Βιταμίνη Β12: Φυσιολογικές Τιμές, Έλλειψη, Συμπτώματα & Θεραπεία

Τελευταία ενημέρωση:
9 Ιανουαρίου 2026

1

Τι είναι η βιταμίνη Β12

Η βιταμίνη Β12 (κοβαλαμίνη) είναι υδατοδιαλυτή βιταμίνη
ζωτικής σημασίας για τη σύνθεση του γενετικού υλικού (DNA),
την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων
και τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος.
Ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να τη συνθέσει
και επομένως πρέπει να τη λαμβάνει
μέσω της διατροφής ή συμπληρωμάτων.

Για πιο αναλυτική κατανόηση του πώς λειτουργεί η βιταμίνη Β12 στον οργανισμό,
δείτε τον επιστημονικό οδηγό Β12.

Στη φύση, η Β12 παράγεται από μικροοργανισμούς
και φτάνει στον άνθρωπο κυρίως μέσω
τροφών ζωικής προέλευσης
(κρέας, ψάρι, γαλακτοκομικά, αυγά).
Γι’ αυτό άτομα με περιορισμένη πρόσληψη ζωικών προϊόντων
ή με διαταραχές απορρόφησης
διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας.

Σε αντίθεση με άλλες βιταμίνες,
η Β12 δεν επηρεάζει μόνο «την ενέργεια»,
αλλά τη βασική ικανότητα των κυττάρων
να διαιρούνται
και των νεύρων
να μεταδίδουν σήματα.

2

Τι κάνει η βιταμίνη Β12 στον οργανισμό

Η βιταμίνη Β12 συμμετέχει σε τρεις κρίσιμους βιολογικούς μηχανισμούς:
την αιμοποίηση, τη νευρική αγωγιμότητα και την κυτταρική ανανέωση.
Χωρίς επαρκή Β12, τα κύτταρα δεν μπορούν να διαιρεθούν φυσιολογικά
και το νευρικό σύστημα αρχίζει να απορρυθμίζεται.

Όταν τα επίπεδα Β12 μειώνονται:

• Τα ερυθρά αιμοσφαίρια γίνονται μεγάλα και δυσλειτουργικά → μεγαλοβλαστική αναιμία
• Τα νεύρα χάνουν τη μυελίνη τους → μούδιασμα, αστάθεια, διαταραχές μνήμης
• Ο εγκέφαλος επηρεάζεται → κατάθλιψη, σύγχυση, γνωστική επιβάρυνση

Σε παρατεταμένη ανεπάρκεια, η νευρολογική βλάβη μπορεί να γίνει
μόνιμη, ακόμη κι αν αργότερα διορθωθούν οι τιμές στο αίμα.

3

Πότε χρειάζεται εξέταση βιταμίνης Β12

Ο έλεγχος της βιταμίνης Β12 δεν γίνεται τυχαία ούτε ως απλή προληπτική εξέταση σε όλους.
Γίνεται όταν υπάρχουν συμπτώματα, αναιμία ή παράγοντες κινδύνου
που αυξάνουν την πιθανότητα ανεπάρκειας.

• Χρόνια κόπωση, ωχρότητα, ζάλη ή δύσπνοια στην κόπωση
• Μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, αίσθημα καύσου ή αστάθεια βάδισης
• Αυξημένο MCV στη γενική αίματος (υποψία μεγαλοβλαστικής αναιμίας)
• Vegan ή αυστηρά χορτοφαγική διατροφή χωρίς συστηματικό συμπλήρωμα
• Μακροχρόνια χρήση μετφορμίνης, αντιόξινων ή ιστορικό χρόνιας γαστρίτιδας
• Μετά από βαριατρική επέμβαση ή νόσους δυσαπορρόφησης

Στην πράξη, η Β12 ελέγχεται συχνά μαζί με γενική αίματος, σίδηρο και φερριτίνη,
ώστε να αξιολογηθεί ολοκληρωμένα η αιματολογική εικόνα.

4

Πώς γίνεται η εξέταση βιταμίνης Β12

Η βιταμίνη Β12 μετριέται με απλή αιμοληψία από φλέβα.
Η εξέταση είναι γρήγορη, ανώδυνη και μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας.

• Δείγμα: φλεβικό αίμα
• Νηστεία: δεν απαιτείται, εκτός αν συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις
• Αποτελέσματα: συνήθως εντός 24 ωρών

Για αυτό, όταν η τιμή είναι οριακή ή τα συμπτώματα δεν εξηγούνται,
ο ιατρός μπορεί να ζητήσει πιο εξειδικευμένους δείκτες:

• Μεθυλμαλονικό οξύ (MMA)
• Ομοκυστεΐνη

Αυτοί αυξάνονται όταν η Β12 δεν λειτουργεί επαρκώς μέσα στα κύτταρα,
ακόμη κι αν η ολική τιμή στο αίμα φαίνεται «φυσιολογική».

5

Φυσιολογικές τιμές βιταμίνης Β12 & πώς ερμηνεύονται

Οι τιμές της βιταμίνης Β12 στο αίμα δεν ερμηνεύονται ποτέ μόνες τους.
Συνδυάζονται πάντα με συμπτώματα και με την εικόνα της
γενικής αίματος.

• < 200 pg/mL → πιθανή ή βέβαιη έλλειψη
• 200–300 pg/mL → οριακή ζώνη («γκρίζα περιοχή»)
• > 300 pg/mL → συνήθως επαρκής

Η οριακή ζώνη (200–300 pg/mL) είναι κλινικά η πιο επικίνδυνη,
γιατί πολλοί ασθενείς έχουν ήδη
νευρολογικά συμπτώματα ενώ το αποτέλεσμα χαρακτηρίζεται
«φυσιολογικό».

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απόφαση για θεραπεία βασίζεται:

• στην παρουσία συμπτωμάτων
• στο MCV της γενικής αίματος
• στην ομοκυστεΐνη ή στο μεθυλμαλονικό οξύ (MMA)

Αν αυτοί είναι αυξημένοι, υπάρχει λειτουργική έλλειψη Β12,
ακόμη κι αν η ολική τιμή φαίνεται «φυσιολογική».

6

Χαμηλή βιταμίνη Β12 – Τι σημαίνει πραγματικά

Η χαμηλή βιταμίνη Β12 δεν είναι απλώς μια έλλειψη βιταμίνης.
Σημαίνει ότι ο οργανισμός
δεν μπορεί να παράγει φυσιολογικά κύτταρα αίματος
και δεν μπορεί να προστατεύσει τα νεύρα.

Όταν τα επίπεδα πέσουν:

• Τα ερυθρά αιμοσφαίρια γίνονται μεγάλα, εύθραυστα και αναποτελεσματικά
• Η μυελίνη των νεύρων καταστρέφεται
• Εμφανίζεται προοδευτική νευρολογική βλάβη

Για αυτό, ακόμη και οριακές τιμές με συμπτώματα
αντιμετωπίζονται κλινικά σαν
πραγματική έλλειψη Β12.

7

Υψηλή βιταμίνη Β12 – Πότε χρειάζεται έλεγχος

Η υψηλή τιμή βιταμίνης Β12 στο αίμα δεν σημαίνει πάντα καλή υγεία.
Στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλεται σε
συμπληρώματα ή ενέσεις,
όμως όταν δεν υπάρχει τέτοιο ιστορικό,
μπορεί να αποτελεί δείκτη υποκείμενης νόσου.

Πιθανά αίτια αυξημένης Β12:

• Λήψη συμπληρωμάτων ή ενέσιμης Β12
• Ηπατική νόσος (απελευθέρωση Β12 από το ήπαρ)
• Χρόνια φλεγμονή ή νεοπλασματικές καταστάσεις
• Ορισμένες αιματολογικές διαταραχές

Η μέτρηση της ολικής Β12 δεν δείχνει πάντα
πόση είναι πραγματικά διαθέσιμη στους ιστούς,
γι’ αυτό η ερμηνεία γίνεται πάντα στο κλινικό πλαίσιο.

8

Συμπτώματα έλλειψης βιταμίνης Β12

Η έλλειψη βιταμίνης Β12 μπορεί να επηρεάσει
σχεδόν κάθε σύστημα του οργανισμού.
Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται σταδιακά
και γι’ αυτό συχνά η διάγνωση καθυστερεί.

• Χρόνια κόπωση και μειωμένη αντοχή
• Ωχρότητα δέρματος και βλεννογόνων
• Δύσπνοια στην κόπωση
• Ταχυκαρδία και ζάλη

• Μούδιασμα, καύσος ή «μυρμηγκιάσματα» στα άκρα
• Αστάθεια βάδισης και πτώσεις
• Διαταραχές μνήμης και συγκέντρωσης
• Κατάθλιψη, ευερεθιστότητα, σύγχυση

9

Αίτια χαμηλής βιταμίνης Β12

Η ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 σπάνια οφείλεται απλώς σε «κακή διατροφή».
Στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχει πρόβλημα απορρόφησης
στο στομάχι ή στο έντερο.

Τα συχνότερα αίτια είναι:

• Κακοήθης αναιμία (αυτοαντισώματα έναντι intrinsic factor)
• Ατροφική γαστρίτιδα και μειωμένη παραγωγή γαστρικού οξέος
• Κοιλιοκάκη, νόσος Crohn και άλλα σύνδρομα δυσαπορρόφησης
• Βαριατρική χειρουργική (μείωση στομάχου ή ειλεού)
• Μακροχρόνια χρήση μετφορμίνης, αντιόξινων και PPIs
• Χρόνια κατανάλωση αλκοόλ

Γι’ αυτό η απλή λήψη χαπιών δεν είναι πάντα αρκετή,
αν δεν διορθωθεί η αιτία.

10

Διάγνωση: πότε η Β12 είναι πραγματικά «χαμηλή»

Η μέτρηση της Β12 ορού είναι το πρώτο βήμα,
αλλά δεν είναι πάντα διαγνωστικά επαρκής.
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η Β12 είναι
οριακή ή ακόμη και «φυσιολογική»,
ενώ λειτουργικά υπάρχει έλλειψη στους ιστούς.

• < 200 pg/mL → συνήθως πραγματική έλλειψη, ειδικά με συμπτώματα ή αναιμία
• 200–300 pg/mL → «γκρίζα ζώνη» → απαιτούνται MMA και ομοκυστεΐνη
• > 300 pg/mL → συχνά επαρκές, αλλά όχι πάντα αν υπάρχει δυσαπορρόφηση ή έντονα συμπτώματα

Σε οριακές περιπτώσεις, το
μεθυλμαλονικό οξύ (MMA)
είναι ο πιο αξιόπιστος δείκτης
λειτουργικής έλλειψης Β12.
Η ομοκυστεΐνη βοηθά, αλλά επηρεάζεται και από το φυλλικό οξύ και τη Β6.

11

Θεραπεία: χάπια ή ενέσεις Β12;

Η θεραπεία εξαρτάται από αιτία και βαρύτητα.
Για πολλούς ασθενείς, η από του στόματος χορήγηση σε επαρκή δόση είναι αποτελεσματική,
αλλά σε συγκεκριμένα σενάρια οι ενέσεις είναι προτιμότερες.

• Ήπια/μέτρια έλλειψη χωρίς νευρολογικά συμπτώματα
• Μειωμένη πρόσληψη (π.χ. vegan χωρίς συμπλήρωμα)
• Σενάρια όπου υπάρχει συμμόρφωση και τακτικός επανέλεγχος

• Σοβαρή έλλειψη
• Νευρολογικά συμπτώματα (μούδιασμα/αστάθεια/γνωστική έκπτωση)
• Κακοήθης αναιμία ή ισχυρή υποψία δυσαπορρόφησης
• Μετά από βαριατρική ή σημαντική νόσο λεπτού εντέρου

Ο επανέλεγχος γίνεται συνήθως σε 4–8 εβδομάδες (ανάλογα με το σενάριο),
και στη συνέχεια περιοδικά. Στόχος δεν είναι μόνο «να ανέβει η Β12»,
αλλά να βελτιωθούν τα συμπτώματα και να διορθωθεί η αιτία.

12

Βιταμίνη Β12 σε εγκυμοσύνη, vegan & ειδικές ομάδες

Η επάρκεια βιταμίνης Β12 είναι ιδιαίτερα κρίσιμη
σε περιόδους αυξημένων αναγκών
ή μειωμένης απορρόφησης.
Σε αυτές τις ομάδες,
ακόμη και οριακές τιμές μπορεί να έχουν
κλινική σημασία.

• Εγκυμοσύνη & θηλασμός: χαμηλή Β12 συνδέεται με διαταραχές ανάπτυξης του νευρικού συστήματος του εμβρύου
• Vegan/vegetarian: χωρίς εμπλουτισμένα τρόφιμα ή συμπλήρωμα, η ανεπάρκεια είναι θέμα χρόνου
• Ηλικιωμένοι: συχνή ατροφική γαστρίτιδα και μειωμένη παραγωγή γαστρικού οξέος
• Μετά από βαριατρική επέμβαση: συχνά απαιτείται δια βίου παρακολούθηση και υποκατάσταση

13

Χάπια ή ενέσεις Β12 – Ποια είναι η διαφορά

Και οι δύο μορφές μπορούν να είναι αποτελεσματικές,
αλλά δρουν με διαφορετικό μηχανισμό.
Η επιλογή εξαρτάται από την αιτία της ανεπάρκειας.

• Χάπια: απαιτούν έστω μερική εντερική απορρόφηση
• Ενέσεις: παρακάμπτουν το στομάχι και το έντερο και αυξάνουν άμεσα τη Β12 στους ιστούς

Σε κακοήθη αναιμία, βαριά ατροφική γαστρίτιδα
ή μετά από βαριατρική χειρουργική,
τα χάπια συχνά
δεν φτάνουν εκεί που χρειάζεται.
Σε αυτές τις περιπτώσεις,
οι ενέσεις αποτελούν θεραπεία πρώτης γραμμής.

14

Παρακολούθηση και μακροχρόνια διαχείριση

Η θεραπεία της ανεπάρκειας βιταμίνης Β12
δεν τελειώνει όταν «ανέβει» η τιμή στο αίμα.
Στόχος είναι η σταθερή επάρκεια στους ιστούς
και η πρόληψη υποτροπών,
ιδιαίτερα σε άτομα με δυσαπορρόφηση.

• Επανέλεγχος: 4–8 εβδομάδες μετά την έναρξη θεραπείας
• Γενική αίματος: έλεγχος MCV και αιματοκρίτη
• Κλινική εκτίμηση: βελτίωση κόπωσης, ισορροπίας, αισθητικότητας
• Μακροχρόνιο πλάνο: σε κακοήθη αναιμία, ατροφική γαστρίτιδα ή μετά από βαριατρική

Σε λειτουργική έλλειψη,
η ολική Β12 μπορεί να φαίνεται φυσιολογική,
ενώ η MMA ή η ομοκυστεΐνη παραμένουν αυξημένες.
Σε αυτές τις περιπτώσεις,
η παρακολούθηση δεν βασίζεται μόνο στην τιμή ορού,
αλλά και στη κλινική εικόνα.

15

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

16

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

17

Βιβλιογραφία