1️⃣ Τι είναι η Ανοσοκαθήλωση (Immunofixation Electrophoresis);
Η Ανοσοκαθήλωση Λευκωμάτων (IFE) είναι μια εξειδικευμένη εργαστηριακή εξέταση που χρησιμοποιείται για την ανίχνευση και ταυτοποίηση μονοκλωνικών ανοσοσφαιρινών (παραπρωτεϊνών) στο αίμα ή στα ούρα. Οι πρωτεΐνες αυτές παράγονται από ανώμαλα πλασματοκύτταρα, συνήθως σε παθήσεις όπως το πολλαπλούν μυέλωμα ή η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS).
🔬 Η ανοσοκαθήλωση είναι πιο ευαίσθητη από την απλή ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών και μπορεί να ανιχνεύσει ακόμα και πολύ μικρές ποσότητες παθολογικής πρωτεΐνης, που ενδέχεται να μην φαίνονται αλλιώς.
Η εξέταση εφαρμόζεται τόσο στον ορό (αίμα) όσο και στα ούρα 24ώρου, ανάλογα με την κλινική υποψία. Ο στόχος είναι να προσδιοριστεί αν υπάρχει μονοκλωνικό αντίσωμα και ποιος είναι ο τύπος βαριάς (IgG, IgA, IgM) και ελαφράς αλυσίδας (κ ή λ).
2️⃣ Γιατί ζητείται η Ανοσοκαθήλωση;
Η εξέταση ανοσοκαθήλωσης ζητείται όταν υπάρχει υποψία ότι ο οργανισμός παράγει ανώμαλες ή μονοκλωνικές ανοσοσφαιρίνες. Αυτές μπορεί να υποδηλώνουν διαταραχή των πλασματοκυττάρων ή λεμφοκυττάρων. Ο γιατρός τη ζητά συνήθως μετά από ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών που έδειξε μια χαρακτηριστική “αιχμή Μ”.
Η ανοσοκαθήλωση βοηθά:
📈 Στη διάγνωση του πολλαπλού μυελώματος ή της μακροσφαιριναιμίας Waldenström
🔬 Στη διερεύνηση μονοκλωνικής γαμμαπάθειας (MGUS)
🩺 Στην παρακολούθηση ασθενών μετά από θεραπεία αιματολογικής κακοήθειας
💧 Στην ανίχνευση ελαφρών αλυσίδων (Bence-Jones) σε ούρα
🧩 Στην αξιολόγηση ανεξήγητης αναιμίας, υπερασβεστιαιμίας ή νεφρικής δυσλειτουργίας
ℹ️ Συχνά, η ανοσοκαθήλωση αποτελεί το επόμενο βήμα όταν η ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών (SPEP) δείξει ύποπτη ζώνη ή αιχμή.
3️⃣ Ποιο δείγμα χρειάζεται;
Η εξέταση ανοσοκαθήλωσης πραγματοποιείται συνήθως σε ορό αίματος ή σε ούρα 24ώρου, ανάλογα με το τι ερευνά ο ιατρός.
🩸 Ορός (αίμα): είναι το πιο συχνό δείγμα. Λαμβάνεται με απλή αιμοληψία από φλέβα του χεριού.
💧 Ούρα 24ώρου: χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει υποψία παρουσίας ελαφρών αλυσίδων (Bence-Jones proteinuria).
Η συλλογή δείγματος είναι ανώδυνη και δεν απαιτεί ειδική προετοιμασία ή νηστεία, εκτός αν συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις.
🧴 Για την εξέταση ούρων, χρησιμοποιείται καθαρό δοχείο συλλογής 24ώρου και απαιτείται πλήρης συλλογή όλων των ούρων της ημέρας.
4️⃣ Πώς γίνεται η εξέταση στο εργαστήριο;
Η Ανοσοκαθήλωση (Immunofixation Electrophoresis – IFE) πραγματοποιείται σε δύο βασικά στάδια, συνδυάζοντας ηλεκτροφόρηση και ανοσολογική αντίδραση:
Ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών: Οι πρωτεΐνες του δείγματος διαχωρίζονται πάνω σε ειδική γέλη σύμφωνα με το ηλεκτρικό τους φορτίο.
Ανοσοκαθήλωση: Επικάλυψη κάθε διαδρομής με αντιορό ειδικό για IgG, IgA, IgM, και τις ελαφρές αλυσίδες κ και λ. Δημιουργούνται χαρακτηριστικές «ζώνες» όπου υπάρχει αντίδραση αντιγόνου-αντισώματος.
Στη συνέχεια, η γέλη χρωματίζεται και αναλύεται οπτικά ή με ειδικό αναλυτή. Οι λωρίδες αυτές υποδεικνύουν το είδος και την παρουσία παθολογικής ανοσοσφαιρίνης.
⚗️ Η IFE είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη και μπορεί να ανιχνεύσει μονοκλωνικές πρωτεΐνες ακόμη και σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις (<0,2 g/L).
5️⃣ Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα;
Η ερμηνεία της ανοσοκαθήλωσης βασίζεται στην παρουσία ή απουσία χαρακτηριστικών «ζωνών» (bands) που αντιστοιχούν σε μονοκλωνικές ανοσοσφαιρίνες.
✅ Φυσιολογικό αποτέλεσμα: Δεν ανιχνεύεται μονοκλωνική ζώνη. Το πρότυπο είναι πολυκλωνικό, δηλαδή φυσιολογική ανοσολογική ποικιλία.
⚠️ Παθολογικό αποτέλεσμα: Εντοπίζεται μία καθαρή μονοκλωνική ζώνη (π.χ. IgGκ ή IgAλ), που σημαίνει υπερέκφραση μιας ανοσοσφαιρίνης από ανώμαλο κλώνο κυττάρων.
Το είδος της βαριάς (IgG, IgA, IgM) και ελαφράς (κ ή λ) αλυσίδας έχει διαγνωστική αξία:
Τύπος Μονοκλωνικής Ζώνης
Πιθανή Κλινική Συσχέτιση
IgG-κ
Συχνότερος τύπος σε πολλαπλούν μυέλωμα
IgA-λ
Μπορεί να σχετίζεται με μυέλωμα ή MGUS
IgM-κ
Συχνό εύρημα σε μακροσφαιριναιμία Waldenström
Μόνο κ ή λ
Υποδηλώνει ελαφρές αλυσίδες Bence-Jones στα ούρα
📊 Η ανίχνευση μονοκλωνικής ζώνης δεν σημαίνει πάντα κακοήθεια. Απαιτείται κλινική εκτίμηση και συσχέτιση με άλλες εξετάσεις, όπως ελεύθερες ελαφρές αλυσίδες και ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών.
6️⃣ IFE vs Ηλεκτροφόρηση Πρωτεϊνών (SPEP/UPEP)
Η ανοσοκαθήλωση (IFE) και η ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών (SPEP ή UPEP) είναι συμπληρωματικές εξετάσεις που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση παραπρωτεϊναιμιών. Διαφέρουν όμως σε σκοπό και ευαισθησία.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Χαρακτηριστικό
Ηλεκτροφόρηση Πρωτεϊνών (SPEP/UPEP)
Ανοσοκαθήλωση (IFE)
Σκοπός
Εντοπίζει ύποπτη αιχμή Μ ή παθολογική ζώνη
Ταυτοποιεί τον τύπο της ανοσοσφαιρίνης (IgG, IgA, IgM, κ, λ)
Ευαισθησία
Μέτρια
Υψηλή (ανιχνεύει πολύ μικρές ποσότητες)
Αποτέλεσμα
Γραφική απεικόνιση (φάσμα πρωτεϊνών)
Εμφάνιση ζωνών ανοσοκαθήλωσης
Κλινική χρήση
Αρχικός έλεγχος πρωτεϊνών ορού/ούρων
Επιβεβαίωση και χαρακτηρισμός παραπρωτεΐνης
💡 Στην πράξη, η IFE εκτελείται μετά από παθολογικό εύρημα στην ηλεκτροφόρηση για να επιβεβαιώσει και να καθορίσει τον τύπο της παραπρωτεΐνης.
7️⃣ Πότε επαναλαμβάνεται η εξέταση;
Η επανάληψη της ανοσοκαθήλωσης εξαρτάται από την υποκείμενη πάθηση και το στάδιο παρακολούθησης του ασθενούς.
📆 Σε μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας (MGUS), η εξέταση επαναλαμβάνεται κάθε 6–12 μήνες για έλεγχο μεταβολών.
🧪 Σε πολλαπλούν μυέλωμα, πραγματοποιείται συνήθως κάθε 3–6 μήνες ή όταν υπάρχουν ενδείξεις υποτροπής.
🏥 Μετά από θεραπεία ή μεταμόσχευση μυελού, η IFE συμβάλλει στην παρακολούθηση ύφεσης ή ανίχνευσης ελάχιστης υπολειπόμενης νόσου.
⚠️ Η εξαφάνιση της μονοκλωνικής ζώνης θεωρείται ένδειξη καλής ανταπόκρισης, ενώ η επανεμφάνιση απαιτεί επανεκτίμηση από τον θεράποντα ιατρό.
8️⃣ Περιορισμοί & Παράγοντες που επηρεάζουν
Παρά την υψηλή ευαισθησία της, η ανοσοκαθήλωση έχει ορισμένους περιορισμούς που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
🔹 Μικρή συγκέντρωση παραπρωτεΐνης: Σε πολύ χαμηλά επίπεδα (<0,1 g/L), η μονοκλωνική ζώνη μπορεί να μην ανιχνευθεί.
🔹 Αιμολυμένα ή λιπαιμικά δείγματα: Ενδέχεται να αλλοιώσουν τη διαχωριστική εικόνα της ηλεκτροφόρησης.
🔹 Ασυνήθεις ή μη αντιδραστικοί τύποι ανοσοσφαιρινών: Ορισμένα μονοκλωνικά αντισώματα δεν αντιδρούν με τους διαθέσιμους αντιορούς.
🔹 Φάρμακα ή ανοσοθεραπεία: Ενδέχεται να προκαλέσουν ψευδώς θετικές ή αρνητικές ζώνες.
💡 Σε δύσκολες περιπτώσεις, συνιστάται συνδυασμός με άλλες εξετάσεις όπως ποσοτικός προσδιορισμός IgG/IgA/IgM ή ελεύθερες ελαφρές αλυσίδες ορού για πλήρη αξιολόγηση.
9️⃣ Παράδειγμα Αναφοράς Αποτελέσματος
Η τελική αναφορά της ανοσοκαθήλωσης συνήθως περιλαμβάνει περιγραφή του τύπου ανοσοσφαιρίνης και της ελαφράς αλυσίδας που ανιχνεύθηκε. Παρακάτω δίνεται ένα ενδεικτικό παράδειγμα:
Σε φυσιολογικό δείγμα, η αναφορά συνήθως αναγράφει:
Ανοσοκαθήλωση Ορού: Δεν ανιχνεύεται μονοκλωνική ζώνη.
Πολυκλωνικό πρότυπο ανοσοσφαιρινών.
ℹ️ Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται πάντοτε σε συνδυασμό με το ιστορικό του ασθενούς και τις υπόλοιπες αιματολογικές ή βιοχημικές εξετάσεις.
🔟 Σχετικές Εξετάσεις
Η ανοσοκαθήλωση συνήθως συνοδεύεται ή συμπληρώνεται από άλλες εξετάσεις για την πληρέστερη διερεύνηση παραπρωτεϊναιμιών και νοσημάτων των πλασματοκυττάρων.
🧪 Ηλεκτροφόρηση Πρωτεϊνών Ορού (SPEP): Ανίχνευση και ποσοτικοποίηση παθολογικής αιχμής.
💧 Ηλεκτροφόρηση Πρωτεϊνών Ούρων (UPEP): Ανίχνευση πρωτεϊνών Bence-Jones στα ούρα.
🧫 Ελεύθερες Ελαφρές Αλυσίδες Κ και Λ Ορού: Υπολογισμός λόγου κ/λ για αξιολόγηση υπολειπόμενης νόσου.
🧬 Μυελόγραμμα ή βιοψία μυελού οστών: Επιβεβαίωση διάγνωσης μυελώματος ή λεμφοϋπερπλαστικής νόσου.
💡 Οι εξετάσεις αυτές δίνουν πλήρη εικόνα για τη φύση, την ποσότητα και την εξέλιξη της μονοκλωνικής πρωτεΐνης στον οργανισμό.
1️⃣1️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
❓ Τι ανιχνεύει ακριβώς η ανοσοκαθήλωση;
Ανιχνεύει και προσδιορίζει τον τύπο μονοκλωνικών ανοσοσφαιρινών (IgG, IgA, IgM) και τις ελαφρές τους αλυσίδες (κ ή λ). Έτσι επιβεβαιώνει αν η αύξηση πρωτεΐνης στο αίμα οφείλεται σε παθολογική ή φυσιολογική ανοσολογική αντίδραση.
❓ Είναι επώδυνη η εξέταση;
Όχι. Στον ορό απαιτείται απλή αιμοληψία, ενώ στα ούρα μόνο συλλογή δείγματος 24ώρου. Δεν υπάρχει καμία ενόχληση ή ανάγκη αναισθησίας.
❓ Χρειάζεται νηστεία ή ειδική προετοιμασία;
Όχι, εκτός αν ο γιατρός έχει ζητήσει ταυτόχρονα άλλες εξετάσεις που απαιτούν νηστεία (π.χ. σάκχαρο, λιπίδια).
❓ Αν βρεθεί μονοκλωνική ζώνη σημαίνει σίγουρα καρκίνο;
Όχι πάντα. Σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για καλοήθη μονοκλωνική γαμμαπάθεια (MGUS), η οποία δεν απαιτεί θεραπεία αλλά τακτική παρακολούθηση. Ο γιατρός σας θα αξιολογήσει τη σημασία του ευρήματος.
❓ Πόσο συχνά πρέπει να ελέγχομαι;
Ανάλογα με το αποτέλεσμα και τη διάγνωση. Σε MGUS ο έλεγχος γίνεται ανά 6–12 μήνες, ενώ σε μυέλωμα ή άλλες παθολογίες κάθε 3–6 μήνες.
❓ Ποια είναι η διαφορά της ανοσοκαθήλωσης από την ηλεκτροφόρηση;
Η ηλεκτροφόρηση εντοπίζει αν υπάρχει παθολογική ζώνη, ενώ η ανοσοκαθήλωση προσδιορίζει ποια ακριβώς ανοσοσφαιρίνη ευθύνεται. Είναι δηλαδή πιο ειδική εξέταση.
❓ Τι σημαίνει “πολυκλωνικό πρότυπο” στο αποτέλεσμα;
Σημαίνει ότι παράγονται πολλές φυσιολογικές ανοσοσφαιρίνες διαφορετικής προέλευσης — όχι μία παθολογική. Το αποτέλεσμα θεωρείται φυσιολογικό.
❓ Μπορεί να επηρεάσουν τα φάρμακα το αποτέλεσμα;
Ναι. Ιδιαίτερα ανοσοσφαιρινικά σκευάσματα, ανοσοθεραπείες ή μονοκλωνικά αντισώματα μπορεί να προκαλέσουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα.
❓ Πού μπορώ να κάνω την εξέταση;
Η ανοσοκαθήλωση πραγματοποιείται σε πιστοποιημένα μικροβιολογικά εργαστήρια που διαθέτουν εξοπλισμό για ηλεκτροφόρηση και ανοσολογικές τεχνικές.
📘 Συμβουλευθείτε πάντα τον ιατρό ή τον μικροβιολόγο σας για την ορθή ερμηνεία του αποτελέσματος και την ανάγκη επανάληψης ή περαιτέρω διερεύνησης.
1️⃣2️⃣ Κλείστε Εξέταση
Κλείστε εύκολα εξέταση Ανοσοκαθήλωσης Λευκωμάτων ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
7. Πανεπιστήμιο Πατρών – Εργαστήριο Αιματολογίας & Ανοσολογίας: Εκπαιδευτικό υλικό για την ανοσοκαθήλωση λευκωμάτων. upatras.gr
📚 Η παραπάνω βιβλιογραφία συνδυάζει διεθνείς και ελληνικές επιστημονικές πηγές, σύμφωνα με τις τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση παραπρωτεϊναιμιών.
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων (SPEP) είναι βασική εξέταση για τη διερεύνηση
μονοκλωνικής γαμμαπάθειας (M-spike), πολλαπλού μυελώματος, MGUS, αλλά και
χρόνιας φλεγμονής, ηπατοπάθειας και νεφρωσικού συνδρόμου.
1
Τι είναι η Ηλεκτροφόρηση Λευκωμάτων (SPEP)
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων ορού (SPEP – Serum Protein Electrophoresis)
είναι διαγνωστική εξέταση που διαχωρίζει τις πρωτεΐνες του ορού
σε επιμέρους κλάσματα με βάση το ηλεκτρικό φορτίο και το μέγεθός τους,
μέσω εφαρμογής ηλεκτρικού πεδίου.
Οι πρωτεΐνες κατανέμονται σε πέντε βασικές ζώνες:
Αλβουμίνη
α1-σφαιρίνες
α2-σφαιρίνες
β-σφαιρίνες
γ-σφαιρίνες (ανοσοσφαιρίνες)
Το αποτέλεσμα αποδίδεται ως ιχνογράφημα (densitogram),
στο οποίο κάθε κορυφή αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο πρωτεϊνικό κλάσμα.
Η μορφολογία, το ύψος και το εύρος της κορυφής
καθοδηγούν τη διαγνωστική αξιολόγηση.
Κλινική σημασία:
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων ορού (SPEP) δεν αποτελεί απλή ποσοτική μέτρηση.
Αναλύει το μορφολογικό πρότυπο των πρωτεϊνών,
διαχωρίζοντας πολυκλωνική από μονοκλωνική παραγωγή
και αναδεικνύοντας πρότυπα φλεγμονής ή απώλειας πρωτεϊνών.
Τι μπορεί να αποκαλύψει η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων (SPEP);
Πολυκλωνική υπεργαμμασφαιριναιμία → χρόνια φλεγμονή, αυτοάνοσα νοσήματα, χρόνιες λοιμώξεις, ηπατοπάθεια
Υπογαμμασφαιριναιμία → πρωτοπαθής ή δευτεροπαθής ανοσοανεπάρκεια
Νεφρωσικό πρότυπο → έντονη ↓ αλβουμίνη με ↑ α2-μακροσφαιρίνη
Οξεία φάση φλεγμονής → ↑ α1 και α2 σφαιρίνες
Μετατόπιση IgA στη β-ζώνη → πιθανή μονοκλωνική IgA
Τι ΔΕΝ δείχνει η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων (SPEP);
Δεν καθορίζει τον ισότυπο της ανοσοσφαιρίνης (απαιτείται Ανοσοκαθήλωση – IFE)
Δεν ανιχνεύει πάντα μυέλωμα ελαφρών αλυσίδων (απαιτείται έλεγχος Ελεύθερων Ελαφρών Αλυσίδων – FLC)
Δεν αξιολογεί από μόνη της τα κριτήρια CRAB ή SLiM
Δεν αποτελεί τελική διάγνωση χωρίς κλινική και εργαστηριακή συσχέτιση
Σημαντικό:
Η SPEP είναι εξέταση προσανατολισμού.
Η τελική διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό
SPEP + Ανοσοκαθήλωση (IFE) + FLC
και στην πλήρη κλινική εκτίμηση.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Εξέταση
Τι δείχνει
Πότε χρειάζεται
Ηλεκτροφόρηση Λευκωμάτων Ορού (SPEP)
Μορφολογικό πρότυπο & M-spike
Αρχική διερεύνηση
Ανοσοκαθήλωση (IFE – Immunofixation)
Ισότυπος (IgG, IgA, IgM – κ/λ)
Επιβεβαίωση μονοκλωνικότητας
Ελεύθερες Ελαφρές Αλυσίδες (FLC)
Λόγος ελεύθερων ελαφρών αλυσίδων
Υποψία light-chain νόσου
Ηλεκτροφόρηση Λευκωμάτων Ούρων (UPEP – Urine Protein Electrophoresis)
Bence-Jones πρωτεΐνη
Νεφρική εμπλοκή
Συμπέρασμα Section 1:
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων ορού (SPEP) είναι εξέταση προσανατολισμού.
Κατευθύνει τη διάγνωση, αλλά η τελική εκτίμηση
βασίζεται σε συνδυασμό SPEP + IFE + FLC
και στην κλινική εικόνα.
2
Τι Δείχνει η Εξέταση
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων δείχνει εάν υπάρχει ποσοτική ή μορφολογική διαταραχή στα πρωτεϊνικά κλάσματα
και κυρίως εάν υφίσταται μονοκλωνική παραγωγή ανοσοσφαιρίνης.
Τυπικά πρότυπα
Πολυκλωνική αύξηση: ευρεία γ-ζώνη → χρόνια φλεγμονή, αυτοάνοσα, ηπατοπάθεια
Μείωση γ-ζώνης → υπογαμμασφαιριναιμία ή ανοσοκαταστολή
Σημαντικό:
Η αύξηση της γ-ζώνης δεν ισοδυναμεί αυτόματα με κακοήθεια.
Η μορφολογία έχει μεγαλύτερη διαγνωστική αξία από το ποσοστό μόνο του.
Τι σημαίνει αυξημένη ολική πρωτεΐνη με φυσιολογική αλβουμίνη;
Όταν η ολική πρωτεΐνη είναι αυξημένη αλλά η αλβουμίνη φυσιολογική,
η αύξηση οφείλεται συνήθως σε υπεργαμμασφαιριναιμία.
Αυτό εκφράζεται ως αυξημένο protein gap
(ολική πρωτεΐνη − αλβουμίνη).
Protein gap >4 g/dL → ένδειξη για SPEP
Εάν υπάρχει αιχμή → IFE + FLC
Εάν πολυκλωνικό πρότυπο → διερεύνηση φλεγμονής ή ηπατοπάθειας
Μπορεί να υπάρχει μυέλωμα με φυσιολογική SPEP;
Ναι. Σε light-chain πολλαπλό μυέλωμα,
παράγονται μόνο ελεύθερες ελαφρές αλυσίδες
που δεν δημιουργούν εμφανή M-spike στον ορό.
Σε αυτές τις περιπτώσεις:
Η FLC είναι παθολογική
Η UPEP ανιχνεύει Bence-Jones πρωτεΐνη
Η SPEP μπορεί να είναι φυσιολογική
Φυσιολογική SPEP δεν αποκλείει μυέλωμα
όταν η κλινική υποψία είναι ισχυρή.
Ηλεκτροφόρηση Λευκωμάτων – Τι δείχνει συνοπτικά;
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων (SPEP) είναι εξέταση που διαχωρίζει τις πρωτεΐνες του ορού σε πέντε ζώνες (αλβουμίνη, α1, α2, β, γ) και χρησιμοποιείται για την ανίχνευση πολυκλωνικής φλεγμονής ή μονοκλωνικής πρωτεΐνης (M-spike), που μπορεί να σχετίζεται με MGUS ή πολλαπλό μυέλωμα.
Σε μία πρόταση:
Η SPEP εντοπίζει αν υπάρχει διαταραχή πρωτεϊνών και κυρίως εάν παράγεται μονοκλωνική ανοσοσφαιρίνη.
M-spike τι σημαίνει;
Το M-spike είναι στενή αιχμή στη γ ή β ζώνη της ηλεκτροφόρησης λευκωμάτων και υποδηλώνει παραγωγή ανοσοσφαιρίνης από έναν μόνο κλώνο πλασματοκυττάρων. Δεν σημαίνει απαραίτητα κακοήθεια· μπορεί να αντιστοιχεί σε MGUS, smoldering μυέλωμα ή ενεργό πολλαπλό μυέλωμα.
Για τη διάγνωση απαιτούνται:
Immunofixation (IFE)
Ελεύθερες ελαφρές αλυσίδες (FLC)
Κλινικός έλεγχος CRAB / SLiM
Protein gap – Πότε είναι παθολογικό;
Protein gap είναι η διαφορά μεταξύ ολικής πρωτεΐνης και αλβουμίνης. Τιμή μεγαλύτερη από 4 g/dL μπορεί να υποδηλώνει υπεργαμμασφαιριναιμία ή μονοκλωνική γαμμαπάθεια και αποτελεί συχνή ένδειξη για διενέργεια SPEP.
Ερμηνεία:
Υψηλό protein gap + M-spike → μονοκλωνική νόσος
Υψηλό protein gap + ευρεία γ-ζώνη → πολυκλωνική φλεγμονή
Φυσιολογική SPEP αποκλείει μυέλωμα;
Όχι. Σε light-chain πολλαπλό μυέλωμα μπορεί να μην υπάρχει εμφανής M-spike στο ιχνογράφημα ορού. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο έλεγχος FLC και UPEP είναι απαραίτητος.
Κλινικό συμπέρασμα:
Φυσιολογική SPEP δεν αποκλείει κλωνική νόσο όταν υπάρχουν αναιμία,
νεφρική δυσλειτουργία ή οστικά άλγη.
Πότε ανησυχούμε στην ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων;
Ανησυχητικά στοιχεία είναι:
Ταχεία αύξηση M-πρωτεΐνης
Παθολογικός λόγος FLC
Συνύπαρξη αναιμίας, υπερασβεστιαιμίας ή νεφρικής βλάβης
Νέα οστικά άλγη
Η αξιολόγηση βασίζεται στη δυναμική μεταβολή των τιμών και όχι σε μία μεμονωμένη μέτρηση.
3
Πότε Ζητείται (Ενδείξεις)
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων (SPEP) ζητείται όταν υπάρχει υποψία
διαταραχής πρωτεϊνών ορού ή πιθανής μονοκλωνικής γαμμαπάθειας.
Κύριες ενδείξεις
Ανεξήγητη αύξηση ολικής πρωτεΐνης
Protein gap >4 g/dL (ολική πρωτεΐνη – αλβουμίνη)
Αναιμία άγνωστης αιτιολογίας
Υπερασβεστιαιμία
Νεφρική δυσλειτουργία χωρίς σαφή αιτία
Οστικά άλγη ή λυτικές βλάβες (κριτήρια CRAB)
Ανεξήγητη πρωτεϊνουρία ή νεφρωσικό σύνδρομο
Παρακολούθηση MGUS ή πολλαπλού μυελώματος
Πότε πρέπει να γίνει πλήρης έλεγχος;
Σε περιπτώσεις αυξημένου protein gap ή ύποπτου ιχνογραφήματος,
συνιστάται συνδυασμός:
SPEP
Immunofixation (IFE)
Free Light Chains (FLC)
Ενδεχομένως UPEP σε υποψία light-chain νόσου
Κλινική αρχή:
Η SPEP δεν ζητείται απομονωμένα όταν υπάρχει ισχυρή υποψία μυελώματος.
Η ολοκληρωμένη διερεύνηση αυξάνει τη διαγνωστική ευαισθησία.
Τι είναι το “protein gap” και γιατί έχει σημασία;
Το protein gap είναι η διαφορά μεταξύ ολικής πρωτεΐνης και αλβουμίνης.
Φυσιολογικά: μικρή διαφορά
>4 g/dL: υποψία υπεργαμμασφαιριναιμίας
Εάν συνοδεύεται από αναιμία ή νεφρική δυσλειτουργία → άμεση διερεύνηση
Αποτελεί συχνά το πρώτο εργαστηριακό εύρημα
που οδηγεί σε έλεγχο για μονοκλωνική γαμμαπάθεια.
4
Δειγματοληψία & Προετοιμασία
Η σωστή προετοιμασία και διαχείριση του δείγματος
είναι κρίσιμη για αξιόπιστο αποτέλεσμα στην ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων.
Υλικό
Προτιμάται ορός (σωληνάριο χωρίς αντιπηκτικό)
Αποφυγή EDTA ή ηπαρίνης εκτός εάν υπάρχει επιβεβαιωμένη συμβατότητα
Διαχωρισμός ορού εντός 2 ωρών από την αιμοληψία
Χρειάζεται νηστεία;
Δεν είναι υποχρεωτική
Συνιστάται 8–12 ώρες για αποφυγή λιπαιμίας
Πρακτικό σημείο:
Η λιπαιμία μπορεί να αλλοιώσει το ιχνογράφημα και να δυσχεράνει
την ποσοτική εκτίμηση της M-πρωτεΐνης.
Προαναλυτικοί Παράγοντες που Επηρεάζουν την SPEP
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Παράγοντας
Επίδραση
Σύσταση
Λιπαιμία
Θολό υπόβαθρο, τεχνική παρεμβολή
Νηστεία / επανάληψη δείγματος
Αιμόλυση
Αλλοίωση κλασμάτων
Νέα αιμοληψία
IVIG
Ψευδής πολυκλωνική αύξηση
Έλεγχος μετά 2–3 εβδομάδες
Κρυοσφαιρίνες
Αλλοίωση κατανομής
Διατήρηση δείγματος στους 37°C
Αφυδάτωση
Ψευδο-αύξηση ολικής πρωτεΐνης
Κλινική συσχέτιση
Μπορεί η προετοιμασία να αλλάξει το αποτέλεσμα;
Ναι. Η κακή προαναλυτική διαχείριση μπορεί να:
Δώσει ψευδώς αυξημένη ολική πρωτεΐνη
Κρύψει μικρή M-πρωτεΐνη
Δημιουργήσει τεχνικές αλλοιώσεις στο ιχνογράφημα
Η σωστή ερμηνεία βασίζεται πάντα σε ποιοτικό δείγμα
και σε σύγκριση με προηγούμενα αποτελέσματα.
Ποιο είναι το σωστό σωληνάριο για SPEP;
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων (SPEP) πρέπει να γίνεται σε ορό.
Η χρήση πλάσματος με αντιπηκτικό μπορεί να δημιουργήσει παρερμηνείες.
Γιατί όχι EDTA;
Το EDTA δεσμεύει ασβέστιο και επηρεάζει τη σταθερότητα ορισμένων πρωτεϊνών
Μπορεί να αλλοιώσει το ιχνογράφημα
Δεν είναι συμβατό με όλες τις μεθόδους καπιλιαρικής ηλεκτροφόρησης
Γιατί όχι ηπαρίνη;
Η ηπαρίνη μπορεί να δημιουργήσει τεχνικές «ουρές» στο ιχνογράφημα
Επηρεάζει την ποσοτικοποίηση της M-πρωτεΐνης
Εργαστηριακή αρχή:
Η SPEP είναι μορφολογική εξέταση υψηλής ευαισθησίας.
Η χρήση μη κατάλληλου σωληναρίου μπορεί να αλλοιώσει το πρότυπο
και να οδηγήσει σε λανθασμένη ερμηνεία.
Πόσο σταθερό είναι το δείγμα ορού;
Η σταθερότητα του δείγματος επηρεάζει την ακρίβεια της ποσοτικής εκτίμησης.
Θερμοκρασία δωματίου: έως 24 ώρες (εάν έχει διαχωριστεί σωστά)
Ψύξη 2–8°C: έως 5–7 ημέρες
Κατάψυξη: για μακροχρόνια αποθήκευση (ιδανικά -20°C)
Η καθυστέρηση στον διαχωρισμό ορού από το πήγμα μπορεί να:
Μεταβάλει τη συγκέντρωση αλβουμίνης
Επηρεάσει το protein gap
Αλλοιώσει την οπτική κατανομή της γ-ζώνης
Πότε χρειάζεται επανάληψη της εξέτασης;
Η επανάληψη της SPEP είναι απαραίτητη όταν:
Υπάρχει τεχνική παρεμβολή (λιπαιμία, αιμόλυση)
Το ιχνογράφημα δεν είναι καθαρό
Εμφανίζεται νέα ή οριακή αιχμή
Παρακολουθείται MGUS ή πολλαπλό μυέλωμα
Σε παρακολούθηση μονοκλωνικής γαμμαπάθειας,
η σύγκριση πρέπει να γίνεται:
Με την ίδια μέθοδο (αγαρόζη ή καπιλιαρική)
Στο ίδιο εργαστήριο
Με παρόμοιες προαναλυτικές συνθήκες
Κλινικό σημείο:
Η τάση μεταβολής της M-πρωτεΐνης έχει μεγαλύτερη σημασία
από μία μεμονωμένη μέτρηση.
Ποιες φαρμακευτικές παρεμβολές επηρεάζουν την SPEP;
Ορισμένα φάρμακα ή θεραπείες μπορεί να αλλοιώσουν το αποτέλεσμα:
IVIG: προκαλεί παροδική πολυκλωνική αύξηση
Μονοκλωνικά αντισώματα θεραπείας: μπορεί να εμφανιστούν ως M-spike
Χημειοθεραπεία: μεταβολή ποσοτικών Ig
Σε ασθενείς υπό βιολογική θεραπεία,
η παρουσία αιχμής πρέπει να αξιολογείται
με συσχέτιση φαρμακευτικού ιστορικού.
Πώς επηρεάζει η αφυδάτωση την ηλεκτροφόρηση;
Η αφυδάτωση προκαλεί αιμοσυμπύκνωση και μπορεί να οδηγήσει σε:
Ψευδή αύξηση ολικής πρωτεΐνης
Ψευδή αύξηση αλβουμίνης
Παραπλανητικό protein gap
Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται
σε συνδυασμό με ουρία, κρεατινίνη
και κλινική εκτίμηση ενυδάτωσης.
Τι γίνεται σε υποψία κρυοσφαιριναιμίας;
Σε ασθενείς με πιθανή κρυοσφαιριναιμία:
Το δείγμα πρέπει να διατηρείται στους 37°C μέχρι τον διαχωρισμό
Η ψύξη μπορεί να προκαλέσει καθίζηση πρωτεϊνών
Το ιχνογράφημα μπορεί να εμφανίζει τεχνικές ανωμαλίες
Η λανθασμένη διαχείριση μπορεί να
αποκρύψει ή να παραμορφώσει M-πρωτεΐνη.
Προαναλυτικά σφάλματα που μιμούνται M-spike
Ορισμένες καταστάσεις μπορεί να δημιουργήσουν ψευδή εικόνα μονοκλωνικής αιχμής:
Συμπύκνωση δείγματος
Πρωτεϊνικά ιζήματα
Υπερλιπιδαιμία
Τεχνική ασυμμετρία καπιλιαρικής μεθόδου
Σε κάθε ύποπτο εύρημα:
Επαναλαμβάνεται η SPEP
Διενεργείται Immunofixation
Ελέγχεται FLC
Πώς επηρεάζει η μέθοδος (αγαρόζη vs καπιλιαρική);
Υπάρχουν δύο βασικές τεχνικές:
Αγαρόζη
Κλασική μέθοδος
Οπτικά σαφές ιχνογράφημα
Ελαφρώς χαμηλότερη ευαισθησία σε μικρές M-πρωτεΐνες
Καπιλιαρική ηλεκτροφόρηση
Υψηλή αναλυτική ευαισθησία
Καλύτερη ποσοτικοποίηση μικρών αιχμών
Διαφορετική μορφολογία baseline
Η σύγκριση αποτελεσμάτων μεταξύ διαφορετικών τεχνικών
πρέπει να γίνεται με προσοχή.
Συμπέρασμα Προαναλυτικής Διαχείρισης
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων (SPEP):
Εξαρτάται έντονα από την ποιότητα του δείγματος
Επηρεάζεται από λιπαιμία, αιμόλυση και φαρμακευτικές παρεμβολές
Απαιτεί σωστή επιλογή σωληναρίου και έγκαιρο διαχωρισμό
Πρέπει να αξιολογείται σε σύγκριση με προηγούμενες εξετάσεις
Τελική αρχή:
Η σωστή διάγνωση μονοκλωνικής γαμμαπάθειας δεν ξεκινά από την αιχμή.
Ξεκινά από το σωστό δείγμα.
Παρακάτω είναι εμπλουτισμένη, διορθωμένη και πιο authority-level εκδοχή των Sections 5–7, χωρίς περιττή επανάληψη και με καθαρή επιστημονική ροή.
5Κλάσματα & Φυσιολογικές Τιμές
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων ορού (SPEP) διαχωρίζει τις
πρωτεΐνες του ορού σε πέντε βασικές ζώνες: Αλβουμίνη, α1, α2, β και γ.
Η κατανομή εκφράζεται συνήθως ως ποσοστό (%) της ολικής πρωτεΐνης,
ενώ για κλινική αξιολόγηση μετατρέπεται σε g/dL.
Οι τιμές διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με τη μέθοδο
(αγαρόζη ή καπιλιαρική ηλεκτροφόρηση).
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Κλάσμα
% Ενήλικες
Κλινική σημασία
Αλβουμίνη
53–66%
↓ ηπατοπάθεια, νεφρωσικό, φλεγμονή • ↑ αφυδάτωση
α1
2–4%
↑ οξεία φάση • ↓ ανεπάρκεια α1-αντιθρυψίνης
α2
6–13%
↑ φλεγμονή • ↑ α2-μακροσφαιρίνη στο νεφρωσικό
β
7–14%
↑ τρανσφερρίνη (σιδηροπενία) • ↑ λιπίδια • πιθανή μετακίνηση IgA
γ
11–22%
Πολυκλωνική ή μονοκλωνική αύξηση ανοσοσφαιρινών
Μετατροπή % σε g/dL
Η μετατροπή γίνεται ως εξής:
Τιμή κλάσματος (g/dL) = (% / 100) × ολική πρωτεΐνη
Η οπτική εκτίμηση δεν επαρκεί για διάγνωση.
Κάθε ύποπτη αιχμή απαιτεί:
Immunofixation (IFE)
FLC
Ενδεχομένως UPEP
7Μονοκλωνική Αιχμή (M-Spike)
Η M-spike αντιπροσωπεύει παραγωγή μίας
μονοκλωνικής ανοσοσφαιρίνης από κλωνικό πληθυσμό πλασματοκυττάρων.
Δεν ισοδυναμεί αυτόματα με κακοήθεια,
αλλά αποτελεί εύρημα που απαιτεί δομημένη διερεύνηση.
Διαγνωστική Προσέγγιση
Ποσοτικοποίηση M-πρωτεΐνης (g/dL)
IFE για ισοτυπία (IgG/IgA/IgM – κ ή λ)
FLC για λόγο κ/λ
Έλεγχος CRAB / SLiM
Παράδειγμα Ερμηνείας
M-πρωτεΐνη 1,2 g/dL και ολική πρωτεΐνη 8,5 g/dL:
Βήμα 1: IFE + FLC
Βήμα 2: Έλεγχος Hb, Ca, κρεατινίνης, απεικόνισης οστών
Εάν δεν υπάρχουν CRAB/SLiM κριτήρια
και η τιμή παραμένει σταθερή → πιθανό MGUS.
Εάν υπάρχουν ενδείξεις βλάβης οργάνων →
απαιτείται αιματολογική εκτίμηση για πολλαπλό μυέλωμα.
Κλινικό σημείο: Η δυναμική μεταβολή της M-πρωτεΐνης έχει μεγαλύτερη σημασία από μία μεμονωμένη τιμή.
8
MGUS – Τι Σημαίνει & Πώς Παρακολουθείται
Η MGUS (Μονοκλωνική Γαμμαπάθεια Αδιευκρίνιστης Σημασίας)
είναι κατάσταση όπου ανιχνεύεται μικρή μονοκλωνική πρωτεΐνη (M-πρωτεΐνη)
χωρίς κριτήρια ενεργού κακοήθειας.
Διαγνωστικά χαρακτηριστικά
M-πρωτεΐνη συνήθως <3 g/dL
<10% πλασματοκύτταρα μυελού
Απουσία CRAB ή SLiM κριτηρίων
Κλινικό σημείο:
Η MGUS δεν είναι κακοήθεια, αλλά φέρει μικρό ετήσιο κίνδυνο εξέλιξης
(~1% ανά έτος) σε μυέλωμα ή συγγενείς διαταραχές.
Στρωματοποίηση κινδύνου (ενδεικτικά)
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Παράγοντας
Χαμηλού κινδύνου
Υψηλότερου κινδύνου
Ισότυπος
IgG
IgA / IgM
M-πρωτεΐνη
<1,5 g/dL
≥1,5 g/dL
Λόγος FLC
Φυσιολογικός
Παθολογικός
Παρακολούθηση
Επανέλεγχος 6–12 μήνες μετά τη διάγνωση
Εάν σταθερή → ετήσιος έλεγχος
Πάντα με ίδια εργαστηριακή μέθοδο για συγκρισιμότητα
Η αξιολόγηση περιλαμβάνει SPEP + IFE + FLC
και κλινικό έλεγχο για συμπτώματα.
9
Πολλαπλό Μυέλωμα & Κριτήρια CRAB / SLiM-CRAB
Το πολλαπλό μυέλωμα είναι κακοήθεια πλασματοκυττάρων
που χαρακτηρίζεται από μονοκλωνική παραγωγή ανοσοσφαιρίνης
και βλάβη οργάνων. Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων αποτελεί
συχνά το πρώτο εργαστηριακό εύρημα.
Κριτήρια CRAB (βλάβη οργάνων)
C – Υπερασβεστιαιμία (>11 mg/dL)
R – Νεφρική δυσλειτουργία
A – Αναιμία
B – Οστικές λυτικές βλάβες
SLiM κριτήρια (βιοδείκτες πρώιμης ενεργού νόσου)
≥60% κλωνικά πλασματοκύτταρα μυελού
Λόγος εμπλεκόμενης/μη εμπλεκόμενης FLC ≥100
>1 εστία MRI >5 mm
Διαγνωστική αρχή:
Μονοκλωνική αιχμή χωρίς CRAB/SLiM → πιθανό MGUS ή smoldering.
Παρουσία CRAB/SLiM → ενεργό μυέλωμα.
Επόμενα βήματα
IFE για ισοτυπία
FLC για κλωνικότητα
UPEP για ελαφρές αλυσίδες
Αιματολογική εκτίμηση και σταδιοποίηση
Η διάγνωση δεν βασίζεται αποκλειστικά στη M-πρωτεΐνη,
αλλά στη συνολική κλινικοεργαστηριακή εικόνα.
10
Immunofixation (IFE)
Η ανοσοκαθήλωση ορού (Immunofixation, IFE) είναι η εξέταση
που επιβεβαιώνει τη μονοκλωνικότητα και καθορίζει τον ισότυπο
(IgG, IgA, IgM) και τις ελαφρές αλυσίδες (κ ή λ).
Κλινικό κλειδί: Η SPEP δείχνει το «σχήμα».
Η IFE «ονοματίζει» τον κλώνο.
Πότε είναι απαραίτητη
Όταν υπάρχει εμφανής M-spike
Όταν η γ- ή β-ζώνη είναι ύποπτη
Όταν η SPEP είναι οριακή αλλά η κλινική υποψία ισχυρή
Στην παρακολούθηση γνωστής μονοκλωνικής νόσου
Η IFE είναι πιο ευαίσθητη από τη SPEP και μπορεί να ανιχνεύσει
μικρές μονοκλωνικές πρωτεΐνες που διαφεύγουν στο απλό ιχνογράφημα.
11
Ελεύθερες Ελαφρές Αλυσίδες (FLC)
Η μέτρηση ελεύθερων ελαφρών αλυσίδων (Free Light Chains – κ/λ)
αυξάνει σημαντικά τη διαγνωστική ευαισθησία σε μονοκλωνικές γαμμαπάθειες,
ιδιαίτερα στη μορφή light-chain μυελώματος.
Τι αξιολογείται
Απόλυτη συγκέντρωση κ και λ
Λόγος κ/λ (παθολογική απόκλιση → κλωνικότητα)
Κλινικές ενδείξεις
Αρνητική ή οριακή SPEP με ισχυρή υποψία
Νεφρική βλάβη αγνώστου αιτιολογίας
Παρακολούθηση θερα
12
UPEP & Bence-Jones Πρωτεΐνη
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων ούρων (UPEP) και η ανοσοκαθήλωση ούρων (Urine IFE) ανιχνεύουν ελεύθερες
ελαφρές αλυσίδες (κ ή λ), γνωστές ως Bence-Jones πρωτεΐνη.
Είναι κρίσιμες σε περιπτώσεις νεφρικής δυσλειτουργίας ή υποψίας light-chain πολλαπλού μυελώματος, όπου η SPEP μπορεί να είναι αρνητική.
Κλινική σημασία: Η απουσία M-spike στον ορό δεν αποκλείει
κλωνική νόσο. Η UPEP αυξάνει σημαντικά τη διαγνωστική ευαισθησία.
Πότε ζητείται
Υποψία νόσου ελαφρών αλυσίδων
Νεφρική ανεπάρκεια αγνώστου αιτιολογίας
Αρνητική SPEP με ισχυρή κλινική υποψία
Παρακολούθηση ανταπόκρισης σε light-chain μυέλωμα
Τεχνικά σημεία
Προτιμάται 24ωρη συλλογή για ποσοτικοποίηση
Απαραίτητη σωστή ψύξη κατά τη συλλογή
Η Urine IFE καθορίζει ισοτυπία (κ/λ)
Συνδυασμός SPEP + IFE ορού + FLC + UPEP παρέχει τη μέγιστη
διαγνωστική κάλυψη σε υποψία μυελώματος.
13
Ειδικά Μοτίβα στο Ιχνογράφημα
Ορισμένα πρότυπα στην ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων (SPEP) είναι
χαρακτηριστικά συγκεκριμένων παθολογικών καταστάσεων και καθοδηγούν
τη διαφορική διάγνωση.
Ηπατοπάθεια / Κίρρωση
↓ Αλβουμίνη
Πολυκλωνική ↑ γ-ζώνης (κυρίως IgA)
Χαρακτηριστική β-γ γέφυρα
Νεφρωσικό σύνδρομο
Έντονη ↓ αλβουμίνης
↑ α2-μακροσφαιρίνης (αιχμή στην α2 ζώνη)
Συχνά συνοδός υπερλιπιδαιμία
Χρόνια φλεγμονή / Αυτοάνοσα
Ευρεία πολυκλωνική αύξηση γ-ζώνης
Ήπια ↓ αλβουμίνης
Υπογαμμασφαιριναιμία
↓ γ-ζώνης
Συγγενής ή επίκτητη ανοσοανεπάρκεια
Διαγνωστική αρχή: Το σχήμα του ιχνογραφήματος κατευθύνει,
αλλά δεν υποκαθιστά ποσοτικό έλεγχο ανοσοσφαιρινών και IFE.
14
Παρακολούθηση & Follow-Up
Η παρακολούθηση σε μονοκλωνικές γαμμαπάθειες βασίζεται
στις τάσεις της M-πρωτεΐνης, στον λόγο FLC (κ/λ) και στην κλινική αξιολόγηση.
MGUS
Επανέλεγχος 6–12 μήνες μετά τη διάγνωση
Εάν σταθερό → εξατομίκευση συχνότητας
Smoldering Μυέλωμα
Στενότερη παρακολούθηση
Αξιολόγηση για μετάπτωση σε ενεργό νόσο
Πολλαπλό Μυέλωμα
Τακτικό SPEP + IFE + FLC
Σύγκριση με την ίδια εργαστηριακή μέθοδο
Συσχέτιση με κριτήρια CRAB / SLiM-CRAB
Σημείο κλειδί: Η μεταβολή της M-πρωτεΐνης με την πάροδο του χρόνου
είναι πιο σημαντική από μία μεμονωμένη τιμή.
15
Περιορισμοί & Παγίδες στην Ηλεκτροφόρηση Λευκωμάτων
Η ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων ορού (SPEP) αποτελεί βασική εξέταση
ανίχνευσης μονοκλωνικών και πολυκλωνικών διαταραχών. Ωστόσο, δεν είναι
εξέταση απόλυτης ευαισθησίας ή ειδικότητας. Η ερμηνεία της πρέπει πάντα
να συσχετίζεται με κλινικά δεδομένα και συμπληρωματικό έλεγχο.
Κλινική αρχή: Η SPEP δείχνει πρότυπο κατανομής πρωτεϊνών.
Η επιβεβαίωση κλωνικότητας απαιτεί Immunofixation (IFE)
και/ή Ελεύθερες Ελαφρές Αλυσίδες (FLC).
1) Μικρό κλωνικό φορτίο
Μικρές M-πρωτεΐνες (<0,2–0,3 g/dL, ανά μέθοδο) μπορεί να μην ποσοτικοποιούνται με ακρίβεια.
Η IFE είναι πιο ευαίσθητη για επιβεβαίωση.
2) Νόσος ελαφρών αλυσίδων (Light-chain disease)
Ενδέχεται να μην εμφανίζεται M-spike στη SPEP.
Απαραίτητος ο έλεγχος FLC (λόγος κ/λ).
3) Μονοκλωνικότητα στη β-ζώνη
IgA ή IgM μπορεί να μεταναστεύουν στη β περιοχή.
Απαιτείται IFE όταν η β-ζώνη εμφανίζει ασυνήθιστη αύξηση.
4) Πολυκλωνική αύξηση που καλύπτει M-spike
Σε χρόνια φλεγμονή ή ηπατοπάθεια, η ευρεία γ-αύξηση μπορεί να «σκεπάσει» μικρή αιχμή.
Η IFE παραμένει μέθοδος επιβεβαίωσης.
5) Προαναλυτικοί παράγοντες
Λιπαιμία → αλλοίωση ιχνογραφήματος
Αιμόλυση → ψευδείς μεταβολές κλασμάτων
IVIG → παροδική πολυκλωνική αύξηση
Αφυδάτωση → ψευδο-αύξηση ολικής πρωτεΐνης
Καθυστερημένος διαχωρισμός → μεταβολή αναλογιών
6) Περιορισμένη ειδικότητα
Η ανίχνευση μονοκλωνικής πρωτεΐνης δεν σημαίνει απαραίτητα κακοήθεια.
Καταστάσεις όπως MGUS μπορεί να παραμένουν σταθερές για χρόνια.
Η τελική διάγνωση βασίζεται στα κριτήρια CRAB / SLiM-CRAB.
Πρακτική σύσταση:
Όταν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία μυελώματος αλλά η SPEP είναι φυσιολογική,
προχωρήστε σε IFE + FLC ± UPEP.
16
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Χρειάζεται νηστεία για την ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων (SPEP);
Η νηστεία δεν είναι υποχρεωτική, αλλά συνιστάται 8–12 ώρες ώστε να μειωθεί η πιθανότητα λιπαιμίας που μπορεί να επηρεάσει την ποσοτική ανάλυση του ιχνογραφήματος.
Τι σημαίνει «μονοκλωνική αιχμή» (M-spike);
Στενή αιχμή στη γ ή β ζώνη που υποδηλώνει παραγωγή ανοσοσφαιρίνης από έναν μόνο κλώνο πλασματοκυττάρων και απαιτεί IFE για επιβεβαίωση.
Είναι κάθε M-spike κακοήθεια;
Όχι, μπορεί να πρόκειται για MGUS, που είναι καλοήθης αλλά χρειάζεται παρακολούθηση για πιθανή εξέλιξη.
Πότε χρειάζεται Immunofixation (IFE);
Όταν υπάρχει M-spike, ύποπτη ανωμαλία στη γ ή β ζώνη ή όταν η κλινική υποψία παραμένει ισχυρή παρά φυσιολογική SPEP.
Τι ρόλο έχουν οι Ελεύθερες Ελαφρές Αλυσίδες (FLC);
Ανιχνεύουν κλωνική παραγωγή ελαφρών αλυσίδων και είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε light-chain νόσο ή όταν η SPEP είναι αρνητική.
Τι είναι το «protein gap»;
Η διαφορά μεταξύ ολικής πρωτεΐνης και αλβουμίνης· αυξημένη τιμή μπορεί να υποδηλώνει υπεργαμμασφαιριναιμία ή μονοκλωνικότητα.
Πότε πρέπει να συμβουλευτώ αιματολόγο;
Όταν ανιχνεύεται μονοκλωνική πρωτεΐνη ή συνυπάρχουν αναιμία, υπερασβεστιαιμία, νεφρική δυσλειτουργία ή οστικά άλγη.
Μπορεί η αφυδάτωση να επηρεάσει τα αποτελέσματα;
Ναι, προκαλεί αιμοσυμπύκνωση και ψευδή αύξηση αλβουμίνης και ολικής πρωτεΐνης.
Πόσο συχνά παρακολουθείται η MGUS;
Συνήθως κάθε 6–12 μήνες αρχικά και στη συνέχεια ανάλογα με τον κίνδυνο και τις εργαστηριακές μεταβολές.
17
Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
Κλείστε εύκολα Ηλεκτροφόρηση Λευκωμάτων (SPEP) ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.
