menu trigger  menu trigger
sporanox-odigos-dosologia-ergastiriakos-elegxos-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg
Παντελής Αναγνωστόπουλος
26/Dec/2025
Οδηγοί Φαρμάκων

Sporanox: Οδηγός Χρήσης, Δοσολογία & Εργαστηριακός Έλεγχος

Sporanox (ιτρακοναζόλη): Δοσολογία ανά ένδειξη & εργαστηριακός έλεγχος πριν/κατά τη θεραπεία

Σε 1 λεπτό:

  • Sporanox = ιτρακοναζόλη (αντιμυκητιασικό) σε κάψουλες ή πόσιμο διάλυμα.
  • Η δοσολογία αλλάζει ανά ένδειξη (π.χ. νύχια/δέρμα/καντιντίαση) και συχνά διαφέρει μεταξύ καψουλών και διαλύματος.
  • Πριν/κατά τη θεραπεία, συζητήστε για ηπατικό έλεγχο (ALT/AST κ.ά.) και αλληλεπιδράσεις (πολλά φάρμακα).
  • Αποφεύγεται σε καρδιακή ανεπάρκεια/κοιλιακή δυσλειτουργία, ειδικά όταν δίνεται για ονυχομυκητίαση.
Περιεχόμενα
  1. Τι είναι το Sporanox & πότε χρησιμοποιείται
  2. Μορφές: κάψουλες vs πόσιμο διάλυμα (σημαντικές διαφορές)
  3. Δοσολογία ανά ένδειξη (πίνακας)
  4. Πώς λαμβάνεται σωστά (φαγητό, αντιόξινα, PPI)
  5. Έλεγχος πριν ξεκινήσει η θεραπεία
  6. Παρακολούθηση κατά τη διάρκεια (τι/πότε ελέγχουμε)
  7. Σημάδια κινδύνου: πότε διακόπτω & ζητώ άμεσα ιατρική εκτίμηση
  8. Αλληλεπιδράσεις: τι να δηλώσετε οπωσδήποτε
  9. Ειδικές ομάδες (ήπαρ, νεφρά, καρδιά, εγκυμοσύνη)
  10. Πρακτικός οδηγός “εργαστηριακό πλάνο” (πίνακας)
  11. Συμβουλές για καλύτερο αποτέλεσμα (ιδίως σε ονυχομυκητίαση)
  12. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
  13. Κλείστε Ραντεβού
  14. Βιβλιογραφία
  15. Σημείωμα ασφάλειας


1Τι είναι το Sporanox & πότε χρησιμοποιείται

Το Sporanox είναι
συστηματικό αντιμυκητιασικό φάρμακο της κατηγορίας των
τριαζολών.
Δρα αναστέλλοντας τη σύνθεση εργοστερόλης,
ουσιώδους συστατικού της κυτταρικής μεμβράνης των μυκήτων.

Χρησιμοποιείται για τη θεραπεία
επιλεγμένων μυκητιασικών λοιμώξεων,
κυρίως όταν η τοπική αγωγή δεν επαρκεί ή όταν απαιτείται
συστηματική θεραπεία,
πάντα κατόπιν ιατρικής αξιολόγησης.

  • Μυκητιάσεις του δέρματος (π.χ. δερματοφυτίες)
  • Ονυχομυκητίαση (μύκητες νυχιών)
  • Καντιντίαση (π.χ. στοματική ή άλλες εντοπίσεις, ανά περίπτωση)
Κρίσιμο:
Η ιτρακοναζόλη εμφανίζει
πολλές φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις
και ειδικές προειδοποιήσεις, κυρίως για τη
λειτουργία του ήπατος και την
καρδιακή λειτουργία.Πριν από την έναρξη της θεραπείας είναι απαραίτητη:

  • αναλυτική λήψη ιατρικού & φαρμακευτικού ιστορικού
    (συνταγογραφούμενα, OTC, συμπληρώματα),
  • και συχνά ένας βασικός εργαστηριακός έλεγχος,
    ιδιαίτερα όταν προβλέπεται θεραπεία μεγαλύτερης διάρκειας.


2Μορφές: κάψουλες vs πόσιμο διάλυμα (σημαντικές διαφορές)

Η ιτρακοναζόλη διατίθεται σε διαφορετικές
φαρμακοτεχνικές μορφές,
οι οποίες δεν είναι βιοϊσοδύναμες
και έχουν διαφορετικές οδηγίες λήψης.

  • Κάψουλες:
    Η απορρόφηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την
    οξύτητα του στομάχου.
    Για τον λόγο αυτό λαμβάνονται συνήθως
    μετά το φαγητό.
    Η συγχορήγηση αντιόξινων ή αναστολέων αντλίας πρωτονίων
    μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα.
  • Πόσιμο διάλυμα:
    Παρουσιάζει καλύτερη και πιο προβλέψιμη απορρόφηση
    και συχνά συνιστάται να λαμβάνεται
    νηστικός,
    ιδιαίτερα σε ορισμένες μορφές καντιντίασης.


3Δοσολογία ανά ένδειξη (πίνακας)

Η δοσολογία του Sporanox (ιτρακοναζόλη) εξαρτάται από
την εντόπιση της μυκητίασης,
τη βαρύτητα της λοίμωξης,
τη μορφή του φαρμάκου
και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.
Οι παρακάτω δόσεις είναι ενδεικτικές
και δεν υποκαθιστούν την ιατρική οδηγία.

Ενδεικτικά σχήματα:

  • Δερματοφυτίες δέρματος:
    100–200 mg ημερησίως για 2–4 εβδομάδες.
  • Καντιντίαση στόματος:
    συνήθως πόσιμο διάλυμα, 100 mg ημερησίως για 1–2 εβδομάδες.
  • Ονυχομυκητίαση:
    είτε συνεχής αγωγή (200 mg/ημ.)
    είτε διακεκομμένη αγωγή (pulse therapy),
    ανάλογα με την περίπτωση.
Σημαντικό:
Η δοσολογία και η διάρκεια θεραπείας πρέπει
πάντα να εξατομικεύονται.
Σε μακροχρόνια αγωγή απαιτείται
τακτική παρακολούθηση,
ιδίως της ηπατικής λειτουργίας.


4Πώς λαμβάνεται σωστά (φαγητό, αντιόξινα, PPI)

Η σωστή λήψη της ιτρακοναζόλης είναι καθοριστική για την
αποτελεσματικότητα της θεραπείας, καθώς η απορρόφησή της
επηρεάζεται έντονα από τη γαστρική οξύτητα και τη συγχορήγηση άλλων φαρμάκων.

  • Κάψουλες:
    Λαμβάνονται συνήθως μετά το φαγητό.
    Η μειωμένη οξύτητα του στομάχου μπορεί να περιορίσει την απορρόφηση
    και να μειώσει την αποτελεσματικότητα.
  • Αντιόξινα, PPIs ή H2-blockers:
    Μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη βιοδιαθεσιμότητα της ιτρακοναζόλης.
    Απαιτείται ενημέρωση του θεράποντος ιατρού,
    καθώς ενδέχεται να χρειαστούν χρονικές αποστάσεις,
    αλλαγή δοσολογικού σχήματος ή επιλογή άλλης μορφής.
  • Σταθερότητα λήψης:
    Σε συνεχές θεραπευτικό σχήμα, συνιστάται η λήψη
    την ίδια ώρα κάθε ημέρα,
    ώστε να διατηρούνται σταθερά επίπεδα του φαρμάκου στο αίμα.
Σημαντικό:
Η λανθασμένη λήψη μπορεί να οδηγήσει σε
μειωμένη θεραπευτική ανταπόκριση,
ακόμη και αν η δοσολογία είναι θεωρητικά σωστή.

 


5Έλεγχος πριν ξεκινήσει η θεραπεία

Πριν την έναρξη θεραπείας με Sporanox (ιτρακοναζόλη),
είναι απαραίτητη η συστηματική ιατρική αξιολόγηση,
καθώς το φάρμακο έχει
σημαντικές αλληλεπιδράσεις
και μεταβολίζεται κυρίως από το ήπαρ.

Ιατρικό & φαρμακευτικό ιστορικό

  • Αναφορά όλων των φαρμάκων
    (συνταγογραφούμενων, OTC, φυτικών, συμπληρωμάτων).
  • Ιστορικό ηπατικής νόσου,
    καρδιακής ανεπάρκειας
    ή άλλων χρόνιων παθήσεων.
  • Πιθανή κύηση
    ή προγραμματισμός εγκυμοσύνης.

Εργαστηριακός έλεγχος (όταν ενδείκνυται)

  • Ηπατική λειτουργία:
    AST (SGOT), ALT (SGPT),
    ALP, ολική & άμεση χολερυθρίνη.
    Για τον απαραίτητο εργαστηριακό έλεγχο
    πριν και κατά τη θεραπεία.
  • Βασικός αιματολογικός έλεγχος:
    ιδίως σε μακροχρόνια αγωγή
    ή σε ασθενείς με συνοδά νοσήματα.
Σημαντικό:
Ο έλεγχος πριν την έναρξη
δεν είναι τυπικός για όλους,
αλλά κρίνεται απαραίτητος
όταν προβλέπεται
παρατεταμένη θεραπεία
ή υπάρχουν παράγοντες κινδύνου.


6Παρακολούθηση κατά τη διάρκεια (τι/πότε ελέγχουμε)

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας με Sporanox (ιτρακοναζόλη),
η παρακολούθηση προσαρμόζεται στη
διάρκεια της αγωγής,
τη δόση
και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.
Στόχος είναι η έγκαιρη αναγνώριση ανεπιθύμητων ενεργειών
και η διασφάλιση της αποτελεσματικότητας.

Πότε απαιτείται επανέλεγχος

  • Σε θεραπεία διάρκειας > 2–4 εβδομάδων.
  • Όταν αυξάνεται η δόση
    ή τροποποιείται το δοσολογικό σχήμα.
  • Σε ασθενείς με ηπατική νόσο,
    καρδιακά προβλήματα ή πολυφαρμακία.

Τι ελέγχουμε συνήθως

  • Ηπατικά ένζυμα
    (AST, ALT ± ALP, χολερυθρίνη),
    ιδιαίτερα σε παρατεταμένη αγωγή.
  • Κλινική εκτίμηση για
    συμπτώματα δυσανεξίας
    ή αλληλεπιδράσεων.
Σημαντικό:
Ο εργαστηριακός έλεγχος
δεν είναι ίδιος για όλους.
Η συχνότητα και το εύρος του
καθορίζονται από τον θεράποντα ιατρό,
βάσει κινδύνου και διάρκειας θεραπείας.

Η στενή παρακολούθηση επιτρέπει
ασφαλή συνέχιση της αγωγής
και αποτρέπει σοβαρές επιπλοκές.


7Σημάδια κινδύνου: πότε διακόπτω & ζητώ άμεσα ιατρική εκτίμηση

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας με Sporanox (ιτρακοναζόλη),
ορισμένα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν
σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια
και απαιτούν άμεση διακοπή του φαρμάκου
και επικοινωνία με ιατρό.

Ύποπτα σημεία από το ήπαρ

  • έντονη κόπωση ή ανεξήγητη αδυναμία,
  • απώλεια όρεξης, ναυτία ή έμετοι που επιμένουν,
  • σκουρόχρωμα ούρα ή αποχρωματισμένα κόπρανα,
  • ίκτερος (κιτρίνισμα δέρματος ή ματιών),
  • πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς.

Καρδιακά συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοηθούν

  • δύσπνοια σε ηρεμία ή με μικρή κόπωση,
  • οίδημα στα κάτω άκρα ή στους αστραγάλους,
  • αιφνίδια αύξηση σωματικού βάρους,
  • αίσθημα παλμών ή λιποθυμικά επεισόδια.

Άλλες σοβαρές αντιδράσεις

  • εκτεταμένο εξάνθημα, κνησμός ή οίδημα προσώπου,
  • δυσκολία στην αναπνοή (ύποπτο αλλεργικής αντίδρασης),
  • έντονη ζάλη ή σύγχυση.
Τι να κάνω πρακτικά:
Αν εμφανιστεί οποιοδήποτε από τα παραπάνω,
διακόψτε το φάρμακο
και ζητήστε άμεση ιατρική εκτίμηση.
Μην επανεκκινείτε τη θεραπεία χωρίς οδηγία ιατρού.

Η έγκαιρη αναγνώριση των σημείων κινδύνου
μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο
σοβαρών επιπλοκών.


8Αλληλεπιδράσεις: τι να δηλώσετε οπωσδήποτε

Η ιτρακοναζόλη είναι ισχυρός αναστολέας του CYP3A4,
γεγονός που μπορεί να αυξήσει σημαντικά τα επίπεδα
άλλων φαρμάκων στο αίμα και να προκαλέσει
σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Για τον λόγο αυτό, η πλήρης δήλωση φαρμάκων είναι κρίσιμη.

Δηλώστε πάντα στον ιατρό

  • Καρδιαγγειακά φάρμακα:
    αντιαρρυθμικά, αναστολείς διαύλων ασβεστίου,
    ορισμένες στατίνες.
  • Αντιπηκτικά & αντιαιμοπεταλιακά:
    πιθανή αύξηση κινδύνου αιμορραγίας.
  • Κατασταλτικά του ΚΝΣ:
    βενζοδιαζεπίνες, οπιοειδή
    (κίνδυνος υπερκαταστολής).
  • Ανοσοκατασταλτικά:
    όπως κυκλοσπορίνη ή τακρόλιμους,
    που απαιτούν στενή παρακολούθηση επιπέδων.
  • Φυτικά & συμπληρώματα:
    π.χ. βαλσαμόχορτο (St. John’s wort),
    το οποίο μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα.

Φάρμακα που επηρεάζουν την απορρόφηση

  • Αντιόξινα, PPIs, H2-blockers:
    μειώνουν τη γαστρική οξύτητα και την απορρόφηση
    (ιδίως των καψουλών).
  • Ισχυροί επαγωγείς ενζύμων
    (π.χ. ριφαμπικίνη, καρβαμαζεπίνη, φαινυτοΐνη):
    μπορούν να μειώσουν δραστικά τα επίπεδα της ιτρακοναζόλης.
Σημαντικό:
Μην ξεκινάτε, διακόπτετε ή αλλάζετε
κανένα φάρμακο
χωρίς να ενημερώσετε τον θεράποντα ιατρό
όσο λαμβάνετε Sporanox.

Η σωστή διαχείριση των αλληλεπιδράσεων
είναι καθοριστική για την
ασφάλεια και την επιτυχία της θεραπείας.

 


9Ειδικές ομάδες (ήπαρ, νεφρά, καρδιά, εγκυμοσύνη)

Σε ορισμένες ομάδες ασθενών, η χορήγηση
Sporanox (ιτρακοναζόλη)
απαιτεί αυξημένη προσοχή
και εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση,
λόγω αυξημένου κινδύνου ανεπιθύμητων ενεργειών.

Ασθενείς με ηπατική νόσο

  • Η ιτρακοναζόλη μεταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ.
  • Σε ήπια–μέτρια ηπατική δυσλειτουργία
    απαιτείται στενή εργαστηριακή παρακολούθηση.
  • Σε σοβαρή ηπατική νόσο
    η χρήση συνήθως αποφεύγεται.

Ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία

  • Η νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει
    τη φαρμακοκινητική του φαρμάκου.
  • Απαιτείται προσεκτική εκτίμηση,
    ιδίως σε συνύπαρξη άλλων παραγόντων κινδύνου.

Καρδιακά νοσήματα

  • Η ιτρακοναζόλη μπορεί να έχει
    αρνητική ινότροπη δράση.
  • Αντενδείκνυται σε ασθενείς με
    συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια
    (ενεργή ή στο ιστορικό).

Εγκυμοσύνη & θηλασμός

  • Η χρήση κατά την εγκυμοσύνη
    δεν συνιστάται,
    εκτός αν το όφελος υπερτερεί σαφώς του κινδύνου.
  • Οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας
    πρέπει να χρησιμοποιούν
    αξιόπιστη αντισύλληψη
    κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία.
  • Κατά τον θηλασμό απαιτείται
    ιατρική αξιολόγηση πριν τη χορήγηση.
Σημαντικό:
Σε όλες τις ειδικές ομάδες,
η απόφαση για θεραπεία πρέπει να είναι
εξατομικευμένη
και να βασίζεται σε προσεκτική
εκτίμηση κινδύνου–οφέλους.


10Πρακτικός οδηγός “εργαστηριακό πλάνο” (πίνακας)

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει έναν
πρακτικό και εύχρηστο οδηγό
εργαστηριακής παρακολούθησης για ασθενείς
που λαμβάνουν Sporanox (ιτρακοναζόλη).
Το πλάνο προσαρμόζεται εξατομικευμένα
ανάλογα με τη διάρκεια και το προφίλ κινδύνου.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΧρόνοςΤι ελέγχουμεΣε ποιους ασθενείςΣχόλια
Πριν την έναρξηAST, ALT, ALP, χολερυθρίνηΜακροχρόνια αγωγή, ηπατική νόσοςΒασική τιμή αναφοράς
2–4 εβδομάδεςAST, ALTΠαρατεταμένη θεραπείαΔιακοπή αν αυξηθούν σημαντικά
Κατά συμπτώματαΠλήρης ηπατικός έλεγχοςΌλοι οι ασθενείςΆμεση ιατρική εκτίμηση
Υπενθύμιση:
Το εργαστηριακό πλάνο
δεν αντικαθιστά
την κλινική αξιολόγηση.
Οποιαδήποτε απόκλιση
απαιτεί ιατρική καθοδήγηση.


11Συμβουλές για καλύτερο αποτέλεσμα (ιδίως σε ονυχομυκητίαση)

Η αποτελεσματικότητα της θεραπείας με Sporanox (ιτρακοναζόλη)
εξαρτάται όχι μόνο από τη σωστή δοσολογία,
αλλά και από την καθημερινή συμμόρφωση.
Σε περιπτώσεις ονυχομυκητίασης,
η επιβεβαίωση του παθογόνου με καλλιέργεια νυχιών για μύκητες
μπορεί να βοηθήσει στη σωστή επιλογή και διάρκεια της θεραπείας.

Τήρηση δοσολογικού σχήματος: Μην διακόπτετε πρόωρα.

  • Χρόνος & υπομονή: Η ονυχομυκητίαση απαιτεί μήνες.
  • Υγιεινή: Στεγνά πόδια, κοντά νύχια.
  • Υποδήματα: Αναπνεύσιμα, αλλαγή κάλτσας καθημερινά.
Υπενθύμιση: Σε επίμονες περιπτώσεις απαιτείται επανεκτίμηση.


12Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Πόσο γρήγορα δρα το Sporanox;

Η ταχύτητα δράσης εξαρτάται από το είδος και την εντόπιση της μυκητίασης.
Στις δερματικές λοιμώξεις η βελτίωση μπορεί να φανεί μέσα σε
1–2 εβδομάδες.
Στην ονυχομυκητίαση, το ορατό αποτέλεσμα απαιτεί
μήνες, καθώς πρέπει να αναπτυχθεί νέο, υγιές νύχι.

Αν ξεχάσω μία δόση, τι πρέπει να κάνω;

Πάρτε τη δόση μόλις το θυμηθείτε.
Αν όμως πλησιάζει η ώρα της επόμενης,
παραλείψτε τη χαμένη.
Μην διπλασιάζετε ποτέ τη δόση.

Μπορώ να καταναλώσω αλκοόλ κατά τη διάρκεια της θεραπείας;

Η κατανάλωση αλκοόλ δεν συνιστάται.
Η ιτρακοναζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ και το αλκοόλ
αυξάνει τον κίνδυνο ηπατικής επιβάρυνσης
και ανεπιθύμητων ενεργειών.

Είναι απαραίτητος ο εργαστηριακός έλεγχος για όλους;

Όχι για όλους.
Ο εργαστηριακός έλεγχος είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε
μακροχρόνια θεραπεία,
σε ασθενείς με ηπατική νόσο,
καρδιακά προβλήματα ή πολυφαρμακία.

Μπορώ να πάρω Sporanox μαζί με άλλα φάρμακα;

Η ιτρακοναζόλη έχει πολλές φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις.
Είναι απαραίτητο να δηλώνονται
όλα τα φάρμακα,
συμπεριλαμβανομένων συμπληρωμάτων και φυτικών σκευασμάτων,
πριν την έναρξη της θεραπείας.

Είναι ασφαλές το Sporanox στην εγκυμοσύνη;

Η χρήση κατά την εγκυμοσύνη
δεν συνιστάται,
εκτός αν το αναμενόμενο όφελος υπερτερεί σαφώς του κινδύνου
και πάντα μετά από ιατρική απόφαση.

Πότε πρέπει να διακόψω άμεσα το φάρμακο;

Διακόψτε άμεσα και ζητήστε ιατρική εκτίμηση αν εμφανιστούν:
ίκτερος, σκουρόχρωμα ούρα,
έντονη κόπωση, ανορεξία,
δύσπνοια ή οίδημα.

Μπορεί να εμφανιστεί υποτροπή μετά τη θεραπεία;

Ναι, ιδίως αν δεν τηρηθεί η
πλήρης διάρκεια της θεραπείας
ή οι οδηγίες υγιεινής.
Σε επίμονες περιπτώσεις απαιτείται επανεκτίμηση.


13Κλείστε Ραντεβού


Κλείστε εύκολα εξέταση σχετική με παρακολούθηση θεραπείας
(ηπατικός έλεγχος κ.ά.) ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

 


14Βιβλιογραφία

Itraconazole: Drug Information.
UpToDate
https://www.uptodate.com
Clinical practice guidelines for the management of dermatophytosis.
Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology
https://onlinelibrary.wiley.com
Onychomycosis: Diagnosis and management.
New England Journal of Medicine
https://www.nejm.org
Sporanox (itraconazole) – Summary of Product Characteristics.
European Medicines Agency (EMA)
https://www.ema.europa.eu
Antifungal agents: Mechanisms of action and resistance.
Clinical Microbiology Reviews
https://journals.asm.org
Δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/


15Σημείωμα ασφάλειας

Το παρόν άρθρο παρέχεται αποκλειστικά για
ενημερωτικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς
και δεν αντικαθιστά
την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση,
διάγνωση ή θεραπεία.

Η χρήση του Sporanox (ιτρακοναζόλη)
πρέπει να γίνεται
μόνο κατόπιν ιατρικής οδηγίας,
με βάση το ατομικό ιστορικό,
τη συνοδό φαρμακευτική αγωγή
και τα αποτελέσματα του εργαστηριακού ελέγχου.

Σε περίπτωση εμφάνισης
ανεπιθύμητων ενεργειών,
επιδείνωσης συμπτωμάτων
ή αμφιβολίας σχετικά με τη θεραπεία,
απαιτείται άμεση επικοινωνία
με τον θεράποντα ιατρό.

CONTINUE READING
Χαλκός-εξέταση-αίματος-και-ούρων-1200x800.jpg
Παντελής Αναγνωστόπουλος
13/Oct/2025
Εξετάσεις Αίματος

Χαλκός στο αίμα και στα ούρα – Τι δείχνει η εξέταση, προετοιμασία και ερμηνεία

Κλείστε εύκολα εξέταση χαλκού ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Χαλκός: Εξέταση αίματος & ούρων – Φιλικός οδηγός ασθενών

Τι μετρά η εξέταση, πώς να προετοιμαστείτε, πότε ζητείται και πώς ερμηνεύονται τα ευρήματα.

1) Τι είναι ο χαλκός και γιατί μετριέται

Ο χαλκός είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο για ένζυμα που συμμετέχουν στην αιμοποίηση, τον εγκέφαλο, τα οστά, το δέρμα και το ανοσοποιητικό.
Στον αίμα μεταφέρεται κυρίως δεσμευμένος με τη σερουλοπλασμίνη.

Τι μετρά η εξέταση

  • Χαλκός ορού/πλάσματος: το σύνολο του χαλκού στο αίμα, επηρεασμένο από τη σερουλοπλασμίνη.
  • Σερουλοπλασμίνη: η κύρια πρωτεΐνη μεταφοράς χαλκού, αυξάνει σε κύηση και φλεγμονή.
  • Χαλκός ούρων 24ώρου: η απέκκριση από τα νεφρά· χρήσιμη για διάγνωση/παρακολούθηση.

Γιατί ζητείται

  • Διερεύνηση νόσου Wilson ή φορείας.
  • Έλλειψη χαλκού: αναιμία, λευκοπενία, νευρολογικά συμπτώματα, δυσαπορρόφηση/υποθρεψία.
  • Υπερφόρτωση χαλκού: ηπατική βλάβη, επαγγελματική/περιβαλλοντική έκθεση, υπερβολικά συμπληρώματα.
  • Παρακολούθηση θεραπείας με χηλικούς παράγοντες ή ψευδάργυρο.

Τι δεν δείχνει από μόνος του

Μια μεμονωμένη τιμή χαλκού δεν αρκεί για διάγνωση.
Η ερμηνεία γίνεται συνδυαστικά με σερουλοπλασμίνη, χαλκό ούρων 24ώρου και κλινική εικόνα (βλ. Ερμηνεία).

Θρεπτικές πηγές χαλκού: συκώτι, θαλασσινά, ξηροί καρποί, κακάο, όσπρια, δημητριακά ολικής.
Κύηση/οιστρογόνα: ανεβάζουν τη σερουλοπλασμίνη ⇒ υψηλότερος χαλκός ορού χωρίς παθολογία.

Σχετικές εξετάσεις

  • Σερουλοπλασμίνη και χαλκός ούρων 24ώρου για πλήρη αξιολόγηση.
  • Σε υποψία Wilson: έλεγχος ηπατικών ενζύμων, οφθαλμολογικός έλεγχος (Kayser–Fleischer), ενδεχομένως γενετικός έλεγχος.
Γρήγορο μήνυμα: Αν κάνετε συλλογή ούρων 24ώρου, τηρήστε σχολαστικά τις ώρες και τις οδηγίες φύλαξης για αξιόπιστο αποτέλεσμα.

2) Πότε ζητείται η εξέταση χαλκού

Η μέτρηση του χαλκού στο αίμα ή/και στα ούρα ζητείται από τον ιατρό όταν υπάρχει υποψία
διαταραχής του μεταβολισμού του χαλκού ή σε συγκεκριμένες παθολογικές καταστάσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση και την αποθήκευσή του.

Σκοπός εξέτασης: Εντοπισμός έλλειψης ή υπερφόρτωσης χαλκού και παρακολούθηση θεραπείας σε νοσήματα όπως η νόσος Wilson ή οι χρόνιες ηπατοπάθειες.

🔬 Κύριες ενδείξεις

  • Νόσος Wilson (κληρονομική συσσώρευση χαλκού στο ήπαρ και στον εγκέφαλο).
  • Ανεξήγητη ηπατική νόσος ή αύξηση ηπατικών ενζύμων χωρίς προφανή αιτία.
  • Νευρολογικά συμπτώματα σε νέους ασθενείς: τρόμος, δυσαρθρία, ψυχιατρικές μεταβολές.
  • Αναιμία ή λευκοπενία που δεν εξηγείται από άλλες αιτίες (πιθανή έλλειψη χαλκού).
  • Δυσαπορρόφηση ή υποθρεψία (π.χ. νόσος Crohn, κοιλιοκάκη, παρεντερική διατροφή).
  • Παρακολούθηση θεραπείας με χηλικούς παράγοντες (D-πενικιλλαμίνη, τριεντίνη, ψευδάργυρο).
  • Έκθεση σε χαλκό από περιβάλλον ή επαγγελματικές δραστηριότητες (σωληνώσεις, εργοστάσια).
  • Έλεγχος κατά την κύηση σε γυναίκες με ιστορικό ηπατοπάθειας ή μεταβολικών νοσημάτων.

⚕️ Συμπτώματα που οδηγούν σε έλεγχο

  • Χρόνια κόπωση, ναυτία, ηπατομεγαλία, κιτρινωπό δέρμα (ίκτερος).
  • Διαταραχές ομιλίας ή κίνησης, τρόμος, αστάθεια βάδισης.
  • Αλλαγές συμπεριφοράς, ευερεθιστότητα, κατάθλιψη.
  • Μειωμένος αιματοκρίτης, αναιμία ή λευκοπενία χωρίς άλλη εξήγηση.
Πρακτική σύσταση: Σε ασθενείς με υποψία νόσου Wilson ο έλεγχος πρέπει να περιλαμβάνει
χαλκό ορού, χαλκό ούρων 24ώρου και σερουλοπλασμίνη ταυτόχρονα.

🧩 Διαγνωστική αξία

Η εξέταση χαλκού δεν αποτελεί από μόνη της διαγνωστικό τεστ, αλλά εντάσσεται σε συνδυαστικό έλεγχο με άλλες βιοχημικές και κλινικές παραμέτρους.
Η σωστή αξιολόγηση γίνεται πάντα από ιατρό με εμπειρία σε ηπατικά ή μεταβολικά νοσήματα.

3) Είδη εξετάσεων χαλκού

3.1 Χαλκός ορού/πλάσματος

Συνολικός χαλκός στο αίμα. Επηρεάζεται από τα επίπεδα σερουλοπλασμίνης (κύρια πρωτεΐνη μεταφοράς).

3.2 Σερουλοπλασμίνη

Ηπατική γλυκοπρωτεΐνη. Συμπεριφέρεται ως οξείας φάσης. Χαμηλή σε νόσο Wilson και σε σοβαρή ηπατική ανεπάρκεια.

3.3 Χαλκός ούρων 24ώρου

Αντικατοπτρίζει την αποβολή χαλκού. Αυξημένος σε νόσο Wilson και σε χηλική θεραπεία.

3.4 Υπολογισμός “μη συνδεδεμένου” (μη-σερουλοπλασμινικού) χαλκού

Παράγωγο υπολογισμού με βάση χαλκό ορού και σερουλοπλασμίνη. Χρήσιμο σε εξειδικευμένα κέντρα.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.
ΕξέτασηΤι δείχνειΣυνήθη δείγματαΣχόλιο
Χαλκός ορούΣυνολικό χαλκό στο αίμαΟρός/πλάσμαΕπηρεάζεται από σερουλοπλασμίνη και οξείας φάσης
ΣερουλοπλασμίνηΠρωτεΐνη μεταφοράς χαλκούΟρόςΧαμηλή σε Wilson, υψηλή στην κύηση/οξεία φάση
Χαλκός ούρων 24ώρουΝεφρική αποβολή χαλκούΟύρα 24ώρου με ογκομέτρησηΑυξημένος σε Wilson και σε χηλική αγωγή

4) Προετοιμασία & δειγματοληψία

Η σωστή προετοιμασία είναι καθοριστική για αξιόπιστα αποτελέσματα, ειδικά όταν γίνεται
συλλογή ούρων 24ώρου ή ταυτόχρονος έλεγχος σερουλοπλασμίνης.

Γενικός κανόνας: Ο χαλκός δεν απαιτεί νηστεία, αλλά χρειάζεται προσοχή στη συλλογή και αποθήκευση δειγμάτων, ώστε να μην υπάρξει μεταλλική επιμόλυνση.

🩸 Προετοιμασία για αιμοληψία (χαλκός ορού/σερουλοπλασμίνη)

  • Η λήψη μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα, ιδανικά πρωινές ώρες.
  • Δεν απαιτείται νηστεία, εκτός αν συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις (π.χ. σάκχαρο, σίδηρο).
  • Αποφύγετε τη λήψη πολυβιταμινών ή συμπληρωμάτων χαλκού/ψευδαργύρου 24 ώρες πριν, εκτός αν δοθούν άλλες οδηγίες.
  • Ενημερώστε τον ιατρό αν λαμβάνετε οιστρογόνα ή αντισυλληπτικά, καθώς αυξάνουν τον χαλκό ορού.
  • Το δείγμα λαμβάνεται σε σωληνάριο χωρίς πρόσθετα (ορός) ή με ηπαρίνη (πλάσμα).

💧 Προετοιμασία για συλλογή ούρων 24ώρου (χαλκός ούρων)

  1. Το πρωί της πρώτης ημέρας αδειάστε την κύστη και μην κρατήσετε αυτά τα ούρα.
  2. Από εκείνη τη στιγμή συλλέξτε όλα τα ούρα μέχρι την ίδια ώρα την επόμενη ημέρα.
  3. Χρησιμοποιήστε καθαρό πλαστικό δοχείο χωρίς μεταλλικά μέρη (όχι μεταλλικά καπάκια).
  4. Φυλάξτε το δοχείο στο ψυγείο ή σε δροσερό μέρος κατά τη διάρκεια της συλλογής.
  5. Καταγράψτε ώρα έναρξης και λήξης στη φόρμα του εργαστηρίου.
Πρακτική συμβουλή: Αν υπάρχει ταυτόχρονος έλεγχος άλλων ιχνοστοιχείων (π.χ. ψευδάργυρος),
μην χρησιμοποιείτε μεταλλικά σκεύη ή δοχεία με ίχνη σκουριάς ή χαλκού.

⚠️ Παράγοντες που μπορεί να αλλοιώσουν το δείγμα

  • Χρήση μεταλλικού δοχείου ή καπακιού → ψευδώς αυξημένες τιμές.
  • Ελλιπής συλλογή 24ώρου → ψευδώς χαμηλές τιμές.
  • Μη σωστή ψύξη του δείγματος → αλλοίωση συγκέντρωσης χαλκού.
  • Καθυστέρηση αποστολής στο εργαστήριο χωρίς ψύξη.
Τελική οδηγία: Συζητήστε με το εργαστήριο πριν τη συλλογή.
Αν υπάρχει δυσκολία ή αμφιβολία για τη διαδικασία, μπορείτε να ζητήσετε
να κανονίσετε ραντεβού ώστε να λάβετε αναλυτικές οδηγίες.

5) Ερμηνεία αποτελεσμάτων (βασικές αρχές)

Τα όρια αναφοράς διαφέρουν ανά εργαστήριο και μέθοδο. Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με το ιστορικό και άλλες εξετάσεις.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.
ΠαράμετροςΣυνήθη ευρήματαΠιθανή ερμηνεία
Χαλκός ορού ↓ & Σερουλοπλασμίνη ↓Ουρ. χαλκός ↑Υποψία νόσου Wilson (επιβεβαίωση με επιπλέον έλεγχο)
Χαλκός ορού ↑ &/ή Σερουλοπλασμίνη ↑Κύηση, οξεία φάση, οιστρογόναΦυσιολογική/παροδική αύξηση ή φαρμακευτική επίδραση
Ουρικός χαλκός 24ώρου ↑↑>250 μg/24h σε ενήλικες* (ενδεικτικά)Υπερβολική αποβολή: Wilson ή χηλική αγωγή

*Τα αριθμητικά όρια είναι ενδεικτικά· ακολουθήστε τα δικά μας/του εργαστηρίου σας reference ranges.

6) Παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσμα

Οι τιμές του χαλκού μπορούν να μεταβληθούν από φυσιολογικές καταστάσεις, φάρμακα ή σφάλματα συλλογής δειγμάτων.
Η σωστή αξιολόγηση προϋποθέτει γνώση των παρακάτω παραγόντων:

Γενική αρχή: Ο χαλκός ορού συνήθως αντικατοπτρίζει τη συγκέντρωση της πρωτεΐνης σερουλοπλασμίνης.
Οποιαδήποτε κατάσταση που την αυξάνει ή τη μειώνει επηρεάζει άμεσα και τον μετρούμενο χαλκό.

📈 Παράγοντες που αυξάνουν τα επίπεδα χαλκού

  • Κύηση: φυσιολογική αύξηση της σερουλοπλασμίνης έως και 2 φορές.
  • Οιστρογόνα / αντισυλληπτικά: προκαλούν παρόμοια αύξηση λόγω επαγωγής ηπατικής σύνθεσης.
  • Φλεγμονή ή λοίμωξη: ο χαλκός είναι οξείας φάσης δείκτης, ανεβαίνει προσωρινά.
  • Καρκινώματα ή χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα: μπορεί να αυξήσουν σημαντικά τη σερουλοπλασμίνη.

📉 Παράγοντες που μειώνουν τα επίπεδα χαλκού

  • Νόσος Wilson: χαμηλός χαλκός ορού και σερουλοπλασμίνη, με αυξημένο χαλκό ούρων.
  • Δυσαπορρόφηση / υποθρεψία: μειωμένη πρόσληψη ή απορρόφηση χαλκού (π.χ. κοιλιοκάκη, Crohn).
  • Θεραπεία με ψευδάργυρο ή χηλικούς παράγοντες: ανταγωνισμός στην απορρόφηση και αυξημένη αποβολή.
  • Νεφρωσικό σύνδρομο: απώλεια σερουλοπλασμίνης από τα ούρα.

⚗️ Προ-αναλυτικοί παράγοντες (τεχνικά σφάλματα)

  • Χρήση μεταλλικού σωλήνα ή καπακιού → ψευδώς αυξημένες τιμές.
  • Ατελής συλλογή ούρων 24ώρου → ψευδώς χαμηλές τιμές.
  • Μόλυνση δείγματος από απορρυπαντικά ή σκουριά.
  • Παρατεταμένη αποθήκευση χωρίς ψύξη ή καθυστέρηση ανάλυσης.

💊 Φάρμακα που επηρεάζουν τον χαλκό

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.
Κατηγορία φαρμάκουΕπίδρασηΣχόλιο
Οιστρογόνα / αντισυλληπτικάΑύξηση χαλκού ορούΛόγω επαγωγής σύνθεσης σερουλοπλασμίνης
ΨευδάργυροςΜείωση χαλκούΑνταγωνισμός απορρόφησης στο έντερο
Πενικιλλαμίνη / τριεντίνηΜείωση χαλκούΧηλικοί παράγοντες – αυξημένη αποβολή στα ούρα
ΚορτικοστεροειδήΜείωσηΑναστολή σύνθεσης πρωτεϊνών οξείας φάσης

*Αναφέρετε πάντα στο εργαστήριο κάθε φαρμακευτική αγωγή ή συμπλήρωμα πριν από τη λήψη δείγματος.

Συνοψίζοντας: Ο χαλκός είναι δείκτης που επηρεάζεται από φυσιολογικές, φαρμακευτικές και τεχνικές παραμέτρους.
Η σωστή αξιολόγηση απαιτεί συνεργασία ιατρού–εργαστηρίου για ακριβή και ασφαλή ερμηνεία.

7) Συχνά κλινικά σενάρια

  • Νόσος Wilson: χαμηλή σερουλοπλασμίνη, χαμηλός χαλκός ορού, υψηλός χαλκός ούρων· απαιτείται εξειδικευμένος έλεγχος.
  • Χολόσταση/ηπατίτιδα: συχνά αυξημένος χαλκός ορού.
  • Έλλειψη χαλκού: αναιμία, λευκοπενία, νευρολογικά· χαμηλός χαλκός/σερουλοπλασμίνη.
  • Συμπληρώματα/οιστρογόνα: ψευδώς αυξημένος χαλκός ορού.

8) Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση χαλκού;

Όχι απαραίτητα. Ο χαλκός δεν επηρεάζεται σημαντικά από τη λήψη τροφής. Αν όμως πρόκειται να γίνουν και άλλες εξετάσεις (π.χ. σίδηρος, ζάχαρο, λιπίδια), καλό είναι να τηρηθεί νηστεία 8–12 ωρών. Ακολουθήστε πάντα τις οδηγίες του ιατρού ή του εργαστηρίου.

Πρέπει να διακόψω φάρμακα ή συμπληρώματα;

Ενημερώστε το εργαστήριο και τον ιατρό σας για οποιοδήποτε φάρμακο ή συμπλήρωμα.
Οιστρογόνα, αντισυλληπτικά, πολυβιταμίνες, συμπληρώματα χαλκού ή ψευδαργύρου και χηλικοί παράγοντες μπορούν να αλλοιώσουν τις τιμές.
Μην τα διακόψετε χωρίς ιατρική οδηγία.

Πώς γίνεται η συλλογή ούρων 24ώρου για χαλκό;

Το πρωί αδειάζετε την κύστη και δεν κρατάτε τα πρώτα ούρα.
Από εκείνη τη στιγμή και για 24 ώρες, συλλέγετε όλα τα ούρα σε καθαρό πλαστικό δοχείο (χωρίς μεταλλικά μέρη),
συμπεριλαμβανομένων των τελευταίων ούρων την ίδια ώρα της επόμενης ημέρας.
Φυλάσσετε το δοχείο στο ψυγείο ή όπως σας καθοδηγήσει το εργαστήριο.
Αναφέρετε ακριβώς την ώρα έναρξης και λήξης της συλλογής.

Τι δείχνει ο χαλκός στο αίμα σε συνδυασμό με τη σερουλοπλασμίνη;

Ο χαλκός στο αίμα κυκλοφορεί κυρίως δεσμευμένος με τη σερουλοπλασμίνη.
Επομένως, η ταυτόχρονη μέτρηση βοηθά στην εκτίμηση αν υπάρχει πραγματική διαταραχή του μεταβολισμού ή απλώς φαινόμενο οξείας φάσης (π.χ. φλεγμονή, κύηση).
Χαμηλός χαλκός και χαμηλή σερουλοπλασμίνη θέτουν υποψία νόσου Wilson ή σοβαρής ηπατικής βλάβης.

Πότε υποψιαζόμαστε τη νόσο Wilson;

Όταν συνυπάρχουν:

  • Χαλκός ορού ↓ και σερουλοπλασμίνη ↓
  • Χαλκός ούρων 24ώρου ↑
  • Ηπατική ή νευρολογική συμπτωματολογία

Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με ειδικές εξετάσεις (γενετικός έλεγχος, βιοψία ήπατος, οφθαλμολογική εκτίμηση για δακτύλιο Kayser–Fleischer).

Πότε μπορεί να είναι ψευδώς αυξημένος ο χαλκός;

Κατά την κύηση, τη λήψη οιστρογόνων, αντισυλληπτικών ή σε φλεγμονώδεις καταστάσεις,
η σερουλοπλασμίνη αυξάνεται, ανεβάζοντας και τον χαλκό ορού.
Αυτές οι αυξήσεις είναι φυσιολογικές και δεν σχετίζονται με υπερφόρτωση χαλκού.

Πόσος χρόνος χρειάζεται για να βγουν τα αποτελέσματα;

Συνήθως εντός 1–3 εργάσιμων ημερών για τον χαλκό ορού και τη σερουλοπλασμίνη.
Ο χαλκός ούρων 24ώρου μπορεί να χρειαστεί έως 4 εργάσιμες ανάλογα με τη ροή του εργαστηρίου.

Τι σημαίνει αν τα αποτελέσματα είναι εκτός ορίων;

Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται από ιατρό, καθώς οι τιμές επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες.
Η απομόνωση ενός χαμηλού ή υψηλού χαλκού δεν επιτρέπει διάγνωση χωρίς συσχέτιση με σερουλοπλασμίνη, ούρα 24ώρου, ηπατικά ένζυμα και κλινική εικόνα.

Πώς μπορώ να προλάβω έλλειψη ή υπερφόρτωση χαλκού;

Η ισορροπημένη διατροφή επαρκεί: ο χαλκός υπάρχει σε συκώτι, ξηρούς καρπούς, θαλασσινά και δημητριακά.
Αποφύγετε τη μακροχρόνια λήψη συμπληρωμάτων χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Αν έχετε ηπατική νόσο ή μεταβολική διαταραχή, συμβουλευτείτε ειδικό ηπατολόγο ή παθολόγο.

Ποια είναι η διαφορά χαλκού ορού και χαλκού ούρων;

Ο χαλκός ορού δείχνει την ποσότητα που κυκλοφορεί στο αίμα, ενώ ο χαλκός ούρων αποτυπώνει την απέκκριση από τα νεφρά.
Ο συνδυασμός τους είναι κρίσιμος για τη διάγνωση διαταραχών όπως η νόσος Wilson ή η έλλειψη χαλκού.

9) Προγραμματίστε την εξέταση

Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση χαλκού ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

10) Βιβλιογραφία & Πηγές

  • 1. Roberts EA, Schilsky ML.
    Diagnosis and treatment of Wilson disease: an update.
    Hepatology. 2008;47(6):2089–2111.
    PubMed
  • 2. European Association for the Study of the Liver (EASL).
    EASL Clinical Practice Guidelines: Wilson’s disease.
    J Hepatol. 2012;56(3):671–685.
    EASL
  • 3. Lab Tests Online.
    Copper and Ceruloplasmin Tests.
    labtestsonline.org
  • 4. Melmed S, Auchus RJ, Goldfine AB, Koenig RJ, Rosen CJ.
    Williams Textbook of Endocrinology. 15η Έκδοση. Elsevier; 2024. Κεφάλαιο: Trace Elements.
  • 5. Ελληνική Εταιρεία Μελέτης Ήπατος (ΕΕΜΗ).
    Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου Wilson. Αθήνα, 2023.
    eemh.gr
  • 6. Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ).
    Διαταραχές μεταβολισμού ιχνοστοιχείων – ενημερωτικό υλικό για επαγγελματίες υγείας.
    eody.gov.gr
  • 7. Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών (ΙΣΑ).
    Κατευθυντήριες οδηγίες για βασικό εργαστηριακό έλεγχο ιχνοστοιχείων. 2022.
    isathens.gr
  • 8. Πανεπιστήμιο Πατρών – Τμήμα Ιατρικής.
    Εργαστηριακή Διάγνωση Μεταβολικών Νοσημάτων – Διαλέξεις 2023–2024.
    med.upatras.gr
  • 9. Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας (ΕΣΔΥ).
    Μικροθρεπτικά συστατικά και δημόσια υγεία: ιχνοστοιχεία χαλκός και ψευδάργυρος. 2021.
    esdy.edu.gr
CONTINUE READING

Το Εργαστήριό μας

Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.

Social Networks

Facebook
Twitter

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

Επικοινωνία

22310 66841
6972 860905
Έσλιν 19, Λαμία 35100
©2025 Παντελής Αναγνωστόπουλος. All rights reserved.

©2023 Παντελής Αναγνωστόπουλος. All rights reserved.

Μικροβιολογικό Λαμία
Powered by  GDPR Cookie Compliance
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.