VLDL Χοληστερόλη: Τι Είναι, Πότε Ελέγχεται & Τιμές

1

Τι είναι η VLDL χοληστερόλη

Η VLDL (Very Low-Density Lipoprotein) είναι μία από τις βασικές λιποπρωτεΐνες που κυκλοφορούν στο αίμα
και παράγεται κυρίως στο ήπαρ. Ο κύριος ρόλος της είναι η μεταφορά τριγλυκεριδίων από το ήπαρ
προς τους περιφερικούς ιστούς (μυς και λιπώδη ιστό), όπου χρησιμοποιούνται ως πηγή ενέργειας ή αποθηκεύονται.

Δομικά, η VLDL αποτελείται από:

• Μεγάλο πυρήνα πλούσιο σε τριγλυκερίδια,
• Μικρότερη ποσότητα χοληστερόλης,
• Απολιποπρωτεΐνες (κυρίως ApoB-100) που ρυθμίζουν τη μεταβολική της πορεία.

Καθώς η VLDL κυκλοφορεί στο αίμα, τα τριγλυκερίδια υδρολύονται μέσω της λιποπρωτεϊνικής λιπάσης.
Το σωματίδιο μικραίνει, μετατρέπεται σε IDL (Intermediate-Density Lipoprotein)
και τελικά συμβάλλει στη δημιουργία LDL, η οποία είναι περισσότερο αθηρογόνος.

Επομένως, η VLDL δεν είναι απλώς ένας αριθμός στην εξέταση αίματος.
Αντανακλά την ηπατική παραγωγή λιπιδίων,
τον μεταβολισμό των υδατανθράκων,
την παρουσία ινσουλινοαντίστασης
και τη συνολική ενεργειακή ισορροπία του οργανισμού.

2

Πότε ελέγχεται

Η VLDL δεν ζητείται συνήθως ως ανεξάρτητη εξέταση.
Υπολογίζεται ή αναφέρεται στο πλαίσιο του λιπιδαιμικού προφίλ,
το οποίο περιλαμβάνει:
ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια.

Ο έλεγχος λιπιδίων — και κατ’ επέκταση της VLDL —
είναι χρήσιμος:

• Σε προληπτικό καρδιολογικό έλεγχο ενηλίκων.
• Σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιοπάθειας.
• Σε παρουσία υψηλών τριγλυκεριδίων.
• Σε ασθενείς με διαβήτη ή προδιαβήτη.
• Σε μεταβολικό σύνδρομο ή παχυσαρκία.
• Σε λιπώδες ήπαρ.
• Κατά την παρακολούθηση διατροφικών ή φαρμακευτικών παρεμβάσεων.

Η συχνότητα ελέγχου καθορίζεται από τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Σε χαμηλού κινδύνου άτομα μπορεί να γίνεται κάθε 3–5 έτη,
ενώ σε υψηλού κινδύνου απαιτείται συχνότερη παρακολούθηση.

3

Φυσιολογικές τιμές & στόχοι

Δεν υπάρχει ένας ενιαίος «στόχος VLDL» στις κατευθυντήριες οδηγίες,
διότι στις περισσότερες περιπτώσεις η τιμή της είναι υπολογιστική
και εξαρτάται άμεσα από τα τριγλυκερίδια.
Στην πράξη, όσο χαμηλότερα είναι τα τριγλυκερίδια,
τόσο χαμηλότερη θα είναι και η VLDL.

Η σύγχρονη προσέγγιση δεν στοχεύει μεμονωμένα τη VLDL,
αλλά το συνολικό αθηρογόνο φορτίο,
με ιδιαίτερη έμφαση σε LDL και non-HDL,
ανάλογα με το επίπεδο καρδιαγγειακού κινδύνου.

Σε υψηλού κινδύνου ασθενείς (π.χ. με διαβήτη ή εγκατεστημένη καρδιοπάθεια),
οι στόχοι για LDL και non-HDL είναι αυστηρότεροι,
και κατ’ επέκταση απαιτείται έμμεση μείωση και της VLDL μέσω ελέγχου των τριγλυκεριδίων.

4

Πώς υπολογίζεται (και πότε δεν ισχύει)

Στα περισσότερα εργαστηριακά αποτελέσματα,
η VLDL υπολογίζεται με τον εμπειρικό τύπο:
VLDL (mg/dL) ≈ Τριγλυκερίδια / 5.
Ο τύπος αυτός βασίζεται στη μέση αναλογία τριγλυκεριδίων προς χοληστερόλη
στα σωματίδια VLDL.

Ο υπολογισμός θεωρείται αξιόπιστος όταν:

• Τα τριγλυκερίδια είναι κάτω από ~400 mg/dL.
• Το δείγμα έχει ληφθεί σε κατάσταση νηστείας.
• Δεν υπάρχει σπάνια κληρονομική δυσλιπιδαιμία.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο ιατρός μπορεί να δώσει έμφαση
στη non-HDL ή να ζητήσει επαναληπτικό έλεγχο
με σωστή προετοιμασία.

5

VLDL σε σχέση με LDL/HDL/Τριγλυκερίδια

Η σωστή ερμηνεία της VLDL απαιτεί συνολική ανάγνωση του λιπιδαιμικού προφίλ.
Καμία λιποπρωτεΐνη δεν λειτουργεί απομονωμένα — όλες αποτελούν μέρος
ενός δυναμικού μεταβολικού συστήματος.

Η VLDL σχετίζεται άμεσα με:

• Τριγλυκερίδια: Είναι ο βασικός «καθοδηγητής» της VLDL, καθώς η τιμή της συνήθως προκύπτει από αυτά.
• LDL: Μέρος της LDL προέρχεται μεταβολικά από VLDL που έχει «χάσει» τριγλυκερίδια.
• HDL: Σε υπερτριγλυκεριδαιμία συχνά παρατηρείται χαμηλή HDL.
• Non-HDL: Περιλαμβάνει όλες τις αθηρογόνες λιποπρωτεΐνες (LDL, VLDL, remnants).

Σε μεταβολικό σύνδρομο, παρατηρείται χαρακτηριστικό προφίλ:
υψηλά τριγλυκερίδια (άρα αυξημένη VLDL),
χαμηλή HDL και συχνά μικρά, πυκνά LDL σωματίδια —
συνδυασμός που αυξάνει το αθηρογόνο δυναμικό.

6

Υψηλή VLDL: τι σημαίνει πρακτικά

Υψηλή VLDL σημαίνει συνήθως αυξημένη κυκλοφορία τριγλυκεριδίων.
Αυτό αντανακλά αυξημένη ηπατική παραγωγή λιποπρωτεϊνών,
συχνά στο πλαίσιο μεταβολικής διαταραχής.

Οι συχνότερες μεταβολικές συνθήκες που συνδέονται με αυξημένη VLDL είναι:

• Ινσουλινοαντίσταση
• Υπερκατανάλωση απλών υδατανθράκων
• Αλκοόλ
• Λιπώδες ήπαρ
• Καθιστική ζωή

Μεταβολικά, η ινσουλινοαντίσταση οδηγεί σε αυξημένη λιπόλυση,
περισσότερα ελεύθερα λιπαρά οξέα προς το ήπαρ
και αυξημένη σύνθεση τριγλυκεριδίων —
άρα αυξημένη παραγωγή VLDL.

Σε μέτρια αύξηση, ο κύριος κίνδυνος αφορά
την επιβάρυνση του καρδιαγγειακού συστήματος.
Σε πολύ υψηλά τριγλυκερίδια (>500 mg/dL),
προτεραιότητα γίνεται η πρόληψη παγκρεατίτιδας.

7

Αιτίες αυξημένης VLDL

Η αύξηση της VLDL σχετίζεται κυρίως με αυξημένη παραγωγή τριγλυκεριδίων από το ήπαρ
ή με μειωμένη κάθαρσή τους από την κυκλοφορία.
Οι αιτίες διακρίνονται σε μεταβολικές, διατροφικές, φαρμακευτικές και γενετικές.

• Διατροφή πλούσια σε απλούς υδατάνθρακες: Η υπερκατανάλωση ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων αυξάνει τη λιπογένεση στο ήπαρ.
• Αλκοόλ: Διεγείρει τη σύνθεση τριγλυκεριδίων και μπορεί να αυξήσει σημαντικά τις τιμές.
• Παχυσαρκία και σπλαχνικό λίπος: Συνδέονται με αυξημένη ροή ελεύθερων λιπαρών οξέων προς το ήπαρ.
• Ινσουλινοαντίσταση / Διαβήτης: Οδηγούν σε αυξημένη ηπατική παραγωγή λιποπρωτεϊνών πλούσιων σε τριγλυκερίδια.
• Λιπώδες ήπαρ: Συχνά συνοδεύεται από αυξημένη παραγωγή VLDL.
• Υποθυρεοειδισμός: Μπορεί να επιδεινώσει το λιπιδαιμικό προφίλ.
• Ορισμένα φάρμακα: π.χ. κορτικοστεροειδή, οιστρογόνα, ρετινοειδή.
• Κληρονομικές δυσλιπιδαιμίες: Σε ειδικές περιπτώσεις παρατηρείται σημαντική διαταραχή μεταβολισμού λιποπρωτεϊνών.

8

Κίνδυνοι για καρδιά & αγγεία

Η αυξημένη VLDL συμβάλλει στο συνολικό αθηρογόνο φορτίο,
καθώς τα σωματίδιά της και τα παράγωγά τους μπορούν να διεισδύσουν στο ενδοθήλιο
και να συμμετάσχουν στη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν συνυπάρχουν:

• Υψηλά τριγλυκερίδια
• Χαμηλή HDL
• Μικρά, πυκνά LDL σωματίδια
• Διαβήτης ή μεταβολικό σύνδρομο

Σε πολύ υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων (>500 mg/dL),
ο άμεσος κίνδυνος είναι η οξεία παγκρεατίτιδα,
κατάσταση που απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση.

9

Προετοιμασία πριν την εξέταση

Η σωστή προετοιμασία είναι κρίσιμη για αξιόπιστη εκτίμηση των τριγλυκεριδίων
και κατά συνέπεια της VLDL.

• Νηστεία 9–12 ωρών (εκτός αν δοθούν διαφορετικές οδηγίες).
• Αποφυγή αλκοόλ για 24–48 ώρες.
• Αποφυγή ασυνήθιστης έντονης άσκησης την προηγούμενη ημέρα.
• Ενημέρωση για τη φαρμακευτική αγωγή.

Σε άτομα με γνωστή υπερτριγλυκεριδαιμία,
η νηστεία συστήνεται συχνότερα,
ώστε να μειωθεί η διακύμανση των τιμών.

10

Τι να κάνετε αν είναι αυξημένη

Αν η VLDL είναι αυξημένη, η προσέγγιση πρέπει να είναι
συστηματική και ιεραρχημένη,
όχι αποσπασματική.

Το πρακτικό πλάνο περιλαμβάνει:

• Επιβεβαίωση αποτελέσματος με σωστή προετοιμασία (νηστεία, αποχή από αλκοόλ).
• Έλεγχο συνοδών παραγόντων: γλυκόζη, HbA1c, ηπατικά ένζυμα, TSH.
• Αξιολόγηση σωματικού βάρους και περιμέτρου μέσης.
• Υπολογισμό συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου.
• Παρεμβάσεις τρόπου ζωής πριν ή παράλληλα με φαρμακευτική αγωγή.

Σε μέτρια αύξηση, οι αλλαγές διατροφής και άσκησης
συχνά επαρκούν.
Σε σημαντική υπερτριγλυκεριδαιμία,
ενδέχεται να απαιτηθεί φαρμακευτική παρέμβαση,
ιδιαίτερα αν συνυπάρχουν άλλοι παράγοντες κινδύνου.

11

Διατροφή για χαμηλότερη VLDL (μέσω TG)

Η διατροφή αποτελεί τον σημαντικότερο τροποποιήσιμο παράγοντα
για τη μείωση των τριγλυκεριδίων και κατ’ επέκταση της VLDL.
Ο στόχος είναι η μείωση της ηπατικής λιπογένεσης.

• Μείωση ζάχαρης και αναψυκτικών.
• Περιορισμός «λευκών» αρτοσκευασμάτων και επεξεργασμένων υδατανθράκων.
• Αποφυγή υπερκατανάλωσης φρουκτόζης (χυμοί, γλυκά).
• Επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα.
• Αύξηση φυτικών ινών (λαχανικά, όσπρια, βρώμη).
• Χρήση ελαιολάδου ως κύριο λιπαρό.
• Κατανάλωση λιπαρών ψαριών 1–2 φορές την εβδομάδα.

Διατροφικά πρότυπα όπως η Μεσογειακή διατροφή
συνδέονται με βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ
και μείωση καρδιαγγειακού κινδύνου.

12

Άσκηση, βάρος & αλκοόλ

Η μείωση σωματικού βάρους, ακόμη και κατά 5–10%,
μπορεί να επιφέρει σημαντική πτώση των τριγλυκεριδίων
και κατ’ επέκταση της VLDL.
Η μείωση του σπλαχνικού λίπους βελτιώνει την ινσουλινοευαισθησία
και μειώνει την ηπατική παραγωγή λιποπρωτεϊνών πλούσιων σε τριγλυκερίδια.

Η τακτική αερόβια άσκηση αυξάνει τη δραστηριότητα της λιποπρωτεϊνικής λιπάσης,
ενισχύει την κάθαρση των τριγλυκεριδίων
και βελτιώνει το λιπιδαιμικό προφίλ συνολικά.

• 150–300 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα.
• Συνδυασμός αερόβιας άσκησης και μυϊκής ενδυνάμωσης.
• Μείωση καθιστικής συμπεριφοράς.

Το αλκοόλ αυξάνει τη σύνθεση τριγλυκεριδίων στο ήπαρ
και μπορεί να προκαλέσει σημαντική άνοδο των τιμών,
ιδιαίτερα σε άτομα με προδιάθεση.
Σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενης υπερτριγλυκεριδαιμίας,
η πλήρης αποχή για μερικές εβδομάδες
συχνά αποκαλύπτει τη συμβολή του.

13

Φάρμακα & θεραπευτικές επιλογές

Η φαρμακευτική παρέμβαση αποφασίζεται
με βάση τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο,
όχι αποκλειστικά τη VLDL.
Στις περισσότερες περιπτώσεις,
ο βασικός θεραπευτικός στόχος είναι η LDL ή η non-HDL.

Σε μέτρια αύξηση τριγλυκεριδίων (150–499 mg/dL),
προτεραιότητα έχει η βελτίωση τρόπου ζωής
και η αντιμετώπιση υποκείμενων παραγόντων.
Σε υψηλές τιμές (>500 mg/dL),
στόχος είναι η μείωση του κινδύνου παγκρεατίτιδας.

• Στατίνες: Μειώνουν LDL και συνολικό αθηρογόνο φορτίο.
• Φιμπράτες: Στοχεύουν κυρίως τα τριγλυκερίδια.
• Ωμέγα-3 λιπαρά οξέα (υψηλής δόσης): Μειώνουν τα TG σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
• Συνδυαστική αγωγή: Σε ειδικές, υψηλού κινδύνου καταστάσεις.

Η επιλογή θεραπείας εξατομικεύεται,
λαμβάνοντας υπόψη ηλικία,
συννοσηρότητες,
φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις
και ανοχή στη θεραπεία.

14

Ειδικές ομάδες (διαβήτης, κύηση κ.ά.)

Η ερμηνεία της VLDL διαφοροποιείται σε ειδικούς πληθυσμούς,
καθώς οι ορμονικοί και μεταβολικοί μηχανισμοί μεταβάλλονται.

• Διαβήτης / Ινσουλινοαντίσταση: Χαρακτηριστικό προφίλ με υψηλά τριγλυκερίδια, αυξημένη VLDL και χαμηλή HDL· η ρύθμιση της γλυκόζης μειώνει και τα TG.
• Μεταβολικό σύνδρομο: Συνδυασμός κοιλιακής παχυσαρκίας, υπέρτασης και δυσλιπιδαιμίας που αυξάνει το αθηρογόνο φορτίο.
• Κύηση: Φυσιολογική αύξηση λιπιδίων στο 2ο–3ο τρίμηνο· παρέμβαση μόνο όταν υπάρχουν παθολογικές τιμές ή ιστορικό.
• Παιδιά / Έφηβοι: Έμφαση σε οικογενειακό ιστορικό και παχυσαρκία· η παρέμβαση είναι κυρίως διατροφική.
• Υποθυρεοειδισμός: Μειωμένη κάθαρση λιποπρωτεϊνών· απαιτείται έλεγχος TSH πριν χαρακτηριστεί «πρωτοπαθής» δυσλιπιδαιμία.

15

Συχνά λάθη στην ερμηνεία

• Να θεωρείται ότι «η VLDL είναι διάγνωση» αντί για μεταβολικός δείκτης.
• Να αγνοείται η LDL και non-HDL ως κύριοι θεραπευτικοί στόχοι.
• Να μη λαμβάνεται υπόψη η σωστή νηστεία και αποχή από αλκοόλ.
• Να μη διερευνώνται υποκείμενα αίτια (διαβήτης, θυρεοειδής, λιπώδες ήπαρ).
• Να υπερεκτιμάται μια μεμονωμένη μέτρηση χωρίς επανάληψη.

16

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

17

Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Βιβλιογραφία