Ακμή: Αίτια, Ορμόνες & Πότε Χρειάζονται Εξετάσεις Αίματος
Στον οδηγό αυτό αναλύουμε πότε χρειάζονται
εξετάσεις αίματος για την ακμή
και τι ακριβώς ελέγχεται.
Η ακμή δεν είναι πάντα «δερματικό» πρόβλημα. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις σχετίζεται με
ορμόνες, ινσουλίνη, θυρεοειδή ή μεταβολικό υπόστρωμα.
Οι εξετάσεις αίματος δεν χρειάζονται σε όλους, αλλά όταν γίνουν σωστά,
βοηθούν στη στοχευμένη αντιμετώπιση.
1
Τι είναι η ακμή
Η ακμή είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση του δέρματος
που προσβάλλει τους σμηγματογόνους αδένες
και τους θύλακες των τριχών.
Εμφανίζεται συχνότερα στο πρόσωπο,
αλλά μπορεί να επεκταθεί
στο στήθος, την πλάτη και τους ώμους.
Παρότι συχνά θεωρείται
«πρόβλημα της εφηβείας»,
ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών
συνεχίζει να εμφανίζει ακμή
και στην ενήλικη ζωή,
ιδιαίτερα μετά τα 25–30 έτη.
Η ακμή δεν αποτελεί μόνο αισθητικό ζήτημα.
Σε μέτριες και σοβαρές μορφές
μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογία,
την αυτοεκτίμηση
και την ποιότητα ζωής,
ιδίως όταν είναι επίμονη
ή αφήνει ουλές.
Για τον λόγο αυτό,
η σωστή κατανόηση των αιτίων της ακμής
και η εξατομικευμένη αντιμετώπιση
έχουν ιδιαίτερη σημασία,
ώστε η θεραπεία να είναι
αποτελεσματική και ασφαλής.
2
Πώς δημιουργείται η ακμή
Η ακμή αποτελεί αποτέλεσμα ενός πολυπαραγοντικού μηχανισμού.
Δεν οφείλεται σε έναν μόνο λόγο,
αλλά στη συνδυασμένη δράση
διαφόρων βιολογικών διεργασιών
που εξελίσσονται ταυτόχρονα στο δέρμα
και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Η διαδικασία ξεκινά συνήθως
από τη λειτουργία των σμηγματογόνων αδένων
και εξελίσσεται σταδιακά,
οδηγώντας σε φλεγμονώδεις ή μη βλάβες,
ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια των παραγόντων.
- Αυξημένη παραγωγή σμήγματος:
κυρίως υπό την επίδραση των ανδρογόνων ορμονών,
η οποία δημιουργεί λιπαρό περιβάλλον
και ευνοεί την απόφραξη των πόρων. - Απόφραξη των πόρων:
νεκρά κύτταρα του δέρματος και σμήγμα
εμποδίζουν τη φυσιολογική αποχέτευση
των σμηγματογόνων αδένων,
οδηγώντας στο σχηματισμό φαγεσώρων. - Πολλαπλασιασμός βακτηρίων:
το Cutibacterium acnes
(πρώην Propionibacterium acnes),
γνωστό και ως «βακτήριο της ακμής»,
αναπτύσσεται ευκολότερα
μέσα στους αποφραγμένους πόρους,
όπου το περιβάλλον είναι φτωχό σε οξυγόνο. - Φλεγμονώδης αντίδραση:
το ανοσοποιητικό σύστημα ενεργοποιείται,
προκαλώντας ερυθρότητα, οίδημα και πόνο,
που χαρακτηρίζουν τις φλεγμονώδεις βλάβες της ακμής.
Οι ορμόνες παίζουν κεντρικό ρόλο
στην εμφάνιση και την ένταση της ακμής,
ιδιαίτερα κατά την εφηβεία,
αλλά και στην ενήλικη ζωή.
Αυτό εξηγεί γιατί σε ορισμένα άτομα
η ακμή σχετίζεται με τον εμμηνορρυσιακό κύκλο,
την εγκυμοσύνη
ή άλλες ενδοκρινικές διαταραχές.
3
Τύποι ακμής
Η ακμή δεν εμφανίζεται με την ίδια μορφή σε όλους.
Η ταξινόμησή της βοηθά τόσο στη διάγνωση
όσο και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.
- Μη φλεγμονώδης ακμή:
φαγεσώροι (λευκά και μαύρα στίγματα). - Φλεγμονώδης ακμή:
βλατίδες και φλύκταινες με ερυθρότητα. - Οζώδης / κυστική ακμή:
βαθιές, επώδυνες βλάβες με αυξημένο κίνδυνο ουλών. - Ακμή ενηλίκων:
εμφανίζεται ή επιμένει μετά τα 25–30 έτη.
Ιδιαίτερη κλινική σημασία έχει η
εντοπισμένη ακμή στο πηγούνι και τη γνάθο,
η οποία συχνά σχετίζεται με ορμονικούς παράγοντες.
4
Πότε χρειάζονται εξετάσεις αίματος
Οι εξετάσεις αίματος δεν είναι απαραίτητες σε όλους
τους ασθενείς με ακμή.
Στις περισσότερες ήπιες ή μέτριες περιπτώσεις,
η κλινική εκτίμηση από τον ιατρό
και η κατάλληλη τοπική θεραπεία
είναι επαρκείς για τον έλεγχο των συμπτωμάτων.
Στοχευμένος εργαστηριακός έλεγχος
συνιστάται όταν υπάρχει υποψία
ότι η ακμή αποτελεί εκδήλωση υποκείμενης διαταραχής
και όχι απλώς μεμονωμένο δερματικό πρόβλημα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις,
οι εξετάσεις βοηθούν να κατανοηθεί
το συνολικό ορμονικό ή μεταβολικό υπόστρωμα.
Ενδείξεις που μπορεί να δικαιολογούν
εργαστηριακό έλεγχο περιλαμβάνουν:
- Ακμή μετά τα 25 έτη με τάση επιδείνωσης
- Εντόπιση στο πηγούνι και τη γνάθο,
ιδιαίτερα στις γυναίκες - Ακανόνιστος εμμηνορρυσιακός κύκλος
- Συνύπαρξη τριχοφυΐας ή αλωπεκίας
- Αντοχή σε σωστή τοπική ή συστηματική αγωγή
Σε αυτές τις περιπτώσεις,
οι εξετάσεις αίματος δεν γίνονται
«για να βρεθεί κάτι»,
αλλά για να καθοδηγήσουν
μια πιο εξατομικευμένη και αποτελεσματική προσέγγιση,
αποφεύγοντας άσκοπες θεραπείες ή παρεμβάσεις.
5
Ορμονική ακμή – τι ελέγχουμε
Η ορμονική ακμή σχετίζεται κυρίως
με τη δράση των ανδρογόνων.
Ακόμη και όταν οι ορμόνες βρίσκονται
εντός φυσιολογικών ορίων,
η αυξημένη ευαισθησία των σμηγματογόνων αδένων
μπορεί να προκαλέσει έντονη ακμή.
- Ολική τεστοστερόνη
- SHBG (για έμμεση εκτίμηση ελεύθερης τεστοστερόνης)
- DHEA-S
- Προλακτίνη
- TSH ± FT4
Η σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων
γίνεται πάντα σε συνδυασμό
με την κλινική εικόνα και το ιστορικό.
6
Ακμή και Πολυκυστικές Ωοθήκες (PCOS)
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) αποτελεί
μία από τις συχνότερες ενδοκρινικές διαταραχές
στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας.
Η ακμή είναι από τα πιο συχνά δερματικά του χαρακτηριστικά,
ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με
αυξημένη τριχοφυΐα, ακανόνιστο κύκλο ή δυσκολία απώλειας βάρους.
Στο PCOS παρατηρείται συχνά υπερανδρογονισμός
και αντίσταση στην ινσουλίνη,
παράγοντες που επιδεινώνουν την παραγωγή σμήγματος
και τη φλεγμονή του δέρματος.
- Ορμονικός έλεγχος (LH, FSH όπου ενδείκνυται)
- Ανδρογόνα (τεστοστερόνη, DHEA-S)
- Μεταβολικός έλεγχος
Η αναγνώριση του PCOS έχει σημασία,
καθώς η αντιμετώπιση δεν περιορίζεται στο δέρμα,
αλλά αφορά τη συνολική υγεία της γυναίκας.
7
Ινσουλίνη και ακμή
Η σχέση της ακμής με την ινσουλίνη
είναι ιδιαίτερα σημαντική αλλά συχνά παραβλέπεται.
Η υπερινσουλιναιμία αυξάνει έμμεσα
την παραγωγή ανδρογόνων
και ενισχύει τη λιπαρότητα του δέρματος.
Ασθενείς με ακμή που συνοδεύεται από
αύξηση βάρους, λιγούρες για υδατάνθρακες
ή οικογενειακό ιστορικό διαβήτη,
ενδέχεται να ωφεληθούν από μεταβολικό έλεγχο.
- Γλυκόζη νηστείας
- Ινσουλίνη νηστείας
- Υπολογισμός HOMA-IR
- HbA1c
Η αντιμετώπιση της αντίστασης στην ινσουλίνη
μπορεί να βελτιώσει όχι μόνο την ακμή,
αλλά και τη συνολική μεταβολική υγεία.
.
8
Θυρεοειδής και δέρμα
Ο θυρεοειδής αδένας ρυθμίζει τον μεταβολισμό
και επηρεάζει πολλές λειτουργίες του οργανισμού,
μεταξύ των οποίων και την υγεία του δέρματος.
Όταν η λειτουργία του δεν είναι φυσιολογική,
μπορεί να εμφανιστούν μεταβολές
στη λιπαρότητα, την υφή
και την ικανότητα επούλωσης του δέρματος.
Οι διαταραχές του θυρεοειδούς
δεν αποτελούν συχνή αιτία ακμής.
Ωστόσο, σε ορισμένα άτομα
μπορούν να λειτουργήσουν
ως επιβαρυντικός παράγοντας,
ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν
ορμονικές ή μεταβολικές διαταραχές.
Ο εργαστηριακός έλεγχος είναι απλός
και περιλαμβάνει συνήθως:
- TSH: βασικός δείκτης εκτίμησης της θυρεοειδικής λειτουργίας
- FT4: για πληρέστερη αξιολόγηση όταν η TSH δεν είναι φυσιολογική
- FT3: μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις
Ο έλεγχος του θυρεοειδούς συνιστάται κυρίως
όταν η ακμή συνοδεύεται
από κόπωση, ανεξήγητες μεταβολές βάρους,
ευαισθησία στο κρύο ή στη ζέστη
ή διαταραχές του εμμηνορρυσιακού κύκλου.
Σε απουσία τέτοιων συμπτωμάτων,
δεν απαιτείται έλεγχος ρουτίνας.
9
Έλεγχος πριν ή κατά ισοτρετινοΐνη (Roaccutane)
Η ισοτρετινοΐνη (Roaccutane)
αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές θεραπείες
για τη σοβαρή, οζώδη ή ανθεκτική ακμή.
Δρα μειώνοντας δραστικά την παραγωγή σμήγματος,
την απόφραξη των πόρων και τη φλεγμονή.
Παρά την υψηλή αποτελεσματικότητά της,
η ισοτρετινοΐνη απαιτεί
συστηματική εργαστηριακή παρακολούθηση,
καθώς μπορεί να επηρεάσει
τη λειτουργία του ήπατος
και τον μεταβολισμό των λιπιδίων.
Ο έλεγχος αυτός διασφαλίζει
την ασφαλή συνέχιση της θεραπείας
και την έγκαιρη αναγνώριση ανεπιθύμητων ενεργειών.
Βασικές εξετάσεις που ελέγχονται
- AST, ALT, γ-GT:
Δείκτες ηπατικής λειτουργίας.
Η ισοτρετινοΐνη μεταβολίζεται στο ήπαρ
και σε ορισμένους ασθενείς
μπορεί να προκαλέσει παροδική αύξηση των τρανσαμινασών. - Τριγλυκερίδια:
Η θεραπεία μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα τριγλυκεριδίων,
ιδιαίτερα σε άτομα με προϋπάρχουσα δυσλιπιδαιμία
ή μεταβολικό υπόστρωμα. - Χοληστερόλη (ολική, LDL, HDL):
Αξιολογείται το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ,
καθώς ενδέχεται να παρατηρηθούν μεταβολές
κατά τη διάρκεια της αγωγής. - Τεστ κύησης (όπου απαιτείται):
Η ισοτρετινοΐνη είναι αυστηρά αντενδείκνυται στην εγκυμοσύνη,
καθώς είναι τερατογόνος.
Ο έλεγχος γίνεται σύμφωνα με το ιατρικό πρωτόκολλο.
Οι εξετάσεις πραγματοποιούνται συνήθως
πριν την έναρξη της θεραπείας
και επαναλαμβάνονται
σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα,
ανάλογα με τη διάρκεια της αγωγής
και τα αρχικά ευρήματα.
Ο τακτικός εργαστηριακός έλεγχος
δεν αποσκοπεί στη διακοπή της θεραπείας,
αλλά στην ασφαλή και εξατομικευμένη χρήση
ενός ιδιαίτερα αποτελεσματικού φαρμάκου,
με το μέγιστο όφελος για τον ασθενή.
10
Ελλείψεις βιταμινών & ιχνοστοιχείων
Ορισμένες ελλείψεις μπορεί να επηρεάσουν
την υγεία του δέρματος,
χωρίς όμως να αποτελούν
πρωτογενή αιτία ακμής.
Ο έλεγχος γίνεται μόνο
όταν υπάρχει κλινική ένδειξη.
- 25-OH Βιταμίνη D
- Φερριτίνη
- Βιταμίνη B12 / Φυλλικό οξύ
Η άσκοπη λήψη συμπληρωμάτων
χωρίς τεκμηριωμένη έλλειψη
δεν συνιστάται.
11
Τι δεν χρειάζεται συνήθως να ελέγχεται
- Μαζικός ορμονικός έλεγχος χωρίς ένδειξη
- Επαναλαμβανόμενες εξετάσεις χωρίς αλλαγή συμπτωμάτων
- Εξετάσεις που δεν επηρεάζουν τη θεραπευτική απόφαση
Ο στοχευμένος έλεγχος είναι
πιο αξιόπιστος και οικονομικός
από την άσκοπη υπερδιερεύνηση.
12
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Χρειάζονται εξετάσεις αίματος σε όλους όσους έχουν ακμή;
Όχι. Στη μεγάλη πλειονότητα των ήπιων περιπτώσεων ακμής,
δεν απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος.
Οι εξετάσεις αίματος έχουν νόημα
μόνο όταν υπάρχουν συγκεκριμένες κλινικές ενδείξεις,
όπως ακμή που επιμένει στην ενήλικη ζωή,
ορμονικά συμπτώματα ή αποτυχία της συνήθους θεραπείας.
Η ακμή στο πηγούνι και στη γνάθο είναι πάντα ορμονική;
Συχνά σχετίζεται με ορμονικούς παράγοντες,
ιδιαίτερα στις γυναίκες,
αλλά δεν είναι πάντα ορμονικής αιτιολογίας.
Η εντόπιση από μόνη της δεν αρκεί για διάγνωση·
αξιολογείται πάντα σε συνδυασμό
με τον κύκλο, το ιστορικό και τα συνοδά συμπτώματα.
Μπορώ να κάνω εξετάσεις μόνος/η μου χωρίς ιατρική σύσταση;
Δεν συνιστάται.
Η άσκοπη διενέργεια εξετάσεων
μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνείες
και περιττό άγχος.
Ο σωστός έλεγχος είναι στοχευμένος
και βασίζεται σε κλινική αξιολόγηση.
Αν οι εξετάσεις είναι φυσιολογικές, σημαίνει ότι η ακμή δεν είναι ορμονική;
Όχι απαραίτητα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις,
οι τιμές των ορμονών βρίσκονται εντός φυσιολογικών ορίων,
αλλά υπάρχει αυξημένη ευαισθησία
των σμηγματογόνων αδένων στα ανδρογόνα.
Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο στους αριθμούς,
αλλά στη συνολική εικόνα.
Η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να επηρεάσει την ακμή;
Ναι.
Η υπερινσουλιναιμία μπορεί να αυξήσει έμμεσα
την παραγωγή ανδρογόνων
και να επιδεινώσει την ακμή.
Γι’ αυτό σε άτομα με ακμή και αύξηση βάρους
ή οικογενειακό ιστορικό διαβήτη,
ο μεταβολικός έλεγχος μπορεί να είναι χρήσιμος.
Οι ελλείψεις βιταμινών προκαλούν ακμή;
Οι ελλείψεις βιταμινών,
όπως φυλλικού οξέος ή βιταμίνης D,
δεν προκαλούν άμεσα ακμή.
Μπορούν όμως να επηρεάσουν
τη γενική υγεία του δέρματος
και την επούλωση.
Ο έλεγχος γίνεται μόνο όταν υπάρχει ένδειξη.
Χρειάζονται συχνές επαναλήψεις εξετάσεων κατά τη θεραπεία;
Όχι σε όλες τις περιπτώσεις.
Επαναληπτικός έλεγχος απαιτείται κυρίως
όταν χρησιμοποιούνται συγκεκριμένες θεραπείες,
όπως η ισοτρετινοΐνη,
ή όταν υπάρχουν παθολογικά ευρήματα
που χρειάζονται παρακολούθηση.
13
Κλείστε Ραντεβού
Θέλετε εργαστηριακό έλεγχο για ακμή ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;
14
Βιβλιογραφία
Journal of the American Academy of Dermatology.
https://www.jaad.org/article/S0190-9622(15)02614-6/fulltext
New England Journal of Medicine.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra1709699
Endocrine Reviews.
https://academic.oup.com/edrv/article/36/5/487/2354719
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30


