NSE (Neuron Specific Enolase): Δείκτης Μικροκυτταρικού Καρκίνου Πνεύμονα & Νευροενδοκρινών Όγκων 🧬
Τι είναι ο δείκτης NSE, πότε ζητείται η εξέταση, ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές και τι σημαίνει ένα υψηλό αποτέλεσμα. Ένας patient-friendly οδηγός για τον καρκίνο πνεύμονα και άλλους νευροενδοκρινείς όγκους.
Γρήγορα: Ο
NSE χρησιμοποιείται κυρίως για την
παρακολούθηση του μικροκυτταρικού καρκίνου πνεύμονα (SCLC) και νευροενδοκρινών όγκων.
Δεν είναι εξέταση screening. Συχνά συνδυάζεται με
CYFRA 21-1 και
CEA.
1) Τι είναι το NSE;
Σύνοψη: Το NSE (Neuron-Specific Enolase, γ-ενολάση) είναι κυτταροπλασματικό ένζυμο της γλυκόλυσης που εκφράζεται κυρίως σε
νευρικά και νευροενδοκρινή κύτταρα. Στον ορό ανιχνεύεται κυρίως το διμερές γ-γ και απελευθερώνεται σε βλάβη ή πολλαπλασιασμό των κυττάρων αυτών.
Ως καρκινικός δείκτης μετριέται στο αίμα και χρησιμοποιείται κυρίως για την παρακολούθηση του μικροκυτταρικού καρκίνου πνεύμονα
(SCLC) και επιλεγμένων νευροενδοκρινών νεοπλασιών.
Κλινικός ρόλος
- SCLC: δείκτης βάσης και παρακολούθησης. Συχνά αντανακλά το φορτίο νόσου. Άνοδος ≈25% από την προηγούμενη τιμή είναι ύποπτη για εξέλιξη.
- Νευροενδοκρινείς όγκοι: μπορεί να αυξηθεί σε νευροβλάστωμα, φαιοχρωμοκύττωμα, μυελοειδές ΘΥ, μελάνωμα. Μέτρια ευαισθησία σε εντερικούς NETs.
- Συνδυασμοί δεικτών: το ProGRP υπερέχει διαγνωστικά στο SCLC· ο συνδυασμός NSE + ProGRP βελτιώνει την απόδοση. Το Chromogranin A είναι ευρύτερος NET δείκτης αλλά λιγότερο ειδικός.
Προ-αναλυτικά & περιορισμοί
- Αιμόλυση: προκαλεί ψευδώς αυξημένες τιμές. Απαιτείται άμεσος διαχωρισμός ορού.
- Μη κακοήθεις αυξήσεις: οξεία νευρολογική βλάβη (ΟΕΕ, ΤΒΙ), επιληπτικές κρίσεις, νεφρική ανεπάρκεια, σήψη.
- Τιμές αναφοράς: μέθοδο-εξαρτώμενες (π.χ. <12–16 μg/L). Χρησιμοποιείτε πάντα το cut-off του εργαστηρίου.
- Κινητική: T1/2 ≈ 24 ώρες· κατάλληλο για δυναμική παρακολούθηση θεραπείας.
Πότε ζητείται
- Αρχική εκτίμηση και παρακολούθηση ανταπόκρισης σε SCLC.
- Υποψία ή follow-up επιλεγμένων νευροενδοκρινών όγκων.
- Όχι για προληπτικό μαζικό έλεγχο.
Τι να γνωρίζει ο/η ασθενής
- Απλή αιμοληψία. Αποφυγή αιμόλυσης. Ιδανικά σταθερή ώρα μεταξύ μετρήσεων σε follow-up.
- Η ερμηνεία γίνεται σε συνδυασμό με κλινική εικόνα, απεικόνιση και άλλους δείκτες.
Σημαντικό: Μια μεμονωμένη αυξημένη τιμή NSE δεν αρκεί για διάγνωση κακοήθειας. Αξιολογείται σε σειρά μετρήσεων και σε κλινικό πλαίσιο.
2️⃣ Πότε ζητείται η εξέταση;
- Σε διαγνωσμένους ασθενείς με μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα (SCLC).
- Για εκτίμηση ανταπόκρισης σε θεραπεία (χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία).
- Για έλεγχο υποτροπής ή μεταστάσεων.
- Σε νευροενδοκρινείς όγκους (π.χ. φαιοχρωμοκύττωμα, νευροβλάστωμα).
3️⃣ Φυσιολογικές τιμές NSE
Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν ανά εργαστήριο, αλλά συνήθως:
- Φυσιολογικό: Έως ~12 ng/mL.
- Υψηλό: >15–16 ng/mL (ανάλογα με τη μέθοδο).
4️⃣ Υψηλό NSE – Συχνές αιτίες
Υψηλό NSE σημαίνει αυξημένη απελευθέρωση της νευρωνικής ενολάσης από νευροενδοκρινή ή νευρικά κύτταρα, είτε λόγω νεοπλασίας είτε κυτταρικής βλάβης.
1. Κακοήθεις αιτίες
- Μικροκυτταρικός καρκίνος πνεύμονα (SCLC): η συχνότερη αιτία υψηλού NSE. Οι τιμές μπορεί να υπερβαίνουν τα 100 μg/L.
- Νευροενδοκρινείς όγκοι: φαιοχρωμοκύττωμα, νευροβλάστωμα, καρκινοειδείς όγκοι, μυελοειδές καρκίνωμα θυρεοειδούς.
- Μελάνωμα και καρκίνος προστάτη ή παγκρέατος (νευροενδοκρινικής διαφοροποίησης).
2. Μη κακοήθεις αιτίες
- Αιμόλυση δείγματος: τα ερυθροκύτταρα περιέχουν NSE· ακόμη και μικρή αιμόλυση μπορεί να δώσει ψευδώς υψηλή τιμή.
- Οξεία νευρολογική βλάβη: αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, τραυματική κάκωση εγκεφάλου, υποξία, επιληπτικές κρίσεις.
- Νεφρική ανεπάρκεια: μειωμένη κάθαρση NSE από τον ορό.
- Σήψη ή σοβαρή υποξαιμία: μη ειδική αύξηση λόγω εκτεταμένης κυτταρικής βλάβης.
- Αναιμία αιμολυτική ή μετάγγιση: παροδική αύξηση λόγω κυτταρικής λύσης.
3. Παράγοντες που προκαλούν ψευδώς αυξημένες τιμές
- Καθυστερημένος διαχωρισμός ορού ή έντονη ανακίνηση δείγματος.
- Αποθήκευση σε θερμοκρασία δωματίου για πολλές ώρες.
- Αντιδραστήρια διαφορετικών μεθόδων (π.χ. ECLIA vs IRMA) έχουν διαφορετικά cut-offs.
Κλινική ερμηνεία: Η αύξηση του NSE αποκτά αξία μόνο όταν επιβεβαιώνεται με επαναληπτική μέτρηση και ερμηνεύεται στο πλαίσιο της κλινικής εικόνας, της απεικόνισης και άλλων δεικτών (π.χ. ProGRP, Chromogranin A).
5️⃣ NSE και Μικροκυτταρικός Καρκίνος Πνεύμονα
Κεντρικός ρόλος: Το NSE αποτελεί τον πιο κλασικό ορολογικό δείκτη για τον μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα (SCLC), ο οποίος έχει νευροενδοκρινή προέλευση. Αντικατοπτρίζει το φορτίο νόσου και τη βιολογική δραστηριότητα των καρκινικών κυττάρων.
1. Διαγνωστική αξία
- Αυξημένες τιμές NSE (>20 μg/L) εμφανίζονται στο 60–80% των ασθενών με SCLC κατά τη διάγνωση.
- Η ειδικότητα έναντι μη μικροκυτταρικού καρκίνου πνεύμονα (NSCLC) είναι περίπου 90%, εφόσον αποκλειστεί αιμόλυση.
- Ο συνδυασμός NSE + ProGRP αυξάνει σημαντικά την ακρίβεια διάκρισης SCLC/NSCLC.
2. Προγνωστική σημασία
- Οι υψηλές τιμές κατά τη διάγνωση συνδέονται με εκτεταμένο στάδιο νόσου και χειρότερη πρόγνωση.
- Πτώση >50% μετά από 1–2 κύκλους χημειοθεραπείας υποδηλώνει καλή ανταπόκριση.
- Επί εμμένουσας ή αυξανόμενης τιμής μετά θεραπεία, υπάρχει υψηλή πιθανότητα ανθεκτικότητας ή υποτροπής.
3. Παρακολούθηση θεραπείας
- Το NSE έχει χρόνο ημίσειας ζωής περίπου 24 ώρες, επιτρέποντας ταχεία αξιολόγηση της δυναμικής μεταβολής.
- Οι μετρήσεις πραγματοποιούνται συνήθως:
- πριν την έναρξη θεραπείας,
- μετά από κάθε κύκλο χημειοθεραπείας,
- και σε κάθε υποψία υποτροπής.
- Η αύξηση του NSE προηγείται συχνά κλινικής ή ακτινολογικής υποτροπής κατά 1–3 μήνες.
4. Ερμηνεία σε συνδυασμό με άλλους δείκτες
- ProGRP: πιο ειδικός για SCLC· η παράλληλη μέτρηση μειώνει τα ψευδώς αρνητικά.
- CEA, CYFRA 21-1: χρήσιμοι για διαφορική διάγνωση και παρακολούθηση συνυπάρχοντος NSCLC.
- Chromogranin A: ενδείκτης γενικευμένης νευροενδοκρινικής δραστηριότητας, όχι όμως ειδικός για SCLC.
Κλινική σημείωση: Οι καμπύλες μεταβολής NSE συχνά χρησιμοποιούνται για αξιολόγηση ανταπόκρισης πριν την απεικόνιση.
Πάντα να ελέγχεται η αιμόλυση και να συγκρίνονται οι τιμές με το ίδιο αναλυτικό σύστημα.
Συμπέρασμα: Το NSE δεν αποτελεί από μόνο του διαγνωστικό τεστ για SCLC, αλλά έχει μεγάλη αξία στην
παρακολούθηση της θεραπευτικής ανταπόκρισης και στην έγκαιρη ανίχνευση υποτροπής.
6️⃣ NSE και Νευροενδοκρινείς Όγκοι
Ο δείκτης μπορεί επίσης να είναι χρήσιμος σε νευροενδοκρινείς όγκους όπως το νευροβλάστωμα (παιδιά) ή το φαιοχρωμοκύττωμα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, μετριέται μαζί με άλλους δείκτες και ορμόνες για πιο πλήρη εικόνα.
7️⃣ Καλοήθεις καταστάσεις με αυξημένο NSE
Αν και σπάνια, αυξημένα επίπεδα NSE μπορεί να βρεθούν σε:
- Νευρολογικές βλάβες (π.χ. τραύμα εγκεφάλου).
- Φλεγμονές ή ισχαιμικές καταστάσεις.
- Αιμόλυση στο δείγμα αίματος (τεχνικό πρόβλημα).
Ο δείκτης NSE είναι χρήσιμος, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα.
Η αξιολόγηση γίνεται πάντα σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις αίματος, απεικονίσεις και την κλινική εικόνα.
Έτσι διασφαλίζεται πιο ακριβής διάγνωση και αξιόπιστη παρακολούθηση.
8️⃣ Παρακολούθηση στο χρόνο
Η δυναμική πορεία των τιμών έχει μεγαλύτερη σημασία από μια μεμονωμένη τιμή.
Η πτώση δείχνει ανταπόκριση στη θεραπεία, ενώ η άνοδος πιθανή υποτροπή.
Ο γιατρός σας θα καθορίσει τη συχνότητα των επανελέγχων.
9️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
❓ Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές NSE;
👉 Συνήθως έως ~12 ng/mL. Ελέγξτε τα όρια αναφοράς του εργαστηρίου σας.
❓ Μπορεί το NSE να είναι υψηλό χωρίς καρκίνο;
👉 Ναι, σε νευρολογικές βλάβες, φλεγμονές ή αιμόλυση δείγματος.
❓ Είναι εξέταση screening για καρκίνο πνεύμονα;
👉 Όχι. Χρησιμοποιείται κυρίως για παρακολούθηση SCLC.
❓ Σε ποια νεοπλάσματα είναι πιο χρήσιμο;
👉 Στον μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα και σε νευροενδοκρινείς όγκους.
❓ Χρειάζεται νηστεία;
👉 Όχι. Απλή αιμοληψία αρκεί.
🔟 📌 Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε
- Ο NSE είναι δείκτης για μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα και νευροενδοκρινείς όγκους.
- Χρησιμοποιείται για παρακολούθηση, όχι για screening.
- Η πορεία στο χρόνο έχει μεγαλύτερη σημασία από μια μεμονωμένη τιμή.
- Συχνά συνδυάζεται με CYFRA 21-1 και CEA.
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Για ακριβή διάγνωση και θεραπεία, συμβουλευτείτε τον/την θεράποντα ιατρό.
11 Βιβλιογραφία & Πηγές – NSE (Neuron Specific Enolase)
- Isgrò MA, Bottoni P, Scatena R. Neuron-specific enolase as a biomarker: biochemical and clinical aspects.
Adv Exp Med Biol. 2015;867:125–143.
DOI - Ferraro S, Panteghini M, et al. Serum neuron-specific enolase in diagnosis and follow-up of neuroendocrine tumors: a systematic review and meta-analysis.
Clin Chem Lab Med. 2020;58(7):1061–1072.
DOI - Molina R, Filella X, et al. Tumor markers in lung cancer: clinical applications and future prospects.
Clin Biochem. 2013;46(7–8):593–603.
DOI - Deans GT, et al. Serum neuron-specific enolase in the diagnosis and management of small-cell lung cancer.
Br J Cancer. 1987;56(5):764–767.
DOI - Modlin IM, Oberg K, et al. Biomarkers in neuroendocrine tumor disease: current status and perspectives.
Endocrinol Metab Clin North Am. 2018;47(3):485–505.
DOI - Sorensen JB, et al. Serum neuron-specific enolase and prognosis in small-cell lung cancer.
Br J Cancer. 1993;67(4):760–764.
PubMed - Clinical practice guidelines for diagnosis and treatment of lung cancer: small-cell lung cancer (SCLC).
ESMO Guidelines Committee. 2021 update.
ESMO - National Cancer Institute (NCI). Small Cell Lung Cancer Treatment (PDQ®) – Health Professional Version. Updated 2024.
NCI PDQ - WHO Classification of Tumours Editorial Board. Thoracic Tumours, 5th ed. IARC; 2021.
IARC - O’Toole D, Kianmanesh R, Caplin M. ENETS 2020 guidance paper: biochemical markers for neuroendocrine neoplasms.
Neuroendocrinology. 2020;110(6):447–476.
DOI - Ιωαννίδης Π, κ.ά. Εργαστηριακοί δείκτες σε νευροενδοκρινείς όγκους.
Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία. 2021.
endo.gr - ΕΟΠΥΥ – Κατάλογος εργαστηριακών εξετάσεων. Κωδικός: NSE (Νευρωνική Ενολάση).
EOPYY
