Κρεατινίνη – Φιλικός Οδηγός για Ασθενείς

1

Τι είναι η κρεατινίνη;

Η κρεατινίνη είναι ένα φυσικό παραπροϊόν του μεταβολισμού της
κρεατίνης, μιας ουσίας που βρίσκεται κυρίως στους μύες και συμμετέχει
στην παραγωγή ενέργειας.
Παράγεται καθημερινά σε σχετικά σταθερή ποσότητα
και αποβάλλεται σχεδόν αποκλειστικά από τους νεφρούς.

Επειδή η παραγωγή της κρεατινίνης σχετίζεται με τη μυϊκή μάζα,
τα επίπεδά της διαφέρουν φυσιολογικά από άτομο σε άτομο.
Άτομα με περισσότερους μύες (π.χ. αθλητές) τείνουν να έχουν
υψηλότερες τιμές, ενώ ηλικιωμένοι ή άτομα με χαμηλή μυϊκή μάζα
μπορεί να έχουν χαμηλότερες.

Αυτό σημαίνει ότι η κρεατινίνη δεν είναι απόλυτος αριθμός.
Η ίδια τιμή μπορεί να έχει διαφορετική κλινική σημασία
ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, τη σωματική διάπλαση
και το συνολικό ιατρικό ιστορικό.

Για τον λόγο αυτό, ακόμη και μικρές μεταβολές στην τιμή της
μπορεί να έχουν κλινική σημασία σε ορισμένα άτομα,
ενώ σε άλλα να θεωρούνται απολύτως φυσιολογικές.

2

Πώς παράγεται και αποβάλλεται η κρεατινίνη

Η κρεατινίνη προκύπτει από τη φυσιολογική διάσπαση της κρεατίνης,
μιας ουσίας που αποθηκεύεται στους μύες και συμμετέχει
στην παραγωγή ενέργειας κατά τη μυϊκή σύσπαση.
Η διαδικασία αυτή είναι συνεχής και συμβαίνει καθημερινά.

Επειδή η συνολική μυϊκή μάζα παραμένει σχετικά σταθερή
σε έναν υγιή ενήλικα, η ποσότητα κρεατινίνης που παράγεται
κάθε ημέρα είναι επίσης σχεδόν σταθερή.
Αυτός είναι και ο λόγος που η κρεατινίνη θεωρείται
αξιόπιστος δείκτης παρακολούθησης στον χρόνο.

Μετά την παραγωγή της, η κρεατινίνη μεταφέρεται μέσω του αίματος
στους νεφρούς.
Εκεί διηθείται στα σπειράματα και αποβάλλεται με τα ούρα,
χωρίς να επαναρροφάται σε σημαντικό βαθμό.

Όταν οι νεφροί λειτουργούν φυσιολογικά,
η αποβολή της κρεατινίνης είναι αποτελεσματική
και τα επίπεδά της στο αίμα παραμένουν σταθερά.
Αν όμως μειωθεί η ικανότητα των νεφρών να τη φιλτράρουν,
η κρεατινίνη αρχίζει να συσσωρεύεται στο αίμα.

Για τον λόγο αυτό, η κρεατινίνη χρησιμοποιείται ευρέως
στην καθημερινή κλινική πράξη
ως έμμεσος δείκτης της νεφρικής λειτουργίας
και της ικανότητας των νεφρών να καθαρίζουν το αίμα.

3

Γιατί μετριέται – Πότε ζητείται;

Η μέτρηση της κρεατινίνης αποτελεί βασικό μέρος
του εργαστηριακού ελέγχου, επειδή προσφέρει
μια γρήγορη και αξιόπιστη ένδειξη για το
πώς λειτουργούν οι νεφροί.
Για τον λόγο αυτό περιλαμβάνεται συχνά
τόσο σε προληπτικούς ελέγχους όσο και σε διαγνωστική διερεύνηση.

Η εξέταση ζητείται συχνά στο πλαίσιο:

• Γενικού check-up, ακόμη και σε ασυμπτωματικά άτομα.
• Παρακολούθησης ατόμων με υπέρταση ή σακχαρώδη διαβήτη.
• Ελέγχου ασθενών με γνωστή ή ύποπτη νεφρική νόσο.
• Αξιολόγησης οίδηματος, μειωμένης διούρησης ή ανεξήγητης κόπωσης.
• Προετοιμασίας πριν από απεικονιστικές εξετάσεις με σκιαγραφικό.

Επιπλέον, η εξέταση χρησιμοποιείται για την
παρακολούθηση της ασφάλειας φαρμακευτικής αγωγής,
ιδίως όταν χορηγούνται φάρμακα που
αποβάλλονται από τους νεφρούς
ή μπορεί να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η μεταβολή της κρεατινίνης
μπορεί να οδηγήσει σε προσαρμογή της δόσης
ή σε αλλαγή της θεραπευτικής στρατηγικής,
με στόχο την προστασία των νεφρών.

4

Παράγοντες που επηρεάζουν την κρεατινίνη

Η τιμή της κρεατινίνης στο αίμα δεν εξαρτάται αποκλειστικά
από τη λειτουργία των νεφρών.
Υπάρχουν αρκετοί φυσιολογικοί και εξωγενείς παράγοντες
που μπορούν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα,
χωρίς απαραίτητα να υποδηλώνουν νόσο.

Σωματική διάπλαση και μυϊκή μάζα

Άτομα με αυξημένη μυϊκή μάζα παράγουν περισσότερη κρεατινίνη,
με αποτέλεσμα φυσιολογικά υψηλότερες τιμές.
Αντίθετα, ηλικιωμένοι ή άτομα με απώλεια μυϊκού ιστού
μπορεί να εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές.

Άσκηση και φυσική καταπόνηση

Η έντονη σωματική άσκηση, ιδιαίτερα ασκήσεις μεγάλης έντασης
ή παρατεταμένη μυϊκή καταπόνηση,
μπορεί να προκαλέσει παροδική αύξηση της κρεατινίνης.
Για τον λόγο αυτό συνιστάται αποφυγή έντονης άσκησης
τις 24 ώρες πριν από την εξέταση.

Ενυδάτωση και πρόσληψη υγρών

Η αφυδάτωση μειώνει τον όγκο του πλάσματος
και μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς αυξημένες τιμές κρεατινίνης.
Η επαρκής ενυδάτωση πριν την αιμοληψία
συμβάλλει σε πιο αξιόπιστο αποτέλεσμα.

Διατροφή και συμπληρώματα

Η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας κρέατος
ή η λήψη συμπληρωμάτων κρεατίνης
μπορεί να αυξήσει παροδικά την κρεατινίνη,
ιδιαίτερα αν προηγηθεί λίγο πριν από την εξέταση.

Φάρμακα

Ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία
ή να μεταβάλλουν την κρεατινίνη,
όπως μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη,
ορισμένα αντιβιοτικά και διουρητικά.
Η αξιολόγηση γίνεται πάντα από τον θεράποντα ιατρό.

5

Προετοιμασία & Δειγματοληψία

Η μέτρηση της κρεατινίνης στο αίμα είναι απλή εξέταση
και στις περισσότερες περιπτώσεις
δεν απαιτεί ειδική προετοιμασία.
Ωστόσο, ορισμένες πρακτικές οδηγίες
βοηθούν ώστε το αποτέλεσμα να είναι όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστο.

• Δεν απαιτείται νηστεία, εκτός αν συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις.
• Αποφύγετε έντονη σωματική άσκηση το προηγούμενο 24ωρο.
• Αποφύγετε μεγάλη κατανάλωση κρέατος ή συμπληρωμάτων κρεατίνης πριν την εξέταση.
• Διατηρήστε καλή ενυδάτωση, εκτός αν ο γιατρός έχει δώσει διαφορετική οδηγία.
• Ενημερώστε για φάρμακα ή συμπληρώματα που λαμβάνετε.

Δειγματοληψία αίματος

Η εξέταση γίνεται με απλή αιμοληψία από φλέβα του χεριού.
Η διαδικασία είναι σύντομη και ανώδυνη
και διαρκεί λίγα λεπτά.
Το δείγμα αποστέλλεται στο εργαστήριο για ανάλυση.

Όταν απαιτείται συλλογή ούρων 24ώρου

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει
συλλογή ούρων 24ώρου
για τον υπολογισμό της κάθαρσης κρεατινίνης.
Η σωστή συλλογή είναι απαραίτητη
για την αξιοπιστία του αποτελέσματος.

• Το πρωί απορρίπτεται η πρώτη ούρηση και σημειώνεται η ώρα έναρξης.
• Συλλέγονται όλα τα ούρα του επόμενου 24ώρου σε ειδικό δοχείο.
• Την επόμενη ημέρα συλλέγεται και η πρώτη πρωινή ούρηση.
• Το δοχείο φυλάσσεται σε δροσερό μέρος ή στο ψυγείο.

6

Φυσιολογικές τιμές κρεατινίνης (τιμές αναφοράς)

Οι φυσιολογικές τιμές κρεατινίνης στο αίμα
διαφέρουν ανάλογα με το φύλο, την ηλικία
και τη μυϊκή μάζα.
Επιπλέον, τα όρια αναφοράς μπορεί να παρουσιάζουν
μικρές αποκλίσεις μεταξύ εργαστηρίων,
ανάλογα με τη μέθοδο μέτρησης.

Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση της κρεατινίνης
δεν βασίζεται μόνο στο αν η τιμή είναι
εντός ή εκτός ορίων,
αλλά στο συνολικό κλινικό πλαίσιο
και στη μεταβολή των τιμών με την πάροδο του χρόνου.

7

Υψηλή κρεατινίνη: αίτια & τι να κάνω

Η αυξημένη κρεατινίνη στο αίμα σημαίνει ότι
η αποβολή της από τους νεφρούς
δεν είναι τόσο αποτελεσματική όσο αναμένεται.
Ωστόσο, η αύξηση δεν οφείλεται πάντα σε μόνιμη νεφρική βλάβη
και απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση.

Συχνά αίτια αυξημένης κρεατινίνης

• Αφυδάτωση ή απώλεια υγρών (διάρροια, εμετοί, πυρετός).
• Οξεία ή χρόνια νεφρική δυσλειτουργία.
• Απόφραξη του ουροποιητικού (π.χ. υπερπλασία προστάτη, λίθοι).
• Φάρμακα που επηρεάζουν τη νεφρική αιμάτωση ή απέκκριση.
• Έντονη μυϊκή καταπόνηση ή ραβδομυόλυση.
• Υψηλή πρόσληψη κρέατος ή συμπληρωμάτων κρεατίνης πριν την εξέταση.

Τι να κάνω αν η κρεατινίνη είναι αυξημένη;

• Συζητήστε το αποτέλεσμα με τον γιατρό σας.
• Επαναλάβετε την εξέταση αν σας ζητηθεί.
• Ελέγξτε συνοδά ευρήματα (π.χ. ουρία, ηλεκτρολύτες, γενική ούρων).
• Διασφαλίστε επαρκή ενυδάτωση, αν δεν υπάρχει αντένδειξη.
• Μην διακόπτετε ή ξεκινάτε φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία.

Η έγκαιρη αναγνώριση και η σωστή ερμηνεία
μιας αυξημένης κρεατινίνης
μπορεί να προλάβει επιπλοκές
και να συμβάλει στην προστασία της νεφρικής λειτουργίας.

8

Χαμηλή κρεατινίνη: τι σημαίνει

Η χαμηλή κρεατινίνη στο αίμα
είναι συνήθως καλοήθης
και σπάνια σχετίζεται με σοβαρή παθολογία.
Στις περισσότερες περιπτώσεις
αντικατοπτρίζει χαρακτηριστικά
της σωματικής διάπλασης ή φυσιολογικές καταστάσεις.

Συχνές αιτίες χαμηλής κρεατινίνης

• Μειωμένη μυϊκή μάζα (ηλικιωμένοι, καχεξία, χρόνια νοσήματα).
• Κύηση, λόγω αυξημένης νεφρικής διήθησης.
• Χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης ή υποσιτισμός.
• Απώλεια βάρους ή παρατεταμένη ακινησία.
• Σπανιότερα, ηπατική νόσος με μειωμένη παραγωγή κρεατίνης.

Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;

Αν και τις περισσότερες φορές δεν απαιτείται παρέμβαση,
η χαμηλή κρεατινίνη αξίζει να αξιολογηθεί
όταν συνοδεύεται από
απώλεια μυϊκής μάζας,
αδυναμία ή
άλλα συμπτώματα που δεν εξηγούνται.

Σε εγκύους και ηλικιωμένους,
οι χαμηλότερες τιμές θεωρούνται
φυσιολογική προσαρμογή
και συνήθως δεν απαιτούν ειδική αντιμετώπιση.

9

Σχέση με τη νεφρική λειτουργία

Η κρεατινίνη χρησιμοποιείται στην καθημερινή ιατρική πράξη
ως έμμεσος δείκτης της νεφρικής λειτουργίας,
επειδή αποβάλλεται σχεδόν αποκλειστικά από τους νεφρούς.
Όταν η ικανότητα των νεφρών να φιλτράρουν το αίμα μειώνεται,
η κρεατινίνη τείνει να αυξάνεται.

Για μια πιο εξειδικευμένη περιγραφή του ρόλου των δεικτών
στην αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας,
μπορείτε να δείτε τον αντίστοιχο οδηγό:
Τι είναι ο eGFR και πώς ερμηνεύεται.

Ωστόσο, η κρεατινίνη δεν αντικατοπτρίζει πάντα άμεσα
τον βαθμό της νεφρικής δυσλειτουργίας.
Μικρές αυξήσεις μπορεί να έχουν διαφορετική σημασία
ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και τη μυϊκή μάζα,
ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η τιμή μπορεί να παραμένει
φαινομενικά φυσιολογική παρά τη μείωση της λειτουργίας.

Για τον λόγο αυτό, οι γιατροί αξιολογούν
όχι μόνο την απόλυτη τιμή,
αλλά και τη μεταβολή της στον χρόνο.
Η σταδιακή αύξηση σε διαδοχικές μετρήσεις
είναι συχνά πιο ενδεικτική
από μια μεμονωμένη μέτρηση.

Συμπερασματικά, η κρεατινίνη αποτελεί
ένα χρήσιμο αλλά όχι απόλυτο εργαλείο
για την εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας
και χρειάζεται πάντα σωστή κλινική συσχέτιση.

10

Κάθαρση κρεατινίνης & ούρα 24ώρου

Η κάθαρση κρεατινίνης είναι ένας υπολογισμός
που εκτιμά πόσο αποτελεσματικά οι νεφροί
απομακρύνουν την κρεατινίνη από το αίμα
σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Για τον υπολογισμό της απαιτείται
συλλογή ούρων 24ώρου
σε συνδυασμό με αιμοληψία.

Σε αντίθεση με την απλή μέτρηση κρεατινίνης ορού,
η κάθαρση κρεατινίνης προσφέρει
μια πιο άμεση εικόνα της ικανότητας των νεφρών
να «καθαρίζουν» το αίμα,
ιδίως σε περιπτώσεις όπου η ερμηνεία
της κρεατινίνης είναι δυσκολότερη.

Πότε μπορεί να ζητηθεί

• Σε άτομα με πολύ αυξημένη ή πολύ μειωμένη μυϊκή μάζα.
• Όταν τα εργαστηριακά ευρήματα δεν συμφωνούν με την κλινική εικόνα.
• Σε ειδικές καταστάσεις, όπως κύηση ή προχωρημένη ηλικία.
• Σε ορισμένα πρωτόκολλα παρακολούθησης νεφρικής λειτουργίας.

Σωστή συλλογή ούρων 24ώρου

Η ακρίβεια της κάθαρσης κρεατινίνης
εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό
από τη σωστή συλλογή των ούρων.

• Το πρωί απορρίπτεται η πρώτη ούρηση και σημειώνεται η ώρα.
• Συλλέγονται όλα τα ούρα για τις επόμενες 24 ώρες.
• Την επόμενη ημέρα συλλέγεται και η πρώτη πρωινή ούρηση.
• Το δοχείο διατηρείται σε δροσερό μέρος ή στο ψυγείο.

Παρότι η διαδικασία είναι πιο απαιτητική,
η κάθαρση κρεατινίνης παραμένει
ένα χρήσιμο εργαλείο σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
όταν απαιτείται πιο λεπτομερής αξιολόγηση.

11

Ειδικές καταστάσεις (αθλητές, ηλικιωμένοι, κύηση)

Η ερμηνεία της κρεατινίνης δεν είναι ίδια για όλους.
Σε ορισμένες ομάδες πληθυσμού,
οι τιμές μπορεί να διαφέρουν από τα συνήθη όρια
χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα παθολογία.
Για τον λόγο αυτό απαιτείται εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Αθλητές και άτομα με αυξημένη μυϊκή μάζα

Σε άτομα με αυξημένη μυϊκή μάζα,
η παραγωγή κρεατινίνης είναι φυσιολογικά υψηλότερη.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε τιμές
που φαίνονται αυξημένες σε σχέση με τα γενικά όρια αναφοράς,
χωρίς να υπάρχει διαταραχή της νεφρικής λειτουργίας.

Επιπλέον, η έντονη άσκηση
ή η λήψη συμπληρωμάτων κρεατίνης
μπορεί να προκαλέσει παροδική αύξηση της κρεατινίνης,
ιδίως όταν η εξέταση γίνεται κοντά σε περίοδο προπόνησης.

Ηλικιωμένοι

Στους ηλικιωμένους παρατηρείται συχνά
μείωση της μυϊκής μάζας,
με αποτέλεσμα χαμηλότερη παραγωγή κρεατινίνης.
Έτσι, μια φαινομενικά «φυσιολογική» τιμή
μπορεί να συνυπάρχει με μειωμένη νεφρική λειτουργία.

Για τον λόγο αυτό,
η αξιολόγηση βασίζεται περισσότερο
στη συνολική κλινική εικόνα
και στη μεταβολή των τιμών με τον χρόνο,
παρά σε μία μεμονωμένη μέτρηση.

Κύηση

Κατά την εγκυμοσύνη,
η νεφρική διήθηση αυξάνεται φυσιολογικά,
με αποτέλεσμα οι τιμές κρεατινίνης
να είναι χαμηλότερες σε σύγκριση
με τον γενικό πληθυσμό.

Σε αυτό το πλαίσιο,
ακόμη και μικρή αύξηση της κρεατινίνης
μπορεί να έχει κλινική σημασία
και να απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.

12

Σχετικές εξετάσεις

Η κρεατινίνη σπάνια αξιολογείται μεμονωμένα.
Ο συνδυασμός της με άλλες εργαστηριακές εξετάσεις
παρέχει πιο ολοκληρωμένη εικόνα
της νεφρικής λειτουργίας και της γενικής μεταβολικής κατάστασης.

• Ουρία:
  Συμπληρωματικός δείκτης νεφρικής απέκκρισης,
  επηρεάζεται και από την ενυδάτωση και τη διατροφή.
• Ηλεκτρολύτες (Νάτριο, Κάλιο, Ασβέστιο, Φώσφορος):
  Αντανακλούν την ισορροπία υγρών και ηλεκτρολυτών,
  που συχνά διαταράσσεται σε νεφρική δυσλειτουργία.
• Γενική ούρων:
  Μπορεί να αποκαλύψει πρωτεΐνη, αίμα,
  κύλινδρους ή άλλες ανωμαλίες
  που υποδηλώνουν νεφρική ή ουρολογική παθολογία.
• Αλβουμίνη ούρων / μικροαλβουμινουρία:
  Πρώιμος δείκτης σπειραματικής βλάβης,
  ιδιαίτερα χρήσιμος σε άτομα με διαβήτη ή υπέρταση.
• Ουρικό οξύ:
  Συχνά συνυπάρχει αυξημένο σε νεφρικές διαταραχές
  και σε μεταβολικά νοσήματα.
• Απεικονιστικός έλεγχος (π.χ. υπέρηχος νεφρών):
  Χρησιμοποιείται όταν απαιτείται έλεγχος
  της μορφολογίας ή πιθανής απόφραξης του ουροποιητικού.

13

Πότε να επικοινωνήσω με γιατρό

Η τιμή της κρεατινίνης πρέπει πάντα να ερμηνεύεται
σε συνδυασμό με το ιατρικό ιστορικό,
τα συνοδά συμπτώματα
και τα υπόλοιπα εργαστηριακά ευρήματα.
Δεν αρκεί η αξιολόγηση ενός μεμονωμένου αριθμού.

Συνιστάται να επικοινωνήσετε με τον γιατρό σας όταν:

• Η κρεατινίνη είναι σταθερά αυξημένη ή παρουσιάζει προοδευτική άνοδο.
• Υπάρχει αιφνίδια αύξηση σε σχέση με προηγούμενες μετρήσεις.
• Συνυπάρχουν οίδημα στα κάτω άκρα, στο πρόσωπο ή γύρω από τα μάτια.
• Παρατηρείται μείωση της ποσότητας ούρων ή αλλαγή στο χρώμα τους.
• Υπάρχει αρτηριακή υπέρταση που δεν ρυθμίζεται εύκολα.
• Λαμβάνονται φάρμακα που μπορεί να επηρεάζουν τη νεφρική λειτουργία.

Η έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση
μπορεί να αποτρέψει επιπλοκές,
να οδηγήσει σε σωστή διάγνωση
και να συμβάλει στην προστασία
της μακροχρόνιας νεφρικής υγείας.

14

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

15

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση
ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

16

Βιβλιογραφία