Αιματοκρίτης: Τιμές, Χαμηλός ή Υψηλός & Πώς Ερμηνεύεται στη Γενική Αίματος
Αιματοκρίτης: Φυσιολογικές Τιμές, Χαμηλός ή Υψηλός & Πώς Ερμηνεύεται
Τελευταία ενημέρωση:
Ο αιματοκρίτης δείχνει το ποσοστό των ερυθρών αιμοσφαιρίων στο αίμα.
Φυσιολογικές τιμές είναι περίπου 40–52% στους άνδρες και 36–48% στις γυναίκες.
Χαμηλές τιμές σχετίζονται συχνά με αναιμία, ενώ υψηλές με αφυδάτωση ή πολυκυτταραιμία.
Ο αιματοκρίτης αποτελεί βασική παράμετρο της γενικής εξέτασης αίματος,
η οποία περιλαμβάνει και άλλους αιματολογικούς δείκτες όπως αιμοσφαιρίνη,
λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια.
1
Τι είναι ο αιματοκρίτης
Ο αιματοκρίτης εκφράζει το ποσοστό (%) των ερυθρών αιμοσφαιρίων
στο συνολικό όγκο του αίματος. Αποτελεί βασικό δείκτη της οξυγονωτικής ικανότητας
του οργανισμού και χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική πράξη για την εκτίμηση
αναιμίας, αφυδάτωσης και διαφόρων αιματολογικών διαταραχών.
Η τιμή του αιματοκρίτη δεν αξιολογείται ποτέ μεμονωμένα· ερμηνεύεται πάντα σε
συνδυασμό με την αιμοσφαιρίνη, τον αριθμό ερυθρών και τις υπόλοιπες παραμέτρους
της γενικής αίματος.
Ο αιματοκρίτης δείχνει «πόσο συμπυκνωμένο» είναι το αίμα σε ερυθρά αιμοσφαίρια.
Χαμηλές τιμές υποδηλώνουν συχνά αναιμία, ενώ υψηλές μπορεί να σχετίζονται με
αφυδάτωση ή αυξημένη παραγωγή ερυθρών.
Στην πράξη, ο αιματοκρίτης μετριέται σχεδόν πάντα στο πλαίσιο της
γενικής εξέτασης αίματος, η οποία παρέχει συνολική εικόνα της αιματολογικής κατάστασης.
2
Φυσιολογικές τιμές αιματοκρίτη
Οι φυσιολογικές τιμές αιματοκρίτη εξαρτώνται από το φύλο και την ηλικία.
Στους ενήλικες άνδρες κυμαίνονται συνήθως μεταξύ 40–52%, ενώ στις γυναίκες
μεταξύ 36–48%. Στα παιδιά και τα νεογνά οι τιμές διαφέρουν και
προσαρμόζονται σταδιακά καθώς αναπτύσσεται ο οργανισμός.
Στην καθημερινή πράξη, μικρές αποκλίσεις από τα παραπάνω όρια δεν υποδηλώνουν πάντα
παθολογία και συχνά σχετίζονται με παροδικούς παράγοντες, όπως η ενυδάτωση ή
πρόσφατες λοιμώξεις.
Ο αιματοκρίτης αξιολογείται πάντα σε συνδυασμό με την αιμοσφαιρίνη,
τον αριθμό ερυθρών και τις υπόλοιπες παραμέτρους της γενικής αίματος·
μια μεμονωμένη τιμή δεν αρκεί για ασφαλή συμπεράσματα.
Για ολοκληρωμένη εικόνα της αιματολογικής κατάστασης, η ερμηνεία γίνεται στο πλαίσιο
της γενικής εξέτασης αίματος,
η οποία συνδυάζει όλους τους σχετικούς δείκτες.
3
Αυξημένος αιματοκρίτης – πιθανές αιτίες
Ο αυξημένος αιματοκρίτης σημαίνει ότι το ποσοστό των ερυθρών αιμοσφαιρίων
στο αίμα είναι μεγαλύτερο από το φυσιολογικό. Το συχνότερο αίτιο είναι η
αφυδάτωση, όπου μειώνεται ο όγκος του πλάσματος και το αίμα εμφανίζεται
«πυκνότερο».
Άλλες συχνές αιτίες περιλαμβάνουν χρόνια υποξία (π.χ. κάπνισμα,
διαμονή σε μεγάλο υψόμετρο, πνευμονοπάθειες), καθώς και αιματολογικές καταστάσεις
όπως η πολυκυτταραιμία, όπου υπάρχει πραγματική αύξηση της παραγωγής
ερυθρών αιμοσφαιρίων.
Ένας παροδικά αυξημένος αιματοκρίτης συχνά οφείλεται σε αφυδάτωση.
Αν όμως παραμένει υψηλός σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις,
απαιτείται περαιτέρω ιατρική διερεύνηση.
Οι εμμένουσες υψηλές τιμές μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο θρόμβωσης
και πρέπει να αξιολογούνται πάντα σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες παραμέτρους
της γενικής αίματος και το κλινικό ιστορικό.
4
Χαμηλός αιματοκρίτης – τι δείχνει
Ο χαμηλός αιματοκρίτης αποτελεί συχνό εργαστηριακό εύρημα σε
αναιμία και υποδηλώνει μειωμένο ποσοστό ερυθρών αιμοσφαιρίων στο αίμα.
Η κατάσταση αυτή μπορεί να οφείλεται σε απώλεια αίματος, έλλειψη σιδήρου,
βιταμίνης B12 ή φυλλικού οξέος, σε χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις ή σε διαταραχές
του μυελού των οστών.
Στις γυναίκες, η έμμηνος ρύση και η εγκυμοσύνη συνοδεύονται συχνά από φυσιολογικά
χαμηλότερες τιμές, χωρίς αυτό να σημαίνει πάντα παθολογία.
Ο χαμηλός αιματοκρίτης δεν αποτελεί διάγνωση από μόνος του.
Απαιτείται συνδυαστική αξιολόγηση με αιμοσφαιρίνη, αριθμό ερυθρών
και, όταν χρειάζεται, έλεγχος σιδήρου, B12 και φυλλικού οξέος.
Σε επίμονες χαμηλές τιμές ή παρουσία συμπτωμάτων (κόπωση, δύσπνοια, ζάλη),
συνιστάται ιατρική εκτίμηση για τον εντοπισμό της υποκείμενης αιτίας.
5
Πότε γίνεται η εξέταση αιματοκρίτη
Η εξέταση αιματοκρίτη πραγματοποιείται σχεδόν πάντα στο πλαίσιο της
γενικής εξέτασης αίματος, είτε προληπτικά σε τακτικό έλεγχο είτε για διερεύνηση συμπτωμάτων όπως κόπωση,
αδυναμία, ζάλη ή ωχρότητα.
Χρησιμοποιείται επίσης για την παρακολούθηση της ανταπόκρισης σε θεραπείες,
όπως η χορήγηση σιδήρου ή ερυθροποιητίνης, καθώς και σε χρόνιες παθήσεις που
επηρεάζουν την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων.
Η μέτρηση του αιματοκρίτη δεν απαιτεί ειδική προετοιμασία και γίνεται με απλή αιμοληψία.
Για αξιόπιστα αποτελέσματα συνιστάται επαρκής ενυδάτωση πριν την εξέταση.
Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων έχει νόημα μόνο όταν εξετάζεται συνολικά το αιματολογικό
προφίλ μέσω της γενικής αίματος και του κλινικού ιστορικού.
6
Συμπτώματα διαταραχών αιματοκρίτη
Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το αν ο αιματοκρίτης είναι χαμηλός ή αυξημένος.
Ο χαμηλός αιματοκρίτης συνοδεύεται συχνά από κόπωση, δύσπνοια στην κόπωση,
πονοκέφαλο, ζάλη και ενίοτε λιποθυμικά επεισόδια.
Αντίθετα, ο υψηλός αιματοκρίτης μπορεί να σχετίζεται με κεφαλαλγία,
αίσθημα «βαρέος» κεφαλιού, υπέρταση και αυξημένο κίνδυνο θρόμβωσης,
ιδιαίτερα όταν οι τιμές παραμένουν αυξημένες.
Αν τα συμπτώματα είναι έντονα ή επιμένουν, ειδικά σε συνδυασμό με παθολογικές
τιμές αιματοκρίτη, συνιστάται ιατρική αξιολόγηση για τον αποκλεισμό
υποκείμενων αιτιών.
Πολλοί ασθενείς μπορεί να μην έχουν καθόλου συμπτώματα, γι’ αυτό και η
μέτρηση του αιματοκρίτη μέσω της γενικής αίματος παραμένει βασικό εργαλείο
προληπτικού ελέγχου.
7
Διατροφή και τρόπος ζωής
Η διατροφή και ο τρόπος ζωής μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τον αιματοκρίτη,
ιδιαίτερα όταν οι αποκλίσεις οφείλονται σε διατροφικές ελλείψεις ή αφυδάτωση.
Σε χαμηλό αιματοκρίτη, η επαρκής πρόσληψη σιδήρου, βιταμίνης B12
και φυλλικού οξέος μέσω τροφών ή, όταν χρειάζεται, συμπληρωμάτων,
μπορεί να συμβάλει στη σταδιακή αποκατάσταση των τιμών.
Τροφές όπως κόκκινο κρέας, όσπρια, πράσινα φυλλώδη λαχανικά και αυγά αποτελούν
καλές πηγές των παραπάνω θρεπτικών συστατικών, ενώ η βιταμίνη C διευκολύνει
την απορρόφηση του σιδήρου όταν συνδυάζεται στο ίδιο γεύμα.
Η επαρκής ενυδάτωση είναι σημαντική, ιδιαίτερα σε αυξημένο αιματοκρίτη,
καθώς η αφυδάτωση μπορεί να προκαλέσει παροδική άνοδο των τιμών.
Σε περιπτώσεις υψηλού αιματοκρίτη, συνιστάται αποφυγή καπνίσματος,
καλή ενυδάτωση και ιατρική αξιολόγηση όταν οι τιμές παραμένουν αυξημένες,
ώστε να αποκλειστούν υποκείμενα αίτια.
8
Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση
Μια μεμονωμένη τιμή αιματοκρίτη δεν επαρκεί για διάγνωση.
Η σωστή ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με την αιμοσφαιρίνη,
τον αριθμό ερυθρών αιμοσφαιρίων και τις υπόλοιπες παραμέτρους της γενικής αίματος,
καθώς και με το κλινικό ιστορικό.
Ιατρική αξιολόγηση συνιστάται όταν οι τιμές παρουσιάζουν σημαντική απόκλιση
από τα φυσιολογικά όρια, όταν παραμένουν παθολογικές σε επαναλαμβανόμενες εξετάσεις
ή όταν συνοδεύονται από συμπτώματα.
Σε επίμονα χαμηλό ή υψηλό αιματοκρίτη, σε έντονη κόπωση, δύσπνοια,
ζάλη ή πονοκεφάλους, απαιτείται οργανωμένος εργαστηριακός έλεγχος
για τον εντοπισμό της υποκείμενης αιτίας.
Ο έγκαιρος έλεγχος επιτρέπει τη στοχευμένη αντιμετώπιση και προλαμβάνει
επιπλοκές που σχετίζονται με παρατεταμένες διαταραχές του αιματοκρίτη.
9
Αιματοκρίτης και Γενική Αίματος
Η μέτρηση του αιματοκρίτη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της
γενικής εξέτασης αίματος και δεν αξιολογείται ποτέ απομονωμένα. Μαζί με την αιμοσφαιρίνη,
τον αριθμό ερυθρών, τα λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια,
παρέχει συνολική εικόνα της αιματολογικής κατάστασης.
Η συνδυαστική ερμηνεία όλων των δεικτών είναι απαραίτητη για τη σωστή
κλινική αξιολόγηση και τον εντοπισμό πιθανών υποκείμενων αιτιών.
Ο αιματοκρίτης αποκτά πραγματική διαγνωστική αξία μόνο όταν
συνεκτιμάται με όλες τις παραμέτρους της γενικής αίματος
και το ατομικό ιστορικό του εξεταζόμενου.
Για πλήρη εικόνα όλων των αιματολογικών παραμέτρων και αναλυτική ερμηνεία,
δείτε τον οδηγό μας: Δείτε επίσης: Γενική Αίματος – πλήρης ανάλυση όλων των δεικτών.
10
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Μπορεί η αφυδάτωση να ανεβάσει τον αιματοκρίτη;
Ναι — η αφυδάτωση μειώνει το πλάσμα και προκαλεί παροδική αύξηση του αιματοκρίτη.
Ο χαμηλός αιματοκρίτης σημαίνει πάντα αναιμία;
Όχι — χρειάζεται συνδυαστική αξιολόγηση με αιμοσφαιρίνη και άλλα ευρήματα.
Πρέπει να είμαι νηστικός για την εξέταση;
Όχι — ο αιματοκρίτης μετριέται με απλή αιμοληψία χωρίς ειδική προετοιμασία.
Πόσο συχνά πρέπει να ελέγχεται;
Συνήθως ελέγχεται στο πλαίσιο της γενικής αίματος, προληπτικά ή όταν υπάρχουν συμπτώματα.
Μπορεί να αλλάξει γρήγορα ο αιματοκρίτης;
Ναι — μπορεί να μεταβληθεί μέσα σε λίγες ημέρες λόγω αφυδάτωσης, αιμορραγίας ή θεραπείας.
Τι σημαίνει αιματοκρίτης 30 ή 50;
Τιμές γύρω στο 30% υποδηλώνουν συνήθως αναιμία, ενώ τιμές κοντά στο 50% μπορεί να σχετίζονται με αφυδάτωση ή αυξημένη παραγωγή ερυθρών.
Επηρεάζει το κάπνισμα τον αιματοκρίτη;
Ναι — το κάπνισμα μπορεί να αυξήσει τον αιματοκρίτη λόγω χρόνιας υποξίας και διέγερσης της παραγωγής ερυθρών αιμοσφαιρίων.
11
Κλείστε Ραντεβού
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
12
Βιβλιογραφία
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra0800959
https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/hematocrit/about/pac-20384728
https://www.cancer.gov/types/myeloproliferative/patient/polycythemia-vera-treatment-pdq
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/anaemia
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
