27/Sep/2025

Φιλικός Οδηγός για την Κολπική Μυκητίαση (Candida spp)

1) Τι είναι η Κολπική Μυκητίαση;

Η κολπική μυκητίαση ή κολπική καντιντίαση είναι μια συχνή λοίμωξη που προκαλείται κυρίως από τον μύκητα Candida albicans. Αν και μικρές ποσότητες Candida υπάρχουν φυσιολογικά στον κόλπο, σε ισορροπία με τα υπόλοιπα βακτήρια, όταν αυτή η ισορροπία διαταραχθεί, ο μύκητας πολλαπλασιάζεται και προκαλεί συμπτώματα.

Πρόκειται για ένα πολύ συχνό πρόβλημα υγείας στις γυναίκες, με στοιχεία που δείχνουν ότι περίπου το 75% των γυναικών θα παρουσιάσουν τουλάχιστον ένα επεισόδιο στη ζωή τους. Επίσης, το 5–8% θα εμφανίσουν υποτροπιάζουσα μορφή (≥4 επεισόδια ανά έτος).

Η κολπική μυκητίαση δεν θεωρείται σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα, ωστόσο η σεξουαλική επαφή μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα ή να συμβάλει στη μεταφορά του μύκητα από τον έναν σύντροφο στον άλλον.

📊 Τύποι

Απλή (οξεία) – μεμονωμένα επεισόδια, ήπια έως μέτρια συμπτώματα.
Υποτροπιάζουσα – ≥4 επεισόδια μέσα σε 12 μήνες.
Πολύπλοκη – πιο σοβαρά ή ανθεκτικά περιστατικά, συνήθως σε ανοσοκαταστολή, εγκυμοσύνη ή διαβήτη.

🔎 Σημαντικό: Η παρουσία Candida στον κόλπο δεν σημαίνει πάντα λοίμωξη. Μπορεί να υπάρχει αποικισμός χωρίς συμπτώματα. Η διάγνωση κολπικής μυκητίασης γίνεται μόνο όταν συνυπάρχουν συμπτώματα και εργαστηριακή επιβεβαίωση.

2) Συμπτώματα

Η κολπική μυκητίαση μπορεί να προκαλέσει ποικιλία συμπτωμάτων, που επηρεάζουν την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής της γυναίκας. Η ένταση και η διάρκεια τους εξαρτώνται από τη σοβαρότητα της λοίμωξης και τυχόν υποτροπές.

🌸 Τα πιο συχνά συμπτώματα

Έντονος κνησμός και ερυθρότητα στην περιοχή του κόλπου και των χειλέων.
Λευκά, παχύρρευστα υγρά με υφή «τυριού» (χωρίς έντονη οσμή).
Αίσθηση καψίματος ή πόνου κατά την ούρηση.
Δυσφορία ή πόνος στη σεξουαλική επαφή (δυσπαρευνία).
Οίδημα ή πρήξιμο στα χείλη του αιδοίου.

⚠️ Πότε τα συμπτώματα είναι πιο έντονα

Τα συμπτώματα μπορεί να επιδεινώνονται πριν την περίοδο, σε περιόδους στρες, μετά από λήψη αντιβιοτικών ή σε εγκυμοσύνη λόγω ορμονικών αλλαγών.

🧩 Διαφορές από άλλες λοιμώξεις

Βακτηριακή κολπίτιδα: υγρά πιο γκριζωπά με έντονη οσμή «ψαριού».
Τριχομονάδες: αφρώδη, κιτρινοπράσινα υγρά με έντονο ερεθισμό.
Κολπική μυκητίαση: λευκά, άοσμα και παχύρρευστα υγρά.

ℹ️ Συμβουλή: Αν και τα συμπτώματα είναι χαρακτηριστικά, δεν αρκούν από μόνα τους για διάγνωση. Απαιτείται πάντα κλινική εξέταση και εργαστηριακός έλεγχος για να αποφευχθεί λανθασμένη θεραπεία.

3) Αίτια & Παράγοντες Κινδύνου

Η κολπική μυκητίαση εμφανίζεται όταν διαταράσσεται η ισορροπία της φυσιολογικής κολπικής χλωρίδας, με αποτέλεσμα την υπερανάπτυξη του μύκητα Candida spp. Η φυσιολογική χλωρίδα του κόλπου περιέχει κυρίως γαλακτοβάκιλλους που διατηρούν το pH όξινο (4–4,5) και προστατεύουν από λοιμώξεις. Όταν οι μηχανισμοί αυτοί διαταραχθούν, η Candida μπορεί να πολλαπλασιαστεί και να προκαλέσει συμπτώματα.

📌 Συνηθισμένα αίτια

💊 Αντιβιοτικά – καταστρέφουν τους φυσιολογικούς γαλακτοβάκιλλους.
🤰 Ορμονικές αλλαγές – εγκυμοσύνη, αντισυλληπτικά χάπια, εμμηνόπαυση.
🍩 Διατροφή πλούσια σε ζάχαρη – αυξάνει τη διαθεσιμότητα θρεπτικών για τον μύκητα.
🩺 Σακχαρώδης διαβήτης – ειδικά αν δεν είναι καλά ρυθμισμένος.
👗 Στενά ή συνθετικά ρούχα – αυξάνουν την υγρασία και τη θερμότητα.
🧴 Προϊόντα υγιεινής – π.χ. αρωματικά σαπούνια ή αποσμητικά που διαταράσσουν το pH.
🩸 Ανοσοκαταστολή – HIV, λήψη κορτικοστεροειδών ή χημειοθεραπεία.

⚠️ Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο υποτροπών

Επαναλαμβανόμενη χρήση αντιβιοτικών.
Χρόνιες ασθένειες (διαβήτης, αυτοάνοσα).
Υψηλά επίπεδα στρες και ανεπαρκής ύπνος.
Χρόνια χρήση ορμονικών σκευασμάτων.

✅ Χρήσιμη Συμβουλή: Η καλή ρύθμιση του σακχάρου, η προσεκτική χρήση αντιβιοτικών και η επιλογή βαμβακερών ρούχων αποτελούν βασικά μέτρα για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης ή υποτροπής κολπικής μυκητίασης.

4) Διάγνωση

Η διάγνωση της κολπικής μυκητίασης δεν βασίζεται μόνο στα συμπτώματα, καθώς αυτά μπορεί να μοιάζουν με άλλες κολπικές λοιμώξεις (π.χ. βακτηριακή κολπίτιδα, τριχομονάδες). Απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος για επιβεβαίωση.

🔬 Μέθοδοι διάγνωσης

Κλινική εξέταση – ο γυναικολόγος εκτιμά τον ερεθισμό, το οίδημα και τα χαρακτηριστικά υγρά.
Μικροσκοπική εξέταση – σε δείγμα κολπικού υγρού με KOH (υδροξείδιο καλίου) φαίνονται τα χαρακτηριστικά υφάδια της Candida.
Καλλιέργεια κολπικού υγρού – ταυτοποιεί το είδος Candida και ελέγχει την ευαισθησία σε αντιμυκητιασικά.
Έλεγχος pH κόλπου – σε Candida συνήθως παραμένει φυσιολογικό (4–4,5), σε αντίθεση με βακτηριακή κολπίτιδα όπου ανεβαίνει.
Μοριακές μέθοδοι (PCR) – πιο γρήγορες και ακριβείς, χρήσιμες σε υποτροπές ή ανθεκτικά στελέχη.

🧪 Διαφορική διάγνωση

Βακτηριακή κολπίτιδα – γκριζωπά υγρά με οσμή «ψαριού».
Τριχομονάδες – κιτρινοπράσινα, αφρώδη υγρά με έντονο ερεθισμό.
Κολπική μυκητίαση – λευκά, παχύρρευστα, άοσμα υγρά.

🔎 Σημαντικό: Η επιβεβαίωση με καλλιέργεια είναι ιδιαίτερα σημαντική στις υποτροπές, γιατί διαφορετικά είδη Candida (π.χ. C. glabrata, C. krusei) έχουν διαφορετική αντοχή σε φάρμακα.

5) Θεραπεία

Η θεραπεία της κολπικής μυκητίασης εξαρτάται από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, τη συχνότητα των επεισοδίων και την παρουσία υποκείμενων παραγόντων (π.χ. διαβήτης, εγκυμοσύνη, ανοσοκαταστολή). Στόχος είναι η εξάλειψη των συμπτωμάτων, η επαναφορά της κολπικής χλωρίδας και η πρόληψη υποτροπών.

💊 Τοπική θεραπεία

Κολπικά υπόθετα ή κρέμες με κλοτριμαζόλη, μικοναζόλη, εκοναζόλη.
Διάρκεια 3–7 ημέρες, ανάλογα με το σχήμα.
Κατάλληλη για εγκυμοσύνη (μόνο με οδηγία γυναικολόγου).

💊 Συστηματική θεραπεία

Φλουκοναζόλη 150 mg από το στόμα, εφάπαξ δόση (μόνο με ιατρική συνταγή).
Σε υποτροπιάζουσες λοιμώξεις: προληπτικό σχήμα (π.χ. 1 δόση/εβδομάδα για 6 μήνες).
Εναλλακτικά: ιτρακοναζόλη ή βοριχωναζόλη σε ανθεκτικά στελέχη.

🧘 Συμπληρωματικά μέτρα

Ρύθμιση σακχάρου σε γυναίκες με διαβήτη.
Περιορισμός ζάχαρης και επεξεργασμένων τροφών.
Χρήση προβιοτικών για αποκατάσταση φυσιολογικής χλωρίδας.
Αποφυγή άσκοπων αντιβιοτικών.

🤰 Θεραπεία στην εγκυμοσύνη

Κατά την εγκυμοσύνη αποφεύγονται τα χάπια. Προτιμώνται τοπικά υπόθετα ή κρέμες με αντιμυκητιασικά, πάντα με οδηγία γυναικολόγου.

⚠️ Προσοχή: Η αυτοθεραπεία χωρίς διάγνωση μπορεί να είναι επικίνδυνη. Σε λάθος χρήση, η Candida αναπτύσσει αντοχή στα φάρμακα, γεγονός που κάνει την αντιμετώπιση πιο δύσκολη.

6) Πρόληψη

Η πρόληψη της κολπικής μυκητίασης στηρίζεται στην προστασία της φυσιολογικής κολπικής χλωρίδας και στη μείωση των παραγόντων που ευνοούν την ανάπτυξη της Candida spp. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και οι απλές καθημερινές συνήθειες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις υποτροπές.

✅ Καθημερινές συνήθειες

Επιλογή βαμβακερών εσωρούχων και αποφυγή στενών, συνθετικών ρούχων.
Συχνή αλλαγή εσωρούχων, ιδιαίτερα μετά από άσκηση ή εφίδρωση.
Προσεκτικό στέγνωμα της περιοχής μετά το μπάνιο.
Αποφυγή αρωματικών σαπουνιών, κολπικών αποσμητικών ή douching (πλύσεις).

🥗 Διατροφή & τρόπος ζωής

Περιορισμός ζάχαρης και επεξεργασμένων τροφών που τρέφουν τον μύκητα.
Κατανάλωση προβιοτικών (γιαούρτι με ζωντανές καλλιέργειες, κεφίρ, προβιοτικά σκευάσματα).
Διατήρηση υγιούς βάρους και τακτική άσκηση.
Επαρκής ύπνος και μείωση του στρες, που επηρεάζει την άμυνα του οργανισμού.

💊 Φαρμακευτική πρόληψη

Σε γυναίκες με υποτροπιάζουσα κολπική μυκητίαση (≥4 επεισόδια/έτος), ο γιατρός μπορεί να συστήσει προληπτική αγωγή με χαμηλές δόσεις αντιμυκητιασικών (π.χ. φλουκοναζόλη 1 φορά/εβδομάδα για 6 μήνες).

💡 Extra Tip: Ο τακτικός γυναικολογικός έλεγχος και η εξατομικευμένη πρόληψη (π.χ. έλεγχος σακχάρου, συμβουλές διατροφής) μειώνουν σημαντικά τις πιθανότητες επανεμφάνισης της λοίμωξης.

7) Επιπλοκές & Υποτροπές

Στις περισσότερες γυναίκες, η κολπική μυκητίαση είναι μια ήπια λοίμωξη που αντιμετωπίζεται εύκολα. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν επιπλοκές ή συχνές υποτροπές που απαιτούν πιο εξειδικευμένη αντιμετώπιση.

⚠️ Επιπλοκές

Επίμονα ή σοβαρά συμπτώματα που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής.
Δευτερογενείς βακτηριακές λοιμώξεις λόγω ερεθισμού και ξυσίματος.
Αυξημένος κίνδυνος για ανθεκτικά στελέχη Candida σε αλόγιστη χρήση αντιμυκητιασικών.
Κατά την εγκυμοσύνη, μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος πρόωρου τοκετού ή επιπλοκών αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά.

🔄 Υποτροπιάζουσα Κολπική Μυκητίαση

Ως υποτροπιάζουσα μορφή ορίζεται η εμφάνιση ≥4 επεισοδίων μέσα σε 12 μήνες. Συνήθως σχετίζεται με:

Ανεπαρκή ή λανθασμένη θεραπεία.
Υποκείμενες καταστάσεις όπως σακχαρώδης διαβήτης ή ανοσοκαταστολή.
Ορμονικές αλλαγές (π.χ. εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση, αντισυλληπτικά).
Επαναλαμβανόμενη χρήση αντιβιοτικών.

🩺 Αντιμετώπιση υποτροπών

Πλήρης καλλιέργεια κολπικού υγρού για ταυτοποίηση του είδους Candida.
Εξατομικευμένη φαρμακευτική αγωγή (π.χ. φλουκοναζόλη συντήρησης).
Συμπληρωματικά μέτρα: προβιοτικά, διατροφή χαμηλή σε ζάχαρη, καλή υγιεινή.

❗ Σημαντικό: Αν τα συμπτώματα υποτροπιάζουν συχνά, είναι απαραίτητη η ιατρική εκτίμηση για αποκλεισμό άλλων αιτιών (π.χ. ΣΜΝ, βακτηριακή κολπίτιδα, δερματολογικά νοσήματα).

8) FAQ – Συχνές Ερωτήσεις

Είναι η κολπική μυκητίαση σεξουαλικά μεταδιδόμενη;

Όχι. Η κολπική μυκητίαση προκαλείται από την υπερανάπτυξη του μύκητα Candida που ζει φυσιολογικά στον κόλπο. Ωστόσο, η σεξουαλική επαφή μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα ή σπάνια να μεταφέρει τον μύκητα στον σύντροφο.

Πρέπει να θεραπεύεται και ο σύντροφος;

Συνήθως όχι, εκτός αν εμφανίζει συμπτώματα (ερυθρότητα, κνησμό, φλεγμονή στο πέος). Σε υποτροπιάζουσες λοιμώξεις, ο γιατρός μπορεί να συστήσει θεραπεία και στους δύο.

Τι γίνεται στην εγκυμοσύνη;

Η κολπική μυκητίαση είναι πολύ συχνή στην εγκυμοσύνη λόγω ορμονικών αλλαγών. Η θεραπεία βασίζεται σε τοπικά σκευάσματα (υπόθετα, κρέμες), ενώ τα χάπια αποφεύγονται. Πάντα με οδηγία γυναικολόγου.

Πώς μπορώ να προλάβω τις υποτροπές;

Με σωστή υγιεινή, χρήση βαμβακερών ρούχων, περιορισμό ζάχαρης στη διατροφή, προβιοτικά και αποφυγή άσκοπων αντιβιοτικών. Σε σοβαρές περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να δώσει αγωγή συντήρησης.

Είναι επικίνδυνη η κολπική μυκητίαση;

Στις περισσότερες γυναίκες είναι μια ήπια λοίμωξη. Ωστόσο, αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά, μπορεί να προκαλέσει υποτροπές ή δευτερογενείς λοιμώξεις. Σπάνια, σε ανοσοκαταστολή, μπορεί να οδηγήσει σε πιο σοβαρές καταστάσεις.

Μπορεί να εμφανιστεί χωρίς σεξουαλική επαφή;

Ναι. Οι περισσότερες λοιμώξεις οφείλονται σε υπερανάπτυξη του ίδιου μικροοργανισμού του κόλπου και όχι σε εξωτερική μετάδοση.

9) Βιβλιογραφία & Πηγές

ΕΟΔΥ – Μυκητιάσεις: https://eody.gov.gr
CDC – Vaginal Candidiasis: https://www.cdc.gov/fungal/diseases/candidiasis/genital/index.html
Mayo Clinic – Yeast infection (vaginal): https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/yeast-infection
WHO – Sexually transmitted infections (STIs) fact sheet: https://www.who.int
Sobel JD. Vulvovaginal candidosis. Lancet. 2007;369(9577):1961–71. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)60917-9
Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, et al. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. MMWR Recomm Rep. 2021;70(4):1–187. CDC Guidelines PDF
Βιβλιοθήκη Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ – Μυκητιάσεις (Candida): https://www.med.uoa.gr
DermNet NZ – Vulvovaginal candidiasis: https://dermnetnz.org/topics/vulvovaginal-candidiasis

🔬 Στο μικροβιολογικό μας εργαστήριο στη Λαμία πραγματοποιούμε αξιόπιστες εξετάσεις για Candida spp και λοιπές κολπικές λοιμώξεις

📅 Κλείστε Ραντεβού

📑 Δείτε τον Κατάλογο Εξετάσεων

☎ Τηλέφωνο: +30-22310-66841
🕒 Ωράριο: Δευτέρα–Παρασκευή, 07:00–13:30

Παντελής Αναγνωστόπουλος

15/Sep/2025

📑 Περιεχόμενα

1) Εισαγωγή – Τι είναι η Κοιλιοκάκη;
2) Επιδημιολογία & Βάρος Νόσου
3) Παθογένεια: Γλουτένη, HLA-DQ2/DQ8 & Ανοσία
4) Κλινική Εικόνα (παιδιά/ενήλικες, κλασική & μη κλασική)
5) Εξωεντερικές Εκδηλώσεις
6) Διαφορική Διάγνωση
7) Εργαστηριακός Έλεγχος (tTG-IgA, EMA, DGP, ολική IgA, HLA)
8) Ενδοσκόπηση, Βιοψία & Ταξινόμηση Marsh
9) Κριτήρια Διάγνωσης (ενήλικες/παιδιά)
10) Κύηση & Γονιμότητα
11) Παιδιατρικοί Ασθενείς: Ιδιαιτερότητες
12) Συχνές Συννοσηρότητες & Συνδέσεις (Θυρεοειδίτιδα, ΣΔ1, Ηπατικά, Οστά)
13) Δίαιτα Ελεύθερη Γλουτένης (GFD): Πρακτικός Οδηγός
14) Επιμόλυνση & Διαχείριση Καθημερινότητας
15) Παρακολούθηση, Δείκτες Απόκρισης & Follow-up
16) Επιπλοκές (Μη Ανταποκρινόμενη/Ανθεκτική Κοιλιοκάκη, ΕΑΤL)
17) Εξετάσεις που πραγματοποιούνται στο μικροβιολογικό
18) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
19) Βιβλιογραφία & Πηγές
20) CTA – Κλείσε Ραντεβού & Δες τον Κατάλογο Εξετάσεων

1) Εισαγωγή – Τι είναι η Κοιλιοκάκη;

Η κοιλιοκάκη (celiac disease) είναι ένα χρόνιο, ανοσομεσολαβούμενο νόσημα που
προκαλείται από την έκθεση στη γλουτένη — μία πρωτεΐνη που βρίσκεται στο σιτάρι, το κριθάρι και τη
σίκαλη. Σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα (κυρίως φορείς HLA-DQ2 και/ή HLA-DQ8),
η γλουτένη πυροδοτεί παθολογική ανοσολογική απόκριση στο λεπτό έντερο, οδηγώντας σε φλεγμονή,
επιπέδωση των λαχνών (villus atrophy) και δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

Παρότι ιστορικά θεωρούνταν νόσημα της παιδικής ηλικίας με «κλασικά» γαστρεντερικά συμπτώματα (διάρροια, κοιλιακό άλγος,
φούσκωμα), σήμερα αναγνωρίζεται ως πολυδιάστατη κλινική οντότητα με ευρύ φάσμα εκδηλώσεων:
από σιωπηρή/ολιγοσυμπτωματική μορφή έως εξωεντερικές εκδηλώσεις (αναιμία, οστεοπενία/οστεοπόρωση, νευρολογικά,
δερματικά, γυναικολογικά/αναπαραγωγικά κ.ά.). Η διάγνωση στηρίζεται σε συνδυασμό ορολογικών δοκιμασιών
(π.χ. tTG-IgA, EMA) και, σε πολλές περιπτώσεις, επιβεβαίωσης με
ενδοσκοπική βιοψία. Η θεραπεία εκλογής είναι η διά βίου αυστηρή δίαιτα ελεύθερη γλουτένης (GFD),
με τεκμηριωμένη κλινική και ιστολογική βελτίωση όταν τηρείται σωστά.

🔎 Γρήγορα Σημεία (Key Facts)

Ανοσολογικά μεσολαβούμενη εντεροπάθεια από γλουτένη σε φορείς HLA-DQ2/DQ8.
Εντερικές + εξωεντερικές εκδηλώσεις· πολλές περιπτώσεις διαφεύγουν λόγω μη κλασικής εικόνας.
Διάγνωση: ορολογία (tTG-IgA, EMA, ± DGP, ολική IgA) ± ενδοσκοπική βιοψία με Marsh ταξινόμηση.
Θεραπεία: διά βίου αυστηρή GFD· απαιτείται εκπαίδευση για επιμόλυνση & ανάγνωση ετικετών.
Παρακολούθηση: κλινική ανταπόκριση, ορολογικοί δείκτες, θρέψη/μικροθρεπτικά, οστική υγεία.

⚠️ Προσοχή πριν ξεκινήσεις δίαιτα χωρίς γλουτένη

Μην διακόψεις τη γλουτένη πριν ολοκληρωθεί ο εργαστηριακός/ενδοσκοπικός έλεγχος, διότι μπορεί να
προκύψουν ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα και να δυσκολέψει η διάγνωση. Συζήτησε πρώτα με τον ιατρό σου.

Η κοιλιοκάκη διαφέρει από την ευαισθησία στη γλουτένη χωρίς κοιλιοκάκη και την αλλεργία στο σιτάρι,
οι οποίες έχουν διαφορετικούς μηχανισμούς, κριτήρια διάγνωσης και αντιμετώπιση. Στις επόμενες ενότητες θα
παρουσιαστεί, με πρακτικό και φιλικό τρόπο, ό,τι χρειάζεται να γνωρίζει ένας ασθενής αλλά και
ο επαγγελματίας υγείας: από τα συμπτώματα και τον έλεγχο μέχρι τις λεπτομέρειες της GFD, την
αποφυγή επιμόλυνσης και το εξατομικευμένο follow-up.

✅ Τι κερδίζεις από αυτόν τον οδηγό

Καθαρά βήματα για διάγνωση & παρακολούθηση.
Checklist για δίαιτα χωρίς γλουτένη και αποφυγή επιμόλυνσης.
Συμβουλές για παιδιά, εγκυμοσύνη και συχνές συννοσηρότητες.

2) Επιδημιολογία & Βάρος Νόσου

Η κοιλιοκάκη αποτελεί ένα από τα πιο συχνά αυτοάνοσα νοσήματα παγκοσμίως. Ο επιπολασμός εκτιμάται
περίπου στο 1% του γενικού πληθυσμού, με γεωγραφικές διακυμάνσεις (Ευρώπη, Βόρεια Αμερική, Μέση Ανατολή)
και αυξητική τάση αναγνώρισης λόγω ευρύτερου ελέγχου και καλύτερης ευαισθητοποίησης. Παρά τη σχετικά υψηλή συχνότητα,
ένα σημαντικό ποσοστό παραμένει αδιάγνωστο λόγω μη κλασικής συμπτωματολογίας ή σιωπηρής νόσου.

Η νόσος μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, από τη νηπιακή έως την τρίτη ηλικία. Υπάρχει ήπια
υπεροχή στις γυναίκες, ενώ οικογενειακές μελέτες δείχνουν αυξημένο κίνδυνο σε συγγενείς πρώτου βαθμού.
Συχνά ανιχνεύεται μέσω στοχευμένου ελέγχου σε ομάδες υψηλού κινδύνου (π.χ. ΣΔ τύπου 1, αυτοάνοσα θυρεοειδικά,
Δερματίτιδα Ερπετοειδής, Σύνδρομο Down, Turner, Williams).

📌 Ποιοι πρέπει να ελέγχονται προληπτικά;

Συγγενείς 1ου βαθμού ασθενών με κοιλιοκάκη.
Ασθενείς με ΣΔ τύπου 1, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, αυτοάνοση ηπατίτιδα.
Δερματίτιδα ερπετοειδής, αναιμία σιδηροπενική ανεξήγητη, ανεξήγητη οστεοπενία/οστεοπόρωση.
Σύνδρομα Down, Turner, Williams.
Χρόνια διάρροια/φούσκωμα, απώλεια βάρους, υπογονιμότητα/υποτροπιάζουσες αποβολές.

Το κλινικό βάρος της κοιλιοκάκης υπερβαίνει τα γαστρεντερικά συμπτώματα: επηρεάζει την ποιότητα ζωής,
σχετίζεται με ελλείψεις μικροθρεπτικών (σίδηρος, φυλλικό, Β12, D, ασβέστιο), χαμηλή οστική πυκνότητα, αιματολογικές
διαταραχές και αυξημένο κίνδυνο ορισμένων επιπλοκών όταν η νόσος παραμένει αδιάγνωστη ή μη ελεγχόμενη.

⚠️ Υπενθύμιση για επιδημιολογία

Ο πραγματικός επιπολασμός υποεκτιμάται: πολλοί ασθενείς εμφανίζουν μη κλασικά ή
εξωεντερικά συμπτώματα. Η υψηλή υποψία και ο σωστός προσυμπτωματικός έλεγχος σε ομάδες κινδύνου
αυξάνει την έγκαιρη διάγνωση.

3) Παθογένεια: Γλουτένη, HLA-DQ2/DQ8 & Ανοσία

Η κοιλιοκάκη αναπτύσσεται σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα, σχεδόν πάντα φορείς των HLA-DQ2
και/ή HLA-DQ8. Η γλουτένη (πρωτεΐνη του σίτου, κριθαριού, σίκαλης) περιέχει
πλούσια σε προλίνη και γλουταμίνη πεπτίδια (π.χ. γλιαδίνη) που ανθεκτικοποιούν την
πέψη στο γαστρεντερικό και διευκολύνουν την παραμονή ανοσοδιεγερτικών τμημάτων στον εντερικό αυλό.

Κεντρικό ρόλο παίζει η ιστική τρανσγλουταμινάση (tTG), η οποία αποαμιδώνει πεπτίδια γλιαδίνης,
αυξάνοντας τη συγγένειά τους για τις HLA-DQ2/DQ8 υποδοχικές αυλακώσεις στα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα.
Έτσι, ενεργοποιούνται T-λεμφοκύτταρα CD4+ στον εντερικό βλεννογόνο, που εκκρίνουν κυτταροκίνες και
προάγουν φλεγμονή, ενώ παράλληλα διεγείρονται Β-κύτταρα με παραγωγή αντι-tTG και αντι-ενδομυϊκών
αντισωμάτων (EMA).

🧬 Σχηματική ακολουθία παθογένειας (βήμα-βήμα)

Λήψη γλουτένης → ανθεκτικά πεπτίδια γλιαδίνης παραμένουν στον εντερικό αυλό.
Διέλευση πεπτιδίων στο χόριο και αποαμίδωση από tTG → υψηλότερη ανοσογονικότητα.
Παρουσίαση σε HLA-DQ2/DQ8 → ενεργοποίηση CD4+ Τ-κυττάρων.
Φλεγμονώδης απάντηση, αύξηση ενδοεπιθηλιακών λεμφοκυττάρων, επιπέδωση λαχνών.
Παραγωγή αυτοαντισωμάτων (anti-tTG, EMA) από Β-κύτταρα.
Κλινική εικόνα: δυσαπορρόφηση, εντερικά & εξωεντερικά συμπτώματα.

Πέρα από το HLA, μη-HLA γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την
εκδήλωση: μικροβίωμα, λοιμώξεις, ποσότητα/χρονισμός εισαγωγής γλουτένης, θηλασμός, και συνολικά «εντερική διαπερατότητα».
Η αλληλεπίδραση αυτών των παραμέτρων καθορίζει ποια προδιατεθειμένα άτομα θα αναπτύξουν κλινική νόσο.

✅ Τι σημαίνει πρακτικά για τη διάγνωση;

Η παρουσία HLA-DQ2/DQ8 είναι απαραίτητη αλλά όχι επαρκής για νόσηση.
Η αρνητικότητα για DQ2/DQ8 καθιστά τη διάγνωση κοιλιοκάκης εξαιρετικά απίθανη.
Τα αντι-tTG IgA και EMA αντανακλούν την ανοσολογική διαδικασία και
χρησιμοποιούνται για έλεγχο/παρακολούθηση.

⚠️ Μην συγχέεις οντότητες

Η ευαισθησία στη γλουτένη χωρίς κοιλιοκάκη και η αλλεργία στο σιτάρι έχουν διαφορετικούς
μηχανισμούς (μη αυτοάνοσοι και IgE-μεσολαβούμενοι αντίστοιχα) και διαφορετικά κριτήρια διάγνωσης/αντιμετώπισης.

4) Κλινική Εικόνα (Παιδιά & Ενήλικες)

Η κλινική εικόνα της κοιλιοκάκης παρουσιάζει μεγάλη ετερογένεια. Διακρίνουμε την
κλασική μορφή με εμφανή γαστρεντερικά συμπτώματα, αλλά και τη μη κλασική/σιωπηρή μορφή
όπου κυριαρχούν εξωεντερικά ή ήπια συμπτώματα. Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί ασθενείς παραμένουν αδιάγνωστοι για χρόνια.

📊 Κλασική vs Μη Κλασική Κοιλιοκάκη

Κλασική μορφή	Μη κλασική μορφή
Χρόνια διάρροια	Αναιμία σιδηροπενική
Φούσκωμα, κοιλιακό άλγος	Χαμηλή οστική πυκνότητα / οστεοπόρωση
Απώλεια βάρους / καθυστέρηση ανάπτυξης	Υπογονιμότητα, υποτροπιάζουσες αποβολές
Στεατόρροια	Νευρολογικά: περιφερική νευροπάθεια, αταξία

Στα παιδιά, η νόσος μπορεί να εκδηλωθεί με καχεξία, καθυστέρηση ανάπτυξης, ανορεξία,
ευερεθιστότητα και χαρακτηριστική διάρροια. Στους ενήλικες, τα συμπτώματα είναι συχνά
μη ειδικά (κόπωση, αναιμία, διάρροια ή δυσκοιλιότητα, αίσθημα πληρότητας).

⚠️ Συμβουλή για ασθενείς

Μην αγνοείς χρόνια γαστρεντερικά ενοχλήματα ή ανεξήγητες ελλείψεις βιταμινών/σιδήρου.
Μπορεί να κρύβεται κοιλιοκάκη πίσω από αυτά.

5) Εξωεντερικές Εκδηλώσεις

Η κοιλιοκάκη δεν περιορίζεται μόνο στο έντερο. Πολλοί ασθενείς εμφανίζουν εξωεντερικές εκδηλώσεις,
που μπορεί να είναι το πρώτο ή και το μοναδικό σύμπτωμα. Η αναγνώρισή τους είναι κρίσιμη για έγκαιρη διάγνωση.

🩺 Συχνές εξωεντερικές εκδηλώσεις

Αιματολογικές: Αναιμία σιδηροπενική, μακροκυττάρωση (έλλειψη Β12/φυλλικού).
Οστικές: Οστεοπενία, οστεοπόρωση, αυξημένος κίνδυνος καταγμάτων.
Νευρολογικές: Περιφερική νευροπάθεια, αταξία, κατάθλιψη, ημικρανίες.
Δερματικές: Δερματίτιδα ερπετοειδής (παθογνωμονική εκδήλωση).
Γυναικολογικές: Υπογονιμότητα, υποτροπιάζουσες αποβολές, καθυστερημένη εμμηναρχή.
Ηπατικές: Ήπια αύξηση τρανσαμινασών, αυτοάνοση ηπατίτιδα.
Οδοντικές: Υποπλασία αδαμαντίνης, συχνές τερηδόνες.

Οι εκδηλώσεις αυτές συχνά οδηγούν τον ασθενή σε άλλες ιατρικές ειδικότητες (αιματολόγο, ενδοκρινολόγο, γυναικολόγο),
καθυστερώντας τη διάγνωση. Η σύνδεση με κοιλιοκάκη πρέπει να διερευνάται ειδικά όταν συνυπάρχουν
παθολογικές ορολογικές δοκιμασίες.

✅ Κλινικό «Red Flag»

Η ανεύρεση ανεξήγητης αναιμίας σιδηροπενικής σε ενήλικα, ιδιαίτερα γυναίκα,
αποτελεί ένδειξη ελέγχου για κοιλιοκάκη.

6) Διαφορική Διάγνωση

Η κοιλιοκάκη μπορεί να μιμηθεί ή να συγχέεται με πολλές άλλες παθήσεις του
γαστρεντερικού και όχι μόνο. Η σωστή διαφορική διάγνωση είναι κρίσιμη ώστε να
αποφευχθεί λανθασμένη ή καθυστερημένη θεραπεία.

Νόσημα	Κλινικά / Εργαστηριακά Χαρακτηριστικά	Διαφοροδιάγνωση από Κοιλιοκάκη
Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (IBS)	Διάρροια, κοιλιακό άλγος, φούσκωμα, χωρίς οργανική βλάβη.	Απουσία ορολογικών/ιστολογικών δεικτών· φυσιολογική βιοψία.
Δυσαπορρόφηση λακτόζης	Διάρροια & φούσκωμα μετά από γαλακτοκομικά.	Δοκιμασία αναπνοής υδρογόνου· απουσία αντισωμάτων κοιλιοκάκης.
Νόσος Crohn	Φλεγμονή σε όλο το πεπτικό· κοιλιακό άλγος, αιματηρές κενώσεις.	Κολονοσκόπηση/βιοψία με κοκκιώματα· CRP↑.
Αλλεργία στο Σιτάρι (IgE-μεσολαβούμενη)	Οξεία συμπτώματα (εξάνθημα, βρογχόσπασμος) μετά κατανάλωση σιταριού.	Θετικά RAST/skin prick tests· άμεση αντίδραση.
Ευαισθησία στη Γλουτένη χωρίς Κοιλιοκάκη	Γαστρεντερικά & νευρολογικά συμπτώματα, βελτίωση με GFD.	Αρνητικά αντισώματα, φυσιολογική βιοψία.
Τροπική Σπρου	Δυσαπορρόφηση σε τροπικές χώρες.	Ιστορικό διαμονής σε ενδημική περιοχή, απάντηση σε αντιβιοτικά.
Υποτροπιάζουσες Γαστρεντερίτιδες / Παράσιτα	Διάρροια, απώλεια βάρους.	Ανίχνευση παρασίτων στα κόπρανα.

✅ Πρακτικό Tip

Εάν η βιοψία είναι φυσιολογική αλλά η ορολογία θετική, επανεξέτασε την πιθανότητα
άλλων αιτίων ή κάνε επανάληψη της εξέτασης με τον ασθενή σε δίαιτα με γλουτένη.

⚠️ Προσοχή

Η πρώιμη έναρξη δίαιτας χωρίς γλουτένη πριν ολοκληρωθεί η διερεύνηση μπορεί να
«σβήσει» τα ιστολογικά ευρήματα και να δυσχεράνει τη διαφορική διάγνωση.

7) Εργαστηριακός Έλεγχος

Ο εργαστηριακός έλεγχος είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για τη διάγνωση και παρακολούθηση
της κοιλιοκάκης. Οι ορολογικές εξετάσεις κατευθύνουν τον κλινικό ιατρό και συνδυάζονται με
ενδοσκόπηση/βιοψία για επιβεβαίωση. Ο έλεγχος περιλαμβάνει κυρίως αντισώματα που στρέφονται κατά της
ιστικής τρανσγλουταμινάσης (tTG), της ενδομυΐας (EMA), και των
πεπτιδίων αποαμιδωμένης γλιαδίνης (DGP), καθώς και την ολική IgA.

🧪 Κύριες Εργαστηριακές Εξετάσεις στην Κοιλιοκάκη

Δοκιμασία	Στόχος/Αντίσωμα	Ευαισθησία	Ειδικότητα	Σχόλιο
tTG-IgA	Ιστική τρανσγλουταμινάση	~95%	~95%	Πρώτη επιλογή· αυξάνεται με ενεργό νόσο, μειώνεται με GFD.
EMA-IgA	Ενδομυϊκά αντιγόνα	90–95%	>98%	Πολύ ειδική· απαιτεί ανοσοφθορισμό· χρήσιμη επιβεβαίωση.
DGP (IgG/IgA)	Αποαμιδωμένα πεπτίδια γλιαδίνης	80–90%	85–95%	Χρήσιμα σε παιδιά <5 ετών· λιγότερο αξιόπιστα σε ενήλικες.
Ολική IgA	Συνολικά επίπεδα IgA	–	–	Απαραίτητο για έλεγχο ανεπάρκειας IgA (3–7% των ασθενών).
HLA-DQ2/DQ8	Γενετική προδιάθεση	>95% (αρνητικό = σχεδόν αποκλείει)	Χαμηλή	Δεν επιβεβαιώνει· μόνο αποκλείει αν είναι αρνητικό.

Οι tTG-IgA αποτελούν την εξέταση πρώτης γραμμής σε ενήλικες και παιδιά >2 ετών.
Η EMA-IgA χρησιμοποιείται ως επιβεβαιωτική, ειδικά σε οριακά αποτελέσματα. Οι
DGP-IgG είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε παιδιά <5 ετών ή σε ασθενείς με ανεπάρκεια IgA.

⚠️ Προαναλυτικοί Παράγοντες

Ο ασθενής πρέπει να καταναλώνει γλουτένη πριν τον έλεγχο (διαφορετικά → ψευδώς αρνητικά).
Συνοδές λοιμώξεις ή αυτοάνοσα μπορεί να δώσουν παροδικά θετικά αποτελέσματα.
Η ανεπάρκεια IgA οδηγεί σε ψευδώς αρνητικά σε tTG-IgA/EMA· τότε χρειάζονται IgG δοκιμασίες.

✅ Πρακτικές Συστάσεις

Ξεκινάμε πάντα με tTG-IgA + ολική IgA.
Αν ολική IgA χαμηλή → προσθήκη DGP-IgG ή tTG-IgG.
Σε παιδιά, τα πολύ υψηλά tTG-IgA (>10× ULN) + EMA (+) μπορεί να επιτρέψουν διάγνωση χωρίς βιοψία (σύμφωνα με ESPGHAN).
Η παρακολούθηση μετά την GFD γίνεται με πτωτική τάση των αντισωμάτων.

Η ολοκληρωμένη στρατηγική ορολογικού ελέγχου πρέπει να εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, το ανοσολογικό
προφίλ του ασθενούς και την κλινική υποψία. Σε κάθε περίπτωση, τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται
σε συνδυασμό με την ενδοσκόπηση και τη βιοψία.

8) Ενδοσκόπηση, Βιοψία & Ταξινόμηση Marsh

Η ενδοσκόπηση ανώτερου πεπτικού με βιοψία δωδεκαδακτύλου αποτελεί
τη χρυσή μέθοδο για την επιβεβαίωση της διάγνωσης κοιλιοκάκης. Συνιστάται η λήψη
≥4 δειγμάτων από το κατιόν τμήμα και ≥1 από το βολβό δωδεκαδακτύλου,
διότι οι βλάβες μπορεί να είναι άνισα κατανεμημένες.

Τα ιστολογικά ευρήματα αξιολογούνται με βάση την ταξινόμηση Marsh, η οποία περιγράφει
τον βαθμό φλεγμονής και ατροφίας των λαχνών.

Στάδιο Marsh	Ιστολογικά Ευρήματα	Σχόλιο
Marsh 0	Φυσιολογικός βλεννογόνος	Αποκλείει ενεργό κοιλιοκάκη· μπορεί να υπάρχει λανθάνουσα μορφή.
Marsh 1	Αυξημένα ενδοεπιθηλιακά λεμφοκύτταρα (IELs >30/100 επιθηλιακά)	Μη ειδικό εύρημα· απαιτείται κλινικο-ορολογική συσχέτιση.
Marsh 2	IELs + Υπερπλασία κρυπτών	Σπανιότερο· ενδιάμεσο στάδιο πριν την ατροφία λαχνών.
Marsh 3 (a–c)	IELs + Υπερπλασία κρυπτών + Ατροφία λαχνών (μερική, υποσύνολη ή ολική)	Παθογνωμονικό για κοιλιοκάκη σε συνδυασμό με θετική ορολογία.

🔬 Σημαντικά για τη βιοψία

Ο ασθενής πρέπει να καταναλώνει γλουτένη πριν την εξέταση (τουλάχιστον 6 εβδομάδες).
Λήψη δειγμάτων από πολλαπλές θέσεις (βολβό + κατιόν τμήμα).
Η αξιολόγηση γίνεται από έμπειρο παθολογοανατόμο.

✅ Πρακτική Χρήση της Marsh

Η ταξινόμηση Marsh επιτρέπει τη βαθμολόγηση της βαρύτητας της βλάβης και τη σύγκριση
σε επαναληπτικές βιοψίες. Συμβάλλει στον αποκλεισμό άλλων αιτίων εντερικής ατροφίας.

⚠️ Πιθανές Παγίδες

Marsh 1–2 δεν είναι ειδικά για κοιλιοκάκη· παρατηρούνται και σε λοιμώξεις, φλεγμονώδεις νόσους.
Η λήψη λίγων ή μη αντιπροσωπευτικών δειγμάτων μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.
Η βελτίωση με GFD δεν αποκλείει άλλες παθολογίες· χρειάζεται συνολική εκτίμηση.

9) Κριτήρια Διάγνωσης (Ενήλικες & Παιδιά)

Η διάγνωση της κοιλιοκάκης βασίζεται σε συνδυασμό κλινικής εικόνας, ορολογικών δεικτών,
ενδοσκοπικών/ιστολογικών ευρημάτων και, όπου χρειάζεται, γενετικών δοκιμασιών.
Τα κριτήρια διαφοροποιούνται ελαφρώς μεταξύ ενηλίκων και παιδιών.

📋 Κριτήρια για Ενήλικες (π.χ. ACG, BSG)

Συμβατή κλινική εικόνα (εντερική ή/και εξωεντερική).
Θετική ορολογία: tTG-IgA ± EMA, ± DGP (ανάλογα με το προφίλ IgA).
Ενδοσκοπική βιοψία με Marsh 2–3 αλλοιώσεις.
Κλινική και ορολογική βελτίωση σε GFD.
Γενετικός έλεγχος HLA-DQ2/DQ8 προαιρετικός (χρήσιμος για αποκλεισμό).

Σημείωση: Στους ενήλικες, η διάγνωση χωρίς βιοψία γενικά δεν συνιστάται.

👶 Κριτήρια για Παιδιά (ESPGHAN 2020)

Συμβατή κλινική εικόνα ή και τυχαίος έλεγχος ομάδων κινδύνου.
tTG-IgA >10× ULN (άνω φυσιολογικού ορίου) σε δείγμα αναφοράς.
Επιβεβαίωση με EMA-IgA (+) σε δεύτερο δείγμα.
Συμφωνία γονιδιακού προφίλ (HLA-DQ2/DQ8).
Κλινική και ορολογική βελτίωση μετά την GFD.

Εάν πληρούνται όλα τα παραπάνω, η διάγνωση μπορεί να τεθεί χωρίς βιοψία.

Σε παιδιά με οριακά αυξημένα αντισώματα ή αμφιλεγόμενα αποτελέσματα, η
βιοψία παραμένει απαραίτητη. Στους ενήλικες, η βιοψία θεωρείται το «gold standard».

⚠️ Προσοχή

Η έναρξη δίαιτας χωρίς γλουτένη πριν την ολοκλήρωση των εξετάσεων μπορεί να «ακυρώσει» τη διάγνωση.
Θετικά αντισώματα με Marsh 0–1 απαιτούν στενή παρακολούθηση και επανέλεγχο.
Ψευδώς θετικά/αρνητικά μπορεί να συμβούν σε λοιμώξεις, αυτοάνοσα, ανεπάρκεια IgA.

Η διάγνωση της κοιλιοκάκης πρέπει να γίνεται από γαστρεντερολόγο με εμπειρία,
ώστε να διασφαλιστεί η ορθή ερμηνεία και να αποφευχθεί υπερδιάγνωση ή άσκοπη δίαιτα.

10) Κύηση & Γονιμότητα

Η κοιλιοκάκη μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη γυναικεία γονιμότητα και την
έκβαση της κύησης. Σε γυναίκες με αδιάγνωστη ή μη ελεγχόμενη κοιλιοκάκη
παρατηρούνται αυξημένα ποσοστά υπογονιμότητας, καθυστερημένης εμμηναρχής, πρώιμης εμμηνόπαυσης,
αποβολών, πρόωρου τοκετού και χαμηλού βάρους γέννησης. Η έναρξη δίαιτας ελεύθερης γλουτένης (GFD)
βελτιώνει τις περισσότερες από αυτές τις επιπλοκές.

📊 Κοιλιοκάκη στην κύηση: βασικά σημεία

Συχνότερες υποτροπιάζουσες αποβολές σε αδιάγνωστες γυναίκες.
Αυξημένος κίνδυνος ενδομήτριας καθυστέρησης ανάπτυξης (IUGR) και πρόωρου τοκετού.
Συσχετίζεται με σιδηροπενική αναιμία και έλλειψη φυλλικού/Β12 κατά την κύηση.
Η GFD μειώνει σημαντικά τους κινδύνους.

Κατάσταση	Χαρακτηριστικά στην κύηση	Στρατηγική Αντιμετώπισης
Κοιλιοκάκη	Υπογονιμότητα, υποτροπιάζουσες αποβολές, IUGR, πρόωρος τοκετός, σιδηροπενική αναιμία.	Αυστηρή GFD, παρακολούθηση μικροθρεπτικών (σίδηρος, φολικό, Β12, D, Ca), στενή συνεργασία γυναικολόγου & γαστρεντερολόγου.
Παροδικά aPL (αντιφωσφολιπιδικά) στην κύηση	Μπορεί να εμφανιστούν μετά από λοιμώξεις· συνήθως δεν οδηγούν σε κλινικό APS, αλλά προκαλούν σύγχυση στη διαφορική διάγνωση.	Επανέλεγχος σε 12 εβδομάδες· κλινική παρακολούθηση· διάκριση από APS.

✅ Πρακτικές Συμβουλές για Γυναίκες με Κοιλιοκάκη

Ξεκίνα GFD πριν από τη σύλληψη για να μειώσεις τον κίνδυνο επιπλοκών.
Κάνε έλεγχο για σίδηρο, φολικό, Β12, βιταμίνη D & ασβέστιο πριν και κατά τη διάρκεια της κύησης.
Συνεργασία με διαιτολόγο για ισορροπημένη δίαιτα χωρίς γλουτένη.
Συζήτησε με τον γυναικολόγο σου την ανάγκη στενότερης παρακολούθησης (υπερηχογραφήματα, Doppler).

⚠️ Σημαντική υπενθύμιση

Οι γυναίκες με ανεξήγητη υπογονιμότητα ή υποτροπιάζουσες αποβολές πρέπει να ελέγχονται
για κοιλιοκάκη με ορολογικές εξετάσεις. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία με GFD συχνά αποκαθιστά
τη γονιμότητα και βελτιώνει την έκβαση της κύησης.

11) Παιδιατρικοί Ασθενείς: Ιδιαιτερότητες

Η κοιλιοκάκη στα παιδιά συχνά εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο σε σχέση με τους
ενήλικες. Η έγκαιρη αναγνώριση είναι κρίσιμη, καθώς η παρατεταμένη δυσαπορρόφηση μπορεί να οδηγήσει σε
καθυστερημένη ανάπτυξη, αναιμία και οστικές διαταραχές.

Τυπική Παιδική Κοιλιοκάκη	Άτυπη / Σιωπηρή Παιδική Κοιλιοκάκη
Χρόνια διάρροια	Αναιμία σιδηροπενική
Διάταση κοιλιάς / φούσκωμα	Χαμηλό ύψος / καθυστέρηση ανάπτυξης
Απώλεια βάρους	Οδοντικές ανωμαλίες (υποπλασία αδαμαντίνης)
Καχεξία, κακή όρεξη	Συμπεριφορικά: ευερεθιστότητα, κόπωση

👶 Συμπτώματα που πρέπει να κινητοποιήσουν γονείς & παιδιάτρους

Επίμονη διάρροια ή χρόνια δυσκοιλιότητα.
Καθυστερημένη ανάπτυξη σε σχέση με τα αναμενόμενα πρότυπα.
Αναιμία που δεν ανταποκρίνεται σε σίδηρο.
Ανορεξία, ευερεθιστότητα, κόπωση.
Οδοντικά προβλήματα ή καθυστέρηση οδοντοφυΐας.

✅ Οδηγίες για Γονείς

Εάν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό κοιλιοκάκης, ο παιδίατρος πρέπει να προτείνει έλεγχο.
Μην αφαιρείτε τη γλουτένη από τη διατροφή του παιδιού χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Εκπαιδευτείτε στο διάβασμα ετικετών και την αποφυγή επιμόλυνσης.
Συνεργαστείτε με παιδογαστρεντερολόγο & διαιτολόγο για εξατομικευμένη προσέγγιση.

⚠️ Σημαντικές ιδιαιτερότητες

Σε παιδιά <2 ετών, οι κλασικοί δείκτες (tTG-IgA) μπορεί να είναι λιγότερο αξιόπιστοι· χρειάζονται DGP-IgG.
Η διάγνωση χωρίς βιοψία (ESPGHAN) μπορεί να εφαρμοστεί σε ορισμένες περιπτώσεις με πολύ υψηλά αντισώματα.
Η δίαιτα GFD, όταν ξεκινήσει νωρίς, οδηγεί σε πλήρη ανάκαμψη ανάπτυξης στα περισσότερα παιδιά.

12) Συχνές Συννοσηρότητες & Συνδέσεις

Η κοιλιοκάκη σπάνια εμφανίζεται απομονωμένα. Συχνά συνυπάρχει με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα,
μεταβολικές ή ενδοκρινικές διαταραχές, καθώς και καταστάσεις που σχετίζονται με
δυσαπορρόφηση. Η αναγνώρισή τους βοηθά στη συνολική φροντίδα του ασθενούς.

Σύστημα / Νόσημα	Σχέση με Κοιλιοκάκη	Κλινική Σημασία
Θυρεοειδής (Hashimoto, Graves)	Αυξημένη συχνότητα αυτοάνοσης θυρεοειδίτιδας.	Απαιτείται έλεγχος TSH, αντιθυρεοειδικών αντισωμάτων.
Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1	Κοινό HLA υπόβαθρο· 3–8% των ΣΔ1 έχουν κοιλιοκάκη.	Ετήσιος έλεγχος με tTG-IgA συνιστάται.
Ήπαρ	Ήπια αύξηση τρανσαμινασών· σχετίζεται με αυτοάνοση ηπατίτιδα.	Η GFD συχνά ομαλοποιεί τα ηπατικά ένζυμα.
Οστά	Οστεοπενία, οστεοπόρωση λόγω δυσαπορρόφησης Ca/Vit D.	Μέτρηση BMD (DEXA), συμπλήρωμα Ca/Vit D.
Δέρμα	Δερματίτιδα ερπετοειδής (παθογνωμονική).	Ανταποκρίνεται σε GFD· Dapsone βοηθά σε οξείες φάσεις.
Νευρολογικό	Αταξία, περιφερική νευροπάθεια, επιληπτικές κρίσεις.	Μπορεί να βελτιωθούν με GFD, όχι πάντα πλήρως.

🔗 Αυτοάνοσες συνδέσεις

Η κοιλιοκάκη μοιράζεται γενετικό υπόβαθρο (HLA-DQ2/DQ8) με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα·
έτσι, η παρουσία ενός αυξάνει την πιθανότητα του άλλου. Ο έλεγχος πρέπει να είναι αμφίδρομος
(π.χ. έλεγχος κοιλιοκάκης σε ασθενείς με ΣΔ1 ή Hashimoto και αντίστροφα).

✅ Πρακτικές Συστάσεις για Κλινικούς

Σε κάθε ασθενή με ΣΔ τύπου 1, Hashimoto ή αυτοάνοση ηπατίτιδα → έλεγχος tTG-IgA.
Αναιμία σιδηροπενική που δεν εξηγείται αλλιώς → πάντα έλεγχος για κοιλιοκάκη.
Σε διάγνωση κοιλιοκάκης → baseline DEXA για εκτίμηση οστικής πυκνότητας.

⚠️ Κλινικό Pitfall

Η αύξηση τρανσαμινασών σε παιδί ή ενήλικα χωρίς εμφανή αιτία δεν είναι πάντα «λιπώδες ήπαρ».
Μπορεί να είναι κοιλιοκάκη και να ομαλοποιηθεί μόνο με GFD.

13) Δίαιτα Ελεύθερη Γλουτένης (GFD): Πρακτικός Οδηγός

Η δίαιτα ελεύθερη γλουτένης (Gluten-Free Diet – GFD) είναι η μοναδική
θεραπεία για την κοιλιοκάκη. Όταν εφαρμόζεται σωστά, οδηγεί σε υποχώρηση των
συμπτωμάτων, ορολογική ύφεση και αποκατάσταση του εντερικού
βλεννογόνου. Απαιτεί όμως δια βίου αυστηρή τήρηση, με προσοχή στην
αποφυγή επιμόλυνσης.

🛒 Επιτρέπεται vs Απαγορεύεται

Επιτρέπεται	Απαγορεύεται
Ρύζι, καλαμπόκι, πατάτα	Σιτάρι (όλα τα είδη)
Κινόα, αμάρανθος, φαγόπυρο	Κριθάρι
Φρούτα, λαχανικά, όσπρια	Σίκαλη
Κρέας, ψάρι, αυγά (φυσική μορφή)	Όλα τα προϊόντα με σιμιγδάλι
Γαλακτοκομικά (χωρίς πρόσθετα γλουτένης)	Μπύρα, μαλτοποτά
Προϊόντα με ειδική σήμανση “gluten-free”	Σάλτσες, σούπες, αλλαντικά χωρίς ένδειξη

Κρίσιμο είναι να κατανοήσει ο ασθενής ότι η γλουτένη μπορεί να «κρύβεται» σε βιομηχανικά
προϊόντα όπως σάλτσες, σούπες σε σκόνη, καραμέλες, ακόμη και σε φάρμακα ή συμπληρώματα.

✅ Checklist για καθημερινότητα χωρίς γλουτένη

Διάβαζε πάντα τις ετικέτες τροφίμων.
Επέλεγε προϊόντα με επίσημη ένδειξη χωρίς γλουτένη.
Χρησιμοποίησε ξεχωριστές επιφάνειες κοπής & μαχαιροπίρουνα στο σπίτι.
Πρόσεχε τα καρυκεύματα και τα μπαχαρικά (πιθανή επιμόλυνση).
Ρώτα σε εστιατόρια για σταυρομόλυνση (τηγανιέρα, φούρνος).
Έλεγξε και μη διατροφικά προϊόντα (καλλυντικά, φάρμακα).

⚠️ Συχνά Λάθη

Κατανάλωση προϊόντων «χωρίς σιτάρι» αλλά με κριθάρι ή σίκαλη.
Χρήση κοινής τοστιέρας ή κατσαρόλας με προϊόντα που περιέχουν γλουτένη.
Απουσία διαιτολογικής καθοδήγησης → κίνδυνος ελλείψεων (σίδηρος, φολικό, Β12, Ca, D).

Η επιτυχής GFD απαιτεί εκπαίδευση, υποστήριξη από διαιτολόγο και
συστηματική παρακολούθηση θρεπτικής κατάστασης. Στα παιδιά, η συμμόρφωση είναι ακόμη
πιο κρίσιμη για τη φυσιολογική ανάπτυξη.

14) Επιμόλυνση & Διαχείριση Καθημερινότητας

Ακόμη και μικρές ποσότητες γλουτένης (<20 mg/ημέρα) μπορεί να προκαλέσουν εντερική βλάβη
σε ασθενείς με κοιλιοκάκη. Γι’ αυτό, η αποφυγή επιμόλυνσης αποτελεί κεντρικό στοιχείο
της καθημερινής διαχείρισης.

🍳 Στην κουζίνα του σπιτιού

Διατήρησε ξεχωριστές επιφάνειες κοπής, τοστιέρες, κατσαρόλες.
Αγόρασε ξεχωριστή φρυγανιέρα για ψωμί χωρίς γλουτένη.
Χρησιμοποίησε διαφορετικά μαχαίρια & κουτάλια για προϊόντα GF.
Φύλαξε τρόφιμα χωρίς γλουτένη σε καθαρά, κλειστά δοχεία.
Πρόσεχε τις κοινές σάλτσες/μπουκάλια (π.χ. βούτυρο, μαρμελάδα) για ψίχουλα.

🍽️ Σε εστιατόρια & κοινωνικές εκδηλώσεις

Ρώτα αν υπάρχει ξεχωριστή κουζίνα ή τηγανιέρα για GF γεύματα.
Απέφυγε φαγητά σε τηγανιέρα με κοινό λάδι (τηγανητές πατάτες με πανέ).
Ζήτησε καθαρά σκεύη και αλλαγή γαντιών.
Προτίμησε πιάτα που είναι φυσικά χωρίς γλουτένη (π.χ. ψητά κρέατα με λαχανικά).
Έχε πάντα μαζί σου σνακ χωρίς γλουτένη σε εκδρομές/ταξίδια.

⚠️ Συνηθισμένες Πηγές Επιμόλυνσης

Κοινές φρυγανιέρες ή κατσαρόλες.
Μαχαιροπίρουνα ή επιφάνειες με ψίχουλα σιταριού.
Κοινά λάδια τηγανίσματος.
Προϊόντα όπως σάλτσες, μπαχαρικά, αλλαντικά χωρίς έλεγχο ετικέτας.

Η εκπαίδευση ασθενούς & οικογένειας είναι καθοριστική. Με σωστές πρακτικές,
η GFD μπορεί να είναι ασφαλής, πλήρης και γευστική, χωρίς φόβο επιμόλυνσης.

15) Παρακολούθηση, Δείκτες Απόκρισης & Follow-up

Η παρακολούθηση στοχεύει στην κλινική ύφεση, στη μείωση των αντισωμάτων,
στη διόρθωση ελλείψεων και στην πρόληψη επιπλοκών. Απαιτείται
συνεργασία γαστρεντερολόγου–διαιτολόγου–παθολόγου και ενεργός συμμετοχή του ασθενούς.

Χρονισμός	Τι ελέγχουμε	Σχόλια/Στόχοι
Baseline (διάγνωση)	Συμπτώματα, ΣΒ/ΔΜΣ, tTG-IgA ± EMA, ολική IgA, DGP-IgG (αν IgA↓), Γεν. αίματος, φερριτίνη/σίδηρος, φυλλικό/Β12, 25-OH-Vit D, Ca, P, PTH, τρανσαμινάσες, TSH, ζάχαρο/λιπίδια, DEXA (ενδείξεις).	Χαρτογράφηση ελλείψεων & συννοσηροτήτων· εκπαίδευση για GFD & επιμόλυνση.
3–6 μήνες	Κλινική ανταπόκριση, tTG-IgA, Γεν. αίματος, φερριτίνη/σίδηρος, 25-OH-Vit D, τρανσαμινάσες.	Αναμένουμε πτώση τίτλων αντισωμάτων· διόρθωση συμπτωμάτων/βιοχημικών.
12 μήνες	Όπως 3–6 μήνες· επανεκτίμηση ελλείψεων (Β12/φυλλικό/Ca/D), TSH, ηπατικά ένζυμα.	tTG-IgA συνήθως κοντά στο φυσιολογικό· αξιολόγηση συμμόρφωσης GFD.
Ετησίως	Κλινική κατάσταση, tTG-IgA, CBC, φερριτίνη/σίδηρος, 25-OH-Vit D, Ca, PTH, ηπατικά, TSH.	Διατήρηση ύφεσης, πρόληψη ελλείψεων· DEXA ανά 2–3 έτη αν είχε οστική απώλεια.
Όποτε υπάρχει υποτροπή/ύποπτα συμπτώματα	tTG-IgA, έλεγχος επιμόλυνσης/δίαιτας, λοιμώξεις, SIBO· κατά περίπτωση κοπρανολογικός έλεγχος, ενδοσκόπηση.	Αποκλεισμός μη ανταποκρινόμενης ή ανθεκτικής κοιλιοκάκης.

🎯 Στόχοι Παρακολούθησης

Κλινική ύφεση ΓΕΣ & εξωεντερικών συμπτωμάτων.
Πτωτική/φυσιολογικοποίηση tTG-IgA (ή DGP-IgG αν IgA ανεπάρκεια).
Διόρθωση ελλείψεων (Fe, φολικό, Β12, D, Ca) & βελτίωση οστικής υγείας.
Ενίσχυση συμμόρφωσης στη GFD & αποφυγή επιμόλυνσης.

🧭 Ρόλος Διαιτολόγου

Εκπαίδευση για ανάγνωση ετικετών, κατάρτιση ισορροπημένων μενού, ανίχνευση
κρυφών πηγών γλουτένης & προσαρμογές σε σχολείο/εργασία/ταξίδια.

⚠️ Μη Ανταποκρινόμενη & Ανθεκτική Κοιλιοκάκη

Μη ανταποκρινόμενη: εμμένουσες εκδηλώσεις ≥6–12 μήνες παρά GFD → συχνότερη αιτία η ακούσια γλουτένη.
Ανθεκτική (τύπου I/II): επίμονη εντεροπάθεια παρά τεκμηριωμένη GFD → απαιτείται εξειδικευμένος έλεγχος (ενδοσκόπηση, ανοσοφαινότυπος IELs).
Red flags: ανεξήγητη απώλεια βάρους, σοβαρή δυσαπορρόφηση, νέα αναιμία, έντονος κοιλιακός πόνος → άμεση εκτίμηση.

Η επανάληψη βιοψίας δεν είναι πάντα απαραίτητη· εξετάζεται σε επιμονή συμπτωμάτων/δεικτών,
σε υποψία επιπλοκών ή πριν χαρακτηριστεί νόσος ως «ανθεκτική».

16) Επιπλοκές (Μη Ανταποκρινόμενη/Ανθεκτική Κοιλιοκάκη, ΕΑTL)

Αν και οι περισσότεροι ασθενείς ανταποκρίνονται στη δίαιτα ελεύθερη γλουτένης (GFD), ένα ποσοστό
παρουσιάζει επίμονα συμπτώματα ή ιστολογική βλάβη. Η έγκαιρη αναγνώριση σοβαρών επιπλοκών είναι κρίσιμη.

🔍 Ορισμοί

NRCD (Non-Responsive Celiac Disease): Επιμονή συμπτωμάτων/ορολογίας παρά ≥6–12 μήνες GFD.
RCD (Refractory Celiac Disease): Επίμονη ατροφία λαχνών & συμπτώματα μετά ≥12 μήνες αυστηρής GFD,
αφού αποκλειστεί έκθεση σε γλουτένη και άλλες αιτίες. Υποτύποι:
- RCD I: Φαινότυπος Τ-κυττάρων φυσιολογικός· καλύτερη πρόγνωση.
- RCD II: Ανεπάρκεια/κλωνικότητα ενδοεπιθηλιακών Τ-κυττάρων (Aberrant IELs)· υψηλός κίνδυνος ΕΑTL.
ΕΑTL (Enteropathy-Associated T-cell Lymphoma): Σπάνιο αλλά σοβαρό λέμφωμα που σχετίζεται με RCD II.

Κατηγορία	Τυπικά Ευρήματα	Βήματα Διερεύνησης	Θεραπευτική Προσέγγιση
NRCD	Επίμονα συμπτώματα, tTG παραμένει(;) θετικό, πιθανή επιμόλυνση.	Αναλυτικό dietary recall, αξιολόγηση διαιτολόγου, έλεγχος για SIBO, IBS, δυσανεξίες (λακτόζη/φρουκτόζη), παγκρεατική ανεπάρκεια, μικροσκοπική κολίτιδα.	Διόρθωση λαθών GFD, στοχευμένη θεραπεία συνοδών αιτίων.
RCD I	Επίμονη ατροφία λαχνών, φυσιολογικός φαινότυπος IELs.	Επαναληπτική ενδοσκόπηση/βιοψίες, ανοσοφαινότυπος IELs, HLA.	Δίαιτα αυστηρή, βουδεσονίδη ή πρεδνιζολόνη κατά περίπτωση, στενή παρακολούθηση.
RCD II	Aberrant/κλωνικοί IELs, υψηλός κίνδυνος ΕΑTL.	Εξειδικευμένος ανοσοφαινότυπος/ΤCR κλωνικότητα, CT/MR enterography, PET-CT.	Παραπομπή σε εξειδικευμένο κέντρο· ανοσοτροποποιητικά/χημειοθεραπεία κατά πρωτόκολλα.
ΕΑTL	Πυρετός, απώλεια βάρους, κοιλιακό άλγος, διάτρηση/αιμορραγία, μάζες εντέρου.	Απεικόνιση (CT/MR, PET-CT), ιστολογική επιβεβαίωση.	Ογκολογική διαχείριση· πρόγνωση επιφυλακτική.

🚩 Red Flags — Πότε ανησυχούμε;

Ανεξήγητη απώλεια βάρους, επίμονος πυρετός, νυχτερινοί ιδρώτες.
Επίμονος πόνος κοιλίας, αιμορραγία, ειλεός/διάτρηση.
Επίμονη ατροφία λαχνών >12–24 μήνες παρά αυστηρή GFD.
Ενδείξεις κλωνικότητας T-κυττάρων σε βιοψίες.

✅ Πρακτική Προσέγγιση

Επιβεβαίωση διάγνωσης & αποκλεισμός πρόσληψης γλουτένης με λεπτομερές διαιτολογικό.
Επαναληπτική ενδοσκόπηση/βιοψίες όταν τα συμπτώματα/δείκτες επιμένουν.
Imaging (CT/MR enterography, PET-CT) σε υποψία RCD II/ΕΑTL.
Παραπομπή σε εξειδικευμένο κέντρο για RCD II ή πιθανό ΕΑTL.

📎 Άλλες επιπλοκές

Υποσπληνισμός (λειτουργικός) — εμβολιασμοί κατά πνευμονιοκόκκου/μηνιγγιτιδόκοκκου κατά κρίση.
Υποσιτισμός/ελλείψεις μικροθρεπτικών — απαιτείται συμπλήρωση & παρακολούθηση.
Οστεοπόρωση/κατάγματα — DEXA & πρόληψη όπως στο Section 15.

Η πλειονότητα των επιπλοκών προλαμβάνεται με αυστηρή GFD, δομημένο follow-up και έγκαιρη διερεύνηση των
red flags. Η συνεργασία με κέντρο αναφοράς είναι ζωτικής σημασίας σε RCD II/ύποπτο ΕΑTL.

17) Εξετάσεις που πραγματοποιούνται στο μικροβιολογικό

Στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο πραγματοποιούνται οι βασικές και πιο αξιόπιστες
εξετάσεις για τη διάγνωση και παρακολούθηση της κοιλιοκάκης. Οι εξετάσεις αυτές
καθοδηγούν τον ιατρό στη διαγνωστική πορεία και στη μακροχρόνια διαχείριση.

Εξέταση	Τι ανιχνεύει	Κλινική Χρήση
tTG-IgA	Αντισώματα έναντι ιστικής τρανσγλουταμινάσης	Εξέταση πρώτης γραμμής για διάγνωση & follow-up.
EMA-IgA	Αντισώματα έναντι ενδομυϊκών ινών	Πολύ ειδική· χρήσιμη για επιβεβαίωση διάγνωσης.
DGP-IgG/IgA	Αντισώματα σε αποαμιδωμένα πεπτίδια γλιαδίνης	Ιδιαίτερα χρήσιμα σε μικρά παιδιά <5 ετών ή σε ανεπάρκεια IgA.
Ολική IgA	Συνολικά επίπεδα IgA	Απαραίτητη για ερμηνεία των IgA-based tests.
HLA-DQ2/DQ8	Γενετική προδιάθεση	Αποκλείει τη διάγνωση όταν είναι αρνητικό.

🧾 Οδηγίες Προετοιμασίας για τον Ασθενή

Η λήψη γλουτένης πρέπει να συνεχίζεται κανονικά πριν από τον έλεγχο.
Αποφυγή αυθαίρετης δίαιτας χωρίς γλουτένη πριν ολοκληρωθεί η διαγνωστική διερεύνηση.
Δεν απαιτείται νηστεία· απλή αιμοληψία αρκεί για τις ορολογικές εξετάσεις.

✅ Εξετάσεις για Παρακολούθηση (Follow-up)

tTG-IgA κάθε 6–12 μήνες μέχρι να αρνητικοποιηθούν.
Γενική αίματος, φερριτίνη, σιδηροδεσμευτική ικανότητα.
Φυλλικό οξύ, Β12, 25-OH D, Ca, PTH.
Ηπατικά ένζυμα (συχνά ομαλοποιούνται με GFD).
DEXA scan σε ενήλικες με οστική απώλεια ή παράγοντες κινδύνου.

⚠️ Συχνά Λάθη στον Εργαστηριακό Έλεγχο

Έναρξη GFD πριν την αιμοληψία → πιθανότητα ψευδώς αρνητικών.
Μη έλεγχος ολικής IgA → παραβλέπεται ανεπάρκεια IgA και χάνονται διαγνώσεις.
Παράλειψη επαναληπτικού ελέγχου → δεν τεκμηριώνεται η ανταπόκριση στη θεραπεία.

Οι εξετάσεις αυτές αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της διάγνωσης, παρακολούθησης και πρόληψης επιπλοκών.
Για ραντεβού αιμοληψίας στο εργαστήριό μας μπορείς να κλείσεις online εύκολα και γρήγορα.

18) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Παρακάτω συγκεντρώνουμε απαντήσεις σε συχνά ερωτήματα που θέτουν οι ασθενείς με
κοιλιοκάκη. Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή.

❓ Τι είναι η κοιλιοκάκη με απλά λόγια;

Η κοιλιοκάκη είναι μια αυτοάνοση πάθηση όπου το σώμα αντιδρά στη γλουτένη
προκαλώντας βλάβη στο λεπτό έντερο. Η μόνη θεραπεία είναι η
διά βίου δίαιτα χωρίς γλουτένη.

❓ Μπορώ να έχω κοιλιοκάκη χωρίς συμπτώματα;

Ναι. Πολλοί ασθενείς έχουν σιωπηρή κοιλιοκάκη με ελάχιστα ή καθόλου
συμπτώματα. Η διάγνωση γίνεται με εξετάσεις αίματος και βιοψία. Ακόμη κι αν δεν υπάρχουν
έντονα συμπτώματα, η εντερική βλάβη υπάρχει και η δίαιτα είναι απαραίτητη.

❓ Μπορώ να ξεκινήσω δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν κάνω εξετάσεις;

Όχι. Εάν αφαιρέσεις τη γλουτένη πριν τον έλεγχο, οι εξετάσεις μπορεί να βγουν
ψευδώς αρνητικές. Πρέπει πρώτα να γίνει ο σωστός έλεγχος και μετά να ξεκινήσει η δίαιτα.

❓ Θα χρειαστεί να κάνω βιοψία;

Στους ενήλικες, συνήθως απαιτείται ενδοσκοπική βιοψία για επιβεβαίωση.
Στα παιδιά, εάν τα αντισώματα είναι πολύ υψηλά (>10× ULN) και υπάρχει EMA (+),
μπορεί η διάγνωση να γίνει χωρίς βιοψία (σύμφωνα με ESPGHAN).

❓ Πότε θα νιώσω καλύτερα αφού ξεκινήσω GFD;

Οι περισσότεροι ασθενείς νιώθουν βελτίωση μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η πλήρης
αποκατάσταση των λαχνών μπορεί να χρειαστεί μήνες έως χρόνια. Η κόπωση και
η αναιμία βελτιώνονται σταδιακά με GFD και συμπλήρωση μικροθρεπτικών.

❓ Υπάρχει θεραπεία εκτός από τη δίαιτα;

Σήμερα, η μόνη τεκμηριωμένη θεραπεία είναι η αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη.
Φάρμακα και εμβόλια βρίσκονται σε φάση κλινικών μελετών, αλλά δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.

❓ Μπορώ να πίνω μπύρα χωρίς γλουτένη;

Ναι, αρκεί να έχει επίσημη σήμανση “gluten-free”. Η κλασική μπύρα (από κριθάρι)
απαγορεύεται. Εναλλακτικά υπάρχουν μπύρες από σίκαλη/σιτάρι που ΔΕΝ είναι ασφαλείς.

❓ Πρέπει να ελέγξω τα παιδιά μου αν έχω κοιλιοκάκη;

Ναι. Οι συγγενείς πρώτου βαθμού έχουν αυξημένο κίνδυνο. Ο παιδίατρος μπορεί
να προτείνει έλεγχο με ορολογικές εξετάσεις (tTG-IgA, DGP-IgG) ανάλογα με την ηλικία.

❓ Η κοιλιοκάκη σχετίζεται με καρκίνο;

Η αδιάγνωστη ή ανεπαρκώς ελεγχόμενη κοιλιοκάκη αυξάνει τον κίνδυνο για
λεμφώματα τύπου ΕΑTL και άλλες επιπλοκές. Η αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη
μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο.

19) Βιβλιογραφία & Πηγές

Παρακάτω παρατίθενται αξιόπιστες διεθνείς και ελληνικές πηγές για την κοιλιοκάκη.
Οι αναφορές αυτές βασίζονται σε κατευθυντήριες οδηγίες και επιστημονικές μελέτες.

Husby S, Koletzko S, Korponay-Szabó IR, et al.
“European Society Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition guidelines for diagnosing coeliac disease 2020.”
J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2020;70(1):141–156.
Δες στο PubMed
Rubio-Tapia A, Hill ID, Kelly CP, Calderwood AH, Murray JA.
“ACG clinical guidelines: diagnosis and management of celiac disease.”
Am J Gastroenterol. 2013;108(5):656–676.
Δες στο PubMed
Ludvigsson JF, Bai JC, Biagi F, et al.
“Diagnosis and management of adult coeliac disease: guidelines from the British Society of Gastroenterology.”
Gut. 2014;63(8):1210–1228.
Δες στο PubMed
National Institute for Health and Care Excellence (NICE).
“Coeliac disease: recognition, assessment and management” (NG20, 2015).
Δες στο NICE
ΕΟΔΥ – Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας: Πληροφορίες για την κοιλιοκάκη.
eody.gov.gr
Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών (ΙΣΑ): Εκπαιδευτικό υλικό για κοιλιοκάκη.
isathens.gr
Celiac Disease Foundation: Πρακτικός οδηγός για ασθενείς, διατροφή & νέες θεραπείες.
celiac.org

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείς να δεις τον
Κατάλογο Εξετάσεων
ή να καλέσεις στο 22310 66841.

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείς να συμβουλευτείς τον
Κατάλογο Εξετάσεων
του μικροβιολογικού μας εργαστηρίου ή να επικοινωνήσεις με τον θεράποντα ιατρό σου.

📞 Κλείσε Ραντεβού για Εξετάσεις Κοιλιοκάκης

Στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας – Παντελής Αναγνωστόπουλος
πραγματοποιούμε όλες τις απαραίτητες αιματολογικές και ανοσολογικές εξετάσεις
για τη διάγνωση και την παρακολούθηση της κοιλιοκάκης, με αξιοπιστία και ταχύτητα.

📍 Έσλιν 19, Λαμία

📞 Τηλέφωνο: 22310 66841

🕒 Ωράριο: Δευτέρα – Παρασκευή 07:00 – 13:30

📅 Κλείσε Ραντεβού

📋 Δες τον Κατάλογο Εξετάσεων

Παντελής Αναγνωστόπουλος

14/Sep/2025

🦠 Λιστέρια (Listeria monocytogenes) – Φιλικός Οδηγός Ασθενών

Η Λιστέρια είναι ένα βακτήριο (Listeria monocytogenes) που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις στον άνθρωπο, ιδιαίτερα σε έγκυες γυναίκες, νεογνά, ηλικιωμένους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Η λιστερίωση συνδέεται συχνά με την κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων, όπως μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά, αλλαντικά, έτοιμα γεύματα και ωμά λαχανικά. Αν και είναι σχετικά σπάνια, η νόσος μπορεί να έχει σοβαρές επιπλοκές.

1) Τι είναι η Λιστέρια;

Η Listeria monocytogenes είναι ένα βακτήριο που βρίσκεται ευρέως στο περιβάλλον (χώμα, νερό, ζώα). Προκαλεί τη λιστερίωση, μια λοίμωξη που μπορεί να κυμαίνεται από ήπια γαστρεντερίτιδα μέχρι σοβαρές καταστάσεις όπως σηψαιμία και μηνιγγίτιδα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις ομάδες υψηλού κινδύνου.

2) Τρόποι μετάδοσης & Τρόφιμα υψηλού κινδύνου

Μη παστεριωμένο γάλα και τυριά.
Ωμοί ή μισοψημένοι ξηροί καρποί και λαχανικά.
Αλλαντικά και καπνιστά ψάρια.
Έτοιμα φαγητά σε συσκευασία (π.χ. σαλάτες, σάντουιτς).

Η μετάδοση γίνεται κυρίως με κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων. Η λιστέρια μπορεί να επιβιώσει ακόμα και στο ψυγείο.

3) Συμπτώματα λιστερίωσης

Πυρετός και ρίγη.
Μυαλγίες, αρθραλγίες.
Ναυτία, εμετοί, διάρροια.
Σε σοβαρές περιπτώσεις: μηνιγγίτιδα, σύγχυση, σπασμοί.

Η περίοδος επώασης κυμαίνεται από μερικές ημέρες έως 2 μήνες.

4) Λιστέρια στην εγκυμοσύνη

Η λιστερίωση στην εγκυμοσύνη είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, γιατί μπορεί να προκαλέσει:

Αποβολή ή πρόωρο τοκετό.
Ενδομήτρια λοίμωξη.
Νεογνική λιστερίωση.

Για τον λόγο αυτό, οι έγκυες πρέπει να αποφεύγουν τρόφιμα υψηλού κινδύνου.

5) Επιπλοκές

Οι σοβαρότερες επιπλοκές της λιστερίωσης είναι:

Σηψαιμία.
Μηνιγγίτιδα.
Νεογνική λοίμωξη.
Μόνιμες νευρολογικές βλάβες.

6) Διάγνωση – Εξετάσεις αίματος & καλλιέργειες

Η διάγνωση γίνεται με εργαστηριακές εξετάσεις:

Εξέταση	Σημασία
Καλλιέργεια αίματος	Χρυσό πρότυπο διάγνωσης λιστερίωσης.
Καλλιέργεια ΕΝΥ	Σε περιπτώσεις μηνιγγίτιδας.
PCR για Listeria	Ταχεία διάγνωση με μοριακή τεχνική.
Αιματολογικός έλεγχος	Αύξηση λευκών αιμοσφαιρίων, δείκτες φλεγμονής.

7) Θεραπεία

Η λιστερίωση αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά. Η συνήθης αγωγή περιλαμβάνει:

Αμπικιλλίνη σε συνδυασμό με Γενταμυκίνη.
Εναλλακτικά: τριμεθοπρίμη/σουλφαμεθοξαζόλη.

Η διάρκεια θεραπείας εξαρτάται από τη σοβαρότητα: 2 εβδομάδες για ήπιες μορφές, 3–6 εβδομάδες για μηνιγγίτιδα.

8) Πρόληψη – Οδηγίες διατροφής & υγιεινής

Αποφύγετε μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά.
Πλένετε καλά τα λαχανικά και τα φρούτα.
Μαγειρεύετε το κρέας και τα ψάρια καλά.
Αποφεύγετε αλλαντικά και έτοιμα φαγητά σε εγκυμοσύνη.

9) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

❓ Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από λιστερίωση;

Έγκυες, νεογνά, ηλικιωμένοι και άτομα με χαμηλό ανοσοποιητικό σύστημα.

❓ Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα;

Πυρετός, γαστρεντερικές διαταραχές και μυαλγίες. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν νευρολογικά συμπτώματα.

❓ Υπάρχει εμβόλιο για Λιστέρια;

Όχι, δεν υπάρχει εμβόλιο. Η πρόληψη βασίζεται σε ασφαλείς διατροφικές πρακτικές.

❓ Μπορεί να περάσει από μητέρα σε παιδί;

Ναι, μπορεί να περάσει διαπλακουντιακά ή κατά τον τοκετό.

❓ Πώς διαγιγνώσκεται η λιστερίωση;

Με καλλιέργεια αίματος ή ΕΝΥ, και μοριακές εξετάσεις (PCR).

10) Κλείστε Εξέταση

🔬 Εξέταση για Λιστέρια

Προστατέψτε την υγεία σας με έγκαιρη διάγνωση. Η ανίχνευση Λιστέριας γίνεται με εξετάσεις αίματος και καλλιέργειες.

➡️ Δείτε τον
Κατάλογο Εξετάσεων
ή κλείστε άμεσα
Ραντεβού Online.

Παντελής Αναγνωστόπουλος

16/Aug/2025

1) Τι είναι η Κοιλιοκάκη;

Η Κοιλιοκάκη (Celiac disease, CeD) είναι μία χρόνια, αυτοάνοση συστηματική νόσος
που προκαλείται από την κατανάλωση γλουτένης (πρωτεΐνης που βρίσκεται στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη)
σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα.
Χαρακτηρίζεται από ανοσολογική αντίδραση στο λεπτό έντερο, που οδηγεί σε φλεγμονή και
ατροφία των εντερικών λαχνών με αποτέλεσμα δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

Ανήκει στην κατηγορία των αυτοάνοσων εντεροπαθειών και κωδικοποιείται με το ICD-10: K90.0.

Ιστορικό

Η πρώτη περιγραφή της κοιλιοκάκης έγινε από τον Aretaeus τον Καππαδόκη τον 1ο αιώνα μ.Χ.,
ο οποίος χρησιμοποίησε τον όρο “koiliakos” για ασθενείς με χρόνια διάρροια και κακή θρέψη.
Τον 20ό αιώνα, μελέτες απέδειξαν ότι η γλουτένη είναι το υπεύθυνο αντιγόνο.

Κύρια χαρακτηριστικά

Εμφανίζεται σε κάθε ηλικία (από βρέφη έως ενήλικες & ηλικιωμένους).
Μπορεί να είναι συμπτωματική, σιωπηρή, ή δυνητική.
Απαιτεί δια βίου δίαιτα χωρίς γλουτένη για ύφεση και πρόληψη επιπλοκών.
Δεν είναι τροφική αλλεργία αλλά αυτοάνοση διαταραχή.

Επιδημιολογία

Ο επιπολασμός της κοιλιοκάκης είναι περίπου 1% στον γενικό πληθυσμό διεθνώς.
Ωστόσο, υπολογίζεται ότι 6–7 στους 10 ασθενείς παραμένουν αδιάγνωστοι.
Συχνότερη στις γυναίκες (αναλογία ~2:1).

✔️ Infobox: Τι ΕΙΝΑΙ η Κοιλιοκάκη

✅ Αυτοάνοση πάθηση: Ανοσολογική αντίδραση έναντι γλουτένης.
✅ Συστηματική νόσος: Μπορεί να επηρεάσει έντερο, οστά, δέρμα, ήπαρ, ΝΣ.
✅ Γενετική προδιάθεση: Συσχέτιση με HLA-DQ2/DQ8.
✅ Χρόνια κατάσταση: Απαιτεί δια βίου παρακολούθηση.
✅ Θεραπεία: Αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη (GFD).

Συμπέρασμα: Σοβαρή αλλά ελέγξιμη με σωστή διάγνωση & GFD.

⚠️ Infobox: Τι ΔΕΝ είναι η Κοιλιοκάκη

❌ Όχι τροφική αλλεργία: Δεν μεσολαβεί IgE.
❌ Όχι “μόδα” διατροφής: Η GFD είναι θεραπεία, όχι trend.
❌ Όχι NCGS: Στην NCGS απουσιάζουν τυπικά ορολογικά/ιστολογικά ευρήματα.
❌ Όχι IBS: Στην IBS δεν υπάρχουν αντισώματα ή ατροφία λαχνών.

Συμπέρασμα: Απαιτείται ιατρική διάγνωση και αυστηρή GFD.

2) Επιδημιολογία & Γενετική (HLA-DQ2/DQ8)

Επιπολασμός ~1% στον γενικό πληθυσμό, με υποδιάγνωση. Η συντριπτική πλειονότητα
των ασθενών φέρει HLA-DQ2.5 (DQA1*05/DQB1*02) ή HLA-DQ8 (DQA1*03/DQB1*0302).
Η απουσία και των δύο έχει πολύ υψηλή αρνητική προγνωστική αξία (πρακτικά αποκλείει τη νόσο,
εξαιρέσεις σπάνιες).

Κλινικό tip: Χρήσιμο HLA όταν δεν μπορεί να γίνει αξιόπιστη ορολογία/βιοψία
(π.χ. ήδη σε GFD) ή όταν το διαγνωστικό παζλ είναι αντιφατικό.

3) Παθογένεια & Ανοσολογία

Η κοιλιοκάκη είναι μοναδικό μοντέλο περιβαλλοντικής αυτοανοσίας,
καθώς απαιτεί την παρουσία:

Γενετικής προδιάθεσης (HLA-DQ2/DQ8)
Περιβαλλοντικού παράγοντα (γλουτένη σιταριού/κριθαριού/σίκαλης)
Διαταραγμένου ανοσολογικού ελέγχου

Βασικός μηχανισμός

Η γλουτένη περιέχει προλαμίνες (π.χ. γλιαδίνη) με
ανθεκτικά πεπτίδια (33-mer).
Η ιστική τρανσγλουταμινάση (TG2) αποαμιδώνει αυτά τα πεπτίδια,
αυξάνοντας τη συγγένεια για HLA-DQ2/DQ8.
Παρουσίαση αντιγόνου από APCs → ενεργοποίηση CD4⁺ Τ-κυττάρων →
παραγωγή INF-γ, IL-21 → φλεγμονή.
B-κύτταρα διεγείρονται → παραγωγή αντι-tTG, EMA, DGP.
Ενδοεπιθηλιακά λεμφοκύτταρα (IELs) ενεργοποιούνται → κυτταροτοξικότητα →
καταστροφή εντερικών λαχνών.

Ρόλος Zonulin & διαπερατότητας

Η γλουτένη διεγείρει την απελευθέρωση zonulin,
που ρυθμίζει τις “tight junctions” → αυξημένη εντερική διαπερατότητα
(“leaky gut”) → είσοδος ανοσογονικών πεπτιδίων → φλεγμονή.

Αντισώματα

Anti-tTG (IgA): κλασικό διαγνωστικό.
EMA (IgA): εξαιρετικά ειδικό.
DGP (IgG/IgA): χρήσιμο σε μικρά παιδιά & IgA(-).

Tip: Η παρουσία anti-tTG σχετίζεται με ενεργή νόσο·
μειώνεται με δίαιτα χωρίς γλουτένη, άρα λειτουργεί και ως δείκτης συμμόρφωσης.

Ερευνητικές προσεγγίσεις

Larazotide acetate: ρυθμιστής zonulin → μειώνει εντερική διαπερατότητα (σε δοκιμές).
Εμβολιασμοί: πειραματικά πεπτιδικά εμβόλια για ανοσοανεκτικότητα.
Ενζυμικές θεραπείες: πρωτεάσες που διασπούν τα γλουτενοπεπτίδια πριν φτάσουν στο έντερο.
Μηχανισμοί τροποποίησης HLA-παρουσίασης: υπό μελέτη.

Συμπέρασμα: Η κοιλιοκάκη είναι αποτέλεσμα
σύνθετης αλληλεπίδρασης γονιδίων, γλουτένης και ανοσολογικής απάντησης.
Αν και η δίαιτα παραμένει η μόνη θεραπεία, νέες στοχευμένες παρεμβάσεις διερευνώνται.

Κοιλιοκάκη-μηχανισμός

4) Κλινική Εικόνα: Γαστρεντερικά & Εξωεντερικά Συμπτώματα

Η κλινική εικόνα της κοιλιοκάκης είναι πολυδιάστατη και μπορεί να
περιλαμβάνει τόσο τυπικά γαστρεντερικά όσο και εξωεντερικά
συμπτώματα. Σε αρκετούς ασθενείς, τα εξωεντερικά ευρήματα είναι τα πρώτα που
οδηγούν στη διάγνωση.

Α. Γαστρεντερικά Συμπτώματα

Διάρροια χρόνια, συχνά λιπαρή (στεατόρροια).
Φούσκωμα, μετεωρισμός και αίσθημα δυσφορίας.
Κοιλιακό άλγος και κράμπες.
Απώλεια βάρους ή αδυναμία πρόσληψης βάρους σε παιδιά.
Δυσκοιλιότητα (λιγότερο συχνή αλλά υπαρκτή μορφή).
Ναυτία/έμετοι σε οξέα επεισόδια.

⚠️ Σημαντικό: Τα παιδιά μπορεί να εμφανίζουν “κλασική” εικόνα με διάρροιες,
καχεξία και καθυστέρηση ανάπτυξης, ενώ οι ενήλικες συχνά έχουν άτυπα ή ήπια συμπτώματα.

Β. Εξωεντερικές Εκδηλώσεις

Αναιμία σιδηροπενική ανθεκτική σε θεραπεία με σίδηρο.
Οστεοπενία / Οστεοπόρωση λόγω δυσαπορρόφησης Ca & βιταμίνης D.
Δερματίτιδα herpetiformis — χαρακτηριστικό εξάνθημα με κνησμό.
Αρθραλγίες & μυαλγίες.
Ανεξήγητη κόπωση & χρόνια αδυναμία.
Ηπατική συμμετοχή: ήπια αύξηση τρανσαμινασών.
Νευρολογικά: περιφερική νευροπάθεια, αταξία, κατάθλιψη,
γνωστικά προβλήματα.
Στοματικά: άφθες, γλωσσίτιδα, καθυστερημένη οδοντοφυΐα.
Γυναικολογικά/Μαιευτικά: υπογονιμότητα, αποβολές,
καθυστερημένη εμμηναρχή.

⚠️ Red flags: Αναιμία, οστεοπόρωση, ηπατικά ένζυμα, νευρολογικά
συμπτώματα ή υπογονιμότητα πρέπει να εγείρουν υποψία κοιλιοκάκης ακόμα και χωρίς
γαστρεντερικά συμπτώματα.

Γ. Ασυμπτωματική / Σιωπηρή μορφή

Ένα ποσοστό ασθενών είναι ασυμπτωματικοί αλλά παρουσιάζουν
θετικά αντισώματα ή/και βλάβη λαχνών στη βιοψία.
Συνήθως ανιχνεύονται μέσω ελέγχου συγγενών ή σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Δ. Άτυπες μορφές

Μπορεί να εκδηλωθούν με μεμονωμένα σημεία όπως μόνο
σιδηροπενία ή μόνο νευροπάθεια, καθιστώντας τη διάγνωση
πιο δύσκολη.

💡 Tip: Σε κάθε ανεξήγητη χρόνια αναιμία, οστεοπόρωση ή
δερματίτιδα herpetiformis πρέπει να αποκλείεται κοιλιοκάκη.

5) Ποιον Ελέγχουμε; Ομάδες Υψηλού Κινδύνου

Η κοιλιοκάκη μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, όμως υπάρχουν
συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού που διατρέχουν σαφώς
υψηλότερο κίνδυνο. Ο έλεγχος (screening) με ορολογικές εξετάσεις
αντισωμάτων συνιστάται ιδιαίτερα στις παρακάτω περιπτώσεις:

Α. Συγγενείς Α’ βαθμού

Γονείς, αδέλφια ή παιδιά ατόμων με κοιλιοκάκη.
Ο κίνδυνος εμφάνισης αγγίζει το 10–15%.
Ακόμη κι αν είναι ασυμπτωματικοί, ο προληπτικός έλεγχος είναι απαραίτητος.

Β. Άτομα με αυτοάνοσα νοσήματα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 (αυξημένη συχνότητα).
Θυρεοειδίτιδα Hashimoto ή άλλες αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες.
Αυτοάνοση ηπατίτιδα, πρωτοπαθής χολική χολαγγειίτιδα.
Νόσος Addison.
Ρευματοειδής αρθρίτιδα, σύνδρομο Sjögren.

Γ. Άτομα με χαρακτηριστικά ευρήματα

Αναιμία σιδηροπενική χωρίς προφανή αιτία.
Οστεοπενία / οστεοπόρωση σε νεαρή ηλικία.
Χρόνια διάρροια ή δυσαπορρόφηση.
Ανεξήγητη απώλεια βάρους.
Καθυστέρηση ανάπτυξης σε παιδιά.

Δ. Άτομα με δερματικά / νευρολογικά συμπτώματα

Δερματίτιδα herpetiformis (παθογνωμονική).
Περιφερική νευροπάθεια, αταξία.
Ανεξήγητη χρόνια κόπωση, καταθλιπτική διάθεση.

Ε. Ειδικές ομάδες

Γυναίκες με υπογονιμότητα ή καθ’ έξιν αποβολές.
Άτομα με σύνδρομο Down, σύνδρομο Turner,
σύνδρομο Williams.
Ασθενείς με ανεξήγητη αύξηση τρανσαμινασών.

⚠️ Red Flag: Ασυμπτωματικά άτομα σε υψηλού κινδύνου ομάδες
(π.χ. συγγενείς, άτομα με διαβήτη τύπου 1) πρέπει να ελέγχονται,
γιατί η σιωπηρή κοιλιοκάκη μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές.

Συχνότητα επανελέγχου

Σε αρνητικό αρχικό έλεγχο, αλλά υψηλή κλινική υποψία ή θετικό οικογενειακό ιστορικό,
συνιστάται επανέλεγχος κάθε 2–3 χρόνια ή νωρίτερα εάν εμφανιστούν
συμπτώματα.

💡 Tip: Ο έλεγχος πρέπει πάντα να γίνεται
ενώ ο ασθενής καταναλώνει γλουτένη, διαφορετικά τα αντισώματα μπορεί να είναι ψευδώς αρνητικά.

6) Εργαστηριακή Διάγνωση: Ορολογικές Εξετάσεις

Έλεγχος πρώτης γραμμής: tTG-IgA + ολικό IgA ενώ ο ασθενής καταναλώνει γλουτένη.

🧭 Decision Flow (ενήλικες)

Παρήγγειλε tTG-IgA + ολικό IgA.
Αν ολικό IgA χαμηλό → κάνε tTG-IgG ή DGP-IgG.
Αν tTG-IgA (+) → ενδοσκόπηση με βιοψίες (≥4–6, βολβός & 2ο τμήμα).
Σε παιδιά: αν tTG-IgA ≥10× ULN + EMA(+) σε 2ο δείγμα → μπορείς «no-biopsy» (ESPGHAN).

Τεστ	Στόχος	Ευαισθ.	Ειδικ.	Πότε	Σχόλια
tTG-IgA	Αντισώματα κατά TG2	93–98%	95–99%	1η γραμμή (≥2 ετών)	Ερμηνεία σε σχέση με ULN του κιτ
EMA-IgA	Αντι-ενδομυϊκά	85–95%	~99%	Επιβεβαιωτικό	IFA — εξαρτάται από εμπειρία
DGP-IgG	Αποαμιδ. πεπτιδογλιαδίνες	80–90%	90–95%	<2 ετών / IgA(-)	Συμπληρωματικό
tTG-IgG	TG2 (IgG)	↓ από IgA	↓	Μόνο σε IgA(-)	Εναλλακτικό του DGP-IgG
Ολικό IgA	Έλεγχος IgA ανεπάρκειας	–	–	Σε όλους	Καθορίζει επιλογή ισότυπου

Ερμηνεία τίτλων σε σχέση με το ULN

Κατηγορία	tTG-IgA	Κίνηση
Οριακό/χαμηλό (+)	1–3× ULN	Επανάληψη, EMA, βιοψία κατά κρίση (συμπτώματα/κίνδυνος)
Μέτριο (+)	3–10× ULN	EMA, ενδοσκόπηση με βιοψίες
Υψηλό (+)	≥10× ULN	Παιδιά: no-biopsy pathway με EMA(+) σε 2ο δείγμα. Ενήλικες: βιοψία.

ℹ️ Τι σημαίνει ULN;

Το ULN (Upper Limit of Normal) σημαίνει
Άνω Όριο Φυσιολογικού για μια εργαστηριακή εξέταση.
Είναι η μέγιστη τιμή του «φυσιολογικού» εύρους που ορίζει
το διαγνωστικό kit.

📌 Παράδειγμα (tTG-IgA)

Φυσιολογικό: 0–10 U/mL → ULN = 10.
Αποτέλεσμα ασθενούς: 50 U/mL.
Υπολογισμός: 50 ÷ 10 = 5 → 5× ULN.

🧪 Ερμηνεία (σύμφωνα με ESPGHAN/Guidelines)

1–3× ULN → χαμηλή πιθανότητα, χρειάζεται επιβεβαίωση.
3–10× ULN → μέτρια πιθανότητα, συστήνεται και δεύτερο τεστ/βιοψία.
≥10× ULN → πολύ υψηλή πιθανότητα, ειδικά στα παιδιά μπορεί να
τεθεί διάγνωση χωρίς βιοψία (no-biopsy pathway).

Tip: Το ULN μπορεί να διαφέρει μεταξύ εργαστηρίων
(ανάλογα με το kit). Για σωστή ερμηνεία, πάντα συμβουλευόμαστε
το αναφερόμενο «cut-off» του συγκεκριμένου εργαστηρίου.

Ειδικά σενάρια

IgA ανεπάρκεια: tTG-IgG ή DGP-IgG. Μην ερμηνεύεις tTG-IgA.
Παιδιά <2 ετών: πρόσθεσε DGP-IgG (μαζί με tTG-IgA).
Ήδη σε GFD: ορολογία μπορεί να είναι ψευδώς αρνητική· σκέψου HLA-DQ2/DQ8 ή ελεγχόμενη γλουτένη-πρόκληση υπό ιατρική επίβλεψη.
Discordant ευρήματα: θετική ορολογία/αρνητική ιστολογία → επαναξιολόγηση (patchy βλάβες, επανάληψη βιοψιών, συμμόρφωση, άλλα αίτια).

Προ-αναλυτικά: Μην ξεκινάς δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν από τις εξετάσεις. Κατέγραψε φάρμακα/συνοδά (ηπατοπάθειες, αυτοάνοσα) που επηρεάζουν την ειδικότητα.

Pitfalls: Ερμηνεία χωρίς αναφορά στο ULN του κιτ, εξαγωγή συμπερασμάτων μόνο από έναν δείκτη, παράβλεψη IgA ανεπάρκειας, μη επαρκείς βιοψίες.

🧪 Template «Αποτελέσματος Εργαστηρίου» (για report)

tTG-IgA: __ U/mL (ULN: __ U/mL) → __× ULN
EMA-IgA (IFA): Θετικό / Αρνητικό (τίτλος: __)
DGP-IgG: __ U/mL (ULN: __ U/mL)
Ολικό IgA: __ mg/dL (ΦΤ: __–__ mg/dL)

Σχόλιο: Τα αποτελέσματα πρέπει να συνεκτιμηθούν με την κλινική εικόνα. Αν tTG-IgA ≥10× ULN → δείτε οδηγίες για EMA & ενδοσκόπηση/no-biopsy (παιδιά).

Quick recap: 1) tTG-IgA + ολικό IgA → 2) IgA(-): DGP-IgG/tTG-IgG → 3) Επιβεβαίωση με EMA → 4) Βιοψία (ενήλικες) / No-biopsy (παιδιά με ≥10× ULN + EMA+).

Κατηγορία	Τίτλος έναντι ULN	Κλινική πιθανότητα CeD	Επόμενα βήματα (ενήλικες)	Επόμενα βήματα (παιδιά)
Αρνητικό	<1× ULN	Χαμηλή (εξαίρεση: IgA ανεπάρκεια, ήδη σε GFD)	Εξέταση ολικού IgA. Αν IgA(-) → DGP-IgG/tTG-IgG. Επανέλεγχος αν υψηλή κλινική υποψία.	Όπως στους ενήλικες. Επανεκτίμηση με DGP-IgG ειδικά <2 ετών.
Οριακό/Χαμηλό (+)	1–3× ULN	Χαμηλο-μέτρια	Επανάληψη σε 2–3 μήνες ή άμεσα EMA-IgA. Βιοψία κατά κλινική κρίση (συμπτώματα/κίνδυνος).	EMA-IgA και/ή DGP-IgG. Βιοψία αν συμπτωματικό παιδί ή υψηλή υποψία.
Μέτριο (+)	3–10× ULN	Μέτρια-υψηλή	EMA-IgA επιβεβαίωση + ενδοσκόπηση με ≥4–6 βιοψίες (βολβός & 2ο τμήμα).	EMA-IgA. Συνήθως προχωράμε σε βιοψία (εκτός αν ακολουθείται πιστά no-biopsy pathway, που απαιτεί ≥10× ULN).
Υψηλό (+)	≥10× ULN	Πολύ υψηλή	Ενδοσκόπηση με βιοψίες (στους ενήλικες συνιστάται επιβεβαίωση με ιστολογία).	ESPGHAN no-biopsy: tTG-IgA ≥10× ULN και EMA(+) σε 2ο δείγμα → μπορεί να τεθεί διάγνωση χωρίς βιοψία.

ULN = Άνω Όριο Φυσιολογικού του συγκεκριμένου kit. Πάντα ερμηνεύουμε ως πολλαπλάσιο (π.χ. αποτέλεσμα/ULN).
Έλεγξε ολικό IgA σε όλους. Σε IgA ανεπάρκεια, χρησιμοποίησε DGP-IgG ή tTG-IgG.
Σε παιδιά <2 ετών, πρόσθεσε DGP-IgG στη βασική διερεύνηση.
Μην ξεκινάς GFD πριν ολοκληρωθεί η διάγνωση — κινδυνεύεις με ψευδώς αρνητικά.

7) Ενδοσκόπηση & Βιοψία Δωδεκαδακτύλου (Marsh)

Η διάγνωση στους ενήλικες συνήθως επιβεβαιώνεται με πολλαπλές βιοψίες
βολβού/2ου μέρους δωδεκαδακτύλου (≥4–6 δείγματα). Η ιστολογία αναφέρεται με Marsh/Oberhuber.

Στάδιο	Περιγραφή	Σημασία
Marsh 0	Φυσιολογικός βλεννογόνος	Δεν αποκλείει CeD (π.χ. διαλείπουσα ή σε GFD)
Marsh 1	↑ IELs (>25/100 κυττ.)	Μη ειδικό — συνεκτίμηση με ορολογία
Marsh 2	↑ IELs + υπερπλασία κρυπτών	Υποστηρικτικό CeD
Marsh 3a–c	Μερική → ολική ατροφία λαχνών	Συμβατή/τυπική CeD

Πρακτικά: Ζήτησε λήψη από βολβό και 2ο/3ο τμήμα (patchy βλάβες).
Κατάγραψε τη δίαιτα (με/χωρίς γλουτένη) την περίοδο πριν τη βιοψία.

8) Διάγνωση χωρίς Βιοψία: Πότε επιτρέπεται

Στα παιδιά, με βάση τις κατευθυντήριες οδηγίες ESPGHAN (2020), μπορεί να τεθεί
διάγνωση κοιλιοκάκης χωρίς βιοψία αν πληρούνται όλα τα εξής:

tTG-IgA ≥10 × ULN (άνω όριο φυσιολογικού)
Επιβεβαίωση με EMA-IgA σε δεύτερο δείγμα
Συμβατά συμπτώματα
Παρουσία HLA-DQ2 ή DQ8

Στους ενήλικες δεν συνιστάται η διάγνωση χωρίς βιοψία, παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

9) Ο Ρόλος του HLA-DQ2/DQ8 στην Πράξη

HLA-DQ2-DQ8

Η γενετική προδιάθεση είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για την ανάπτυξη κοιλιοκάκης.
Περίπου 95% των ασθενών φέρουν το HLA-DQ2 (κυρίως DQ2.5) και το υπόλοιπο 5% το HLA-DQ8.

🔹 Τι σημαίνει αυτό κλινικά;

Απαραίτητη αλλά όχι επαρκής προϋπόθεση:
Το να φέρει κανείς το HLA-DQ2 ή DQ8 δεν σημαίνει ότι θα αναπτύξει κοιλιοκάκη.
Περίπου το 30-40% του γενικού πληθυσμού έχει αυτά τα γονίδια, αλλά μόνο 2–3% τελικά νοσεί.
Αρνητικός προγνωστικός δείκτης:
Αν δεν υπάρχει HLA-DQ2 ή DQ8, τότε η πιθανότητα κοιλιοκάκης είναι εξαιρετικά χαμηλή (<1%).
👉 Αυτό καθιστά τον γενετικό έλεγχο ιδανικό εργαλείο για τον αποκλεισμό της νόσου.

🔹 Πρακτικές Ενδείξεις Χρήσης HLA Testing

Αμφίβολες περιπτώσεις:
- Ορολογία οριακή ή ασαφής
- Ιστολογικά ευρήματα μη-ειδικά (Marsh 1 ή 2 χωρίς ξεκάθαρη ατροφία λαχνών)
Πριν την εισαγωγή σε δίαιτα ελεύθερη γλουτένης:
- Όταν ο ασθενής έχει ξεκινήσει μόνος του GF diet και οι ορολογικοί δείκτες έχουν ήδη αρνητικοποιηθεί
- Το HLA παραμένει αναλλοίωτο → βοηθά να ξέρουμε αν υπάρχει προδιάθεση
Στην παιδιατρική διάγνωση (ESPGHAN guidelines):
- Αν τίτλοι tTG-IgA ≥10× ULN, EMA θετικά και HLA-DQ2/DQ8 θετικά → μπορεί να γίνει διάγνωση χωρίς βιοψία
Σε συγγενείς 1ου βαθμού:
- Η παρουσία HLA-DQ2/DQ8 βοηθά στην εκτίμηση του κινδύνου
- Οι θετικοί συγγενείς παρακολουθούνται πιο στενά

🔹 Κλινική Ερμηνεία Αποτελεσμάτων HLA

HLA-DQ2/DQ8 (+) → Δεν επιβεβαιώνει νόσο, αλλά διατηρεί το ενδεχόμενο.
HLA-DQ2/DQ8 (–) → Η κοιλιοκάκη ουσιαστικά αποκλείεται.

📌 Συμπέρασμα:
Το HLA-DQ2/DQ8 δεν είναι διαγνωστικό τεστ αλλά “τεστ αποκλεισμού”.
Χρησιμοποιείται συμπληρωματικά με ορολογικές εξετάσεις και βιοψία, διευκολύνοντας την κλινική απόφαση, ιδιαίτερα σε αμφίβολες περιπτώσεις ή σε παιδιά.

🧬 HLA-DQ2/DQ8 στην Πράξη

✅ Πότε το ζητάμε:
- Αμφίβολα ή οριακά ορολογικά/ιστολογικά αποτελέσματα
- Ασθενής σε δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν την πλήρη διάγνωση
- Συγγενείς 1ου βαθμού ασθενών με κοιλιοκάκη
- Παιδιά (ESPGHAN no-biopsy criteria)
❌ Πότε ΔΕΝ επαρκεί μόνο του:
- Δεν επιβεβαιώνει από μόνο του τη διάγνωση
- Δεν δείχνει ενεργό νόσο
- Υπάρχει και σε υγιείς (30–40% του πληθυσμού)
⚠️ Τι προσφέρει:
- Υψηλή αρνητική προγνωστική αξία — αν λείπει, αποκλείεται η νόσος
- Συμπληρωματική πληροφορία στις οριακές περιπτώσεις

10) Ειδικές Καταστάσεις & «Δύσκολες» Διαγνώσεις

Σιωπηρή κοιλιοκάκη: θετική ορολογία & βιοψία, χωρίς συμπτώματα.
Δυνητική κοιλιοκάκη: θετικά αντισώματα, φυσιολογική βιοψία → παρακολούθηση.
Σερoαρνητική κοιλιοκάκη: αρνητική ορολογία αλλά τυπική ιστολογία + HLA(+).
Ορολογική ασυμφωνία: θετικά αντισώματα, αμφίβολη ιστολογία → χρειάζεται επανεκτίμηση/επαναβιοψία.

11) Διαφορική Διάγνωση (IBS, IBD, SIBO, φάρμακα κ.ά.)

Η κοιλιοκάκη (CeD) μιμείται ή συνυπάρχει με πολλές παθήσεις που προκαλούν χρόνια διάρροια,
κοιλιακό άλγος, μετεωρισμό ή/και δυσαπορρόφηση. Παρακάτω συνοψίζονται οι συχνότερες
εναλλακτικές διαγνώσεις και τα κρίσιμα ευρήματα που τις ξεχωρίζουν.

⚠️ Red flags (υπέρ οργανικής νόσου, όχι “λειτουργικής”):
αιματοχεσία/μέλαινα, νυχτερινή διάρροια, πυρετός, ανεξήγητη απώλεια βάρους,
αναιμία, αυξημένη CRP/ΤΚΕ, υψηλή κοπρανώδης καλπροτεκτίνη, οικογενειακό ιστορικό IBD/CRC,
έναρξη >50 ετών, επίμονα συμπτώματα παρά τροποποιήσεις.

Α. Συχνές διαγνώσεις που μιμούνται/συνοδεύουν την Κοιλιοκάκη

Κατάσταση	Κύρια χαρακτηριστικά	Τι τη ξεχωρίζει από CeD	Κύριες εξετάσεις	Θεραπευτική προσέγγιση
IBS (Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου)	Κοιλιακό άλγος + διαταραχή κενώσεων, υποτροπιάζον, χωρίς οργανικά ευρήματα	Απουσία ατροφίας λαχνών/θετικών αντισωμάτων, φυσιολογική καλπροτεκτίνη	Βασικός έλεγχος, καλπροτεκτίνη, κατά περίπτωση κολονοσκόπηση	Διατροφή (π.χ. low-FODMAP), συμπτωματική αγωγή
IBD (Crohn / Ελκώδης)	Αιματοχεσία, απώλεια βάρους, πυρετός, ↑ CRP/καλπροτεκτίνη	Ενδοσκοπικές βλάβες παχέος/λεπτού, ιστολογική φλεγμονή	Κολονοσκόπηση (+/− ειλεοσκόπηση), MRE/CTE, καψούλα λεπτού	Αμινοσαλικυλικά/στεροειδή/βιολογικοί παράγοντες κ.ά.
SIBO (υπερανάπτυξη βακτηρίων λεπτού)	Φούσκωμα, μετεωρισμός, διάρροια/δυσκοιλιότητα, επιδείνωση μετά υδατάνθρακες	Συχνά μετά από χειρουργεία/στενώσεις/PPIs· βελτίωση με αντιβίωση	Δοκιμή αναπνοής (γλυκόζη/λακτουλόζη), καλλιέργεια υγρού νηστίδας*	Rifaximin ή άλλα αντιβιοτικά, διόρθωση υποκείμενου αιτίου
Μικροσκοπική κολίτιδα (κολλαγονώδης/λεμφοκυτταρική)	Υδαρής διάρροια, συχνά σε γυναίκες μέσης/ηλικιωμένες, συσχέτιση με φάρμακα	Κολονοσκόπηση μακροσκοπικά φυσιολογική — διάγνωση μόνο με βιοψίες	Τυφλές βιοψίες παχέος εντέρου	Βουδεσονίδη, διακοπή υπαιτίων φαρμάκων
Δυσανεξία λακτόζης/φρουκτόζης	Φούσκωμα, διάρροια μετά γαλακτοκομικά/φρούτα/συγκεκριμένα FODMAPs	Σχετίζεται χρονικά με τρόφιμα, βελτίωση με αποφυγή	Δοκιμές αναπνοής υδρογόνου, διαιτητικές δοκιμές	Δίαιτα αποκλεισμού/επαναεισαγωγής, ένζυμα λακτάσης
ΠΑ εξωκρινής παγκρεατική ανεπάρκεια	Στεατόρροια, απώλεια βάρους, λιποδιαλυτές βιταμίνες ↓	Δεν υπάρχουν αντισώματα CeD· ιστορικό παγκρεατίτιδας/ΧΑΠ	Κοπρανώδης ελαστάση, απεικόνιση παγκρέατος	Υποκατάσταση παγκρεατικών ενζύμων, δίαιτα
Βλεννογόνος-τοξικά/φαρμακευτικά αίτια	Διάρροια, απώλεια βάρους, μερικές φορές ατροφία λαχνών	Συσχέτιση με έναρξη φαρμάκου· ορολογία CeD αρνητική	Λεπτομερές ιστορικό φαρμάκων	Διακοπή υπαιτίου: ολμεσαρτάνη (sprue-like), μυκοφαινολάτη, Mtx, NSAIDs, ±PPIs (μέσω SIBO)
Χολική διάρροια (bile acid malabsorption)	Υδαρής διάρροια, μετά χολοκυστεκτομή ή ιδιοπαθής	Βελτίωση με ρητίνες δέσμευσης χολικών	SeHCAT όπου διαθέσιμο, ορ. C4/FGF19, θεραπευτική δοκιμή	Χολεστυραμίνη/κολεσεβελάμη
Λοίμωξη από Giardia	Διάρροια, μετεωρισμός, δυσαπορρόφηση, ταξίδι/νερό	NAAT/αντιγόνο κοπράνων θετικό, ανταπόκριση σε μετρονιδαζόλη/τινιδαζόλη	Κοπρανώδης έλεγχος αντιγόνου/NAAT, μικροσκόπηση	Μετρονιδαζόλη/τινιδαζόλη
NCGS (μη-κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη)	Συμπτώματα μετά γλουτένη, χωρίς αντισώματα/ατροφία λαχνών	Διάγνωση αποκλεισμού· πιθανός ρόλος FODMAPs	Αρνητική ορολογία/βιοψία, διαιτητική δοκιμή	Στοχευμένη δίαιτα, όχι απαραίτητα αυστηρή GFD

* Η καλλιέργεια υγρού νηστίδας είναι η «gold standard» αλλά σπάνια εφαρμόζεται.

Β. Ατροφία λαχνών χωρίς Κοιλιοκάκη — τι άλλο σκέφτομαι;

Οντότητα	Clues/ευρήματα	Κλειδί διάγνωσης
CVID (κοινοποιημένη ποικίλη ανοσοανεπάρκεια)	Υπογαμμασφαιριναιμία, συχνές λοιμώξεις, απουσία πλασματοκυττάρων στη βιοψία	Ολικά IgG/IgA/IgM ↓, ανοσολογικός έλεγχος
Αυτοάνοση εντεροπάθεια	Δύσκολη διάρροια, αυτοαντισώματα έναντι εντερικού επιθηλίου	Ιστολογία + αυτοαντισώματα, συχνά σε παιδιά/νεαρούς
Tropical sprue	Ιστορικό παραμονής σε τροπικές περιοχές	Αποκλεισμός λοιμώξεων, ανταπόκριση σε τετρακυκλίνη/φυλλικό
Whipple (T. whipplei)	Απώλεια βάρους, αρθραλγίες, νευρο/καρδιακά	PAS-θετικά μακροφάγα, PCR
Νόσος Crohn λεπτού	Ελκώσεις/στενώσεις, κοκκιώματα	MRE/καψούλα, ιστολογία
Φάρμακα (βλ. παραπάνω)	Συσχέτιση με λήψη, βελτίωση μετά διακοπή	Δοκιμή διακοπής, επαναβιοψία εφόσον χρειάζεται
GVHD / ακτινοβολία / χημειοθεραπεία	Μεταμόσχευση, ογκολογικό ιστορικό	Κλινικό πλαίσιο + ιστολογία

🧭 Γ. Mini-αλγόριθμος: Χρόνια διάρροια/μετεωρισμός — πότε ΔΕΝ είναι CeD;

Βασικός έλεγχος: CBC, σίδηρος/φερριτίνη, B12/φυλλικό, TSH, CRP, καλλιέργεια κοπράνων/παθογόνα, καλπροτεκτίνη.
CeD ορολογία: tTG-IgA + ολικό IgA (± EMA). Αν IgA(-) → DGP-IgG/tTG-IgG.
Ορολογία (-) αλλά υποψία υψηλή: ενδοσκόπηση με βιοψίες ή HLA-DQ2/DQ8 για αποκλεισμό.
Καλπροτεκτίνη ↑ ή αίμα στα κόπρανα: κολονοσκόπηση (± ειλεοσκόπηση) για IBD/μικροσκοπική κολίτιδα.
Μετεωρισμός/αέρια μετά υδατάνθρακες: SIBO (δοκιμή αναπνοής) & δυσανεξίες (λακτόζη/φρουκτόζη).
Στεατόρροια/λιποδιαλυτές ↓: κοπρανώδης ελαστάση (ΠΑ ανεπάρκεια).
Μετά χολοκυστεκτομή: σκέψου χολική διάρροια → δοκιμή με χολεστυραμίνη.
Ταξίδι/νερό/κατασκηνώσεις: έλεγχος για Giardia (αντιγόνο/NAAT).
Ιστορικό φαρμάκων: αναζήτησε ολμεσαρτάνη, μυκοφαινολάτη, μεθοτρεξάτη, NSAIDs, χρόνια PPIs κ.ά.

💡 Coexistence & Pitfalls:

Η CeD μπορεί να συνυπάρχει με IBS· μετά την ύφεση, παραμένουσα δυσφορία μπορεί να οφείλεται σε SIBO ή FODMAPs.
“Αρνητική” ορολογία σε ήδη GFD → μη διαγνωστική. Υπενθύμισε ότι οι εξετάσεις γίνονται σε κατανάλωση γλουτένης.
Η διάγνωση NCGS είναι διάγνωση αποκλεισμού αφού πρώτα αποκλειστεί CeD/IBD/μικροσκοπική κολίτιδα.
Patchy βλάβες: φρόντισε για 4–6 βιοψίες από βολβό & 2ο τμήμα δωδεκαδακτύλου.

✅ Quick checklist (ΠΦΥ): καλλιέργειες/παθογόνα, καλπροτεκτίνη, tTG-IgA+IgA, δοκιμές αναπνοής (λακτόζη/φρουκτόζη ± SIBO), κοπρανώδης ελαστάση, φάρμακα, ± HLA.

Περιεχόμενο ενημερωτικό — δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Η επιβεβαίωση διάγνωσης γίνεται
από ειδικό, με συνδυασμό κλινικής εικόνας, εργαστηρίων και ενδοσκόπησης/ιστολογίας.

Διαφορική διάγνωση χρόνιας διάρροιας με εστίαση στην κοιλιοκάκη

12) Δερματίτιδα Ερπετοειδής (Δερματική Κοιλιοκάκη)

Η δερματίτιδα ερπετοειδής είναι το δερματικό ισοδύναμο της κοιλιοκάκης.

Συμμετρικό, έντονα κνησμώδες εξάνθημα σε αγκώνες, γόνατα, γλουτούς, τριχωτό κεφαλής.
Διάγνωση με άμεσο ανοσοφθορισμό (κοκκιώδη IgA στις θηλές δέρματος).
Θεραπεία: Δίαιτα χωρίς γλουτένη + δαψόνη για έλεγχο συμπτωμάτων.

Fun fact: Σχεδόν όλοι οι ασθενείς με δερματίτιδα ερπετοειδή έχουν κοιλιοκάκη,
ακόμη κι αν είναι ασυμπτωματική από το έντερο.

13) Θεραπεία: Δίαιτα Ελεύθερη Γλουτένη (GFD)

Η μοναδική αποτελεσματική θεραπεία είναι η δια βίου αυστηρή αποφυγή γλουτένης.

Τι σημαίνει δίαιτα χωρίς γλουτένη;

Αποφυγή σιταριού, κριθαριού, σίκαλης.
Βρώμη: επιτρέπεται μόνο πιστοποιημένη «gluten-free» (<20 ppm).
Ασφαλή δημητριακά: ρύζι, καλαμπόκι, κεχρί, φαγόπυρο, κινόα, αμάρανθος.

Όρια ppm:

Κατηγορία	Όριο Γλουτένης
Gluten-free	<20 ppm
Very low gluten	<100 ppm

Συμβουλές:

Προσοχή στη διασταυρούμενη επιμόλυνση (κουζίνες, τοστιέρες, μαχαιροπίρουνα).
Έλεγχος ετικετών τροφίμων (παράγωγα σιταριού κρυμμένα σε σάλτσες, αλλαντικά, καρυκεύματα).
Συχνή συνεργασία με διαιτολόγο εξειδικευμένο στην κοιλιοκάκη.

Σημαντικό: Η τήρηση GFD οδηγεί σε ύφεση συμπτωμάτων και ιστολογικής βλάβης σε 6–24 μήνες.

🥗 Δίαιτα Χωρίς Γλουτένη (GFD)

Κάνε (Do)	Μην κάνεις (Don’t)
Διάβαζε πάντα ετικέτες· αναζήτησε ένδειξη “gluten-free <20 ppm”.	Μην ξεκινάς GFD πριν ολοκληρωθεί η διάγνωση — αλλοιώνει την ορολογία/βιοψία.
Χρησιμοποίησε ξεχωριστά σκεύη/τοστιέρα/τάβλα κοπής για GF.	Μην καταναλώνεις χύμα προϊόντα χωρίς σαφή σήμανση (κίνδυνος επιμόλυνσης).
Προτίμησε φρέσκα τρόφιμα: κρέας/ψάρι/αυγά, όσπρια, φρούτα, λαχανικά, ρύζι/κινόα.	Μην θεωρείς “χωρίς σιτάρι” = χωρίς γλουτένη· έλεγξε για κριθάρι/σίκαλη/βύνη.
Κράτα λίστα ασφαλών brands & ενημέρωνε την τακτικά.	Μην εμπιστεύεσαι μόνο “ίχνη γλουτένης” ως ασφαλή — αξιολόγησε τον κίνδυνο.

Όρια γλουτένης (ppm): Gluten-free <20 ppm · Very low gluten <100 ppm.
Η πιστοποιημένη βρώμη επιτρέπεται σε πολλούς ασθενείς, με ιατρική παρακολούθηση.

Επιτρέπονται

Δημητριακά/άλευρα: ρύζι, καλαμπόκι, κεχρί, κινόα, φαγόπυρο, αμάρανθος, σόργο, πατάτα.
Πρωτεΐνες: φρέσκο κρέας/ψάρι/πουλερικά, αυγά, όσπρια, φυσικοί ξηροί καρποί.
Γαλακτοκομικά: γάλα/γιαούρτι/τυριά (χωρίς πρόσθετα με γλουτένη).
Λάδια, βότανα/μπαχαρικά σκέτα (όχι μείγματα με “βύνη”, “σιμιγδάλι”, “πανάρισμα”).

Αποφεύγουμε

Σιτάρι (όλες οι μορφές: ντούρουμ, σιμιγδάλι, σπέλτα, καμούτ), κριθάρι, σίκαλη.
Βύνη/εκχυλίσματα βύνης, σάλτσες/ντρέσινγκ με αλεύρι, έτοιμες σούπες/μίγματα, πανάρισμα.
Αλλαντικά/μπάρες/σοκολάτες/καρυκεύματα χωρίς σήμανση GF.
Μπύρα κριθαριού (εκτός αν αναγράφεται “gluten-free”).

Λεξιλόγιο ετικετών που θέλει προσοχή

«άμυλο τροποποιημένο», «πρωτεΐνη φυτικής προέλευσης», «εκχύλισμα βύνης», «σιμιγδάλι», «ζυμαρικά» — έλεγξε προέλευση/σήμανση GF.

Επιμόλυνση (cross-contamination): Διαχωρισμένα ράφια, ξεχωριστές τοστιέρες/σχάρες/τηγάνια,
καθαρές επιφάνειες, διαφορετικές σπάτουλες/κουτάλες, αποθήκευση GF σε κλειστά δοχεία.
Σε αρτοποιεία/μπουφέδες: προτίμησε συσκευασμένα GF.

Έξοδος / Παραγγελία εκτός σπιτιού

Ρώτησε για ξεχωριστό τηγάνι/λάδι και καθαρό πλάνο παρασκευής.
Απλά πιάτα: ψητό κρέας/ψάρι/σαλάτα/ρύζι χωρίς σάλτσες με αλεύρι.
Απόφυγε τηγανητά που μοιράζονται φριτέζα με αλευρωμένα προϊόντα.

5-βήματα εκκίνησης GFD:
1) Άδειασμα/ταξινόμηση ντουλαπιών → 2) Λίστα ασφαλών τροφών/brands →
3) Ρύθμιση κουζίνας για αποφυγή επιμόλυνσης → 4) Εβδομαδιαίο μενού →
5) Follow-up με διαιτολόγο/ορολογία σε 6–12 μήνες.

14) Παρακολούθηση & Συμμόρφωση

Η συμμόρφωση στη δίαιτα χωρίς γλουτένη πρέπει να ελέγχεται συστηματικά:

Ορολογία (tTG-IgA ± EMA): κάθε 6–12 μήνες έως ύφεση· μετά ετησίως.
Κλινική αξιολόγηση: συμπτώματα, βάρος, ανάπτυξη σε παιδιά.
Εργαστηριακοί δείκτες: σίδηρος, φερριτίνη, φολικό, Β₁₂, Ca, βιταμίνη D.
Νέες μέθοδοι: έλεγχος GIP (γλουτενοπεπτίδια) σε ούρα/κόπρανα για ανίχνευση “κρυφής” έκθεσης.

Κλινικό tip: Οι ορολογικοί δείκτες μπορεί να αργήσουν να αρνητικοποιηθούν
(έως 2 χρόνια). Μη βασίζεσαι μόνο σε αυτούς.

15) Διατροφικές Ελλείψεις & Συμπληρώματα

Κοιλιοκάκη-Συμπληρώματα

Η κοιλιοκάκη συχνά οδηγεί σε μικροθρεπτικές και μακροθρεπτικές ελλείψεις λόγω της κακής απορρόφησης στο λεπτό έντερο.
Η αξιολόγηση και η συμπλήρωση είναι κρίσιμη για την πρόληψη επιπλοκών, ακόμη και μετά την έναρξη της δίαιτας ελεύθερης γλουτένης (GFD).

Συχνότερες Διατροφικές Ελλείψεις

Σίδηρος: Χρόνια σιδηροπενική αναιμία λόγω δυσαπορρόφησης στο δωδεκαδάκτυλο.
Φυλλικό οξύ: Δυσαπορρόφηση στο εγγύς λεπτό έντερο, σχετίζεται με μεγαλοβλαστική αναιμία.
Βιταμίνη Β12: Παρότι απορροφάται στον ειλεό, μπορεί να υπάρχει ανεπάρκεια λόγω εκτεταμένης εντεροπάθειας ή βακτηριακής υπερανάπτυξης (SIBO).
Ασβέστιο & Βιταμίνη D: Συχνή οστεοπενία/οστεοπόρωση, αυξημένος κίνδυνος καταγμάτων.
Ψευδάργυρος: Μπορεί να συμβάλλει σε διάρροια, καθυστέρηση ανάπτυξης, ανοσοκαταστολή.
Μαγνήσιο: Μυϊκές κράμπες, νευρολογικά συμπτώματα.
Βιταμίνες λιποδιαλυτές (A, E, K): Σπανιότερες, κυρίως σε σοβαρή εντεροπάθεια ή παρατεταμένη διάρροια.

Συμπτώματα που σχετίζονται με ελλείψεις

Χρόνια κόπωση, αδυναμία, ωχρότητα (αναιμία σιδηροπενική/μεγαλοβλαστική).
Μυϊκοί πόνοι, σπασμοί (υπασβεστιαιμία, υπομαγνησιαιμία).
Καθυστέρηση ανάπτυξης ή εφηβείας σε παιδιά.
Δερματικές αλλοιώσεις (στοματίτιδα, γωνιακή χειλίτιδα, δερματίτιδα).
Οστεοπενία / οστεοπόρωση, κατάγματα χαμηλής βίας.

Στρατηγικές Συμπλήρωσης

Έλλειψη	Συμπλήρωμα	Σχόλια
Σίδηρος	FeSO₄ 100–200 mg/ημ. από το στόμα ή IV σκευάσματα	Προτιμάται IV σε σοβαρή εντεροπάθεια ή δυσανεξία.
Φυλλικό οξύ	1–5 mg/ημ.	Αποκαθιστά μεγαλοβλαστική αναιμία.
Βιταμίνη Β12	Ενέσιμη υδροξυκοβαλαμίνη 1000 μg/μήνα ή από του στόματος υψηλές δόσεις	Ανάλογα με επίπεδα και κλινική εικόνα.
Βιταμίνη D	800–2000 IU/ημ. (ή περισσότερο αν έλλειψη)	Συνδυασμός με ασβέστιο για οστική υγεία.
Ασβέστιο	500–1000 mg/ημ.	Καλύτερη απορρόφηση σε διαιρεμένες δόσεις.
Ψευδάργυρος	25–50 mg/ημ.	Βραχυχρόνια συμπλήρωση μέχρι αποκατάστασης.

Διατροφικές Παρεμβάσεις

Ενίσχυση διατροφής με τροφές πλούσιες σε σίδηρο (κόκκινο κρέας, όσπρια, πράσινα φυλλώδη λαχανικά).
Καθημερινή κατανάλωση τροφών πλούσιων σε φυλλικό οξύ (φακές, σπανάκι, εμπλουτισμένα δημητριακά χωρίς γλουτένη).
Έκθεση στον ήλιο και τροφές με βιταμίνη D (λιπαρά ψάρια, αυγά).
Προτίμηση σε γαλακτοκομικά προϊόντα χωρίς λακτόζη με ασβέστιο ή εμπλουτισμένα φυτικά ροφήματα.
Έλεγχος και εξατομίκευση από διαιτολόγο με εμπειρία στην κοιλιοκάκη.

Tip: Οι ελλείψεις συχνά βελτιώνονται μετά από 6–12 μήνες αυστηρής δίαιτας ελεύθερης γλουτένης.
Παρ’ όλα αυτά, απαιτείται τακτικός αιματολογικός και βιοχημικός έλεγχος.

16) Υγεία Οστών (DXA, βιταμίνη D, ασβέστιο)

Η κοιλιοκάκη δεν επηρεάζει μόνο το έντερο, αλλά έχει σημαντικές συνέπειες και στα οστά, λόγω δυσαπορρόφησης ασβεστίου και βιταμίνης D. Αυτό οδηγεί σε οστεοπενία και οστεοπόρωση, ακόμα και σε νεαρά άτομα.

🔹 Μηχανισμοί που οδηγούν σε χαμηλή οστική πυκνότητα

Δυσαπορρόφηση:
- Ελαττωμένη απορρόφηση ασβεστίου και βιταμίνης D στο λεπτό έντερο.
- Υποασβεστιαιμία → αυξημένη PTH (δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός).
Χρόνια φλεγμονή:
- Οι προφλεγμονώδεις κυτταροκίνες (IL-6, TNF-α) προάγουν την οστεοκλαστική δραστηριότητα.
Υποθρεψία / απώλεια βάρους:
- Επιδεινώνει τη σκελετική υγεία, ειδικά σε παιδιά και εφήβους.

🔹 DXA Σάρωση (Dual-energy X-ray Absorptiometry)

Εξέταση εκλογής για την αξιολόγηση οστικής πυκνότητας.
Ενδείξεις:
- Ενήλικες με πρόσφατη διάγνωση κοιλιοκάκης.
- Παιδιά/έφηβοι με σοβαρή δυσαπορρόφηση.
- Άτομα με κατάγματα χαμηλής βίας.
Αξιολόγηση: T-score (ενήλικες) / Z-score (παιδιά).

🔹 Βιταμίνη D 🌞

Συχνά χαμηλή σε κοιλιοκάκη (έως και 60–70% των ασθενών).
Απαιτείται μέτρηση 25(OH)D στον ορό.
Στόχος: ≥30 ng/mL.
Συμπλήρωμα: 1000–2000 IU/ημέρα, ανάλογα με τα επίπεδα και την έκθεση στον ήλιο.

🔹 Ασβέστιο 🥛

Ενδεικτική πρόσληψη: 1000–1200 mg/ημέρα (δίαιτα + συμπληρώματα).
Αν υπάρχει δυσανοχή στη λακτόζη → χρήση χωρίς λακτόζη ή φυτικά εμπλουτισμένα προϊόντα (π.χ. αμυγδαλόγαλα με Ca).

🔹 Στρατηγικές Βελτίωσης Οστικής Υγείας

Αυστηρή δίαιτα ελεύθερη γλουτένης → οδηγεί σε βελτίωση οστικής πυκνότητας σε 1–2 χρόνια.
Συμπληρώματα βιταμίνης D και ασβεστίου όπου χρειάζεται.
Άσκηση με αντιστάσεις & βάρος σώματος → διεγείρει την οστική αναδόμηση.
Παρακολούθηση με DXA κάθε 2–3 χρόνια.

📌 Κλινικό σημείο:
Σε ασθενείς με κοιλιοκάκη, ειδικά με καθυστερημένη διάγνωση, πρέπει να γίνεται συστηματικός έλεγχος οστικής υγείας. Η DXA και η διόρθωση των ελλείψεων είναι κρίσιμα για την πρόληψη οστεοπόρωσης.

🦴 Υγεία Οστών & Κοιλιοκάκη

🔍 Τι ελέγχουμε:
- DXA (οστική πυκνότητα)
- 25(OH)D – επίπεδα βιταμίνης D
- Ασβέστιο ορού
🦴 Τι διορθώνουμε:
- Δυσαπορρόφηση ασβεστίου & βιταμίνης D
- Δευτεροπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό
- Διατροφικές ελλείψεις
💊 Τι συμπληρώνουμε:
- Βιταμίνη D (1000–2000 IU/ημέρα)
- Ασβέστιο (1000–1200 mg/ημέρα)
- Τροφές εμπλουτισμένες σε Ca & D
🏋️‍♀️ Τρόπος ζωής: Άσκηση με αντιστάσεις, ήλιος με μέτρο, αποφυγή καπνίσματος & υπερβολικού αλκοόλ.

17) Εγκυμοσύνη, Γονιμότητα & Παιδιατρικά Θέματα

Η αδιάγνωστη κοιλιοκάκη μπορεί να σχετίζεται με:

Υπογονιμότητα (γυναίκες & άνδρες).
Αυξημένο κίνδυνο αποβολών, καθυστέρηση ενδομήτριας ανάπτυξης.
Ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών → επιπλοκές κύησης.

Πρακτικά: Η τήρηση δίαιτας χωρίς γλουτένη βελτιώνει τη γονιμότητα και
μειώνει τους κινδύνους στην κύηση.

Στα παιδιά: η έγκαιρη διάγνωση & θεραπεία οδηγεί σε φυσιολογική ανάπτυξη και ύψος ενηλίκου.

18) Μη Ανταποκρινόμενη & Ανθεκτική Κοιλιοκάκη

Μη ανταποκρινόμενη κοιλιοκάκη: εμμονή συμπτωμάτων/ατροφίας μετά ≥12 μήνες αυστηρής GFD.

Συχνότερη αιτία: λανθασμένη δίαιτα (ακούσια γλουτένη).
Άλλες αιτίες: SIBO, IBS, IBD, παγκρεατική ανεπάρκεια, λακτόζη/φρουκτόζη.

Ανθεκτική κοιλιοκάκη (RCD): σπάνια, επίμονη βλάβη παρά την αυστηρή GFD·
υπάρχει κίνδυνος Εντεροπάθειας-Σχετιζόμενου Τ-λεμφώματος (EATL).

Alert: Οι ασθενείς με RCD χρειάζονται παραπομπή σε εξειδικευμένα κέντρα και
συχνά ανοσοκατασταλτική θεραπεία.

19) Συνοσηρότητες, Εμβολιασμοί & Πρόληψη Επιπλοκών

Η κοιλιοκάκη συχνά συνυπάρχει με άλλα αυτοάνοσα:

Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1
Αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα (Hashimoto, Graves)
Αυτοάνοση ηπατίτιδα, πρωτοπαθής χολική χολαγγειίτιδα
Ρευματοειδής αρθρίτιδα, Sjögren

Εμβολιασμοί:

Συνιστάται έλεγχος αντι-HBs και εμβολιασμός για ηπατίτιδα Β
(μειωμένη ανταπόκριση σε CeD). Επίσης: εμβόλια πνευμονιόκοκκου & γρίπης σε ευπαθείς.

Μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι:

Αυξημένος κίνδυνος λεμφώματος (EATL) σε μη συμμορφούμενους.
Καρκίνος λεπτού εντέρου (σπάνιο).
Συνεπής GFD μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο.

20) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι είναι η κοιλιοκάκη;

Είναι αυτοάνοση εντεροπάθεια που προκαλείται από τη γλουτένη σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα.

Ποια είναι τα πιο συχνά συμπτώματα;

Διάρροια, μετεωρισμός, σιδηροπενία, κόπωση, απώλεια βάρους, οστεοπόρωση, δερματίτιδα ερπετοειδής.

Πρέπει να ξεκινήσω δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν κάνω εξετάσεις;

Όχι. Η διακοπή γλουτένης μπορεί να αλλοιώσει τα αποτελέσματα. Πρώτα γίνεται διάγνωση, μετά δίαιτα.

Μπορεί να θεραπευτεί η κοιλιοκάκη;

Δεν υπάρχει φάρμακο. Η μόνη θεραπεία είναι η αυστηρή, δια βίου δίαιτα χωρίς γλουτένη.

Η βρώμη επιτρέπεται;

Μόνο η πιστοποιημένη «gluten-free» βρώμη (<20 ppm) και υπό ιατρική παρακολούθηση.

Τι πρέπει να κάνουν οι συγγενείς;

Οι συγγενείς πρώτου βαθμού έχουν αυξημένο κίνδυνο και συνιστάται έλεγχος με ορολογία (tTG-IgA + IgA).

Υπάρχει αυξημένος κίνδυνος καρκίνου;

Ναι, κυρίως λεμφώματος (EATL) σε μη συμμορφούμενους. Η αυστηρή δίαιτα μειώνει τον κίνδυνο.

21) Βιβλιογραφία

Husby S, et al. European Society Paediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) guidelines on coeliac disease. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2020.
Rubio-Tapia A, et al. ACG Clinical Guidelines: Diagnosis and Management of Celiac Disease. Am J Gastroenterol. 2023.
Ludvigsson JF, et al. Diagnosis and management of adult coeliac disease: guidelines from the British Society of Gastroenterology. Gut. 2014.
Lebwohl B, et al. Celiac disease and non-celiac gluten sensitivity. BMJ. 2015.
Catassi C, et al. The global village of celiac disease. World J Gastroenterol. 2014.
Ελληνική Γαστρεντερολογική Εταιρεία (ΕΓΕ) – Οδηγίες για την κοιλιοκάκη. hsg.gr
ΕΟΔΥ – Κοιλιοκάκη: πληροφόρηση για επαγγελματίες υγείας. eody.gov.gr
Murray JA, et al. The widening spectrum of celiac disease. Am J Clin Nutr. 2017.

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

oxalika-ouron-24orou-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

Παντελής Αναγνωστόπουλος

11/Jun/2025

Οξαλικά Ούρων 24ώρου – Τιμές, Ερμηνεία & Πότε Ανησυχούμε

Τελευταία ενημέρωση:
18 Ιανουαρίου 2026

Σύντομη περίληψη:
Τα οξαλικά ούρων 24ώρου είναι βασική εξέταση για τη
διερεύνηση νεφρολιθίασης και μεταβολικών διαταραχών.
Αυξημένες τιμές σχετίζονται κυρίως με πέτρες στα νεφρά,
διατροφή πλούσια σε οξαλικά και υπεροξαλουρία.

1

Τι είναι τα οξαλικά

Τα οξαλικά (oxalates) είναι οργανικές ανιονικές ενώσεις που
παράγονται φυσιολογικά στον οργανισμό και αποβάλλονται μέσω των νεφρών.
Σε αυξημένες συγκεντρώσεις, μπορούν να συνδεθούν με το ασβέστιο και να
σχηματίσουν λίθους οξαλικού ασβεστίου.

Παράγονται από τον μεταβολισμό της βιταμίνης C
Σχετίζονται με τον μεταβολισμό αμινοξέων (π.χ. γλυκίνη)
Προσλαμβάνονται μέσω τροφών πλούσιων σε οξαλικά

Τι μπορεί να προκαλέσουν:
νεφρολιθίαση, νεφρική βλάβη και σε σπάνιες περιπτώσεις οξαλώση.

2

Τι είναι η εξέταση Οξαλικών Ούρων 24ώρου

Η εξέταση οξαλικών ούρων 24ώρου μετρά τη συνολική αποβολή οξαλικών
σε 24 ώρες (όχι «στιγμιαία» συγκέντρωση). Είναι βασικό κομμάτι του
μεταβολικού ελέγχου νεφρολιθίασης, επειδή τα οξαλικά συμμετέχουν στον σχηματισμό
λίθων οξαλικού ασβεστίου.

Τι μετρά πρακτικά:
την ποσότητα οξαλικών που «βγαίνει» στα ούρα μέσα στο 24ωρο, η οποία επηρεάζεται από
διατροφή, απορρόφηση στο έντερο, ενυδάτωση και ορισμένες
μεταβολικές/κληρονομικές καταστάσεις.

Χρησιμοποιείται για:

Αξιολόγηση νεφρολιθίασης (ιδίως υποτροπών/λίθων οξαλικού ασβεστίου)
Παρακολούθηση υπεροξαλουρίας μετά από διατροφικές παρεμβάσεις ή θεραπεία
Έλεγχο μεταβολικών διαταραχών στο πλαίσιο πλήρους 24ώρου μεταβολικού ελέγχου
Διερεύνηση δυσαπορρόφησης και εντερικών νοσημάτων (π.χ. λιπώδης δυσαπορρόφηση)

Σημείωση: Για αξιόπιστη ερμηνεία, το αποτέλεσμα συνεκτιμάται με τον όγκο ούρων
και (συνήθως) με ασβέστιο, κιτρικά, ουρικό οξύ και νάτριο 24ώρου.

3

Τιμές Αναφοράς Οξαλικών Ούρων 24ώρου

Οι τιμές οξαλικών ούρων 24ώρου ερμηνεύονται με βάση τη
συνολική αποβολή σε 24 ώρες. Τιμές πάνω από τα φυσιολογικά όρια
θεωρούνται παθολογικές και συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο
νεφρολιθίασης (λίθων οξαλικού ασβεστίου).

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Μονάδα	Φυσιολογικές	Οριακά αυξημένες	Παθολογικές
mg/24h	4–31	31–45	>45
μmol/24h	45–360	360–500	>500

Πώς ερμηνεύονται πρακτικά:

Φυσιολογικές τιμές: χαμηλός λιθιασικός κίνδυνος από οξαλικά
(εφόσον και οι υπόλοιπες παράμετροι είναι φυσιολογικές).
Οριακά αυξημένες: συχνά σχετίζονται με
διατροφή, ανεπαρκή ενυδάτωση ή χαμηλή πρόσληψη
ασβεστίου.
Παθολογικές: απαιτούν διερεύνηση για
υπεροξαλουρία (δευτεροπαθή ή πρωτοπαθή) και συνδυαστική
αξιολόγηση με ασβέστιο, κιτρικά και όγκο ούρων.

Σημείωση: Τα όρια μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς ανά εργαστήριο και μέθοδο.
Η τελική ερμηνεία γίνεται πάντα από ιατρό, στο πλαίσιο
πλήρους μεταβολικού ελέγχου 24ώρου.

4

Πότε ζητείται η εξέταση

Η εξέταση οξαλικών ούρων 24ώρου ζητείται κυρίως στο πλαίσιο
μεταβολικού ελέγχου λιθίασης και σε καταστάσεις όπου υπάρχει
αυξημένος κίνδυνος σχηματισμού λίθων ή νεφρικής επιβάρυνσης.

Υποτροπιάζουσα νεφρολιθίαση, ιδιαίτερα λίθοι
οξαλικού ασβεστίου
Υποψία πρωτοπαθούς ή δευτεροπαθούς υπεροξαλουρίας,
ιδίως σε νέους ασθενείς ή σοβαρή λιθίαση
Σύνδρομα δυσαπορρόφησης (π.χ. κοιλιοκάκη, νόσος Crohn,
μετά από βαριατρική χειρουργική)
Παρακολούθηση νεφρικής μεταμόσχευσης
ή ανεξήγητης επιδείνωσης νεφρικής λειτουργίας
Εγκυμοσύνη με ιστορικό λιθίασης ή
προϋπάρχουσα νεφροπάθεια

Κλινική επισήμανση:
Η εξέταση δεν γίνεται απομονωμένα·
ερμηνεύεται πάντα σε συνδυασμό με άλλες 24ώρες εξετάσεις
(ασβέστιο, κιτρικά, ουρικό οξύ, όγκο ούρων) και το ατομικό ιστορικό.

5

Τι είναι η υπεροξαλουρία

Η υπεροξαλουρία είναι παθολογική κατάσταση κατά την οποία
αυξάνεται η αποβολή οξαλικών στα ούρα, αυξάνοντας σημαντικά τον
κίνδυνο νεφρολιθίασης και, σε σοβαρές περιπτώσεις,
νεφρικής βλάβης.

Μπορεί να είναι κληρονομική ή επίκτητη
και αποτελεί βασικό εύρημα στον μεταβολικό έλεγχο λιθίασης.

Πρωτοπαθής υπεροξαλουρία – γενετική διαταραχή με αυξημένη παραγωγή οξαλικού από το ήπαρ
Δευτεροπαθής υπεροξαλουρία – σχετίζεται με διατροφή, δυσαπορρόφηση ή υπερβολική βιταμίνη C

Κλινική σημασία:
Η παρατεταμένη υπεροξαλουρία μπορεί να οδηγήσει σε
υποτροπιάζουσες πέτρες στα νεφρά και προοδευτική νεφρική δυσλειτουργία.

6

Τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε οξαλικά

Η διατροφή αποτελεί βασικό παράγοντα ρύθμισης των οξαλικών στα ούρα.
Η συχνή κατανάλωση τροφών πλούσιων σε οξαλικά μπορεί να οδηγήσει σε
δευτεροπαθή υπεροξαλουρία και αυξημένο κίνδυνο λιθίασης.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Υψηλά οξαλικά (αποφεύγονται συχνά)	Μέτρια οξαλικά (με μέτρο)	Χαμηλά οξαλικά (πιο ασφαλή)
Σπανάκι	Πατάτα (ιδίως με φλούδα)	Μαρούλι
Παντζάρι / χυμός παντζαριού	Σοκολάτα / κακάο (μικρές ποσότητες)	Αγγούρι
Ραβέντι	Ξηροί καρποί (λίγοι)	Κολοκύθι
Κάσιους / αμύγδαλα (σε ποσότητα)	Φράουλες	Μπανάνα
Μαύρο / πράσινο τσάι (υπερβολή)	Γλυκοπατάτα	Ρύζι, ζυμαρικά

Πρακτική οδηγία:
Αποφύγετε τον συνδυασμό πολλών τροφών υψηλών σε οξαλικά
στο ίδιο γεύμα ή την ίδια ημέρα.

Σημείωση: Η περιεκτικότητα επηρεάζεται από την ποσότητα, τη συχνότητα και τον τρόπο μαγειρέματος.

7

Οξαλικά και διατροφή – βασικές αρχές

Η διατροφική παρέμβαση είναι ο σημαντικότερος
μη φαρμακευτικός τρόπος μείωσης των οξαλικών στα ούρα.
Στόχος δεν είναι η πλήρης αποφυγή, αλλά η
σωστή ισορροπία και ο συνδυασμός τροφών.

Ασβέστιο και οξαλικά – γιατί πρέπει να λαμβάνονται μαζί

Η λήψη ασβεστίου κατά τη διάρκεια του γεύματος
δεσμεύει τα οξαλικά στο έντερο και
μειώνει την απορρόφησή τους.

Γάλα, γιαούρτι, τυρί με τα γεύματα
Λαχανικά χαμηλά σε οξαλικά (π.χ. μαρούλι, ρόκα)
Συμπληρώματα ασβεστίου μόνο κατόπιν ιατρικής σύστασης

Συχνό κλινικό λάθος:
Η αποφυγή ασβεστίου αυξάνει τελικά τα οξαλικά στα ούρα
και τον κίνδυνο λιθίασης.

8

Ενυδάτωση

Η επαρκής και σταθερή ενυδάτωση αποτελεί τον
ισχυρότερο προστατευτικό παράγοντα έναντι της νεφρολιθίασης,
καθώς αραιώνει τα οξαλικά στα ούρα και μειώνει την πιθανότητα
σχηματισμού κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου.

2,5–3 λίτρα υγρών ημερησίως
(εκτός αν υπάρχει ιατρικός περιορισμός)
Προτίμηση σε νερό, νερό με λεμόνι
ή αφεψήματα χωρίς οξαλικά
Περιορισμός καφέ και μαύρου/πράσινου τσαγιού
σε υπερβολική κατανάλωση

Κλινική οδηγία:
Στόχος είναι ανοιχτόχρωμα ούρα σε όλη τη διάρκεια της ημέρας,
ένδειξη επαρκούς αραίωσης των λιθογόνων ουσιών.

Συχνό λάθος:
Πολλοί ασθενείς πίνουν μεγάλες ποσότητες υγρών μόνο το βράδυ.
Η ενυδάτωση πρέπει να είναι ομοιόμορφη μέσα στη μέρα.

9

Κιτρικά και οξαλικά

Τα κιτρικά αποτελούν φυσικό αναστολέα της λιθογένεσης,
καθώς δεσμεύουν το ασβέστιο στα ούρα και
εμποδίζουν την κρυστάλλωση οξαλικού ασβεστίου.
Η επαρκής πρόσληψή τους συνδέεται με μείωση υποτροπών λιθίασης.

Νερό με φρέσκο χυμό λεμονιού
(καθημερινά, χωρίς ζάχαρη)
Χυμοί εσπεριδοειδών χωρίς προσθήκη ζάχαρης

Σημείωση:
Σε ασθενείς με χαμηλά κιτρικά ούρων,
ο ιατρός μπορεί να συστήσει
κιτρικό κάλιο ως φαρμακευτική αγωγή,
στο πλαίσιο μεταβολικού ελέγχου λιθίασης.

Σημαντικό:
Τα κιτρικά δεν υποκαθιστούν την ενυδάτωση,
αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά στη συνολική πρόληψη.

10

Βιταμίνη C και οξαλικά

Η βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ), σε υψηλές δόσεις,
μεταβολίζεται εν μέρει σε οξαλικά.
Η χρόνια λήψη άνω του 1 g/ημέρα έχει συσχετιστεί με
αύξηση της απέκκρισης οξαλικού στα ούρα και υψηλότερο
λιθιασικό κίνδυνο.

Αποφυγή συμπληρωμάτων βιταμίνης C
χωρίς σαφή ιατρική ένδειξη
Ενημέρωση του ιατρού για πολυβιταμίνες,
ενισχυμένα σκευάσματα ή «ενεργειακά» συμπληρώματα
Η διαιτητική βιταμίνη C από φρούτα και λαχανικά
θεωρείται ασφαλής σε φυσιολογικές ποσότητες

Κλινικό σημείο:
Σε ασθενείς με ιστορικό νεφρολιθίασης,
η μακροχρόνια λήψη υψηλών δόσεων βιταμίνης C
δεν συνιστάται.

11

Συνοπτικές οδηγίες διατροφής

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τις βασικές πρακτικές
που μειώνουν τον κίνδυνο υπεροξαλουρίας και
νεφρολιθίασης από οξαλικό ασβέστιο.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Πρακτική	Συνιστάται	Αποφεύγεται
Ασβέστιο με τα γεύματα	Ναι	Λήψη μόνο του
Υδρική πρόσληψη >2,5 L	Ναι	Αφυδάτωση
Φυλλώδη χαμηλά σε οξαλικά	Μαρούλι, ρόκα	Σπανάκι
Κιτρικά (λεμόνι)	Ναι	Χυμοί με ζάχαρη
Συνδυασμός τροφών	Ισορροπία	Μονοφαγία

Στόχος:
Σταθερή εφαρμογή των παραπάνω οδηγιών,
όχι αποσπασματικές αλλαγές μόνο μετά από επεισόδιο λιθίασης.

12

Πότε είναι αυξημένα τα οξαλικά

Τα οξαλικά ούρων θεωρούνται αυξημένα όταν
υπερβαίνουν τα φυσιολογικά όρια αναφοράς.
Η αύξηση μπορεί να είναι παροδική (διατροφική)
ή επίμονη, οπότε απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.

Υπερβολική πρόσληψη οξαλικών
μέσω διατροφής (π.χ. συχνή κατανάλωση σπανακιού,
παντζαριών, ξηρών καρπών)
Δυσαπορρόφηση λίπους
(π.χ. κοιλιοκάκη, νόσος Crohn, γαστρικό bypass),
που αυξάνει την εντερική απορρόφηση οξαλικών
Χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου,
με αποτέλεσμα λιγότερη δέσμευση οξαλικών στο έντερο
Υψηλές δόσεις βιταμίνης C
ή μακροχρόνια χρήση συμπληρωμάτων
Πρωτοπαθής υπεροξαλουρία,
σπάνια κληρονομική διαταραχή με υπερπαραγωγή οξαλικού

Κλινική παρατήρηση:
Επίμονες αυξημένες τιμές οξαλικών,
παρά τη διατροφική προσαρμογή,
χρειάζονται μεταβολικό έλεγχο λιθίασης
και αξιολόγηση από ιατρό.

13

Τι προκαλούν τα αυξημένα οξαλικά

Τα αυξημένα οξαλικά ούρων αυξάνουν την πιθανότητα να
σχηματιστούν κρύσταλλοι και να δημιουργηθούν
λίθοι οξαλικού ασβεστίου, ειδικά όταν συνυπάρχει
χαμηλός όγκος ούρων, χαμηλά κιτρικά ή
υπερασβεστιουρία. Όσο μεγαλύτερη και πιο επίμονη η αύξηση,
τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος επιπλοκών.

Νεφρολιθίαση (πέτρες από οξαλικό ασβέστιο), με επεισόδια
κολικού, αιματουρία, δυσουρία ή υποτροπές
Σωληναριακή βλάβη και επιδείνωση νεφρικής λειτουργίας,
ιδίως σε επίμονη/σοβαρή υπεροξαλουρία ή αφυδάτωση
Χρόνια νεφρική νόσος / νεφρική ανεπάρκεια
(σπάνιο σε ήπια διατροφική αύξηση, πιο πιθανό σε πρωτοπαθή μορφή ή έντονη δυσαπορρόφηση)
Εξωνεφρικές καταθέσεις (οξαλώση) σε
πρωτοπαθή υπεροξαλουρία (π.χ. οστά/αρθρώσεις, καρδιά, οφθαλμοί),
όταν το οξαλικό υπερβαίνει την ικανότητα αποβολής

Πότε χρειάζεται άμεση εκτίμηση:
έντονος πόνος στη μέση/πλευρά, πυρετός, εμετοί, μειωμένη διούρηση,
ή επαναλαμβανόμενες πέτρες με επίμονα υψηλά οξαλικά.

14

Οξαλικά ούρων και άλλες εξετάσεις λιθίασης

Η μέτρηση των οξαλικών ούρων 24ώρου δεν ερμηνεύεται
μεμονωμένα.
Αποτελεί μέρος του πλήρους μεταβολικού ελέγχου λιθίασης,
καθώς ο κίνδυνος σχηματισμού λίθων εξαρτάται από
τον συνδυασμό παραμέτρων και όχι από μία μόνο τιμή.

Η ταυτόχρονη αξιολόγηση των παρακάτω εξετάσεων επιτρέπει
ακριβέστερη εκτίμηση κινδύνου και
εξατομικευμένες οδηγίες πρόληψης.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Εξέταση	Τι αξιολογεί	Κλινική σχέση με τα οξαλικά
Ασβέστιο ούρων 24ώρου	Υπερασβεστιουρία	Συνδυασμός με αυξημένα οξαλικά → ↑ σχηματισμός λίθων Ca-Ox
Κιτρικά ούρων 24ώρου	Φυσικός αναστολέας κρυστάλλωσης	Χαμηλά κιτρικά → ↑ δράση των οξαλικών
Ουρικό οξύ ούρων	Ουρική λιθίαση / μικτό προφίλ	Συχνή συνύπαρξη με αυξημένα οξαλικά
Όγκος ούρων 24ώρου	Επίπεδο ενυδάτωσης	Χαμηλός όγκος → συμπύκνωση οξαλικών και ↑ κίνδυνος λίθων

Κλινική πρακτική:
Η σωστή ερμηνεία των οξαλικών απαιτεί
συνδυαστική αξιολόγηση όλων των εξετάσεων 24ώρου
και όχι απομονωμένη τιμή.
Αυτό επιτρέπει στοχευμένη πρόληψη και
μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής λιθίασης.

15

Συχνά λάθη στη συλλογή ούρων 24ώρου

Η λανθασμένη συλλογή ούρων 24ώρου αποτελεί από τις συχνότερες αιτίες
αναξιόπιστων αποτελεσμάτων, οδηγώντας σε
ψευδώς αυξημένες ή μειωμένες τιμές οξαλικών.
Ακόμη και μικρές αποκλίσεις από το πρωτόκολλο μπορούν να επηρεάσουν
σημαντικά την ερμηνεία.

Παράλειψη έστω και μίας ούρησης κατά τη διάρκεια του 24ώρου
Λανθασμένη ώρα έναρξης ή λήξης (όχι ακριβές 24ωρο)
Μη διατήρηση στο ψυγείο καθ’ όλη τη διάρκεια της συλλογής
Κατανάλωση τροφών πλούσιων σε οξαλικά πριν ή κατά τη συλλογή
Λήψη βιταμίνης C ή συμπληρωμάτων χωρίς να δηλωθούν
Ανεπαρκής ενυδάτωση την ημέρα της συλλογής

Κλινική σύσταση:
Σε οριακά ή ασύμβατα με την κλινική εικόνα αποτελέσματα,
η εξέταση πρέπει να επαναλαμβάνεται με σωστή προετοιμασία,
πριν ληφθούν διαγνωστικές ή θεραπευτικές αποφάσεις.

16

Πώς γίνεται η εξέταση οξαλικών ούρων 24ώρου

Η διαδικασία είναι απλή, αλλά απαιτεί αυστηρή τήρηση οδηγιών
ώστε το αποτέλεσμα να είναι αξιόπιστο και κλινικά χρήσιμο.

Την πρώτη ημέρα, απορρίψτε τα πρωινά ούρα και σημειώστε την ώρα έναρξης.
Συλλέξτε όλα τα ούρα για τις επόμενες 24 ώρες, συμπεριλαμβανομένων των πρωινών της επόμενης ημέρας.
Διατηρείτε το δοχείο συνεχώς στο ψυγείο.
Δεν απαιτείται νηστεία, αλλά συνιστάται
αποφυγή τροφών με υψηλά οξαλικά, εκτός αν δοθεί διαφορετική οδηγία.
Ενημερώστε το εργαστήριο ή τον ιατρό για
λήψη βιταμίνης C, συμπληρωμάτων ή φαρμάκων.

Σημαντικό:
Η σωστή συλλογή είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την ανάλυση,
καθώς διασφαλίζει αξιόπιστη ερμηνεία και σωστές κλινικές αποφάσεις.

17

Οξαλικά και εγκυμοσύνη

Η μέτρηση οξαλικών ούρων 24ώρου δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας στην εγκυμοσύνη.
Μπορεί όμως να ζητηθεί σε ειδικές περιπτώσεις, όπου υπάρχει αυξημένος κίνδυνος λιθίασης
ή επιδείνωσης προϋπάρχουσας νεφρικής νόσου.

Ενδείκνυται σε ιστορικό νεφρολιθίασης, υποτροπιάζον κολικό ή νεφροπάθεια
Ιδιαίτερη έμφαση σε επαρκή ενυδάτωση και
ισορροπημένη πρόσληψη ασβεστίου μέσω της διατροφής
Αποφυγή υψηλών δόσεων βιταμίνης C ή συμπληρωμάτων χωρίς ιατρική ένδειξη
Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα
και άλλες εξετάσεις ούρων

Σημείωση:
Οποιαδήποτε διατροφική ή φαρμακευτική παρέμβαση στην εγκυμοσύνη
πρέπει να γίνεται μόνο κατόπιν ιατρικής καθοδήγησης.

18

Αντιμετώπιση υψηλών οξαλικών

Η αντιμετώπιση των αυξημένων οξαλικών ούρων είναι
σταδιακή και εξατομικευμένη, με στόχο τη μείωση του λιθιασικού κινδύνου
και την πρόληψη υποτροπών.

Ενυδάτωση ≥ 2,5 L/ημέρα, με στόχο αυξημένο όγκο και αραίωση των ούρων
Διατροφική προσαρμογή (μείωση τροφών πλούσιων σε οξαλικά,
αποφυγή υπερβολικής βιταμίνης C)
Ασβέστιο μαζί με τα γεύματα, ώστε να δεσμεύονται τα οξαλικά στο έντερο
Χορήγηση κιτρικών (π.χ. κιτρικό κάλιο), όταν υπάρχει χαμηλή κιτρουρία
ή επαναλαμβανόμενη λιθίαση
Σε πρωτοπαθή υπεροξαλουρία:
εξειδικευμένη θεραπεία (π.χ. lumasiran) σε συνεργασία με νεφρολόγο

Κλινικός στόχος:
μείωση των οξαλικών σε ασφαλή επίπεδα,
πρόληψη νέων λίθων και
διατήρηση φυσιολογικής νεφρικής λειτουργίας.

19

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι σημαίνουν αυξημένα οξαλικά ούρων;

Υποδηλώνουν αυξημένη απέκκριση οξαλικού, συνήθως λόγω διατροφής ή μεταβολικών διαταραχών, και σχετίζονται με νεφρολιθίαση.

Ποια τρόφιμα αυξάνουν τα οξαλικά;

Σπανάκι, παντζάρια, σοκολάτα, μαύρο τσάι, ξηροί καρποί και υπερβολική βιταμίνη C.

Πώς μειώνονται φυσικά τα οξαλικά;

Με επαρκή ενυδάτωση, ασβέστιο με τα γεύματα, χαμηλή οξαλική δίαιτα και περιορισμό βιταμίνης C.

Τι είναι η πρωτοπαθής υπεροξαλουρία;

Κληρονομική διαταραχή με υπερπαραγωγή οξαλικού από το ήπαρ και υψηλό κίνδυνο σοβαρής νεφρικής βλάβης.

Χρειάζεται επανάληψη της εξέτασης οξαλικών ούρων 24ώρου;

Ναι. Σε αυξημένες τιμές, η εξέταση συνιστάται να επαναλαμβάνεται μετά από διατροφικές παρεμβάσεις ή θεραπεία, ώστε να εκτιμηθεί η ανταπόκριση και να αποκλειστεί τυχαίο αποτέλεσμα.

Πρέπει να αλλάξω διατροφή πριν τη συλλογή ούρων 24ώρου;

Συνιστάται να αποφεύγονται τροφές πλούσιες σε οξαλικά και συμπληρώματα βιταμίνης C τις προηγούμενες ημέρες, εκτός αν ο ιατρός ζητήσει μέτρηση υπό συνήθεις διατροφικές συνθήκες.

20

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Κλείστε εύκολα εξέταση Οξαλικών Ούρων 24ώρου ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

21

Βιβλιογραφία

National Kidney Foundation.
24-Hour Urine Collection for Kidney Stone Risk Assessment.
https://www.kidney.org

Mayo Clinic Laboratories.
Urine oxalate test.
https://www.mayoclinic.org

Cochat P, Rumsby G.
Primary hyperoxaluria. New England Journal of Medicine. 2013;369(7):649–658.
https://doi.org/10.1056/NEJMra1301564

Heller HJ et al.
Dietary oxalate and its role in urinary oxalate excretion. Kidney International. 1997;51(5):1669–1673.

European Association of Urology (EAU).
Guidelines on Urolithiasis.
https://uroweb.org

Δείτε τον πλήρη κατάλογο εξετάσεων:
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30