευθυντήριες.
• Αιματολογικός/βιοχημικός: Γενική αίματος, ΤΚΕ, CRP, AST/ALT, αλκαλική φωσφατάση, χολερυθρίνη, κρεατινίνη/eGFR.
• Κύηση: τεστ κύησης σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας εφόσον απαιτείται.
• Εμβολιασμοί: επικαιροποίηση πριν την έναρξη (π.χ. γρίπη, πνευμονιόκοκκος, HBV, ανεμοβλογιά/έρπητας ζωστήρας με ανασυνδυασμένο εμβόλιο).
• Baseline νόσου: δείκτες δραστηριότητας (π.χ. DAS28, PASI), φωτογραφικό αρχείο σε δερματολογικές ενδείξεις.

Mini-αλγόριθμοι γρήγορης πράξης

• TB θετική: έναρξη προφύλαξης κατά TB· αναβολή βιολογικού έως τη συμπλήρωση του ελάχιστου απαιτούμενου χρόνου.
• HBsAg(+)/ή anti-HBc(+): έλεγχος HBV DNA· αν υψηλός κίνδυνος επανενεργοποίησης → αντιική προφύλαξη και στενή παρακολούθηση τρανσαμινασών/HBV DNA.
• Εμβολιασμοί: γρίπη ετησίως, πνευμονιόκοκκος (PCV20 ή PCV15→PPSV23), HBV σειρά, ανασυνδυασμένο έρπητα ζωστήρα όπου ενδείκνυται.

Σημ.: Το ακριβές πρόγραμμα προφύλαξης/παρακολούθησης καθορίζεται από τον θεράποντα βάσει νόσου, φαρμάκου και συννοσηροτήτων.

5

Χορήγηση & παρακολούθηση

Η χορήγηση των βιολογικών παραγόντων ακολουθεί τυποποιημένα πρωτόκολλα
με στόχο τη μέγιστη αποτελεσματικότητα και την έγκαιρη αναγνώριση ανεπιθύμητων ενεργειών.
Η παρακολούθηση είναι συνεχής και προσαρμόζεται στο φάρμακο και τη νόσο.

Τρόποι χορήγησης

• Ενδοφλέβια έγχυση (IV): σε νοσοκομειακό/ημερήσιο νοσηλευτικό χώρο, με παρακολούθηση κατά την έγχυση.
• Υποδόρια ένεση (SC): στο σπίτι μετά από εκπαίδευση· συνήθως κάθε 1–4 εβδομάδες.

Συνδυασμοί θεραπειών

• Μεθοτρεξάτη: συχνός συνδυασμός στη ρευματοειδή αρθρίτιδα για
  μείωση ανοσογονικότητας και καλύτερη ανταπόκριση.
• Κορτικοστεροειδή: χαμηλές δόσεις, συνήθως προσωρινά, μέχρι να δράσει ο βιολογικός.

Παρακολούθηση στην πράξη

• Κλινική εκτίμηση: συμπτώματα, πόνος, δυσκαμψία, δερματικές βλάβες, ποιότητα ζωής.
• Εργαστηριακά: Γενική αίματος, AST/ALT, CRP/ΤΚΕ ανά 8–12 εβδομάδες.
• Λοίμωξη: αξιολόγηση σε κάθε επίσκεψη (πυρετός, βήχας, ουρολογικά συμπτώματα).

Συμμόρφωση & ασφάλεια

• Τήρηση σταθερού μεσοδιαστήματος δόσεων.
• Αποφυγή αυθαίρετης διακοπής (κίνδυνος υποτροπής).
• Άμεση ενημέρωση ιατρού για νέα συμπτώματα.

Η σωστή χορήγηση και η τακτική παρακολούθηση
εξασφαλίζουν μέγιστο θεραπευτικό όφελος με ελεγχόμενο κίνδυνο.

6

Πότε φαίνεται το αποτέλεσμα

Ενδεικτικός χρόνος ανταπόκρισης ανά πάθηση

Τι να περιμένει ο ασθενής

• Η βελτίωση είναι προοδευτική: πρώτα μειώνονται τα συμπτώματα και ακολουθούν οι δείκτες φλεγμονής.
• Σε περίπου 1 στους 4 ασθενείς απαιτείται αλλαγή κατηγορίας μετά από 3–6 μήνες αν δεν υπάρξει επαρκής ανταπόκριση.
• Η μακροχρόνια συνέχιση (>1 έτος) συνδέεται με σταθερή ύφεση και μικρότερη ανάγκη για κορτικοστεροειδή.

Η συχνή παρακολούθηση με CRP, ΤΚΕ, καλπροτεκτίνη και (όπου ενδείκνυται) επίπεδα φαρμάκου
βοηθά στη βέλτιστη προσαρμογή της θεραπείας.

7

Ανεπιθύμητες ενέργειες & διαχείριση

Συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες

• Τοπικές αντιδράσεις στη θέση ένεσης: ερυθρότητα, κνησμός ή ήπιο άλγος· συνήθως υποχωρούν εντός 24–48 ωρών.
• Αντιδράσεις κατά τη διάρκεια έγχυσης (IV): πυρετός, ρίγος, κεφαλαλγία, ναυτία· αντιμετωπίζονται με βραδύτερη έγχυση ή προθεραπεία με αντιισταμινικό.
• Ήπιες λοιμώξεις: φαρυγγίτιδα, βρογχίτιδα, έρπης, ουρολοιμώξεις· απαιτείται ενημέρωση του ιατρού αν ο πυρετός επιμένει.

Σοβαρότερες ή σπανιότερες επιπλοκές

• Φυματίωση ή επανενεργοποίηση HBV: προκύπτουν σε ανεπαρκή προέλεγχο ή διακοπή προφύλαξης· τα anti-TNF έχουν τη μεγαλύτερη συσχέτιση.
• Κυτταροπενίες: μείωση λευκών ή αιμοπεταλίων· απαιτείται CBC ανά 8–12 εβδομάδες.
• Αυξημένες τρανσαμινάσες: συνήθως παροδικές· διακοπή ή αλλαγή φαρμάκου αν υπερβούν 3× ULN.
• Νευρολογικές επιπλοκές: πολύ σπάνιες απομυελινωτικές διαταραχές (οπτική νευρίτιδα, MS-like) κυρίως με anti-TNF.
• Καρδιακή ανεπάρκεια: αντένδειξη για ορισμένα anti-TNF· ελέγχεται πριν την έναρξη.
• Αναφυλακτικές αντιδράσεις: εξαιρετικά σπάνιες· συνήθως στην 1η–2η έγχυση και αντιμετωπίζονται άμεσα σε νοσοκομειακό περιβάλλον.

Διαχείριση & παρακολούθηση

Εργαστηριακή παρακολούθηση

• Ανά 8–12 εβδομάδες: Γενική αίματος, AST/ALT, CRP, ΤΚΕ.
• Ετήσια επανεκτίμηση: Mantoux ή QuantiFERON σε άτομα υψηλού κινδύνου.
• HBV DNA / HCV RNA: κάθε 6 μήνες σε φορείς ή με θετικούς δείκτες.
• Αντι-φαρμακευτικά αντισώματα: όπου διαθέσιμα (ιδίως σε anti-TNF) για εκτίμηση ανοσογονικότητας.

Επικοινωνήστε άμεσα με τον θεράποντα ιατρό σε περίπτωση πυρετού, επίμονου βήχα,
απώλειας βάρους, ίκτερου ή νέου εξανθήματος.

8

Ειδικοί πληθυσμοί

Η χρήση βιολογικών παραγόντων σε ειδικούς πληθυσμούς απαιτεί
εξατομικευμένη εκτίμηση οφέλους–κινδύνου
και στενή συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό.

• Κύηση / Γαλουχία:
  Ορισμένοι βιολογικοί παράγοντες μπορούν να συνεχιστούν
  έως συγκεκριμένη εβδομάδα κύησης·
  η απόφαση εξατομικεύεται ανάλογα με το φάρμακο,
  τη δραστηριότητα της νόσου και τις διεθνείς οδηγίες.
• Ηλικιωμένοι:
  Παρατηρείται αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων
  λόγω συννοσηροτήτων και ανοσογήρανσης·
  απαιτείται στενή κλινική και εργαστηριακή επιτήρηση.
• Χρόνια HBV / HCV:
  Απαιτείται έλεγχος ιικού φορτίου και
  αντιική προφύλαξη ή θεραπεία
  σύμφωνα με ηπατολογικές οδηγίες
  πριν από την έναρξη ανοσοκαταστολής.

9
Τι κάνουμε αν δεν υπάρχει ανταπόκριση στη θεραπεία

Αν ένας βιολογικός παράγοντας δεν αποδώσει μέσα σε 12–24 εβδομάδες, η θεραπεία δεν θεωρείται αυτόματα αποτυχημένη.
Προηγείται συστηματική επανεκτίμηση πριν από κάθε αλλαγή.

Βήματα επανεκτίμησης

• Επιβεβαίωση ενεργότητας νόσου: κλινικοί δείκτες (DAS28, PASI, ASDAS) και CRP/ΤΚΕ ή καλπροτεκτίνη.
• Συμμόρφωση & φαρμακοκινητική: σωστή χορήγηση και, όπου υπάρχει δυνατότητα, μέτρηση επιπέδων φαρμάκου/αντισωμάτων.
• Δοσολογία: έλεγχος αν απαιτείται αύξηση δόσης ή μείωση μεσοδιαστήματος.

Στρατηγικές αλλαγής

• Αλλαγή εντός ίδιας κατηγορίας: συχνή επιλογή σε δευτεροπαθή απώλεια ανταπόκρισης.
• Αλλαγή μηχανισμού δράσης: προτιμάται σε πρωτοπαθή αποτυχία.
• Συνδυασμός με μεθοτρεξάτη: μειώνει ανοσογονικότητα σε anti-TNF.

10

Κίνδυνος λοιμώξεων – τι πρέπει να γνωρίζετε

Οι βιολογικοί παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο λοιμώξεων,
επειδή τροποποιούν εκλεκτικά το ανοσοποιητικό σύστημα.
Ο κίνδυνος παραμένει διαχειρίσιμος όταν προηγείται σωστός προληπτικός έλεγχος
και τηρείται τακτική παρακολούθηση.

Λοιμώξεις αυξημένου κινδύνου

• Φυματίωση (TB): κυρίως με anti-TNF· αφορά λανθάνουσα επανενεργοποίηση χωρίς προφύλαξη.
• Ιοί ήπατος (HBV/HCV): πιθανή επανενεργοποίηση σε φορείς χωρίς αντιική κάλυψη.
• Ευκαιριακές λοιμώξεις: έρπης ζωστήρας, πνευμονία από άτυπα παθογόνα, μυκητιάσεις (σπάνια).

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο

• Συνδυασμός με κορτικοστεροειδή ή άλλα ανοσοκατασταλτικά.
• Ηλικία >65 ετών και πολλαπλές συννοσηρότητες.
• Ανεπαρκής εμβολιαστική κάλυψη.
• Ιστορικό συχνών λοιμώξεων.

Πότε επικοινωνείτε άμεσα με ιατρό

• Πυρετός >38°C που επιμένει ή συνοδεύεται από ρίγος.
• Επίμονος βήχας, δύσπνοια ή νυχτερινοί ιδρώτες.
• Επώδυνο εξάνθημα με φυσαλίδες (ύποπτο για έρπητα ζωστήρα).
• Δυσουρία ή συμπτώματα ουρολοίμωξης που δεν υποχωρούν.

Η πρόληψη περιλαμβάνει προ-θεραπευτικό έλεγχο (TB, HBV/HCV),
επικαιροποίηση εμβολιασμών και τακτική εργαστηριακή παρακολούθηση.

11

Ανεπιθύμητες ενέργειες – συνοπτικά

Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες των βιολογικών παραγόντων είναι
ήπιες, προβλέψιμες και αναστρέψιμες.
Οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες και συνήθως προλαμβάνονται
με σωστό προληπτικό έλεγχο και παρακολούθηση.

Πολύ συχνές / συχνές

• Τοπικές αντιδράσεις στο σημείο ένεσης: ερυθρότητα, άλγος, κνησμός (υποχωρούν σε 24–48 ώρες).
• Ήπιες λοιμώξεις ανώτερου αναπνευστικού: ρινίτιδα, φαρυγγίτιδα, βήχας.

Λιγότερο συχνές

• Κεφαλαλγία, κόπωση, ναυτία τις πρώτες εβδομάδες.
• Παροδική αύξηση τρανσαμινασών (συνήθως χωρίς συμπτώματα).

Σπάνιες αλλά σοβαρές

• Σοβαρές λοιμώξεις: πνευμονία, φυματίωση, σηψαιμία.
• Επανενεργοποίηση HBV χωρίς αντιική προφύλαξη.
• Αναφυλακτική αντίδραση ή σοβαρή υπερευαισθησία (κυρίως σε IV σκευάσματα).

Για αναλυτική περιγραφή, μηχανισμούς και διαχείριση,
δείτε την ενότητα «Ανεπιθύμητες ενέργειες & διαχείριση».

12

Εργαστηριακές εξετάσεις παρακολούθησης

Κατά τη θεραπεία με βιολογικούς παράγοντες απαιτείται συστηματικός εργαστηριακός έλεγχος,
ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια, η αποτελεσματικότητα
και η έγκαιρη αναγνώριση ανεπιθύμητων ενεργειών ή λοιμώξεων.

Βασικός έλεγχος ρουτίνας (ανά 8–12 εβδομάδες)

• Γενική αίματος (CBC): έλεγχος λευκοπενίας, ουδετεροπενίας ή θρομβοπενίας.
• Ηπατικά ένζυμα (AST, ALT ± ALP, χολερυθρίνη): ανίχνευση ηπατοτοξικότητας.
• Δείκτες φλεγμονής: CRP και ΤΚΕ για εκτίμηση ανταπόκρισης.
• Νεφρική λειτουργία: κρεατινίνη / eGFR, ιδίως σε συνδυασμούς θεραπειών.

Εξετάσεις ειδικών ενδείξεων (κατά περίπτωση)

• Καλπροτεκτίνη κοπράνων: σε νόσο Crohn ή ελκώδη κολίτιδα για αντικειμενική εκτίμηση ύφεσης.
• HBV DNA / HCV RNA: κάθε 3–6 μήνες σε φορείς ή anti-HBc(+).
• QuantiFERON-TB ή Mantoux: ετήσιος επανέλεγχος σε ασθενείς υψηλού κινδύνου.
• Λιπίδια: κυρίως σε anti-IL-6 (π.χ. tocilizumab).

Το ακριβές πρόγραμμα εξετάσεων εξατομικεύεται ανάλογα με
το φάρμακο, τη νόσο, τις συννοσηρότητες και το ιστορικό λοιμώξεων.

13

Αποθήκευση, ψυγείο & ταξίδια

Οι περισσότεροι βιολογικοί παράγοντες είναι ευαίσθητα βιολογικά σκευάσματα
και απαιτούν σωστή συντήρηση ώστε να διατηρούν σταθερότητα και αποτελεσματικότητα.
Η λανθασμένη αποθήκευση μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια δράσης χωρίς εμφανή αλλοίωση.

Αποθήκευση στο σπίτι

• Θερμοκρασία: ψυγείο στους 2–8°C (όχι κατάψυξη).
• Θέση: μεσαίο ράφι· αποφεύγετε πόρτα ψυγείου (θερμικές διακυμάνσεις).
• Συσκευασία: παραμένει στο αρχικό κουτί για προστασία από φως.
• Έλεγχος: μην χρησιμοποιείτε αν το διάλυμα είναι θολό, με σωματίδια ή έχει παγώσει.

Χρήση εκτός ψυγείου (όπου επιτρέπεται)

• Ορισμένοι παράγοντες μπορούν να παραμείνουν σε θερμοκρασία δωματίου για περιορισμένο χρόνο (π.χ. 7–28 ημέρες).
• Μετά την έξοδο από το ψυγείο δεν επανατοποθετούνται.
• Ακολουθείτε πάντα το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου φαρμάκου.

Ταξίδια & μεταφορά

• Ισοθερμική θήκη: με παγοκύστες (όχι άμεση επαφή με το φιαλίδιο).
• Χρόνος μεταφοράς: όσο το δυνατόν συντομότερος.
• Αεροπορικά ταξίδια: μεταφορά στη χειραποσκευή, μαζί με ιατρική βεβαίωση.
• Ξενοδοχεία: επιβεβαιώστε πρόσβαση σε ψυγείο (2–8°C).

Η σωστή αποθήκευση διασφαλίζει ότι κάθε δόση αποδίδει το μέγιστο θεραπευτικό όφελος.

14

Διακοπή βιολογικού παράγοντα – πότε, γιατί και τι ακολουθεί

Η διακοπή βιολογικού παράγοντα δεν γίνεται αυθαίρετα.
Αποφασίζεται από τον θεράποντα ιατρό όταν το όφελος δεν υπερτερεί του κινδύνου
ή όταν υπάρχουν συγκεκριμένες κλινικές ενδείξεις.

Πότε απαιτείται προσωρινή διακοπή

• Οξεία λοίμωξη: πυρετός, πνευμονία, ουρολοίμωξη, COVID-19 με συμπτώματα.
• Χειρουργική επέμβαση: διακοπή 1–2 δοσολογικά διαστήματα πριν και επανέναρξη μετά από επούλωση.
• Σοβαρές εργαστηριακές διαταραχές: ουδετεροπενία, AST/ALT >3× ULN.

Πότε απαιτείται οριστική διακοπή

• Σοβαρή λοίμωξη (π.χ. ενεργός φυματίωση, σηψαιμία).
• Επανενεργοποίηση HBV χωρίς δυνατότητα ασφαλούς αντιικής προφύλαξης.
• Σοβαρή αλλεργική / αναφυλακτική αντίδραση.
• Απομυελινωτικό συμβάν ή αποδεδειγμένη καρδιακή επιδείνωση (σε anti-TNF).

Τι συμβαίνει μετά τη διακοπή

• Σε πολλούς ασθενείς η νόσος παραμένει σε ύφεση για εβδομάδες ή μήνες.
• Σε υποτροπή, εξετάζεται επανέναρξη ή αλλαγή κατηγορίας.
• Η σταδιακή διακοπή (spacing δόσεων) προτιμάται όταν είναι εφικτή.

Η απόφαση διακοπής ή επανέναρξης βασίζεται στη δραστηριότητα της νόσου,
τους δείκτες φλεγμονής (CRP, ΤΚΕ, καλπροτεκτίνη),
το ιστορικό λοιμώξεων και το συνολικό προφίλ ασφάλειας.

15

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

16

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

17

Βιβλιογραφία