Λίθιο (Lithium): Εξέταση Επιπέδων στο Αίμα 🧪 | Θεραπευτικό Εύρος, 12ωρη Αιμοληψία, Τοξικότητα
Η εξέταση λιθίου στο αίμα δείχνει αν τα επίπεδα του φαρμάκου είναι αποτελεσματικά αλλά και ασφαλή.
Επειδή το θεραπευτικό εύρος είναι στενό, η σωστή 12ωρη (trough) αιμοληψία και η τακτική παρακολούθηση
είναι κρίσιμες για να αποφευχθεί η τοξικότητα.
Σύντομη Περίληψη
- Η εξέταση γίνεται ιδανικά ~12 ώρες μετά την τελευταία δόση (trough level).
- Συνήθως στόχος συντήρησης: 0.6–1.0/1.2 mmol/L (ανάλογα με τον ασθενή και τον ιατρό).
- Επίπεδα >1.5 mmol/L αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο τοξικότητας.
- Η νεφρική λειτουργία, η αφυδάτωση, τα ΜΣΑΦ/διουρητικά/ACEi/ARB μπορεί να ανεβάσουν το λίθιο.
📑 Περιεχόμενα
- Τι είναι το λίθιο και πότε χρησιμοποιείται
- Γιατί μετράμε τα επίπεδα λιθίου στο αίμα
- Πότε γίνεται σωστά η αιμοληψία (12ωρη μέτρηση)
- Θεραπευτικό εύρος & ερμηνεία αποτελέσματος
- Χαμηλό λίθιο: τι μπορεί να σημαίνει
- Υψηλό λίθιο: πότε ανησυχούμε
- Συμπτώματα τοξικότητας (κόκκινες σημαίες)
- Παράγοντες που ανεβάζουν/ρίχνουν τα επίπεδα
- Κάθε πότε ελέγχουμε λίθιο, νεφρά, θυρεοειδή
- Τι να κάνω αν ξεχάσω δόση ή αν έχω γαστρεντερίτιδα
- Ποιες εξετάσεις “πάνε μαζί” με το λίθιο
- Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
- Κλείστε Ραντεβού
- Βιβλιογραφία & Πηγές
1. Τι είναι το λίθιο και πότε χρησιμοποιείται
Το λίθιο είναι σταθεροποιητής διάθεσης που χρησιμοποιείται κυρίως στη διπολική διαταραχή
(θεραπεία/πρόληψη μανιακών και υπομανιακών επεισοδίων και πρόληψη υποτροπών).
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ενίσχυση σε ανθεκτική κατάθλιψη, πάντα με ιατρική παρακολούθηση.
Γιατί θέλει παρακολούθηση;
Το λίθιο έχει στενό θεραπευτικό εύρος, δηλαδή η “ωφέλιμη” συγκέντρωση είναι κοντά στη συγκέντρωση που μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες.
Το λίθιο έχει στενό θεραπευτικό εύρος, δηλαδή η “ωφέλιμη” συγκέντρωση είναι κοντά στη συγκέντρωση που μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες.
2. Γιατί μετράμε τα επίπεδα λιθίου στο αίμα
- Αποτελεσματικότητα: να βρίσκεται σε επίπεδα που “δουλεύουν” κλινικά.
- Ασφάλεια: να προλαμβάνεται η τοξικότητα (που μπορεί να είναι σοβαρή).
- Εξατομίκευση δόσης: ίδια δόση δεν δίνει σε όλους το ίδιο επίπεδο.
- Εντοπισμός κινδύνου: αφυδάτωση, αλληλεπιδράσεις, μεταβολές νεφρικής/θυρεοειδικής λειτουργίας.
3. Πότε γίνεται σωστά η αιμοληψία (12ωρη μέτρηση)
🕒 “12ωρη” αιμοληψία (trough level)
- Η δειγματοληψία γίνεται περίπου 12 ώρες μετά την τελευταία δόση (και πριν την επόμενη).
- Στόχος είναι να μετρήσουμε το χαμηλότερο σταθερό επίπεδο, ώστε να συγκρίνουμε σωστά με τα όρια.
- Αν παίρνετε 2 δόσεις/ημέρα, συχνά ο ιατρός προτείνει να μην ληφθεί η πρωινή δόση πριν την αιμοληψία (σύμφωνα με οδηγίες παρακολούθησης).
Σημαντικό: Αν η αιμοληψία γίνει νωρίτερα από 12 ώρες, μπορεί να βγει ψευδώς υψηλό αποτέλεσμα.
4. Θεραπευτικό εύρος & ερμηνεία αποτελέσματος
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
| Κατηγορία | Συνήθεις στόχοι (12ωρο επίπεδο) | Σχόλιο |
|---|---|---|
| Συντήρηση | ~0.6–1.0/1.2 mmol/L | Ο στόχος εξατομικεύεται (ηλικία, νεφρά, κλινική εικόνα). |
| Οξεία μανία | ~0.8–1.0/1.2 mmol/L (κατά περίπτωση) | Σε δυσκολότερες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί υψηλότερος στόχος με αυξημένη επιτήρηση. |
| Κίνδυνος τοξικότητας | >1.5 mmol/L (ή και χαμηλότερα σε ευπαθείς) | Η τοξικότητα μπορεί να εμφανιστεί και σε χαμηλότερα επίπεδα σε ηλικιωμένους/νεφρική δυσλειτουργία. |
Σημείωση ακρίβειας: Τα “όρια” μπορεί να διαφέρουν ελαφρά ανά εργαστήριο/πρωτόκολλο και ο θεράπων ιατρός καθορίζει τον στόχο για κάθε ασθενή.
5. Χαμηλό λίθιο: τι μπορεί να σημαίνει
Όταν το αποτέλεσμα είναι κάτω από τον στόχο, μπορεί η θεραπεία να μην έχει το επιθυμητό κλινικό αποτέλεσμα.
Συνήθεις αιτίες:
- Λάθος χρόνος αιμοληψίας (όχι 12 ώρες μετά τη δόση).
- Παράλειψη δόσεων ή ασυνέπεια στη λήψη.
- Αλλαγές στη δοσολογία χωρίς να έχει προλάβει να “σταθεροποιηθεί” το επίπεδο.
- Αυξημένη αποβολή (π.χ. αλλαγές σε υγρά/άλατα, ορισμένα σκευάσματα).
6. Υψηλό λίθιο: πότε ανησυχούμε
Υψηλές τιμές μπορεί να οδηγήσουν σε τοξικότητα. Συχνές αιτίες:
- Αφυδάτωση (πυρετός, έντονη εφίδρωση, διάρροια/έμετοι).
- Νεφρική δυσλειτουργία ή επιδείνωση νεφρικής λειτουργίας.
- Αλληλεπιδράσεις: ΜΣΑΦ, διουρητικά (ιδίως θειαζιδικά), ACE-αναστολείς/ARB κ.ά.
- Λάθος χρόνος αιμοληψίας (πιο νωρίς από 12 ώρες).
7. Συμπτώματα τοξικότητας (κόκκινες σημαίες)
⚠️ Ιατρικό επείγον
Αν υπάρχουν νευρολογικά συμπτώματα (σύγχυση, αστάθεια, έντονος τρόμος, δυσκολία ομιλίας) ή έντονα γαστρεντερικά συμπτώματα με λήψη λιθίου, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
- Γαστρεντερικά: ναυτία, έμετοι, διάρροια.
- Νευρολογικά: τρόμος, αστάθεια/αταξία, δυσκολία ομιλίας, υπνηλία, σύγχυση.
- Σοβαρά: σπασμοί, μειωμένο επίπεδο συνείδησης/κώμα.
8. Παράγοντες που ανεβάζουν/ρίχνουν τα επίπεδα
- Νεφρά: το λίθιο αποβάλλεται κυρίως από τους νεφρούς. Δείτε και: Νεφρική λειτουργία – οδηγός ασθενών.
- Υγρά & αλάτι: αφυδάτωση ή απότομες αλλαγές στην πρόσληψη αλατιού μπορεί να μεταβάλουν τα επίπεδα.
- Φάρμακα: ΜΣΑΦ, διουρητικά, ACEi/ARB μπορεί να αυξήσουν το λίθιο.
- Ηλικία: μεγαλύτερος κίνδυνος ανεπιθύμητων ενεργειών, συχνά απαιτούνται χαμηλότεροι στόχοι.
9. Κάθε πότε ελέγχουμε λίθιο, νεφρά, θυρεοειδή
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
| Τι ελέγχουμε | Συχνότητα (ενδεικτικά) | Γιατί |
|---|---|---|
| Επίπεδα λιθίου | Στην έναρξη/αλλαγές δόσης: εβδομαδιαία έως σταθεροποίηση • Μετά: κάθε 3–6 μήνες (ή συχνότερα σε υψηλό κίνδυνο) | Αποτελεσματικότητα & πρόληψη τοξικότητας |
| Νεφρική λειτουργία (eGFR/κρεατινίνη, ουρία, ηλεκτρολύτες) | Συνήθως κάθε 6 μήνες (ή συχνότερα αν υπάρχει κίνδυνος) | Το λίθιο επηρεάζει/επηρεάζεται από τους νεφρούς |
| Θυρεοειδής (TSH ± FT4) | Συνήθως κάθε 6 μήνες | Κίνδυνος υποθυρεοειδισμού σε ορισμένους ασθενείς |
| Ασβέστιο | Συνήθως κάθε 6 μήνες | Παρακολούθηση πιθανών μεταβολών |
10. Τι να κάνω αν ξεχάσω δόση ή αν έχω γαστρεντερίτιδα
- Ξέχασα δόση: μην “διπλασιάζετε” μόνοι σας. Ακολουθήστε τις οδηγίες του θεράποντα.
- Διάρροια/έμετοι/πυρετός: αυξάνεται ο κίνδυνος αφυδάτωσης και υψηλού λιθίου. Επικοινωνήστε με ιατρό για οδηγίες.
- Νέα φάρμακα: ενημερώστε πριν πάρετε ΜΣΑΦ/διουρητικά/αντιυπερτασικά που μπορεί να επηρεάσουν το λίθιο.
11. Ποιες εξετάσεις “πάνε μαζί” με το λίθιο
Συχνά ο έλεγχος λιθίου συνδυάζεται με:
- Κρεατινίνη & eGFR
- Ουρία
- Νάτριο (και λοιπούς ηλεκτρολύτες)
- TSH (θυρεοειδής), ασβέστιο
- Αν λαμβάνονται και άλλα φάρμακα: π.χ. Επίπεδα καρβαμαζεπίνης (όπου ενδείκνυται)
12 Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση λιθίου;
Συνήθως δεν απαιτείται νηστεία. Το σημαντικότερο είναι η αιμοληψία να γίνει
περίπου 12 ώρες μετά την τελευταία δόση (trough level), ώστε το αποτέλεσμα να είναι αξιόπιστο.
περίπου 12 ώρες μετά την τελευταία δόση (trough level), ώστε το αποτέλεσμα να είναι αξιόπιστο.
Τι σημαίνει «12ωρη αιμοληψία» στο λίθιο;
Σημαίνει ότι το αίμα λαμβάνεται περίπου 12 ώρες μετά την τελευταία λήψη του φαρμάκου
και πριν από την επόμενη δόση. Έτσι μετράμε το χαμηλότερο σταθερό επίπεδο και αποφεύγουμε
ψευδώς υψηλές τιμές.
και πριν από την επόμενη δόση. Έτσι μετράμε το χαμηλότερο σταθερό επίπεδο και αποφεύγουμε
ψευδώς υψηλές τιμές.
Κάθε πότε πρέπει να ελέγχονται τα επίπεδα λιθίου;
Στην έναρξη ή μετά από αλλαγή δόσης, ο έλεγχος γίνεται συχνά κάθε 5–7 ημέρες
έως ότου σταθεροποιηθούν τα επίπεδα. Στη συνέχεια, συνήθως κάθε
3–6 μήνες, ανάλογα με τον ασθενή και τον θεράποντα ιατρό.
έως ότου σταθεροποιηθούν τα επίπεδα. Στη συνέχεια, συνήθως κάθε
3–6 μήνες, ανάλογα με τον ασθενή και τον θεράποντα ιατρό.
Ποια επίπεδα θεωρούνται επικίνδυνα;
Τιμές >1.5 mmol/L σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο τοξικότητας.
Σε ηλικιωμένους ή άτομα με νεφρική δυσλειτουργία, συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν
και σε χαμηλότερες τιμές.
Σε ηλικιωμένους ή άτομα με νεφρική δυσλειτουργία, συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν
και σε χαμηλότερες τιμές.
Μπορεί να εμφανιστεί τοξικότητα με «φυσιολογικό» λίθιο;
Ναι. Η κλινική εικόνα είναι εξίσου σημαντική με τον αριθμό.
Αφυδάτωση, νεφρική δυσλειτουργία ή αλληλεπιδράσεις φαρμάκων μπορεί να προκαλέσουν
συμπτώματα ακόμη και εντός του θεραπευτικού εύρους.
Αφυδάτωση, νεφρική δυσλειτουργία ή αλληλεπιδράσεις φαρμάκων μπορεί να προκαλέσουν
συμπτώματα ακόμη και εντός του θεραπευτικού εύρους.
Ποια φάρμακα αυξάνουν τα επίπεδα λιθίου;
Συχνά εμπλέκονται τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ),
τα διουρητικά (ιδίως θειαζιδικά) και ορισμένα
αντιυπερτασικά (ACE-αναστολείς, ARB).
Πριν από οποιοδήποτε νέο φάρμακο, ενημερώστε τον γιατρό σας.
τα διουρητικά (ιδίως θειαζιδικά) και ορισμένα
αντιυπερτασικά (ACE-αναστολείς, ARB).
Πριν από οποιοδήποτε νέο φάρμακο, ενημερώστε τον γιατρό σας.
Τι να κάνω αν ξεχάσω μία δόση λιθίου;
Μην παίρνετε διπλή δόση για αναπλήρωση.
Ακολουθήστε τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού και ενημερώστε τον
αν οι παραλείψεις επαναλαμβάνονται.
Ακολουθήστε τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού και ενημερώστε τον
αν οι παραλείψεις επαναλαμβάνονται.
Τι κάνω αν έχω διάρροια, εμετούς ή πυρετό;
Αυτές οι καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν αφυδάτωση
και άνοδο των επιπέδων λιθίου. Επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό σας,
ειδικά αν εμφανιστούν νευρολογικά συμπτώματα.
και άνοδο των επιπέδων λιθίου. Επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό σας,
ειδικά αν εμφανιστούν νευρολογικά συμπτώματα.
Γιατί ελέγχονται και νεφρά & θυρεοειδής;
Το λίθιο αποβάλλεται από τους νεφρούς και μπορεί να επηρεάσει
τη θυρεοειδική λειτουργία.
Για τον λόγο αυτό, συνιστάται περιοδικός έλεγχος κρεατινίνης, eGFR και TSH.
τη θυρεοειδική λειτουργία.
Για τον λόγο αυτό, συνιστάται περιοδικός έλεγχος κρεατινίνης, eGFR και TSH.
14. 📚 Βιβλιογραφία & Πηγές
3. The Pharmaceutical Journal. Lithium monitoring and toxicity management (2024).
Pharmaceutical Journal
Pharmaceutical Journal
5. Φύλλο Οδηγιών Χρήσης (Ελληνικό). Ανθρακικό Λίθιο – αιμοληψία 8–12 ώρες μετά τη δόση.
Galenica (PDF)
Galenica (PDF)
Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Για εξατομικευμένες οδηγίες, συμβουλευτείτε τον/την θεράποντα ιατρό.
