Vafseo: Αναιμία στη Χρόνια Νεφρική Νόσο και Εξετάσεις Αίματος

Το Vafseo είναι από του στόματος θεραπεία για τη συμπτωματική αναιμία της χρόνιας νεφρικής νόσου σε ενήλικες υπό χρόνια αιμοκάθαρση.

Η αιμοσφαιρίνη καθοδηγεί τη δόση, ενώ η γενική αίματος, η φερριτίνη, ο κορεσμός τρανσφερρίνης (TSAT), η ALT, η AST και η χολερυθρίνη είναι βασικές εξετάσεις ασφάλειας και αποτελεσματικότητας.

1Τι είναι το Vafseo και τι περιέχει

Το Vafseo είναι από του στόματος φάρμακο για τη θεραπεία της συμπτωματικής αναιμίας που συνδέεται με χρόνια νεφρική νόσο σε ενήλικες οι οποίοι υποβάλλονται σε χρόνια αιμοκάθαρση. Περιέχει τη δραστική ουσία βαδαδουστάτη (vadadustat).

Ανήκει στους αναστολείς των προλυλοϋδροξυλασών του επαγόμενου από υποξία παράγοντα, γνωστούς ως HIF-PH inhibitors. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν εγκριθεί δισκία 150 mg, 300 mg και 450 mg.

Η θεραπεία συνδέεται στενά με εργαστηριακές εξετάσεις. Η αιμοσφαιρίνη καθοδηγεί την προσαρμογή της δόσης, ενώ φερριτίνη, κορεσμός τρανσφερρίνης, γενική αίματος και ηπατικά ένζυμα είναι απαραίτητα για την ασφαλή παρακολούθηση.

2Σε ποιους ασθενείς χορηγείται

Η ευρωπαϊκή ένδειξη είναι συγκεκριμένη: το Vafseo χορηγείται για συμπτωματική αναιμία που σχετίζεται με χρόνια νεφρική νόσο σε ενήλικες υπό χρόνια αιμοκάθαρση.

Δεν αποτελεί γενικό φάρμακο για κάθε μορφή αναιμίας, ούτε για όλους τους ασθενείς με μειωμένο eGFR που δεν κάνουν αιμοκάθαρση. Πριν από την έναρξη πρέπει να διερευνηθούν άλλες αιτίες, όπως έλλειψη σιδήρου, Β12 ή φυλλικού οξέος, αιμορραγία, αιμόλυση, λοίμωξη και χρόνια φλεγμονή.

Η θεραπεία πρέπει να αρχίζει από ιατρό με εμπειρία στη διαχείριση της αναιμίας της χρόνιας νεφρικής νόσου.

3Γιατί η χρόνια νεφρική νόσος προκαλεί αναιμία

Οι νεφροί παράγουν ερυθροποιητίνη, ορμόνη που διεγείρει τον μυελό των οστών να δημιουργεί ερυθρά αιμοσφαίρια. Στη χρόνια νεφρική νόσο η παραγωγή της μειώνεται και η αιμοσφαιρίνη μπορεί να πέσει.

Παράλληλα, η χρόνια φλεγμονή αυξάνει την εψιδίνη και περιορίζει τη διαθεσιμότητα του σιδήρου. Οι απώλειες αίματος από τις συνεδρίες αιμοκάθαρσης, οι συχνές αιμοληψίες, η μειωμένη διάρκεια ζωής των ερυθρών και οι διατροφικές ελλείψεις επιβαρύνουν περαιτέρω την αναιμία.

Δείτε τον αναλυτικό οδηγό για νεφρική ανεπάρκεια και εργαστηριακό έλεγχο.

4Πώς δρα η βαδαδουστάτη

Η βαδαδουστάτη αναστέλλει τα ένζυμα HIF-prolyl hydroxylase. Έτσι σταθεροποιείται ο παράγοντας HIF, ο οποίος ενεργοποιεί γονίδια που συμμετέχουν στην προσαρμογή του οργανισμού σε χαμηλή διαθεσιμότητα οξυγόνου.

Το αποτέλεσμα είναι αύξηση της ενδογενούς ερυθροποιητίνης, καλύτερη κινητοποίηση του σιδήρου και ενίσχυση της παραγωγής ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η αύξηση της αιμοσφαιρίνης είναι σταδιακή και όχι άμεση.

Ο στόχος δεν είναι η υπερβολική αύξηση της Hb, αλλά η διατήρησή της σε ασφαλές εύρος που μειώνει τα συμπτώματα και την ανάγκη μετάγγισης χωρίς να αυξάνει υπερβολικά τον θρομβωτικό κίνδυνο.

5Έλεγχος πριν από την έναρξη

Πριν χορηγηθεί Vafseo πρέπει να επιβεβαιωθεί ότι η αναιμία σχετίζεται με τη χρόνια νεφρική νόσο και να αξιολογηθούν διορθώσιμες αιτίες.

6Αιμοσφαιρίνη: η βασική εξέταση παρακολούθησης

Η αιμοσφαιρίνη είναι η βασική μέτρηση αποτελεσματικότητας και ασφάλειας. Κατά την έναρξη ή μετά από προσαρμογή της δόσης ελέγχεται κάθε δύο εβδομάδες μέχρι να σταθεροποιηθεί.

Μετά τη σταθεροποίηση ελέγχεται τουλάχιστον μία φορά τον μήνα. Η τάση στον χρόνο είναι σημαντικότερη από μία μεμονωμένη τιμή.

Το ευρωπαϊκό εύρος-στόχος για τη ρύθμιση της δόσης είναι συνήθως 10–12 g/dL. Η απόφαση εξατομικεύεται ανάλογα με τα συμπτώματα, τον ρυθμό μεταβολής, το ιστορικό θρομβώσεων και τον κίνδυνο μετάγγισης.

7Γενική αίματος, MCV, MCH και δικτυοερυθροκύτταρα

Η γενική αίματος δεν περιορίζεται στην αιμοσφαιρίνη. Ο αιματοκρίτης, ο αριθμός ερυθρών, το MCV, το MCH και το RDW βοηθούν να εντοπιστεί αν υπάρχει πρόσθετη αιτία αναιμίας.

Χαμηλό MCV και MCH κατευθύνουν προς σιδηροπενία, ενώ αυξημένο MCV μπορεί να συνδέεται με έλλειψη Β12 ή φυλλικού, φάρμακα, ηπατική νόσο ή άλλη αιματολογική διαταραχή.

Τα δικτυοερυθροκύτταρα μπορούν να δείξουν την ανταπόκριση του μυελού. Δείτε τον κόμβο Αναιμία: ποιες εξετάσεις αίματος χρειάζονται.

8Φερριτίνη, σίδηρος και κορεσμός τρανσφερρίνης

Η βαδαδουστάτη δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά όταν δεν υπάρχει διαθέσιμος σίδηρος. Η κατάσταση του σιδήρου πρέπει να ελέγχεται πριν και κατά τη θεραπεία.

Η ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος συνιστά χορήγηση συμπληρωματικού σιδήρου όταν η φερριτίνη είναι κάτω από 100 μg/L ή ο κορεσμός τρανσφερρίνης κάτω από 20%, με βάση πάντοτε την ιατρική αξιολόγηση.

Η φερριτίνη μπορεί να αυξηθεί λόγω φλεγμονής και να μην αντανακλά επαρκώς τη διαθεσιμότητα σιδήρου. Για αυτό ερμηνεύεται μαζί με TSAT, CRP και γενική αίματος. Δείτε τον οδηγό για εξέταση φερριτίνης.

9CRP και λειτουργική έλλειψη σιδήρου

Σε ασθενείς με αιμοκάθαρση η χρόνια φλεγμονή είναι συχνή. Η αυξημένη CRP μπορεί να συνοδεύεται από υψηλή ή φυσιολογική φερριτίνη, αλλά χαμηλή πραγματική διαθεσιμότητα σιδήρου στον μυελό.

Αυτό ονομάζεται λειτουργική έλλειψη σιδήρου. Ο συνδυασμός φερριτίνης, TSAT και CRP είναι πιο χρήσιμος από μία μεμονωμένη εξέταση.

Λοίμωξη, φλεγμονή αγγειακής προσπέλασης ή άλλη οξεία νόσος μπορεί επίσης να μειώσει την ανταπόκριση της αιμοσφαιρίνης και πρέπει να αξιολογείται πριν από αύξηση της δόσης.

10Αρχική δόση και τρόπος λήψης

Η συνιστώμενη αρχική δόση είναι 300 mg μία φορά την ημέρα. Η ίδια δόση χρησιμοποιείται συνήθως και όταν ο ασθενής μεταβαίνει από παράγοντα διέγερσης της ερυθροποίησης, όπως ερυθροποιητίνη ή darbepoetin.

Το Vafseo μπορεί να λαμβάνεται με ή χωρίς τροφή. Τα δισκία καταπίνονται σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού.

Η δόση δεν πρέπει να αυξάνεται συχνότερα από μία φορά κάθε τέσσερις εβδομάδες. Μειώσεις της δόσης μπορούν να γίνονται συχνότερα όταν η αιμοσφαιρίνη αυξάνεται γρήγορα ή υπερβαίνει το επιθυμητό εύρος.

11Προσαρμογή δόσης και στόχος Hb

Η δόση προσαρμόζεται σε βήματα των 150 mg, από 150 mg έως μέγιστη συνιστώμενη ημερήσια δόση 600 mg, με στόχο Hb 10–12 g/dL.

Η προσαρμογή βασίζεται στην τρέχουσα Hb, στον ρυθμό αύξησης και στην κλινική εικόνα. Πολύ γρήγορη αύξηση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο υπέρτασης και θρομβωτικών συμβαμάτων.

Η θεραπεία δεν πρέπει να συνεχίζεται πέρα από 24 εβδομάδες όταν δεν έχει επιτευχθεί κλινικά ουσιαστική αύξηση της αιμοσφαιρίνης, αφού πρώτα ελεγχθούν η συμμόρφωση, ο σίδηρος, η φλεγμονή και άλλες αιτίες υποανταπόκρισης.

12Μετάβαση από ερυθροποιητίνη ή άλλο ESA

Κατά τη μετάβαση από υψηλή δόση ESA μπορεί να εμφανιστεί αρχική πτώση της αιμοσφαιρίνης πριν επανέλθει σταδιακά. Η σταθεροποίηση μπορεί να χρειαστεί αρκετές εβδομάδες.

Αν η Hb πέσει κάτω από 9 g/dL ή η ανταπόκριση θεωρηθεί ανεπαρκής, ο θεράπων μπορεί να εξετάσει μετάγγιση ή προσωρινή θεραπεία διάσωσης με ESA.

Το Vafseo διακόπτεται προσωρινά κατά την προσωρινή χορήγηση ESA και επανεκκινείται όταν η αιμοσφαιρίνη φτάσει τουλάχιστον τα 10 g/dL, σύμφωνα με το ειδικό θεραπευτικό πλάνο.

13Ηπατικά ένζυμα και χολερυθρίνη

Η βαδαδουστάτη μπορεί να αυξήσει ALT, AST και, λιγότερο συχνά, χολερυθρίνη. Για αυτό απαιτείται έλεγχος πριν από την έναρξη, κάθε μήνα για τους πρώτους τρεις μήνες και στη συνέχεια όταν υπάρχει κλινική ένδειξη.

Επίμονη αύξηση ALT ή AST πάνω από τρεις φορές το ανώτερο φυσιολογικό όριο ή συνδυασμός με σημαντική αύξηση χολερυθρίνης μπορεί να απαιτεί οριστική διακοπή.

14Αρτηριακή πίεση και καρδιαγγειακή παρακολούθηση

Το Vafseo μπορεί να επιδεινώσει την αρτηριακή υπέρταση. Η πίεση πρέπει να ελέγχεται πριν από την έναρξη και τακτικά κατά τη θεραπεία.

Ανεπαρκώς ρυθμισμένη πίεση αυξάνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού, καρδιακής ανεπάρκειας και επιπλοκών της αιμοκάθαρσης. Η φαρμακευτική αγωγή και το ξηρό βάρος μπορεί να χρειαστούν επανεκτίμηση.

Πόνος στο στήθος, νέα δύσπνοια, νευρολογικά συμπτώματα ή απότομη επιδείνωση της πίεσης απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση.

15Θρομβώσεις και υπερβολική αύξηση της αιμοσφαιρίνης

Τα θρομβοεμβολικά συμβάματα αναφέρονται ως πολύ συχνά στις κλινικές μελέτες. Ο κίνδυνος είναι σημαντικότερος σε ασθενείς με προηγούμενη εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση, πνευμονική εμβολή, αγγειακό εγκεφαλικό ή θρόμβωση αγγειακής προσπέλασης.

Η υπερβολική αύξηση της Hb μπορεί να αυξήσει το ιξώδες του αίματος και τον θρομβωτικό κίνδυνο. Για αυτό δεν επιδιώκονται υψηλές φυσιολογικές τιμές.

Μονόπλευρο πρήξιμο και πόνος στο πόδι, αιφνίδια δύσπνοια, θωρακικός πόνος ή νέα νευρολογικά συμπτώματα είναι επείγοντα σημεία.

16Συχνές και σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες

Στις σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνονται θρομβοεμβολικά συμβάματα, υπέρταση, διάρροια και αυξήσεις ηπατικών ενζύμων. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν κεφαλαλγία, ναυτία ή άλλες γαστρεντερικές ενοχλήσεις.

Η εμφάνιση ανεπιθύμητης ενέργειας δεν σημαίνει πάντοτε ότι η θεραπεία πρέπει να διακοπεί. Η απόφαση εξαρτάται από τη βαρύτητα, τα εργαστηριακά ευρήματα και το όφελος για τον ασθενή.

Κάθε νέο σύμπτωμα πρέπει να συσχετίζεται με την αιμοκάθαρση, τις αλλαγές στα υπόλοιπα φάρμακα και τις πρόσφατες εξετάσεις.

17Αλληλεπιδράσεις με σίδηρο και δεσμευτικά φωσφόρου

Τα σκευάσματα σιδήρου και ορισμένα δεσμευτικά φωσφόρου μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση της βαδαδουστάτης. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με ferrous sulfate, ferric citrate, sucroferric oxyhydroxide, sevelamer carbonate και calcium acetate.

Ο χρόνος λήψης πρέπει να οργανώνεται από τον νεφρολόγο ή τον φαρμακοποιό ώστε να αποφεύγεται κλινικά σημαντική αλληλεπίδραση.

Επειδή οι ασθενείς σε αιμοκάθαρση λαμβάνουν συχνά πολλά φάρμακα, είναι απαραίτητη πλήρης λίστα με συνταγογραφούμενα, μη συνταγογραφούμενα και συμπληρώματα.

18Αλληλεπιδράσεις με στατίνες και άλλα φάρμακα

Η βαδαδουστάτη μπορεί να επηρεάσει μεταφορείς φαρμάκων και να αυξήσει την έκθεση σε ορισμένες στατίνες, όπως simvastatin, rosuvastatin, fluvastatin και pitavastatin.

Επίσης χρειάζεται προσοχή με probenecid και sulfasalazine. Η δόση και η επιλογή των συγχορηγούμενων φαρμάκων καθορίζονται από τον θεράποντα.

Μυϊκός πόνος, αδυναμία ή σκούρα ούρα σε ασθενή που λαμβάνει στατίνη χρειάζονται αξιολόγηση και, ανάλογα με την περίπτωση, μέτρηση CK και νεφρικής λειτουργίας.

19Κρεατινίνη, eGFR και εξετάσεις της αιμοκάθαρσης

Η ένδειξη αφορά ασθενείς ήδη σε χρόνια αιμοκάθαρση, επομένως η κρεατινίνη και ο eGFR δεν χρησιμοποιούνται για τη ρύθμιση της δόσης με τον ίδιο τρόπο όπως σε μη αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς.

Παραμένουν όμως σημαντικά στοιχεία της συνολικής νεφρολογικής εικόνας, μαζί με ουρία, ηλεκτρολύτες, ασβέστιο, φώσφορο, PTH και δείκτες επάρκειας αιμοκάθαρσης.

Δείτε τον κόμβο για νεφρική λειτουργία, κρεατινίνη και eGFR.

20Πλήρες πρόγραμμα εργαστηριακής παρακολούθησης

21Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τον ιατρό

Άμεση αξιολόγηση απαιτούν αιφνίδια δύσπνοια, πόνος στο στήθος, βήχας με αίμα, μονόπλευρο πρήξιμο στο πόδι, νέα αδυναμία άκρου, διαταραχή ομιλίας ή όρασης.

Επίσης πρέπει να αναφέρονται έντονος πονοκέφαλος με πολύ υψηλή πίεση, ίκτερος, σκούρα ούρα, επίμονος πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς ή σημαντική αύξηση ηπατικών ενζύμων.

Έντονη κόπωση, δύσπνοια και πτώση της Hb μπορεί να δείχνουν ανεπαρκή ανταπόκριση, αιμορραγία ή άλλη αιτία που χρειάζεται επανεκτίμηση.

22Συχνές ερωτήσεις για το Vafseo

Γενική αίματος, αιμοσφαιρίνη, φερριτίνη και ηπατικά ένζυμα

Οι εξετάσεις επιλέγονται και χρονίζονται από τον θεράποντα νεφρολόγο με βάση την αιμοκάθαρση, την αγωγή και την ανταπόκριση.

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων – Vafseo.

Ελληνική καταχώριση Vafseo.