Βιταμίνη Β1 (Θειαμίνη) – Πότε μειώνεται & τι δείχνει η εξέταση αίματος

• 1️⃣ Τι είναι η βιταμίνη Β1 (θειαμίνη) και τι κάνει στον οργανισμό;
• 2️⃣ Πότε ζητά ο γιατρός εξέταση βιταμίνης Β1;
• 3️⃣ Ποια εξέταση γίνεται για τη Β1 και πώς πραγματοποιείται;
• 4️⃣ Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές (ενδεικτικά);
• 5️⃣ Πότε μειώνεται η βιταμίνη Β1 – κύριες αιτίες έλλειψης
• 6️⃣ Συμπτώματα έλλειψης θειαμίνης (Β1)
• 7️⃣ Διατροφή & τροφές πλούσιες σε βιταμίνη Β1
• 8️⃣ Πώς να προετοιμαστώ για την εξέταση Β1;
• 9️⃣ Παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα
• 1️⃣0️⃣ Κάθε πότε χρειάζεται έλεγχος βιταμίνης Β1;
• 1️⃣1️⃣ Πώς αντιμετωπίζεται η έλλειψη Β1; (γενική ενημέρωση)
• 1️⃣2️⃣ Συνδυασμός με άλλες εξετάσεις (Β12, φυλλικό οξύ κ.λπ.)
• 1️⃣3️⃣ Συχνές ερωτήσεις (FAQ) για τη βιταμίνη Β1
• 1️⃣4️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές

1️⃣ Τι είναι η βιταμίνη Β1 (θειαμίνη) και τι κάνει στον οργανισμό;

Η βιταμίνη Β1, γνωστή και ως θειαμίνη, είναι υδατοδιαλυτή βιταμίνη του συμπλέγματος Β
και συμμετέχει σε βασικές αντιδράσεις του ενεργειακού μεταβολισμού. Αποτελεί συμπαράγοντα ενζύμων που
βοηθούν:

• στην παραγωγή ενέργειας από υδατάνθρακες,
• στη φυσιολογική λειτουργία του κεντρικού και περιφερικού νευρικού συστήματος,
• στη λειτουργία του μυοκαρδίου (καρδιά),
• στην υγεία των μυών γενικότερα.

Ο οργανισμός δεν μπορεί να αποθηκεύσει μεγάλες ποσότητες θειαμίνης. Αυτό σημαίνει ότι η συνεχής πρόσληψη
μέσω της διατροφής είναι απαραίτητη, και ότι η έλλειψη μπορεί να εμφανιστεί σχετικά γρήγορα εάν η πρόσληψη
είναι ανεπαρκής.

2️⃣ Πότε ζητά ο γιατρός εξέταση βιταμίνης Β1;

Η εξέταση Β1 δεν ανήκει στις ρουτίνες εξετάσεις check-up και συνήθως ζητείται σε συγκεκριμένες
κλινικές καταστάσεις, όταν υπάρχει υποψία έλλειψης ή αυξημένης ανάγκης.

Συχνότερες ενδείξεις για έλεγχο Β1:

• Χρόνιος αλκοολισμός ή κατάχρηση αλκοόλ.
• Ανορεξία, κακή θρέψη, ταχεία απώλεια βάρους.
• Βαριατρική χειρουργική (γαστρικό bypass κ.λπ.) και άλλες επεμβάσεις στο γαστρεντερικό.
• Δυσαπορρόφηση (π.χ. κοιλιοκάκη, φλεγμονώδης νόσος εντέρου).
• Χρόνια παρεντερική διατροφή ή εντερική σίτιση.
• Νευρολογικά συμπτώματα αδιευκρίνιστης αιτιολογίας (περιφερική νευροπάθεια, παραισθησίες).
• Υποψία beriberi ή συνδρόμου Wernicke–Korsakoff σε βαριά αλκοολικούς.
• Χρόνια χρήση ορισμένων φαρμάκων (π.χ. διουρητικά σε καρδιακή ανεπάρκεια) που μπορεί να αυξάνουν απώλειες Β1.

3️⃣ Ποια εξέταση γίνεται για τη Β1 και πώς πραγματοποιείται;

Η αξιολόγηση της βιταμίνης Β1 μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους, ανάλογα με το εργαστήριο και τη διαθεσιμότητα:

• Θειαμίνη σε ολικό αίμα (whole blood thiamine).
• Θειαμίνη σε πλάσμα/ορό (λιγότερο αντιπροσωπευτική για τα ενδοκυττάρια αποθέματα).
• Ενζυμική δραστηριότητα transketolase σε ερυθροκύτταρα (λειτουργικός δείκτης – σε εξειδικευμένα κέντρα).

Στην καθημερινή πράξη, συχνότερα χρησιμοποιείται η μέτρηση θειαμίνης σε ολικό αίμα με
υγρή χρωματογραφία (HPLC) ή άλλες ειδικές μεθόδους.

Πώς γίνεται πρακτικά η εξέταση;

• Γίνεται φλεβική αιμοληψία από το χέρι.
• Το δείγμα συλλέγεται συνήθως σε ειδικό σωληνάριο (π.χ. με EDTA) ανάλογα με τη μέθοδο του εργαστηρίου.
• Απαιτείται σωστή μεταφορά και διατήρηση του δείγματος (π.χ. ψύξη), γιατί η Β1 είναι ευαίσθητη στο φως και στη θερμοκρασία.

4️⃣ Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές (ενδεικτικά);

Τα φυσιολογικά όρια για τη βιταμίνη Β1 εξαρτώνται από:

• τη μονάδα μέτρησης (nmol/L, μg/L, nmol/g Hb κ.λπ.),
• τη μέθοδο (HPLC, ανοσολογικές μέθοδοι),
• το κάθε συγκεκριμένο εργαστήριο.

Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα συνοδεύονται πάντα από τα «τιμές αναφοράς» του εργαστηρίου και
πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με:

• την κλινική εικόνα,
• το ιατρικό ιστορικό,
• άλλες εργαστηριακές εξετάσεις.

5️⃣ Πότε μειώνεται η βιταμίνη Β1 – κύριες αιτίες έλλειψης

Η έλλειψη θειαμίνης μπορεί να οφείλεται είτε σε μειωμένη πρόσληψη, είτε σε
αυξημένες ανάγκες/απώλειες, είτε σε δυσαπορρόφηση.

Κύριες αιτίες χαμηλής βιταμίνης Β1:

• Χρόνιος αλκοολισμός – μειωμένη πρόσληψη τροφής, κακή απορρόφηση και αυξημένη κατανάλωση Β1.
• Υποσιτισμός / ανορεξία – φτωχή δίαιτα σε δημητριακά ολικής άλεσης και πρωτεΐνες.
• Βαριατρική χειρουργική – αλλαγή στη δομή του γαστρεντερικού και δυσαπορρόφηση.
• Χρόνια διάρροια ή δυσαπορρόφηση (π.χ. κοιλιοκάκη, νόσος Crohn).
• Παρατεταμένη παρεντερική διατροφή χωρίς επαρκή συμπλήρωση βιταμινών.
• Χρόνια χρήση διουρητικών (π.χ. φουροσεμίδη) με αυξημένη απώλεια Β1 στα ούρα.
• Νεφρική ανεπάρκεια με αιμοκάθαρση (απώλειες υδατοδιαλυτών βιταμινών).

6️⃣ Συμπτώματα έλλειψης θειαμίνης (Β1)

Η σοβαρή έλλειψη θειαμίνης μπορεί να οδηγήσει σε κλασικά σύνδρομα όπως το beriberi και το
σύνδρομο Wernicke–Korsakoff. Ωστόσο, πιο ήπιες ελλείψεις μπορεί να δώσουν λιγότερο ειδικά συμπτώματα.

Συχνά συμπτώματα – ήπια ή μέτρια έλλειψη:

• Κόπωση, αδυναμία, μειωμένη αντοχή.
• Έντονη ευερεθιστότητα ή αλλαγές στη διάθεση.
• Μούδιασμα ή «καψίματα» στα άκρα (περιφερική νευροπάθεια).
• Μυϊκοί πόνοι ή κράμπες.

Σοβαρή έλλειψη – beriberi & Wernicke–Korsakoff:

• Ξηρό beriberi: έντονη περιφερική νευροπάθεια, μυϊκή αδυναμία, διαταραχές βάδισης.
• Υγρό beriberi: καρδιακή ανεπάρκεια, οίδημα, ταχυκαρδία.
• Wernicke–Korsakoff: σύγχυση, νυσταγμός, αταξία, διαταραχές μνήμης – επείγουσα νευρολογική κατάσταση.

7️⃣ Διατροφή & τροφές πλούσιες σε βιταμίνη Β1

Η θειαμίνη προσλαμβάνεται αποκλειστικά από τη διατροφή. Καλές πηγές είναι:

• Δημητριακά ολικής άλεσης (ψωμί ολικής, καστανό ρύζι, βρώμη).
• Όσπρια (φακές, φασόλια, ρεβίθια).
• Άπαχο χοιρινό κρέας και άλλα κρέατα.
• Ξηροί καρποί & σπόροι (ηλιόσποροι, καρύδια κ.ά.).
• Εμπλουτισμένα τρόφιμα (δημητριακά πρωινού με προσθήκη βιταμινών).

Το έντονο ραφινάρισμα (π.χ. λευκό αλεύρι, λευκό ρύζι) μειώνει σημαντικά την περιεκτικότητα σε Β1.
Για αυτό, μια διατροφή πλούσια σε ολικής άλεσης και όσπρια βοηθά στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων.

8️⃣ Πώς να προετοιμαστώ για την εξέταση Β1;

Η προετοιμασία μπορεί να διαφέρει λίγο ανά εργαστήριο, όμως γενικά ισχύουν τα εξής:

• Συνήθως δεν απαιτείται αυστηρή νηστεία μόνο για τη Β1.
• Σε πολλές περιπτώσεις συνιστάται αιμοληψία πρωινές ώρες, σε ήρεμη κατάσταση.
• Εάν λαμβάνετε συμπλήρωμα βιταμινών Β, ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει να το διακόψετε προσωρινά
  πριν την εξέταση, ώστε να μην αλλοιωθεί η μέτρηση.
• Πάντα ενημερώστε το εργαστήριο για φάρμακα ή ενδοφλέβια σκευάσματα που λαμβάνετε.

9️⃣ Παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα

Ορισμένοι παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε λανθασμένα χαμηλές ή υψηλές τιμές ή να δυσκολέψουν
την ερμηνεία των αποτελεσμάτων:

• Πρόσφατη λήψη πολυβιταμινούχων ή συμπληρωμάτων Β-Complex.
• Χρόνια χρήση διουρητικών, που αυξάνουν την αποβολή Β1 στα ούρα.
• Αιμοκάθαρση – αυξημένες απώλειες υδατοδιαλυτών βιταμινών.
• Δείγμα που δεν φυλάχθηκε σωστά (έκθεση σε φως/ζέστη).
• Σοβαρές ηπατικές ή γαστρεντερικές παθήσεις.

1️⃣0️⃣ Κάθε πότε χρειάζεται έλεγχος βιταμίνης Β1;

Δεν υπάρχει γενική σύσταση για μαζικό έλεγχο του πληθυσμού για Β1. Ο έλεγχος συνήθως:

• Ζητείται μία φορά όταν υπάρχει κλινική υποψία έλλειψης.
• Επαναλαμβάνεται μετά από θεραπεία ή τροποποίηση διατροφής/συμπληρωμάτων, εφόσον κριθεί αναγκαίο.
• Μπορεί να γίνεται σε τακτά διαστήματα σε υψηλού κινδύνου ομάδες (π.χ. βαριά αλκοολικοί, ασθενείς
  σε μακροχρόνια παρεντερική διατροφή), σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

1️⃣1️⃣ Πώς αντιμετωπίζεται η έλλειψη Β1; (γενική ενημέρωση)

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το πόσο σοβαρή είναι η έλλειψη και από την υποκείμενη αιτία.

• Ήπια έλλειψη: βελτίωση διατροφής (πλούσια σε ολικής άλεσης, όσπρια, κρέας) και ήπια
  συμπληρωματική χορήγηση Β1 ή συμπλέγματος Β, σύμφωνα με τις οδηγίες ιατρού.
• Μέτρια–σοβαρή έλλειψη: μπορεί να χρειαστεί ενδοφλέβια ή ενδομυϊκή χορήγηση
  θειαμίνης, κυρίως σε νοσοκομειακό περιβάλλον.
• Χρόνια προβλήματα δυσαπορρόφησης ή αλκοολισμού: απαιτείται μακροχρόνια παρακολούθηση,
  διατροφική υποστήριξη και αντιμετώπιση της βασικής νόσου.

1️⃣2️⃣ Συνδυασμός με άλλες εξετάσεις (Β12, φυλλικό οξύ κ.λπ.)

Συχνά, η εξέταση Β1 δεν ζητείται μόνη της, αλλά στο πλαίσιο ενός πιο ευρέος ελέγχου θρέψης ή νευρολογικών
συμπτωμάτων.

Συνηθισμένος συνδυασμός εξετάσεων:

• Βιταμίνη Β12 – για αξιολόγηση νευροπάθειας ή μεγαλοβλαστικής αναιμίας.
• Φυλλικό οξύ (Β9) – συχνά μαζί με Β12 και Β1 σε υποθρεψία.
• Ολική πρωτεΐνη, λευκωματίνη – γενική εικόνα θρέψης.
• Μαγνήσιο, ψευδάργυρος – σε χρόνιες διάρροιες ή δυσαπορρόφηση.
• Ηπατικά και νεφρικά ένζυμα – για συνολική εκτίμηση ηπατικής και νεφρικής λειτουργίας.

1️⃣3️⃣ Συχνές ερωτήσεις (FAQ) για τη βιταμίνη Β1

1️⃣4️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές

• National Institutes of Health (NIH) – Thiamin Fact Sheet
  Γενική ενημέρωση για τη θειαμίνη, πηγές, ανάγκες και ανεπάρκεια
• World Health Organization (WHO) – Thiamine Deficiency and its Prevention
  Κατευθυντήριες γραμμές για την έλλειψη θειαμίνης σε ευπαθείς πληθυσμούς
• European Society for Clinical Nutrition and Metabolism (ESPEN) – Guidelines on Micronutrient Supplementation
  Συστάσεις για βιταμίνες Β, συμπληρώματα και κλινική διατροφή
• UpToDate – Thiamin Deficiency
  Κλινική ανασκόπηση για την έλλειψη θειαμίνης, συμπτώματα και θεραπεία (απαιτεί συνδρομή)
• StatPearls – Thiamine Deficiency
  Επιστημονική ανασκόπηση για beriberi, Wernicke–Korsakoff και κλινική προσέγγιση
• European Federation of Neurological Societies (EFNS) – Guidelines on Neurological Complications of Alcohol Abuse
  Οδηγίες για Wernicke–Korsakoff και ρόλο της Β1 σε αλκοολική νόσο