Ηπατίτιδα C: Συμπτώματα, Διάγνωση, Θεραπεία & Πλήρης Ιατρικός Οδηγός
Τελευταία ενημέρωση:
Η ηπατίτιδα C είναι ιογενής λοίμωξη του ήπατος που συχνά εξελίσσεται σιωπηλά.
Σήμερα θεραπεύεται σε >95% των περιπτώσεων με σύγχρονα αντιιικά φάρμακα.
1
Τι είναι η Ηπατίτιδα C
Η ηπατίτιδα C είναι ιογενής λοίμωξη του ήπατος που προκαλείται από τον
HCV (Hepatitis C Virus). Στις περισσότερες περιπτώσεις εξελίσσεται
σιωπηλά, χωρίς εμφανή συμπτώματα, και μπορεί να παραμείνει αδιάγνωστη για χρόνια.
Όταν δεν αντιμετωπιστεί, η χρόνια λοίμωξη οδηγεί σταδιακά σε
ίνωση, κίρρωση και αυξημένο κίνδυνο
ηπατοκυτταρικού καρκινώματος.
Σήμερα, χάρη στα σύγχρονα αντιιικά φάρμακα, η ηπατίτιδα C θεωρείται
πλήρως θεραπεύσιμη σε ποσοστό άνω του 95%,
εφόσον διαγνωστεί έγκαιρα και αντιμετωπιστεί σωστά.
Η ηπατίτιδα C είναι χρόνια νόσος μόνο όταν μείνει χωρίς θεραπεία — με έγκαιρη διάγνωση μπορεί να ιαθεί πλήρως.
2
Πώς προσβάλλει το ήπαρ
Ο HCV εισέρχεται στα ηπατοκύτταρα και πολλαπλασιάζεται στο εσωτερικό τους.
Η άμεση κυτταρική βλάβη από τον ίδιο τον ιό είναι σχετικά περιορισμένη·
το κύριο πρόβλημα είναι η χρόνια ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού.
Η παρατεταμένη φλεγμονή οδηγεί σε σταδιακή αντικατάσταση φυσιολογικού ηπατικού ιστού
με ινώδη ιστό. Με την πάροδο των ετών, αυτή η διαδικασία μπορεί να εξελιχθεί σε
κίρρωση, με απώλεια λειτουργικών ηπατοκυττάρων και διαταραχή βασικών
μεταβολικών διεργασιών.
Σε προχωρημένα στάδια αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος
ηπατικής ανεπάρκειας και
ηπατοκυτταρικού καρκινώματος,
ιδιαίτερα όταν η λοίμωξη παραμένει χωρίς θεραπεία για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Πολλοί ασθενείς θεωρούν ότι «αφού δεν πονάω, δεν υπάρχει πρόβλημα».
Στην ηπατίτιδα C, η σοβαρή βλάβη μπορεί να εξελίσσεται χωρίς συμπτώματα.
3
Γονότυποι HCV
Ο ιός της ηπατίτιδας C εμφανίζεται σε 6 κύριους γονότυπους (1–6), με επιμέρους υποτύπους
(π.χ. 1a, 1b). Ο γονότυπος 1 είναι ο συχνότερος στην Ευρώπη και στην Ελλάδα,
ενώ ο γονότυπος 3 έχει συσχετιστεί με
ταχύτερη εξέλιξη ίνωσης και αυξημένο μεταβολικό φορτίο στο ήπαρ.
Στο παρελθόν, η γνώση του γονοτύπου καθόριζε αυστηρά τη θεραπευτική επιλογή.
Σήμερα, τα περισσότερα σύγχρονα αντιιικά σχήματα είναι
παν-γονoτυπικά, δηλαδή καλύπτουν όλους τους γονότυπους
με υψηλά ποσοστά ίασης.
Παρόλα αυτά, ο γονότυπος εξακολουθεί να λαμβάνεται υπόψη
σε ειδικές περιπτώσεις (προχωρημένη κίρρωση, προηγούμενη αποτυχία θεραπείας,
συννοσηρότητες).
Ο γονότυπος δεν αλλάζει την πιθανότητα ίασης, αλλά μπορεί να επηρεάσει τη διάρκεια και το σχήμα της θεραπείας σε σύνθετα περιστατικά.
4
Επιδημιολογία
Παγκοσμίως, περισσότερα από 58 εκατομμύρια άτομα ζουν με χρόνια λοίμωξη από HCV,
ενώ κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 1,5 εκατομμύριο νέες λοιμώξεις.
Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι υπάρχουν περίπου 70.000–80.000 άτομα με ηπατίτιδα C,
με σημαντικό ποσοστό να παραμένει αδιάγνωστο,
κυρίως λόγω της ασυμπτωματικής πορείας της νόσου.
Η χώρα συμμετέχει στο εθνικό πρόγραμμα εξάλειψης της ηπατίτιδας C έως το 2030,
με δωρεάν πρόσβαση στα σύγχρονα αντιιικά φάρμακα μέσω του δημόσιου συστήματος υγείας.
Η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει πλήρη ίαση πριν εμφανιστεί μη αναστρέψιμη ηπατική βλάβη.
5
Τρόποι μετάδοσης
Η λοίμωξη από HCV μεταδίδεται σχεδόν αποκλειστικά μέσω επαφής με μολυσμένο αίμα.
Η σεξουαλική και η κάθετη μετάδοση είναι δυνατές, αλλά σαφώς λιγότερο συχνές.
Οι συχνότερες οδοί περιλαμβάνουν:
- Χρήση κοινών βελονών ή συρίγγων (ενδοφλέβια χρήση ουσιών)
- Μεταγγίσεις αίματος ή παραγώγων πριν το 1992
- Μη ασφαλή tattoo / piercing
- Κοινή χρήση ξυραφιών ή οδοντόβουρτσας
- Επαγγελματική έκθεση (υγειονομικό προσωπικό)
- Σπάνια: κάθετη μετάδοση από μητέρα σε παιδί
Αντίθετα, ο HCV δεν μεταδίδεται με αγκαλιά, χειραψία, φιλί, κοινό φαγητό,
νερό ή αέρα.
Η καθημερινή κοινωνική επαφή δεν μεταδίδει την ηπατίτιδα C — απαιτείται επαφή με αίμα.
6
Συμπτώματα
Στην πλειονότητα των ατόμων, η λοίμωξη είναι ασυμπτωματική,
ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια — γι’ αυτό και συχνά διαγιγνώσκεται καθυστερημένα.
Όταν εμφανιστούν συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Χρόνια κόπωση
- Ναυτία ή ανορεξία
- Δυσφορία ή βάρος στο δεξί υποχόνδριο
- Μυαλγίες ή αρθραλγίες
- Διαταραχές ύπνου ή συγκέντρωσης
- Δερματικές εκδηλώσεις (σπανιότερα)
Ο ίκτερος εμφανίζεται κυρίως σε προχωρημένα ή οξέα στάδια και δεν αποτελεί πρώιμο σημείο.
Η απουσία συμπτωμάτων δεν σημαίνει απουσία βλάβης — η χρόνια λοίμωξη μπορεί να εξελίσσεται σιωπηλά για χρόνια.
7
Οξεία vs Χρόνια λοίμωξη
Η λοίμωξη χαρακτηρίζεται ως οξεία τους πρώτους
6 μήνες μετά τη μόλυνση· όταν ο ιός παραμένει πέραν αυτού του διαστήματος,
θεωρείται χρόνια ηπατίτιδα C.
Κατά την οξεία φάση, περίπου 15–25% των ατόμων καταφέρνουν να
εκκαθαρίσουν αυτόματα τον ιό χωρίς θεραπεία.
Στο υπόλοιπο 75–85%, η λοίμωξη εγκαθίσταται και εξελίσσεται σε χρόνια μορφή.
Η χρόνια μορφή είναι υπεύθυνη για τη σταδιακή ανάπτυξη
ίνωσης, κίρρωσης και αυξημένο κίνδυνο
ηπατοκυτταρικού καρκινώματος,
ιδιαίτερα όταν παραμένει χωρίς θεραπεία επί χρόνια.
Ακόμη και χωρίς συμπτώματα, η χρόνια ηπατίτιδα C μπορεί να προκαλεί προοδευτική ηπατική βλάβη — η έγκαιρη θεραπεία προλαμβάνει κίρρωση και καρκίνο.
8
Εξετάσεις & Διάγνωση
Η διάγνωση της ηπατίτιδας C ακολουθεί τρία διαδοχικά στάδια:
screening, μοριακή επιβεβαίωση και εκτίμηση της ηπατικής κατάστασης.
1. Anti-HCV (αντισώματα):
Αποτελεί την εξέταση ανίχνευσης και δείχνει αν υπάρχει προηγούμενη ή πρόσφατη έκθεση στον ιό.
2. HCV RNA (PCR):
Επιβεβαιώνει την ενεργό λοίμωξη και μετρά το
ιικό φορτίο, απαραίτητο για την έναρξη θεραπείας
και για την τεκμηρίωση της ίασης.
3. Συμπληρωματικός εργαστηριακός έλεγχος:
- Τρανσαμινάσες (ALT, AST)
- Δείκτες ηπατικής λειτουργίας (χολερυθρίνη, INR, αλβουμίνη)
- Προσδιορισμός γονοτύπου (όπου απαιτείται)
Στο εργαστήριό μας πραγματοποιείται ο πλήρης εργαστηριακός έλεγχος
και ακολουθεί ιατρική ερμηνεία των αποτελεσμάτων,
ώστε ο ασθενής να γνωρίζει με σαφήνεια αν υπάρχει ενεργή λοίμωξη
και ποια είναι τα επόμενα βήματα.
Θετικά anti-HCV δεν σημαίνουν πάντα ενεργή λοίμωξη — μόνο το HCV RNA επιβεβαιώνει ότι ο ιός είναι παρών.
9
Αξιολόγηση βλάβης ήπατος
Μετά την επιβεβαίωση της ενεργού λοίμωξης, ακολουθεί η
σταδιοποίηση της ηπατικής βλάβης, δηλαδή η εκτίμηση του βαθμού
ίνωσης και της συνολικής λειτουργικής κατάστασης του ήπατος.
- Ελαστογραφία ήπατος (FibroScan) για αντικειμενική μέτρηση σκληρότητας/ίνωσης
- Υπερηχογράφημα ήπατος για μορφολογικές αλλοιώσεις και σημεία κίρρωσης
- Εργαστηριακοί δείκτες (AST, ALT, αιμοπετάλια, INR)
Σε ειδικές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται υπολογιστικοί δείκτες
(π.χ. FIB-4) ή περαιτέρω απεικόνιση.
Η σωστή σταδιοποίηση καθορίζει τη διάρκεια της θεραπείας
και το πλάνο παρακολούθησης.
Στο εργαστήριό μας, τα εργαστηριακά ευρήματα ερμηνεύονται ιατρικά
ώστε ο ασθενής να γνωρίζει με σαφήνεια αν υπάρχει ίνωση
και ποια είναι η πραγματική κατάσταση του ήπατος.
Φυσιολογικές τρανσαμινάσες δεν αποκλείουν προχωρημένη ίνωση — η ελαστογραφία δίνει την πραγματική εικόνα.
10
Θεραπεία με σύγχρονα αντιιικά
Η θεραπεία βασίζεται πλέον στα DAAs (Direct Acting Antivirals),
τα οποία επιτυγχάνουν ποσοστά ίασης άνω του 95%
μέσα σε 8–12 εβδομάδες στη συντριπτική πλειονότητα των ασθενών.
Τα συχνότερα παν-γονoτυπικά σχήματα περιλαμβάνουν:
- Sofosbuvir / Velpatasvir
- Glecaprevir / Pibrentasvir
Η επιλογή σχήματος και διάρκειας εξατομικεύεται με βάση τον βαθμό ίνωσης,
τυχόν προηγούμενη θεραπεία, συννοσηρότητες και συγχορηγούμενα φάρμακα.
Οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως ήπιες
(κόπωση, κεφαλαλγία, ναυτία) και σπάνια απαιτούν διακοπή θεραπείας.
Η σωστή συμμόρφωση είναι κρίσιμη για την επίτευξη ίασης.
Με τη σημερινή θεραπεία, η ηπατίτιδα C αντιμετωπίζεται όπως μια σύντομη αγωγή — όχι ως χρόνια ανίατη νόσος.
11
Πότε θεωρείται ιαθείς
Η ίαση ορίζεται ως Sustained Virologic Response (SVR),
δηλαδή όταν το HCV RNA παραμένει μη ανιχνεύσιμο
12 εβδομάδες μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας.
Η επίτευξη SVR ισοδυναμεί με οριστική εκρίζωση του ιού
και συνοδεύεται από σταδιακή βελτίωση της ηπατικής λειτουργίας
και σημαντική μείωση του κινδύνου κίρρωσης και καρκίνου.
Ωστόσο, η ίαση δεν προσφέρει μόνιμη ανοσία —
σε περίπτωση νέας έκθεσης μπορεί να συμβεί επαναμόλυνση.
Αρνητικό HCV RNA στις 12 εβδομάδες σημαίνει πλήρη ίαση — όχι απλώς ύφεση.
12
Παρακολούθηση μετά τη θεραπεία
Μετά την επίτευξη ίασης (SVR), το πλάνο παρακολούθησης εξαρτάται από
το αν υπάρχει ή όχι προϋπάρχουσα κίρρωση.
Σε άτομα χωρίς κίρρωση, συνήθως αρκεί περιοδικός εργαστηριακός έλεγχος
και κλινική παρακολούθηση, καθώς ο κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών είναι πολύ χαμηλός.
Σε άτομα με κίρρωση, απαιτείται δια βίου παρακολούθηση με:
- Υπερηχογράφημα ήπατος κάθε 6–12 μήνες
- Περιοδικό έλεγχο ηπατικής λειτουργίας
- Αποφυγή αλκοόλ και ηπατοτοξικών ουσιών
Ο στόχος είναι η έγκαιρη ανίχνευση
ηπατοκυτταρικού καρκινώματος και άλλων επιπλοκών.
Η ίαση εξαλείφει τον ιό, αλλά σε κίρρωση ο κίνδυνος καρκίνου παραμένει — γι’ αυτό απαιτείται συνεχής έλεγχος.
13
Εξωηπατικές εκδηλώσεις
Η λοίμωξη δεν επηρεάζει μόνο το ήπαρ.
Ο HCV μπορεί να προκαλέσει συστηματικές εκδηλώσεις
μέσω ανοσολογικών μηχανισμών.
Οι συχνότερες περιλαμβάνουν:
- Αγγειίτιδα και πορφύρα
- Αρθραλγίες και μυαλγίες
- Σπειραματονεφρίτιδα
- Περιφερική νευροπάθεια
- Δερματολογικές εκδηλώσεις (π.χ. λειχήνας)
Σε πολλές περιπτώσεις, οι εξωηπατικές εκδηλώσεις
βελτιώνονται ή υποχωρούν πλήρως μετά την εκρίζωση του ιού.
Ανεξήγητα ρευματικά, νεφρικά ή νευρολογικά συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με HCV — η θεραπεία συχνά τα αναστρέφει.
14
Εγκυμοσύνη & ειδικές ομάδες
Η ηπατίτιδα C δεν αποτελεί αντένδειξη για εγκυμοσύνη, όμως τα σύγχρονα αντιιικά
δεν χορηγούνται κατά την κύηση, γι’ αυτό η θεραπεία προγραμματίζεται
συνήθως μετά τον τοκετό.
Ο κίνδυνος κάθετης μετάδοσης από μητέρα σε παιδί είναι περίπου
5–6% και αυξάνεται όταν συνυπάρχει υψηλό ιικό φορτίο ή HIV.
Ο θηλασμός επιτρέπεται, εκτός αν υπάρχουν ρωγμές ή αιμορραγία θηλών.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης σε:
- Άτομα με νεφρική νόσο
- Ασθενείς με HIV
- Άτομα με ενεργή ή παλαιότερη ενδοφλέβια χρήση ουσιών
Όλες οι παραπάνω ομάδες μπορούν να θεραπευτούν αποτελεσματικά,
με σωστό συντονισμό με τον θεράποντα ιατρό.
Η θεραπεία πριν από μελλοντική εγκυμοσύνη μηδενίζει πρακτικά τον κίνδυνο μετάδοσης στο παιδί.
15
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι θεραπεύσιμη;
Ναι — τα σύγχρονα DAAs οδηγούν σε πλήρη ίαση στο 95–99% των περιπτώσεων.
Υπάρχει εμβόλιο;
Όχι — προς το παρόν δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για την ηπατίτιδα C.
Μπορεί να επανεμφανιστεί μετά τη θεραπεία;
Η ίαση δεν προσφέρει μόνιμη ανοσία — νέα έκθεση στον ιό μπορεί να προκαλέσει επαναμόλυνση.
Μπορώ να ζήσω φυσιολογικά μετά την ίαση;
Ναι — οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν σε πλήρως φυσιολογική ζωή μετά την εκρίζωση του ιού.
Πρέπει να κάνω εξετάσεις αν δεν έχω συμπτώματα;
Ναι — η ηπατίτιδα C συχνά είναι ασυμπτωματική και ο προληπτικός έλεγχος είναι ο μόνος τρόπος έγκαιρης διάγνωσης.
Μπορώ να μεταδώσω τον ιό στην οικογένειά μου;
Όχι με καθημερινή επαφή — η μετάδοση απαιτεί επαφή με αίμα και όχι αγκαλιές, φιλί ή κοινό φαγητό.
Πόσο γρήγορα βελτιώνεται το ήπαρ μετά τη θεραπεία;
Στις περισσότερες περιπτώσεις οι τρανσαμινάσες και η φλεγμονή βελτιώνονται μέσα σε λίγους μήνες μετά την ίαση.
Χρειάζεται ειδική δίαιτα στην ηπατίτιδα C;
Όχι ειδική δίαιτα — συνιστάται ισορροπημένη διατροφή και αποφυγή αλκοόλ για προστασία του ήπατος.
16
Κλείστε Ραντεβού
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
17
Βιβλιογραφία
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-c
https://www.journal-of-hepatology.eu/article/S0168-8278(20)30336-1/fulltext
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33738036/
https://www.nice.org.uk/guidance/ng173
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
