Προκαλσιτονίνη (PCT): Τι Είναι, Τιμές, Σήψη & Καθοδήγηση Αντιβιοτικών — Πλήρης Οδηγός

Τελευταία ενημέρωση:
2 Φεβρουαρίου 2026

Αναλυτικός οδηγός για την εξέταση Προκαλσιτονίνης (PCT): φυσιολογικές τιμές, όρια σήψης, διαφορές από CRP και πρακτική χρήση στη διάγνωση λοιμώξεων και την αντιβιοτική θεραπεία.

1

Τι είναι η Προκαλσιτονίνη (PCT)

Η Προκαλσιτονίνη (PCT) είναι πρόδρομη πρωτεΐνη της καλσιτονίνης. Σε υγιείς συνθήκες κυκλοφορεί στο αίμα σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα (<0,05 ng/mL) και δεν έχει ουσιαστική φυσιολογική δράση.

Σε σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις — και ιδιαίτερα στη σήψη — η παραγωγή της ενεργοποιείται σε πολλούς ιστούς (ήπαρ, πνεύμονες, έντερο, μυϊκό ιστό) μέσω φλεγμονωδών κυτταροκινών όπως IL-1β, IL-6 και TNF-α, οδηγώντας σε ταχεία αύξηση των επιπέδων στο πλάσμα.

2

Πώς παράγεται η PCT

Η PCT είναι προϊόν του γονιδίου CALC-1. Φυσιολογικά εκφράζεται στα C-cells του θυρεοειδούς και μετατρέπεται γρήγορα σε καλσιτονίνη, γι’ αυτό και πρακτικά δεν ανιχνεύεται στο πλάσμα.

Σε βακτηριακή λοίμωξη ή σήψη, η παραγωγή εκτός θυρεοειδούς ενεργοποιείται από φλεγμονώδεις μεσολαβητές και η PCT εκκρίνεται από πολλούς περιφερικούς ιστούς, προκαλώντας ταχεία άνοδο στο αίμα — συχνά μέσα στις πρώτες ώρες.

3

PCT vs CRP — βασικές διαφορές

Η PCT και η CRP είναι δείκτες φλεγμονής με διαφορετική κλινική στόχευση: η πρώτη σχετίζεται κυρίως με βακτηριακή λοίμωξη και σήψη, ενώ η δεύτερη αυξάνεται σχεδόν σε κάθε φλεγμονώδη κατάσταση.

Με απλά λόγια: η PCT είναι πιο ειδική για βακτηριακή λοίμωξη και σήψη, ενώ η CRP λειτουργεί ως γενικός δείκτης φλεγμονής. Ο συνδυασμός τους προσφέρει πιο ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης του ασθενούς.

4

Φυσιολογικές & Παθολογικές Τιμές Προκαλσιτονίνης (PCT)

Σε υγιή άτομα και σε μη λοιμώδεις καταστάσεις, η PCT παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.

Σε βακτηριακή λοίμωξη ή σήψη, οι τιμές μπορεί να αυξηθούν σημαντικά, ανάλογα με τη βαρύτητα και την εντόπιση της εστίας.

5

Πότε ζητείται η εξέταση Προκαλσιτονίνης

Η μέτρηση της PCT ζητείται κυρίως όταν υπάρχει υποψία σοβαρής βακτηριακής λοίμωξης ή όταν απαιτείται καθοδήγηση της αντιβιοτικής αγωγής.

• Διάγνωση και παρακολούθηση σήψης
• Διάκριση βακτηριακής από ιογενή λοίμωξη
• Καθοδήγηση διάρκειας αντιβιοτικής θεραπείας
• Πνευμονία και παρόξυνση ΧΑΠ
• Βαριά COVID-19 με υποψία επιμόλυνσης
• Εμπύρετο αγνώστου αιτιολογίας
• Μετεγχειρητική παρακολούθηση
• Εμπύρετο ουδετεροπενικό σύνδρομο

Στην καθημερινή πράξη, η PCT βοηθά τον γιατρό να αποφασίσει πότε απαιτούνται αντιβιοτικά και πότε μπορούν να διακοπούν με ασφάλεια, μειώνοντας την άσκοπη έκθεση σε φάρμακα.

6

Διαφορική διάγνωση — Πότε αυξάνεται η PCT χωρίς λοίμωξη

Αν και η PCT είναι ιδιαίτερα ειδική για βακτηριακές λοιμώξεις, υπάρχουν μη λοιμώδεις καταστάσεις όπου μπορεί να παρατηρηθεί παροδική άνοδος.

Σε αυτοάνοσα νοσήματα χωρίς επιλοίμωξη, η PCT συνήθως παραμένει χαμηλή — σε αντίθεση με τη CRP — γι’ αυτό απαιτείται πάντα συσχέτιση με το κλινικό πλαίσιο.

7

PCT σε παιδιά και νεογνά

Στα νεογνά παρατηρείται φυσιολογική άνοδος της PCT τις πρώτες 24–48 ώρες ζωής λόγω μεταβατικής προσαρμογής μετά τον τοκετό. Για τον λόγο αυτό, η ερμηνεία πρέπει να γίνεται πάντα σε σχέση με την ηλικία σε ώρες ή ημέρες.

Σε βρέφη και παιδιά, η PCT συμβάλλει κυρίως:

• Στη διάκριση βακτηριακής από ιογενή λοίμωξη
• Στην έγκαιρη αναγνώριση παιδιατρικής σήψης
• Στην καθοδήγηση έναρξης ή διακοπής αντιβιοτικών σε νοσηλευόμενα παιδιά

Όπως και στους ενήλικες, τα αποτελέσματα συνεκτιμώνται πάντα με την κλινική εικόνα, τα ζωτικά σημεία και τους υπόλοιπους εργαστηριακούς δείκτες.

8

Πορεία PCT στο χρόνο — γιατί το trend είναι κρίσιμο

Η διαχρονική μεταβολή της PCT αποτελεί ισχυρό εργαλείο πρόγνωσης και καθοδήγησης θεραπείας, ιδιαίτερα σε νοσηλευόμενους ασθενείς.

• Μείωση >50% ανά 24–48 ώρες → ένδειξη αποτελεσματικής αντιβιοτικής αγωγής
• Σταθερά υψηλές τιμές → ανάγκη αναζήτησης εστίας ή αναπροσαρμογής θεραπείας
• Ανοδική τάση → πιθανή κλινική επιδείνωση ή νέα βακτηριακή επιμόλυνση

Στην πράξη, η καθημερινή παρακολούθηση επιτρέπει έγκαιρη αναγνώριση αποτυχίας θεραπείας, συχνά πριν εμφανιστούν σαφή κλινικά σημεία.

9

PCT + CRP + Λευκά + IL-6 — ποιος δείκτης δείχνει τι

Κανένας δείκτης μόνος του δεν επαρκεί για πλήρη εκτίμηση μιας λοίμωξης. Ο συνδυασμός τους προσφέρει ουσιαστικά μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια.

• PCT ↑ + CRP ↑ → ισχυρή ένδειξη ενεργού βακτηριακής λοίμωξης
• CRP ↑ με PCT χαμηλή → πιθανότερα μη βακτηριακή φλεγμονή
• PCT ↑ με φυσιολογικά λευκά → πρώιμη σήψη ή ανοσοκαταστολή
• IL-6 ↑ → πολύ πρώιμη φλεγμονώδης ενεργοποίηση

Στην καθημερινή πράξη, ο συνδυασμός PCT + CRP + WBC προσφέρει την πληρέστερη εικόνα παρακολούθησης, με την προοδευτική πτώση της PCT να αποτελεί το ισχυρότερο εργαστηριακό σημάδι αποτελεσματικής θεραπείας.

10

PCT στη σήψη και στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας

Στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, η PCT χρησιμοποιείται συστηματικά ως εργαλείο πρώιμης διάγνωσης, καθημερινής παρακολούθησης και εξατομίκευσης της αντιβιοτικής αγωγής.

• Πρώιμη αναγνώριση σήψης, συχνά πριν εμφανιστεί σαφής κλινική επιδείνωση
• Καθημερινή αξιολόγηση ανταπόκρισης στη θεραπεία
• Καθοδήγηση διάρκειας αντιβιοτικών με βάση την πτωτική τάση

Στην πράξη εφαρμόζεται συνήθως το εξής σχήμα:

• Αρχική μέτρηση κατά την εισαγωγή
• Επαναληπτική μέτρηση ανά 24 ώρες
• Διακοπή ή μείωση αντιβιοτικών όταν παρατηρείται πτώση >50% ή επίτευξη χαμηλών τιμών

Μελέτες έχουν δείξει ότι στρατηγικές βασισμένες στην PCT οδηγούν σε:

• Μικρότερη συνολική διάρκεια αντιβιοτικών
• Λιγότερες λοιμώξεις από ανθεκτικά μικρόβια
• Συντομότερη παραμονή στη ΜΕΘ
• Μείωση φαρμακευτικών ανεπιθύμητων ενεργειών

Έτσι, η παρακολούθηση της PCT αποτελεί σήμερα βασικό κομμάτι της σύγχρονης αντιμετώπισης της σήψης.

Σε πραγματικές συνθήκες ΜΕΘ, η ερμηνεία της Προκαλσιτονίνης δεν γίνεται ποτέ απομονωμένα. Συνδυάζεται με αιμοδυναμικές παραμέτρους (αρτηριακή πίεση, καρδιακή συχνότητα), δείκτες οξυγόνωσης, γαλακτικό οξύ και τη συνολική κλινική εικόνα. Η PCT λειτουργεί ως δυναμικός δείκτης: αποτυπώνει τη βιολογική απάντηση του οργανισμού στη λοίμωξη και όχι απλώς την παρουσία μικροβίου.

Ιδιαίτερη αξία έχει στις περιπτώσεις όπου τα κλασικά σημεία σήψης είναι ασαφή — για παράδειγμα σε ηλικιωμένους, ανοσοκατεσταλμένους ή πολυτραυματίες. Σε αυτούς τους ασθενείς, πυρετός ή λευκοκυττάρωση μπορεί να απουσιάζουν, ενώ η PCT συχνά αυξάνεται νωρίτερα, προσφέροντας κρίσιμο χρονικό πλεονέκτημα για την έναρξη θεραπείας.

Στην πράξη, πολλά πρωτόκολλα εφαρμόζουν αλγορίθμους βασισμένους στην πορεία της PCT. Ενδεικτικά:

• Εάν η αρχική PCT είναι υψηλή και μειώνεται >50% μέσα στο πρώτο 48ωρο, θεωρείται ισχυρή ένδειξη ελέγχου της λοίμωξης.
• Εάν παραμένει στάσιμη ή μειώνεται ελάχιστα, απαιτείται επανεκτίμηση εστίας, καλλιεργειών και κάλυψης αντιβιοτικών.
• Νέα άνοδος μετά από αρχική πτώση εγείρει υποψία δευτερογενούς επιμόλυνσης ή νέας σηπτικής εστίας.

Ένα επιπλέον πλεονέκτημα της PCT είναι ότι επιτρέπει εξατομίκευση της διάρκειας αντιβιοτικής αγωγής. Αντί για αυθαίρετα χρονικά σχήματα (π.χ. «7 ή 10 ημέρες»), η θεραπεία μπορεί να προσαρμόζεται στη βιολογική ανταπόκριση του ασθενούς. Αυτό μεταφράζεται σε μικρότερη έκθεση σε αντιβιοτικά, λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες και περιορισμό της μικροβιακής αντοχής.

Σε πολυοργανική ανεπάρκεια, η ερμηνεία απαιτεί προσοχή: νεφρική δυσλειτουργία μπορεί να παρατείνει την κάθαρση της PCT, οδηγώντας σε πιο αργή πτώση των τιμών. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μεγαλύτερη σημασία έχει η σχετική μεταβολή (ποσοστό μείωσης) παρά η απόλυτη τιμή.

Συνολικά, η ενσωμάτωση της PCT στα σύγχρονα πρωτόκολλα σήψης έχει μετατοπίσει την προσέγγιση από τη «στατική» διάγνωση προς τη συνεχή βιολογική παρακολούθηση. Αυτό επιτρέπει πιο στοχευμένη θεραπεία, καλύτερη πρόγνωση και ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας φροντίδας σε βαρέως πάσχοντες ασθενείς.

11

Προκαλσιτονίνη (PCT) στην COVID-19

Η COVID-19 αποτελεί κατ’ εξοχήν ιογενή λοίμωξη. Στους περισσότερους ασθενείς χωρίς βακτηριακή επιμόλυνση, η PCT παραμένει χαμηλή.

Αύξηση της PCT στην COVID-19 συνδέεται συνήθως με δευτερογενή βακτηριακή λοίμωξη ή με βαριά νόσο σε νοσηλεία ΜΕΘ.

• PCT <0,25–0,5 ng/mL → συνήθως δεν ενδείκνυνται αντιβιοτικά
• PCT >0,5 ng/mL ή ανοδική τάση → υποψία επιμόλυνσης, απαιτείται επανεκτίμηση αγωγής

Σε βαριά COVID-19, η καθημερινή παρακολούθηση επιτρέπει έγκαιρη ανίχνευση σηπτικών επιπλοκών.

Ασθενείς με αυξημένες τιμές παρουσιάζουν κατά μέσο όρο χειρότερη πρόγνωση και αυξημένο κίνδυνο πολυοργανικής ανεπάρκειας.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η PCT παρουσιάζει ταχύτερη κινητική σε σύγκριση με άλλους δείκτες φλεγμονής, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμη σε επαναξιολόγηση εντός 24ώρου. Σε επείγοντα περιστατικά, αυτή η γρήγορη απόκριση μπορεί να καθορίσει την έγκαιρη κλιμάκωση ή αποκλιμάκωση της αγωγής. Παράλληλα, σε ασθενείς με παρατεταμένη νοσηλεία, η σταδιακή πτώση της PCT λειτουργεί καθησυχαστικά ως εργαστηριακός δείκτης σταθεροποίησης, ακόμη και όταν η κλινική βελτίωση είναι βραδεία. Έτσι, η Προκαλσιτονίνη συμβάλλει όχι μόνο στη διάγνωση, αλλά και στη συνεχή υποστήριξη της θεραπευτικής στρατηγικής.

12

PCT στην εγκυμοσύνη

Στη φυσιολογική κύηση, τα επίπεδα της PCT παραμένουν χαμηλά και δεν επηρεάζονται ουσιαστικά από τις ορμονικές μεταβολές. Για τον λόγο αυτό, μια σαφώς αυξημένη τιμή στην εγκυμοσύνη θεωρείται κλινικά σημαντική.

Σημαντική αύξηση σχετίζεται σχεδόν πάντα με σοβαρή λοίμωξη (π.χ. πυελονεφρίτιδα, χοριοαμνιονίτιδα, ενδομητρίτιδα/σήψη, βαριά πνευμονία) και μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη αναγνώριση σηπτικών επιπλοκών, ιδιαίτερα όταν η κλινική εικόνα είναι άτυπη.

Η μέτρηση βοηθά επίσης στη διάκριση λοίμωξης από καταστάσεις της κύησης που συνοδεύονται από φλεγμονώδη αντίδραση, όπως η προεκλαμψία ή άλλες μη λοιμώδεις αιτίες αυξημένων δεικτών.

Παρόλα αυτά, η ερμηνεία παραμένει πάντοτε κλινική: η PCT δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση ζωτικών σημείων, την κλινική εξέταση και τη στοχευμένη διερεύνηση εστίας.

13

Πιθανά ψευδώς θετικά ή αρνητικά αποτελέσματα

Παρότι η PCT είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ως δείκτης βακτηριακής λοίμωξης, υπάρχουν καταστάσεις που οδηγούν σε παροδικά αυξημένες τιμές χωρίς ενεργό λοίμωξη (ψευδώς θετικό) ή σε χαμηλότερες από το αναμενόμενο τιμές παρά την παρουσία λοίμωξης (ψευδώς αρνητικό).

Πρακτικά, τα ψευδώς θετικά εμφανίζονται συχνότερα όταν υπάρχει έντονη μη λοιμώδης συστηματική φλεγμονή, ενώ τα ψευδώς αρνητικά παρατηρούνται κυρίως στο πολύ πρώιμο στάδιο μιας λοίμωξης ή σε περιορισμένες εστίες χαμηλής βαρύτητας. Για τον λόγο αυτό, μια μεμονωμένη τιμή δεν πρέπει ποτέ να λειτουργεί απομονωμένα.

Σε καθημερινό κλινικό επίπεδο, μεγαλύτερη σημασία έχει η πορεία της PCT στον χρόνο: μια σταθερή πτωτική τάση υποδηλώνει αποτελεσματικό έλεγχο της λοίμωξης, ενώ επιμονή ή νέα άνοδος απαιτεί αναζήτηση εστίας, επανεκτίμηση καλλιεργειών και πιθανή τροποποίηση αγωγής. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, όπου τα κλασικά σημεία λοίμωξης μπορεί να απουσιάζουν.

14

Πότε δεν έχει νόημα να μετρηθεί η PCT

Η PCT είναι στοχευμένος δείκτης βακτηριακής λοίμωξης και σήψης. Σε ορισμένα κλινικά σενάρια, η μέτρησή της δεν προσφέρει ουσιαστική διαγνωστική προστιθέμενη αξία:

• Χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις χωρίς ενδείξεις ενεργού λοίμωξης
• Προληπτικός έλεγχος σε ασυμπτωματικά άτομα
• Απλές ιογενείς λοιμώξεις χωρίς σημεία βακτηριακής επιμόλυνσης
• Σταθερά χρόνια νοσήματα χωρίς εμπύρετο ή κλινική επιδείνωση

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κλινική αξιολόγηση και οι βασικοί δείκτες φλεγμονής είναι συνήθως επαρκείς.

Σε πρακτικό επίπεδο, η άσκοπη μέτρηση της PCT μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνείες και περιττές εξετάσεις. Για παράδειγμα, σε ασθενείς με χρόνιο πόνο, αυτοάνοσα νοσήματα ή ήπιες ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, μια φυσιολογική τιμή δεν προσθέτει ουσιαστική πληροφορία, ενώ μια οριακή αύξηση μπορεί να προκαλέσει αδικαιολόγητη ανησυχία.

Αντίστοιχα, σε σταθερούς εξωτερικούς ασθενείς χωρίς πυρετό, υπόταση ή εργαστηριακά σημεία ενεργού φλεγμονής, η PCT δεν λειτουργεί ως εργαλείο προληπτικού ελέγχου. Η αξία της αναδεικνύεται όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα — κυρίως σε οξέα εμπύρετα επεισόδια, σε νοσηλευόμενους ασθενείς ή όταν πρέπει να εκτιμηθεί η ανάγκη έναρξης ή συνέχισης αντιβιοτικής αγωγής.

Επιπλέον, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η PCT δεν υποκαθιστά τις καλλιέργειες, την απεικόνιση ή τη συνολική κλινική εκτίμηση. Αποτελεί συμπληρωματικό εργαλείο, το οποίο αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν εντάσσεται σε οργανωμένο διαγνωστικό πλαίσιο. Η στοχευμένη χρήση της μειώνει την υπερκατανάλωση αντιβιοτικών και συμβάλλει στην καλύτερη φροντίδα του ασθενούς, ενώ η αδιάκριτη εφαρμογή της σπάνια προσφέρει ουσιαστικό όφελος.

15

Συχνές Ερωτήσεις

16

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

17

Βιβλιογραφία