ebv-igm-exetasi-aimatos-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

29/Jan/2026

EBV-IgM: Εξέταση Αίματος για Οξεία Λοίμωξη από Epstein-Barr

Τελευταία ενημέρωση:
29 Ιανουαρίου 2026

Τι να θυμάστε: Το EBV-IgM είναι δείκτης πρόσφατης ή οξείας λοίμωξης από τον ιό Epstein-Barr. Σε αντίθεση με το IgG, δεν παραμένει εφ’ όρου ζωής και χρησιμοποιείται για τη χρονική τοποθέτηση της μόλυνσης.

1
Τι είναι το EBV-IgM

Η εξέταση EBV-IgM ανιχνεύει αντισώματα IgM έναντι του ιού Epstein-Barr (EBV). Τα IgM είναι τα πρώτα αντισώματα που εμφανίζονται μετά τη μόλυνση και αποτελούν δείκτη πρόσφατης ή οξείας λοίμωξης.

Σε αντίθεση με το EBV-IgG, που παραμένει θετικό για χρόνια ως ένδειξη ανοσολογικής μνήμης, το EBV-IgM εμφανίζεται νωρίς και στη συνέχεια υποχωρεί. Γι’ αυτό χρησιμοποιείται κυρίως για να απαντήσει στο ερώτημα: «είναι η λοίμωξη πρόσφατη;»

Κλινικό νόημα με 1 φράση: Το EBV-IgM είναι εξέταση «οξείας φάσης» και βοηθά να τεκμηριωθεί πρόσφατη πρωτολοίμωξη από EBV.

Στην καθημερινή πράξη, το EBV-IgM δεν αξιολογείται απομονωμένα αλλά πάντα σε συνδυασμό με EBV-IgG (και κατά περίπτωση EBNA), ώστε να υπάρχει σαφής χρονική τοποθέτηση της λοίμωξης.

Τι δείχνει – τι δεν δείχνει:
Το EBV-IgM δείχνει πρόσφατη ανοσολογική απάντηση στον ιό Epstein-Barr. Δεν αποτελεί δείκτη χρόνιας ενεργού λοίμωξης και δεν εξηγεί από μόνο του παρατεταμένη κόπωση ή μακροχρόνια συμπτώματα χωρίς άλλα εργαστηριακά ευρήματα.

Με απλά λόγια, το EBV-IgM απαντά στο «πότε» της λοίμωξης — όχι στο «γιατί» επίμονων συμπτωμάτων. Για τον λόγο αυτό, η ερμηνεία του γίνεται πάντα στο πλαίσιο συνολικού ορολογικού ελέγχου και κλινικής εικόνας.

Για πληρέστερη κατανόηση του ίδιου του ιού Epstein-Barr και των πιθανών κλινικών επιπτώσεων, δείτε τον αναλυτικό ιατρικό οδηγό:
Ιός Epstein-Barr (EBV): ο ιός που κρύβεται πίσω από πολλές παθήσεις

2
Πότε ζητείται η εξέταση

Η εξέταση EBV-IgM ζητείται κυρίως όταν υπάρχει υποψία πρόσφατης λοίμωξης από EBV ή κλασικής λοιμώδους μονοπυρήνωσης.

Χρόνος αποτελέσματος: Συνήθως εντός 1 εργάσιμης ημέρας, ανάλογα με τον φόρτο του εργαστηρίου.

πυρετός, φαρυγγίτιδα, διογκωμένοι λεμφαδένες,
έντονη κόπωση με οξεία έναρξη,
σπληνομεγαλία ή άτυπα λεμφοκύτταρα στη γενική αίματος,
διαφορική διάγνωση «μονοπυρηνωτικού συνδρόμου» (π.χ. έναντι CMV).

Χρησιμοποιείται επίσης όταν χρειάζεται να ξεκαθαριστεί αν ένα θετικό EBV-IgG αντιστοιχεί σε παλαιά ή πρόσφατη λοίμωξη, καθώς και σε ειδικά κλινικά πλαίσια (π.χ. ανοσοκαταστολή).

Με απλά λόγια, το EBV-IgM ζητείται όταν το ζητούμενο δεν είναι αν «υπήρξε ποτέ EBV», αλλά αν η λοίμωξη είναι τρέχουσα ή πρόσφατη.

Πρακτική καθοδήγηση:
Το EBV-IgM έχει αξία όταν υπάρχει υποψία πρόσφατης λοίμωξης. Δεν ενδείκνυται ως γενικός «έλεγχος κόπωσης» χωρίς σαφή οξεία συμπτωματολογία.

Στην κλινική πράξη, η παραγγελία EBV-IgM γίνεται συνήθως στο πλαίσιο διερεύνησης οξέος εμπύρετου ή μονοπυρηνωτικού συνδρόμου. Ο στόχος είναι να τεκμηριωθεί αν τα συμπτώματα οφείλονται σε πρόσφατη EBV λοίμωξη ή αν απαιτείται αναζήτηση άλλης αιτίας.

Σε αντίστοιχη συμπτωματολογία, συχνά εξετάζονται παράλληλα ή διαδοχικά:

CMV-IgM (συχνή εναλλακτική αιτία μονοπυρηνωτικού συνδρόμου),
γενική αίματος με μορφολογία,
τρανσαμινάσες (AST/ALT),
κατά περίπτωση CRP ή ΤΚΕ.

Σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς ή σε άτυπη κλινική εικόνα, το EBV-IgM μπορεί να συνδυαστεί με EBV-PCR, καθώς τα αντισώματα ενδέχεται να μην ακολουθούν το τυπικό πρότυπο.

Κλινική σύνοψη:
Το EBV-IgM ζητείται για επιβεβαίωση πρόσφατης EBV λοίμωξης σε οξεία συμπτώματα. Αν δεν υπάρχει εικόνα μονοπυρήνωσης, η διαγνωστική προσέγγιση πρέπει να διευρύνεται και να μην περιορίζεται στον EBV.

3

Πώς γίνεται η εξέταση

Η εξέταση EBV-IgM πραγματοποιείται σε δείγμα φλεβικού αίματος και αναλύεται με ανοσολογικές μεθόδους (συνήθως CLIA ή ELISA).
Δεν απαιτείται νηστεία και η αιμοληψία μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας.

Το εργαστήριο ανιχνεύει ειδικά IgM αντισώματα έναντι αντιγόνων του ιού Epstein-Barr. Το αποτέλεσμα αποδίδεται ως θετικό / αρνητικό ή ως ημιποσοτικός δείκτης, ανάλογα με τη μέθοδο.

Εργαστηριακή σημείωση: Το EBV-IgM πρέπει να ερμηνεύεται πάντα μαζί με EBV-IgG (και κατά περίπτωση EBNA), ώστε να αποφεύγονται ψευδή συμπεράσματα.

Χρόνος αποτελέσματος: Συνήθως εντός 1 εργάσιμης ημέρας, ανάλογα με τον φόρτο του εργαστηρίου.

Σε ειδικές περιπτώσεις — όπως ανοσοκαταστολή, άτυπη κλινική εικόνα ή ασυμφωνία ορολογίας και συμπτωμάτων — μπορεί να ζητηθεί συμπληρωματικά EBV-PCR, ώστε να ανιχνευθεί άμεσα πιθανό ιικό φορτίο.

Κλινική πράξη: Τα αντισώματα δείχνουν το ανοσολογικό αποτύπωμα της λοίμωξης· το EBV-PCR χρησιμοποιείται όταν απαιτείται τεκμηρίωση ενεργού ιαιμίας, κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένους.

Προετοιμασία ασθενούς για EBV-IgM:

Δεν απαιτείται νηστεία.
Δεν χρειάζεται διακοπή φαρμάκων, εκτός αν έχει δοθεί ειδική ιατρική οδηγία.
Η αιμοληψία μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας.
Αν έχετε πρόσφατα συμπτώματα (<5 ημέρες), ενημερώστε το εργαστήριο — ενδέχεται να χρειαστεί επανέλεγχος.
Σε ανοσοκαταστολή ή πρόσφατη λοίμωξη, αναφέρετε το ιστορικό πριν την εξέταση.

4
Τι δείχνει ένα θετικό EBV-IgM

Ένα θετικό EBV-IgM υποδηλώνει συνήθως πρόσφατη ή οξεία λοίμωξη από τον ιό Epstein-Barr και αποτελεί τον βασικό εργαστηριακό δείκτη πρωτολοίμωξης, ιδίως όταν συνυπάρχουν συμπτώματα λοιμώδους μονοπυρήνωσης.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, το EBV-IgM εμφανίζεται νωρίς μετά τη μόλυνση και υποχωρεί μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η ταυτόχρονη αξιολόγηση με EBV-IgG επιτρέπει σαφέστερη χρονική τοποθέτηση της λοίμωξης (πρώιμη, οξεία ή πρόσφατη).

Κλινική ερμηνεία:
Θετικό EBV-IgM με αρνητικό ή χαμηλό EBV-IgG είναι συμβατό με πρώιμη πρωτολοίμωξη.

Σπανιότερα, μπορεί να παρατηρηθεί παροδική θετικότητα IgM σε επανενεργοποίηση ή λόγω διασταυρούμενων αντιδράσεων με άλλες λοιμώξεις. Για τον λόγο αυτό, το αποτέλεσμα δεν ερμηνεύεται ποτέ απομονωμένα αλλά πάντα σε συνδυασμό με EBV-IgG, το συνολικό ορολογικό προφίλ και την κλινική εικόνα.

Πρακτική επισήμανση:
Το θετικό EBV-IgM τεκμηριώνει πρόσφατη έκθεση στον ιό — δεν ισοδυναμεί με χρόνια ενεργό EBV λοίμωξη.

Χρονικό παράθυρο EBV-IgM (πότε εμφανίζεται και πότε εξαφανίζεται):

Το EBV-IgM αρχίζει συνήθως να ανιχνεύεται 5–10 ημέρες μετά την έναρξη των συμπτωμάτων.
Φτάνει στο μέγιστο τις πρώτες 2–3 εβδομάδες.
Στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί μέσα σε 4–8 εβδομάδες.
Μετά την αποδρομή του IgM, παραμένει μόνο το EBV-IgG ως ένδειξη παλαιάς λοίμωξης.

Αυτό σημαίνει ότι πολύ πρώιμη αιμοληψία μπορεί να δώσει ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα, ενώ σε μεταγενέστερο έλεγχο το IgM μπορεί ήδη να έχει μηδενιστεί.
Για τον λόγο αυτό, όταν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία, συνιστάται επανάληψη της ορολογίας μετά από 7–10 ημέρες.

Κλινικό συμπέρασμα:
Η σωστή χρονική στιγμή της εξέτασης είναι κρίσιμη. Ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα EBV-IgM δεν αρκεί πάντα — η δυναμική μεταβολή IgM/IgG έχει μεγαλύτερη διαγνωστική αξία.

5
Τι δείχνει ένα αρνητικό EBV-IgM

Αρνητικό EBV-IgM σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις πρόσφατης λοίμωξης τη χρονική στιγμή της εξέτασης. Ωστόσο, σε πολύ πρώιμο στάδιο μόλυνσης, το IgM μπορεί να μην έχει ακόμη εμφανιστεί.

Κλινικό tip: Αν υπάρχει ισχυρή υποψία οξείας EBV λοίμωξης με αρνητικό IgM, συνιστάται επανέλεγχος μετά από 7–10 ημέρες.

Αρνητικό EBV-IgM με θετικό EBV-IgG αντιστοιχεί συνήθως σε παλαιά λοίμωξη χωρίς ενεργή νόσο.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

EBV-IgM	EBV-IgG	Πιθανή κατάσταση	Κλινική προσέγγιση
Θετικό	Αρνητικό	Πρώιμη πρωτολοίμωξη	Επανάληψη IgG σε 7–14 ημέρες
Θετικό	Θετικό	Οξεία / πρόσφατη λοίμωξη	Κλινική παρακολούθηση
Αρνητικό	Θετικό	Παλαιά λοίμωξη	Δεν απαιτείται ειδική ενέργεια
Αρνητικό	Αρνητικό	Καμία έκθεση ή πολύ πρώιμο στάδιο	Επανέλεγχος αν υπάρχουν συμπτώματα

Γρήγορη πρακτική σύνοψη:
Το EBV-IgM δείχνει χρονικά «πρόσφατη» επαφή με τον ιό. Δεν αποτελεί ένδειξη χρόνιας ενεργού λοίμωξης και δεν ερμηνεύεται ποτέ απομονωμένα — απαιτείται πάντα συσχέτιση με EBV-IgG και συμπτώματα.

6
EBV-IgM και EBV-IgG

Ο συνδυασμός EBV-IgM και EBV-IgG αποτελεί τη βάση της ορολογικής διάγνωσης EBV και επιτρέπει τη χρονική τοποθέτηση της λοίμωξης (πρώιμη, οξεία ή παλαιά).

Στην πράξη, η ταυτόχρονη αξιολόγηση των δύο αντισωμάτων βοηθά να διαχωριστεί:

πρώιμη πρωτολοίμωξη (IgM+ / IgG−),
οξεία ή πρόσφατη λοίμωξη (IgM+ / IgG+),
παλαιά έκθεση με ανοσολογική μνήμη (IgM− / IgG+).

Σε περιπτώσεις αμφίβολης ορολογίας, άτυπης κλινικής εικόνας ή ανοσοκαταστολής, μπορεί να προστεθεί:

EBNA (για διαχωρισμό παλαιάς από πρόσφατη λοίμωξη),
EBV-PCR (για άμεση ανίχνευση ιικού φορτίου).

Κλινική πράξη:
Τα αντισώματα δείχνουν το ανοσολογικό αποτύπωμα της λοίμωξης· το EBV-PCR χρησιμοποιείται όταν απαιτείται τεκμηρίωση ενεργού ιαιμίας, κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένους.

7
Μπορεί να δείξει επανενεργοποίηση;

Το EBV-IgM χρησιμοποιείται κυρίως για την τεκμηρίωση πρόσφατης πρωτολοίμωξης. Από μόνο του δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη επανενεργοποίησης, ιδιαίτερα σε ανοσοεπαρκή άτομα.

Σε υποψία επανενεργοποίησης απαιτείται συνδυασμός:

ορολογικού προφίλ (IgM, IgG, EBNA),
κλινικής εικόνας,
και, όταν χρειάζεται, EBV-PCR για ανίχνευση ιικού φορτίου.

Συχνό κλινικό λάθος: Να χαρακτηρίζεται ως «επανενεργοποίηση EBV» οποιοδήποτε θετικό EBV-IgM χωρίς συνοδά εργαστηριακά ή κλινικά ευρήματα.

Σε ανοσοκαταστολή (π.χ. μεταμοσχευμένοι, αιματολογικοί ασθενείς), η EBV-PCR έχει μεγαλύτερη πρακτική αξία από τα IgM.

8

EBV-IgM και συμπτώματα μονοπυρήνωσης

Το EBV-IgM είναι συχνά θετικό σε ασθενείς με οξεία λοιμώδη μονοπυρήνωση και χρησιμοποιείται για την τεκμηρίωση πρόσφατης EBV λοίμωξης όταν υπάρχει συμβατή συμπτωματολογία.

Η κλασική εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει:

πυρετό,
φαρυγγίτιδα,
διογκωμένους τραχηλικούς λεμφαδένες,
έντονη κόπωση,
σπληνομεγαλία.

Στη γενική αίματος παρατηρείται συχνά σχετική λεμφοκυττάρωση με άτυπα λεμφοκύτταρα, ενώ μπορεί να εμφανιστεί και ήπια παροδική θρομβοπενία. Τα ευρήματα αυτά δεν είναι ειδικά, αλλά ενισχύουν την υποψία οξείας ιογενούς λοίμωξης όταν συνδυάζονται με θετικό EBV-IgM.

EBV-IgM vs CMV-IgM – πότε μπερδεύονται:
Ο EBV και ο CMV μπορούν και οι δύο να προκαλέσουν «μονοπυρηνωτικό σύνδρομο» με παρόμοια κλινική εικόνα (πυρετό, κόπωση, λεμφαδενοπάθεια, άτυπα λεμφοκύτταρα). Ένα θετικό EBV-IgM δεν αποκλείει αυτόματα CMV — και αντίστροφα.

Στην πράξη, όταν τα συμπτώματα μοιάζουν με μονοπυρήνωση αλλά το EBV-IgM είναι αρνητικό ή δεν συμβαδίζει με την κλινική εικόνα, ελέγχεται συχνά και CMV-IgM.
Ήπια αύξηση τρανσαμινασών με λιγότερη φαρυγγίτιδα και πιο έντονη κακουχία κατευθύνει συχνότερα προς CMV.

Πρακτικό μήνυμα:
Σε «μονοπυρηνωτική» συμπτωματολογία, η ασφαλής διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό EBV-IgM, EBV-IgG και — όταν χρειάζεται — CMV-IgM, μαζί με γενική αίματος (μορφολογία) και κλινική αξιολόγηση.

9
Σχέση με άλλα νοσήματα

Η οξεία EBV λοίμωξη μπορεί παροδικά να συνοδεύεται από ήπιες διαταραχές ηπατικών ενζύμων, αιματολογικές μεταβολές ή γενικευμένη κακουχία.

Παρότι ο EBV έχει μελετηθεί εκτενώς σε σχέση με αυτοάνοσα και φλεγμονώδη νοσήματα, το EBV-IgM δεν χρησιμοποιείται ως διαγνωστικός δείκτης τέτοιων καταστάσεων.

Στην καθημερινή κλινική πράξη, η σημασία του EBV-IgM περιορίζεται κυρίως στην οξεία λοιμώδη φάση και όχι στη διερεύνηση χρόνιων ή αυτοάνοσων νοσημάτων.

Πότε χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση πέρα από EBV:
Αν τα συμπτώματα επιμένουν πέραν της οξείας φάσης (συνήθως >6–8 εβδομάδες) ή δεν συμβαδίζουν με εικόνα λοιμώδους μονοπυρήνωσης, το EBV-IgM δεν αρκεί για εξήγηση της κλινικής εικόνας.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η προσέγγιση μετατοπίζεται από τον EBV σε ευρύτερο διαγνωστικό έλεγχο, που μπορεί να περιλαμβάνει:

γενική αίματος και δείκτες φλεγμονής,
έλεγχο θυρεοειδικής λειτουργίας,
σίδηρο, φερριτίνη, βιταμίνη Β12, βιταμίνη D,
κατά περίπτωση CMV ή άλλες λοιμώξεις,
σε επιλεγμένα περιστατικά αυτοαντισώματα.

Κλινική σύνοψη:
Το EBV-IgM είναι εργαλείο τεκμηρίωσης πρόσφατης EBV λοίμωξης. Δεν αποτελεί εξήγηση για χρόνια κόπωση ή μακροχρόνια συμπτώματα χωρίς άλλα ευρήματα — σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται ευρύτερη ιατρική αξιολόγηση.

10
Σε ποιους έχει ιδιαίτερη σημασία

Η εξέταση EBV-IgM έχει αυξημένη κλινική αξία κυρίως σε:

ασθενείς με ύποπτη οξεία μονοπυρήνωση,
εφήβους και νεαρούς ενήλικες με αιφνίδια συμπτωματολογία,
ανοσοκατεσταλμένους (σε συνδυασμό με EBV-PCR),
άτυπες περιπτώσεις παρατεινόμενου πυρετού.

Σε αυτές τις ομάδες, το EBV-IgM συμβάλλει στην ταχεία διαφοροποίηση μεταξύ πρόσφατης EBV λοίμωξης και άλλων αιτιών εμπύρετου ή μονοπυρηνωτικού συνδρόμου.

Τι ΔΕΝ δείχνει το EBV-IgM:
Δεν αποτελεί δείκτη αυτοάνοσου νοσήματος, δεν τεκμηριώνει χρόνια ενεργό EBV λοίμωξη και δεν εξηγεί από μόνο του παρατεταμένη κόπωση μηνών χωρίς συνοδά ευρήματα.

Όταν τα συμπτώματα επιμένουν πέραν της οξείας φάσης (π.χ. κόπωση >6–8 εβδομάδων, αρθραλγίες, νευρολογικά ενοχλήματα), η διαγνωστική προσέγγιση πρέπει να διευρύνεται και να μην εστιάζει αποκλειστικά στον EBV. Τυπικά εξετάζονται:

γενική αίματος και δείκτες φλεγμονής,
έλεγχος θυρεοειδούς,
σιδηροπενία / βιταμίνη Β12 / βιταμίνη D,
κατά περίπτωση αυτοαντισώματα ή άλλες λοιμώξεις (π.χ. CMV).

Αυτό είναι κρίσιμο για την αποφυγή του συχνού φαινομένου όπου ένα παροδικό ή παλαιό εύρημα EBV οδηγεί σε καθυστέρηση της πραγματικής διάγνωσης.

Κλινική σύνοψη:
Το EBV-IgM είναι εργαλείο για την αναγνώριση πρόσφατης EBV λοίμωξης. Αν τα συμπτώματα δεν συμβαδίζουν με οξεία μονοπυρήνωση, απαιτείται ευρύτερος εργαστηριακός έλεγχος και όχι επαναλαμβανόμενα EBV τεστ.

11
Περιορισμοί της εξέτασης

Το EBV-IgM αποτελεί χρήσιμο δείκτη πρόσφατης λοίμωξης, όμως έχει σαφείς περιορισμούς όταν χρησιμοποιείται απομονωμένα.

Δεν διαχωρίζει με απόλυτη ακρίβεια πρωτολοίμωξη από σπάνια επανενεργοποίηση.
Μπορεί να εμφανίσει παροδική ή ψευδώς θετική αντίδραση.
Σε πολύ πρώιμη φάση μπορεί να είναι ακόμη αρνητικό.
Σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς το ορολογικό προφίλ μπορεί να είναι άτυπο.

Συχνό κλινικό λάθος: Η ερμηνεία του EBV-IgM χωρίς ταυτόχρονη αξιολόγηση EBV-IgG και χωρίς συσχέτιση με τα συμπτώματα.

Για τον λόγο αυτό, η σωστή προσέγγιση είναι πάντα συνδυαστική: IgM, IgG (και κατά περίπτωση EBNA ή EBV-PCR) μαζί με την κλινική εικόνα.

12
Σχέση με τον ίδιο τον ιό EBV

Το EBV-IgM αποτελεί μόνο ένα τμήμα της συνολικής εικόνας της λοίμωξης από τον ιό Epstein-Barr. Ο ίδιος ο EBV χαρακτηρίζεται από ικανότητα λανθάνουσας παραμονής στον οργανισμό και ευρύ φάσμα κλινικών εκδηλώσεων — από ήπια πρωτολοίμωξη έως κλασική λοιμώδη μονοπυρήνωση.

Η κατανόηση του πότε μια λοίμωξη είναι πραγματικά ενεργή και πότε απλώς καταγεγραμμένη στο ανοσολογικό ιστορικό απαιτεί συνδυασμό ορολογίας, μοριακών εξετάσεων και ιατρικής αξιολόγησης.

Για αναλυτική παρουσίαση του ίδιου του ιού Epstein-Barr, των πιθανών επιπτώσεων και των συχνών παρανοήσεων, μπορείς να δεις τον πλήρη ιατρικό οδηγό εδώ:

Ιός Epstein-Barr (EBV): ο ιός που κρύβεται πίσω από πολλές παθήσεις

13
Τι πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής

Ένα θετικό EBV-IgM υποδηλώνει συνήθως πρόσφατη λοίμωξη από EBV. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική (ξεκούραση, ενυδάτωση, αναλγητικά όπου χρειάζεται), καθώς δεν υπάρχει ειδική αντι-EBV αγωγή για την απλή μονοπυρήνωση.

Τα συμπτώματα βελτιώνονται σταδιακά μέσα σε εβδομάδες, ενώ η έντονη κόπωση μπορεί να επιμείνει για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Τι να θυμάστε:

Το EBV-IgM δείχνει πρόσφατη λοίμωξη, όχι μόνιμη κατάσταση.
Δεν απαιτείται ειδική θεραπεία στις περισσότερες περιπτώσεις.
Η κόπωση μπορεί να επιμείνει ακόμη και μετά την υποχώρηση των άλλων συμπτωμάτων.
Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με EBV-IgG και κλινική εικόνα.

Επικοινωνήστε με τον ιατρό σας αν εμφανιστούν:

έντονος ή παρατεταμένος πυρετός,
σοβαρός πόνος στο άνω αριστερό τεταρτημόριο κοιλίας (πιθανή σπληνομεγαλία),
δυσκολία στην αναπνοή ή κατάποση,
επιμονή συμπτωμάτων πέραν των αναμενόμενων εβδομάδων.

14
Συχνό κλινικό λάθος

Το συχνότερο λάθος είναι η υπερερμηνεία ενός θετικού EBV-IgM χωρίς συσχέτιση με EBV-IgG και συμπτώματα, οδηγώντας σε άσκοπες επαναλήψεις εξετάσεων ή περιττό άγχος.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η απόδοση χρόνιων ή άτυπων συμπτωμάτων αποκλειστικά στον EBV, χωρίς πλήρη εργαστηριακή διερεύνηση.

Η σωστή προσέγγιση είναι πάντα κλινικοεργαστηριακή: συνδυασμός ορολογίας, κλινικής εικόνας και — όταν χρειάζεται — μοριακού ελέγχου.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

EBV-IgM	EBV-IgG	Συμπτώματα	Ορθή κλινική προσέγγιση
Θετικό	Αρνητικό	Παρόντα	Πιθανή πρώιμη πρωτολοίμωξη → επανέλεγχος IgG σε 7–14 ημέρες
Θετικό	Θετικό	Παρόντα	Συμβατό με οξεία/πρόσφατη EBV λοίμωξη → υποστηρικτική αγωγή
Θετικό	Θετικό	Απόντα	Πιθανή παροδική IgM θετικότητα → αποφυγή υπερδιάγνωσης, κλινική παρακολούθηση
Αρνητικό	Θετικό	Μεταβλητά	Παλαιά λοίμωξη → αναζήτηση άλλης αιτίας συμπτωμάτων

15
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι σημαίνει θετικό EBV-IgM;

Υποδηλώνει συνήθως πρόσφατη ή οξεία λοίμωξη από EBV, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από συμπτώματα και χαμηλό ή αρνητικό EBV-IgG.

Χρειάζεται ειδική θεραπεία;

Στις περισσότερες περιπτώσεις όχι. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική (ξεκούραση, υγρά, αναλγητικά), καθώς δεν υπάρχει ειδική αντι-EBV αγωγή για την απλή μονοπυρήνωση.

Πόσο διαρκεί η θετικότητα του EBV-IgM;

Συνήθως διαρκεί λίγες εβδομάδες και στη συνέχεια υποχωρεί, ενώ το EBV-IgG παραμένει θετικό μακροχρόνια ως ένδειξη προηγούμενης έκθεσης.

Μπορεί να είναι ψευδώς θετικό;

Σπάνια ναι. Για αυτό απαιτείται πάντα συνδυασμός με EBV-IgG και συσχέτιση με την κλινική εικόνα.

Πότε χρειάζεται επανέλεγχος;

Όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή όταν το εργαστηριακό αποτέλεσμα δεν συμβαδίζει με την κλινική εικόνα.

16
Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Κλείστε εύκολα εξέταση EBV-IgM ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

17
Βιβλιογραφία

1. Epstein-Barr virus serology – CDC
https://www.cdc.gov/epstein-barr/laboratory-testing.html

2. Interpretation of EBV antibody profiles – Clinical Microbiology Reviews
https://journals.asm.org/doi/10.1128/CMR.00043-10

3. Infectious mononucleosis and EBV – NEJM
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra2011860

4. EBV infection – diagnosis and management – UpToDate
https://www.uptodate.com/contents/epstein-barr-virus-infection

Κατάλογος Εξετάσεων – Μικροβιολογικό Λαμία
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Παντελής Αναγνωστόπουλος

07/Aug/2025

Λοιμώδης Μονοπυρήνωση – Ο Απόλυτος Οδηγός

🦠 Τι είναι η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση, γνωστή και ως “νόσος του φιλιού”, είναι μια ιογενής λοίμωξη που προκαλείται κυρίως από τον ιό Epstein-Barr (EBV), μέλος της οικογένειας των ερπητοϊών. Χαρακτηρίζεται από πυρετό, φαρυγγίτιδα, λεμφαδενοπάθεια και κόπωση, και επηρεάζει κυρίως εφήβους και νεαρούς ενήλικες.

Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπια και αυτοπεριοριζόμενη, μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, ιδιαίτερα σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα.

🔬 Αιτιολογία – Πώς Προκαλείται η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση προκαλείται κυρίως από τον ιό Epstein–Barr (EBV), έναν DNA ιό της οικογένειας των ερπητοϊών (Herpesviridae), συγκεκριμένα του γένους γ-ερπητοϊών (γ-herpesviruses).

📌 Ο Ιός Epstein-Barr (EBV)

Ο EBV είναι ένας από τους πιο διαδεδομένους ιούς παγκοσμίως, με περισσότερο από το 90-95% του ενήλικου πληθυσμού να έχει εκτεθεί σε αυτόν μέχρι την ηλικία των 35-40 ετών. Μετά την αρχική λοίμωξη, ο ιός παραμένει λανθάνων στο σώμα, κυρίως στα Β-λεμφοκύτταρα και στους σιελογόνους αδένες.

Ο EBV ανήκει σε μια ειδική κατηγορία ιών που έχουν την ικανότητα να παραμένουν λανθάνοντες και να επανενεργοποιούνται. Η λανθάνουσα φάση δεν σχετίζεται πάντα με συμπτώματα, αλλά μπορεί να συμβάλει σε δευτερογενείς παθολογίες (όπως λεμφώματα, καρκίνος ρινοφάρυγγα ή πολλαπλή σκλήρυνση).

🧬 Παθογένεια

Η λοίμωξη ξεκινά όταν ο EBV προσβάλλει τα επιθηλιακά κύτταρα του στοματοφάρυγγα και τα Β-λεμφοκύτταρα. Ο ιός εισέρχεται σε αυτά τα κύτταρα μέσω του υποδοχέα CD21 (συμπληρωματικός υποδοχέας C3d), με τη βοήθεια γλυκοπρωτεϊνών επιφανείας.

Μόλις εγκατασταθεί, ο EBV προκαλεί έντονη ανοσολογική απόκριση. Τα Τ-λεμφοκύτταρα ενεργοποιούνται και προσπαθούν να εξαλείψουν τα μολυσμένα Β-κύτταρα. Αυτή η κυτταρική ανοσία ευθύνεται για πολλά από τα συμπτώματα της λοίμωξης, όπως ο πυρετός, η λεμφαδενοπάθεια και η διόγκωση του ήπατος και της σπλήνας.

🧪 Άλλοι Ιοί που Μπορούν να Προκαλέσουν Λοιμώδη Μονοπυρήνωση

Αν και ο EBV είναι ο κύριος ένοχος, υπάρχουν και άλλοι ιοί που μπορεί να προκαλέσουν παρόμοιο σύνδρομο μονοπυρήνωσης:

Cytomegalovirus (CMV): προκαλεί συχνότερα άτυπη μονοπυρήνωση σε ενήλικες.
Τοξόπλασμα (Toxoplasma gondii): σε σπάνιες περιπτώσεις, κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένους.
HIV (πρώιμη λοίμωξη): μπορεί να παρουσιάσει μονοπυρηνοειδή σύνδρομα.
Αδενοϊοί, ιός της ηπατίτιδας Α, ιός της ιλαράς: σπανιότερα.

Σε πολλές περιπτώσεις όπου δεν επιβεβαιώνεται ο EBV, γίνεται λόγος για “μονοπυρηνοειδές σύνδρομο”, το οποίο μπορεί να έχει ποικίλες αιτίες και παρόμοια κλινική εικόνα.

⚠️ EBV και Νεοπλασίες

Ο EBV συνδέεται με ορισμένες κακοήθειες, όπως:

Λέμφωμα Burkitt
Νόσος Hodgkin
Καρκίνος ρινοφάρυγγα
Λεμφοϋπερπλαστικά σύνδρομα σε ανοσοκατεσταλμένους

Αν και αυτές οι περιπτώσεις είναι σπάνιες και εμφανίζονται κυρίως σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες (π.χ. ανοσοκατεσταλμένοι, μεταμοσχευμένοι), καταδεικνύουν τη σημασία του EBV ως ιού με ογκογόνο δυναμικό.

📌 Χρονική Εξέλιξη της Πρωτολοίμωξης

Περίοδος Επώασης: 4–7 εβδομάδες
Οξεία Φάση: 2–4 εβδομάδες (πυρετός, αμυγδαλίτιδα, λεμφαδενοπάθεια)
Φάση ανάρρωσης: μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες έως και μήνες, με έντονη κόπωση
Λανθάνουσα φάση: ο EBV παραμένει σε Β-λεμφοκύτταρα ισόβια

ℹ️ Τι Πρέπει να Ξέρετε για τον EBV

Ο ιός Epstein–Barr (EBV) είναι υπεύθυνος για την πλειονότητα των περιπτώσεων λοιμώδους μονοπυρήνωσης.
Μεταδίδεται μέσω του σάλιου – εξ ου και η ονομασία «νόσος του φιλιού».
Μπορεί να παραμείνει λανθάνων ισόβια στα Β-λεμφοκύτταρα και στους σιελογόνους αδένες.
Η ανοσολογική απόκριση στον EBV ευθύνεται για τα περισσότερα συμπτώματα της νόσου.
Σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα, σχετίζεται με συγκεκριμένες μορφές καρκίνου.

🧬 Τρόποι Μετάδοσης της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η κύρια οδός μετάδοσης της λοιμώδους μονοπυρήνωσης είναι μέσω της άμεσης επαφής με το σάλιο ατόμου που φέρει τον ιό Epstein-Barr (EBV). Από αυτή τη βασική οδό προκύπτει και η ευρέως διαδεδομένη ονομασία της νόσου: «νόσος του φιλιού».

💋 Μέσω Φιλιού

Ο πιο συχνός τρόπος μετάδοσης του EBV είναι το φιλί, ειδικά ανάμεσα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Αυτό εξηγεί γιατί η ασθένεια είναι τόσο συχνή στις ηλικιακές ομάδες 15–30 ετών.

🍼 Μέσω Κοινής Χρήσης Αντικειμένων

Αν και λιγότερο συχνά, ο EBV μπορεί να μεταδοθεί και μέσω κοινής χρήσης αντικειμένων που έχουν έρθει σε επαφή με σάλιο, όπως:

Οδοντόβουρτσες
Ποτήρια, καλαμάκια, μαχαιροπίρουνα
Παιχνίδια ή θήλαστρα σε βρέφη και μικρά παιδιά

🏥 Μετάδοση σε Ιατρικά Πλαίσια

Η μετάδοση μέσω αίματος (μετάγγιση) ή μοσχευμάτων είναι εξαιρετικά σπάνια, αλλά μπορεί να συμβεί, ειδικά σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα.

👶 Μετάδοση σε Παιδιά

Τα μικρά παιδιά μπορεί να εκτεθούν στον EBV από τους γονείς ή φροντιστές μέσω φιλιά ή επαφής με αντικείμενα που έχουν μολυνθεί με σάλιο. Συνήθως, στα παιδιά η λοίμωξη είναι ασυμπτωματική ή ήπια.

😷 Πόσο Μεταδοτική Είναι η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

Η λοίμωξη από EBV δεν είναι τόσο μεταδοτική όσο το κοινό κρυολόγημα ή η γρίπη, αλλά η μεταδοτικότητα διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα – συχνά εβδομάδες ή και μήνες μετά την αποδρομή των συμπτωμάτων.

Άτομα με ενεργή λοίμωξη μπορεί να συνεχίσουν να αποβάλλουν τον ιό στο σάλιο τους για αρκετό καιρό. Σε κάποιες περιπτώσεις, ο EBV παραμένει ανιχνεύσιμος στο σάλιο για πολλούς μήνες ή και χρόνια.

📅 Πότε Είναι Κάποιος Πιο Μεταδοτικός;

Κατά την οξεία φάση: μέγιστη μεταδοτικότητα
Κατά την ανάρρωση: ακόμα μεταδοτικός, αν και λιγότερο
Σε λανθάνουσα φάση: μικρή πιθανότητα μεταδοτικότητας, αλλά υπάρχει

Δεν υπάρχει τρόπος να προβλεφθεί με ακρίβεια πότε ένα άτομο με EBV παύει να είναι μεταδοτικό, κάτι που καθιστά δύσκολο τον πλήρη έλεγχο της μετάδοσης.

📌 Πώς Μεταδίδεται η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

💋 Μέσω φιλιού – πιο συχνή οδός μετάδοσης
🥤 Μέσω μολυσμένων αντικειμένων (ποτήρια, καλαμάκια)
🧸 Μέσω κοινών παιχνιδιών ή αντικειμένων σε παιδιά
🩸 Σπάνια μέσω αίματος ή μεταμόσχευσης
😷 Μεταδοτική για εβδομάδες έως και μήνες μετά την ανάρρωση

🤒 Συμπτώματα & Πορεία της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση έχει χαρακτηριστική κλινική εικόνα, ιδιαίτερα στους εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Ωστόσο, στα παιδιά μπορεί να είναι ασυμπτωματική ή να εμφανίζεται με ήπια συμπτώματα, που μοιάζουν με κοινό κρυολόγημα.

🔥 Τυπικά Συμπτώματα

Πυρετός: Συνήθως υψηλός (μέχρι 39–40°C), διάρκειας 7–10 ημερών.
Έντονη φαρυγγίτιδα: Πονόλαιμος, αμυγδαλίτιδα με ή χωρίς πυώδη επίχρισμα.
Λεμφαδενοπάθεια: Συνήθως αυχενικοί, αλλά και μασχαλιαίοι ή βουβωνικοί λεμφαδένες.
Έντονη κόπωση: Διαρκεί συχνά για εβδομάδες ή και μήνες.
Ηπατομεγαλία και σπληνομεγαλία: Διόγκωση ήπατος και σπλήνα σε >50% των περιπτώσεων.
Πονοκέφαλος και μυαλγίες (μυϊκοί πόνοι)
Εξάνθημα: Κηλιδώδες ή κηλιδοβλατιδώδες, κυρίως μετά από χορήγηση αμπικιλλίνης ή αμοξικιλλίνης

📊 Στατιστικά Συχνότητας Συμπτωμάτων

Πυρετός – 95%
Αμυγδαλίτιδα – 85%
Αυχενική λεμφαδενοπάθεια – 80%
Σπληνομεγαλία – 50–60%
Ηπατομεγαλία – 30%
Εξάνθημα – 10%

🧒 Πώς Εκδηλώνεται σε Παιδιά

Στα παιδιά κάτω των 10 ετών, η λοίμωξη είναι συχνά ήπια ή ασυμπτωματική. Συχνά παρουσιάζεται με:

Ήπιο πυρετό
Ρινική καταρροή και πονόλαιμο
Διάρροια ή κοιλιακό άλγος
Ελάχιστη λεμφαδενοπάθεια

📉 Πορεία της Νόσου

Επώαση: 30–50 ημέρες (συνήθως άνευ συμπτωμάτων)
Οξεία φάση: 2–3 εβδομάδες, με πλήρη εικόνα πυρετού, φαρυγγίτιδας, λεμφαδενοπάθειας
Φάση ανάρρωσης: Συμπτώματα υποχωρούν, αλλά η κόπωση μπορεί να επιμείνει για μήνες
Λανθάνουσα φάση: Ο ιός μένει στο σώμα σε ανενεργή κατάσταση

⚠️ Προσοχή σε Αυτά τα Συμπτώματα

Εάν εμφανιστούν τα παρακάτω, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση:

Ξαφνικός πόνος στην άνω αριστερή κοιλία (κίνδυνος ρήξης σπλήνα)
Κίτρινη χροιά δέρματος/οφθαλμών (ηπατίτιδα)
Δύσπνοια, θωρακικός πόνος (σπάνιες επιπλοκές)
Πολυήμερος υψηλός πυρετός (>10 ημέρες)

📋 Τα 5 Πιο Συχνά Συμπτώματα της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Υψηλός πυρετός (>38.5°C)
Έντονος πονόλαιμος και φαρυγγίτιδα
Διόγκωση λεμφαδένων (ειδικά στον τράχηλο)
Κόπωση που διαρκεί εβδομάδες
Σπληνομεγαλία (αυξημένος κίνδυνος ρήξης)

🧪 Διάγνωση & Εργαστηριακές Εξετάσεις

Η διάγνωση της λοιμώδους μονοπυρήνωσης βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής εικόνας και εργαστηριακών ευρημάτων. Οι εξετάσεις βοηθούν τόσο στην επιβεβαίωση της νόσου όσο και στον αποκλεισμό άλλων παρόμοιων λοιμώξεων.

🧫 1. Γενική Αίματος

Η γενική αίματος είναι συχνά το πρώτο διαγνωστικό εργαλείο:

Αυξημένος αριθμός λευκοκυττάρων (λευκοκυττάρωση >10.000/μL)
Λεμφοκυττάρωση: ποσοστό λεμφοκυττάρων >50%
Ατυπά λεμφοκύτταρα: μεγαλύτερα, με βασεόφιλο κυτταρόπλασμα – πολύ χαρακτηριστικά
Ήπια θρομβοπενία: σε κάποιες περιπτώσεις
Ήπια αναιμία ή φυσιολογική αιμοσφαιρίνη

🔍 2. Δοκιμασία Monospot (Heterophile Antibody Test)

Πρόκειται για μια απλή και γρήγορη εξέταση ανίχνευσης ετεροφιλικών αντισωμάτων:

Θετικό αποτέλεσμα: σε >85% των εφήβων και ενηλίκων με λοιμώδη μονοπυρήνωση
Αρνητικό στα παιδιά: κάτω των 12 ετών, η ευαισθησία πέφτει σημαντικά (<50%)
Διατίθεται σε rapid μορφή για χρήση σε μικροβιολογικά εργαστήρια και νοσοκομεία

⚠️ Αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει τη νόσο!

🧬 3. Ορολογικός Έλεγχος EBV (EBV-Specific Antibodies)

Αποτελεί τη χρυσή τομή για επιβεβαίωση λοίμωξης από EBV, ιδίως όταν το Monospot είναι αρνητικό ή αμφίβολο.

Εξέταση	Τι Ανιχνεύει	Ερμηνεία
VCA IgM	Αντισώματα κατά του καψιδίου του ιού	Θετικό → Οξεία λοίμωξη
VCA IgG	Αντισώματα μνήμης	Θετικό → Παλαιά ή χρόνια λοίμωξη
EBNA IgG	Αντισώματα κατά του πυρηνικού αντιγόνου EBV	Αρνητικό στην οξεία φάση
EA-D (Early Antigen)	Αντισώματα πρώιμης φάσης	Θετικά σε οξεία λοίμωξη ή επανενεργοποίηση

Συνδυαστική Ερμηνεία:

VCA IgM (+), VCA IgG (+), EBNA (-): Οξεία λοίμωξη
VCA IgM (-), VCA IgG (+), EBNA (+): Παλαιά λοίμωξη
VCA IgM (+), EBNA (+): Υποτροπή ή μεταγενέστερη ενεργοποίηση

🧪 4. PCR (Μοριακή Ανίχνευση EBV DNA)

Η PCR μπορεί να ανιχνεύσει το DNA του ιού στο αίμα ή σε ιστούς:

Χρήσιμη σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς ή για διαφορική διάγνωση
Προσδιορίζει το ιικό φορτίο
Χρησιμοποιείται και σε παρακολούθηση EBV-σχετιζόμενων νεοπλασιών

🧴 5. Ηπατικά Ένζυμα

Συχνά παρατηρούνται αυξήσεις στις τρανσαμινάσες (ALT, AST), ακόμα και χωρίς συμπτώματα ηπατίτιδας:

ALT και AST αυξάνονται στο 50–80% των περιπτώσεων
ALP ή GGT μπορεί να είναι αυξημένες
Σπάνια παρατηρείται χολερυθριναιμία

🧠 6. Απεικονιστικός Έλεγχος (εάν υπάρχει υποψία επιπλοκής)

Υπέρηχος κοιλίας: για εκτίμηση σπληνομεγαλίας/ηπατομεγαλίας
CT ή MRI: σε υποψία ρήξης σπλήνα ή επιπλοκών στο ΚΝΣ

📋 Διαφορική Διάγνωση

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση μοιάζει με άλλες ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις:

Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα
CMV μονοπυρήνωση (EBV-like)
Τοξοπλάσμωση
Οξεία HIV λοίμωξη
Ιλαρά, ερυθρά, αδενοϊός
Λευχαιμία/λεμφοϋπερπλαστικά νοσήματα

🔎 Επιβεβαίωση Διάγνωσης: Τι Πρέπει να Ζητήσετε

🧫 Γενική αίματος με ατυπά λεμφοκύτταρα
🧪 Monospot test (ανώτερο των 12 ετών)
🧬 Αντισώματα EBV: VCA IgM, VCA IgG, EBNA
📈 Ηπατικά ένζυμα (ALT, AST)
🧾 PCR για ειδικές περιπτώσεις (ανοσοκαταστολή, νεοπλασίες)

💊 Θεραπεία & Αντιμετώπιση της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση δεν απαιτεί ειδική αντιική θεραπεία στις περισσότερες περιπτώσεις. Πρόκειται για μια αυτοπεριοριζόμενη ιογενή λοίμωξη, και η αντιμετώπιση είναι κυρίως συμπτωματική. Η πλειονότητα των ασθενών αναρρώνει πλήρως με ξεκούραση και υποστηρικτικά μέτρα.

🛌 Γενικές Αρχές Αντιμετώπισης

Ξεκούραση: Αποφυγή σωματικής καταπόνησης, ιδιαίτερα την πρώτη 1–2 εβδομάδα
Επαρκής ενυδάτωση: Κατανάλωση υγρών για την αποτροπή αφυδάτωσης και την ανακούφιση του πυρετού
Διατροφή: Ήπια, εύπεπτη δίαιτα, εμπλουτισμένη με βιταμίνες και φρούτα

🌡️ Αντιπυρετικά & Παυσίπονα

Η χορήγηση αντιπυρετικών βοηθά στην ανακούφιση από πυρετό και πονοκέφαλο:

Παρακεταμόλη (Depon/Panadol): 1η επιλογή
Ιβουπροφαίνη (Brufen): Εναλλακτικά, με προσοχή στο στομάχι

⚠️ Ασπιρίνη απαγορεύεται σε παιδιά & εφήβους λόγω κινδύνου για σύνδρομο Reye.

❌ Αντιβιοτικά: Όχι Χωρίς Δευτερογενή Λοίμωξη

Τα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά κατά των ιών και δεν ενδείκνυνται για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση.

Ωστόσο, χορηγούνται μόνο εφόσον υπάρχει επιβεβαιωμένη δευτερογενής βακτηριακή λοίμωξη (π.χ. στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα).

⚠️ Αμπικιλλίνη ή Αμοξικιλλίνη προκαλούν εξάνθημα στο 80–90% των ασθενών με EBV και πρέπει να αποφεύγονται!

🧴 Γαργάρες & Τοπική Ανακούφιση

Γαργάρες με αλατόνερο ή φαρμακευτικά διαλύματα
Αναλγητικές παστίλιες
Σπρέι φαρυγγικής ανακούφισης

⚠️ Πότε Χορηγούνται Κορτικοστεροειδή

Η χρήση στεροειδών δεν ενδείκνυται ρουτίνα, αλλά μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις με επιπλοκές:

Απόφραξη ανώτερου αεραγωγού (λόγω σοβαρής λεμφαδενοπάθειας ή αμυγδαλικής υπερτροφίας)
Αιμολυτική αναιμία ή θρομβοπενία
Νευρολογικές επιπλοκές (π.χ. εγκεφαλίτιδα)
Ρήξη σπλήνα ή έντονη σπληνομεγαλία με κοιλιακό άλγος

Χρησιμοποιούνται π.χ. Πρεδνιζολόνη (5–10 ημέρες, με σταδιακή διακοπή).

🚫 Αποφυγή Άσκησης – Κίνδυνος Ρήξης Σπλήνα

Ο σπλήνας είναι διογκωμένος σε πάνω από 50% των ασθενών και υπάρχει κίνδυνος ρήξης, ιδιαίτερα σε άτομα που ασκούνται ή παίζουν αθλήματα επαφής.

Συστάσεις:

⛔ Αποχή από αθλήματα για τουλάχιστον 4 εβδομάδες μετά τη διάγνωση
✅ Υπέρηχος σπληνός σε αθλητές πριν την επιστροφή σε δραστηριότητες
🛌 Ξεκούραση τις πρώτες 10–14 ημέρες ανεξαρτήτως συμπτωμάτων

👩‍⚕️ Παρακολούθηση

Επανέλεγχος τρανσαμινασών και αιματολογικών δεικτών 2–4 εβδομάδες μετά
Σε επιμονή συμπτωμάτων >4 εβδομάδες, περαιτέρω διερεύνηση (π.χ. CMV, HIV)
Προσοχή σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα – πιθανή επανενεργοποίηση

📝 Αντιμετώπιση στο Σπίτι – Τι να Κάνετε

Ξεκουραστείτε όσο χρειάζεται – αποφύγετε πίεση και κόπωση
Πίνετε πολλά υγρά – βοηθούν στον πυρετό και την αποβολή τοξινών
Χρησιμοποιήστε παυσίπονα για την ανακούφιση του πονόλαιμου και του πυρετού
Μην παίρνετε αντιβιοτικά χωρίς ιατρική οδηγία
Αποφύγετε αθλήματα για 4 εβδομάδες (λόγω σπλήνα)

⚠️ Επιπλοκές της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Αν και η πλειονότητα των περιπτώσεων λοιμώδους μονοπυρήνωσης έχει καλοήθη πορεία, σε ένα μικρό ποσοστό των ασθενών μπορεί να εμφανιστούν σοβαρές ή και απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές. Οι επιπλοκές επηρεάζουν κυρίως το αιματολογικό, ηπατικό, νευρολογικό και σπληνικό σύστημα.

🩸 1. Αιματολογικές Επιπλοκές

Θρομβοπενία: μείωση αιμοπεταλίων (συνήθως ήπια), μπορεί να οδηγήσει σε εύκολες εκχυμώσεις ή αιμορραγία
Αιμολυτική αναιμία: ανοσομεσολαβούμενη, εμφανίζεται με μείωση αιμοσφαιρίνης και αυξημένη LDH
Πανκυτταροπενία: πολύ σπάνια, συνήθως σε ανοσοκατεσταλμένους
Δευτερογενής βακτηριακή λοίμωξη: π.χ. στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, πνευμονία

🧠 2. Νευρολογικές Επιπλοκές

Σύνδρομο Guillain-Barré: οξεία πολυριζονευρίτιδα, με παράλυση κάτω άκρων
Εγκεφαλίτιδα: διαταραχή επιπέδου συνείδησης, σπασμοί
Μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλομυελίτιδα
Περιφερική νευρίτιδα: με αιμωδίες ή μυϊκή αδυναμία

🫀 3. Καρδιολογικές Επιπλοκές

Μυοκαρδίτιδα ή περικαρδίτιδα: σπάνιες αλλά πιθανές
Ταχυκαρδία ή αρρυθμίες σε περιπτώσεις υψηλού πυρετού και αφυδάτωσης

🧠 4. Ψυχιατρικές / Νευροψυχολογικές Εκδηλώσεις

Κατάθλιψη ή άγχος μετά από παρατεταμένη κόπωση
Διαταραχές ύπνου, ευερεθιστότητα, αδυναμία συγκέντρωσης

🫁 5. Αναπνευστικές Επιπλοκές

Απόφραξη ανώτερου αεραγωγού λόγω έντονης αμυγδαλικής υπερτροφίας ή λεμφαδενοπάθειας
Δευτερογενής πνευμονία (σπάνια)

🫄 6. Ρήξη Σπλήνα – Η πιο Επικίνδυνη Επιπλοκή

Η ρήξη σπλήνα αποτελεί την πιο σοβαρή και δυνητικά θανατηφόρα επιπλοκή. Εμφανίζεται σε ποσοστό 0.1–0.5% των ασθενών.

Εμφανίζεται συνήθως κατά την 2η–3η εβδομάδα
Συμπτώματα: οξύς πόνος στην άνω αριστερή κοιλία, υπόταση, ωχρότητα, ταχυκαρδία
Απαιτεί άμεση εισαγωγή και χειρουργική παρέμβαση
Αποφυγή άσκησης για τουλάχιστον 4–6 εβδομάδες – Κρίσιμος προληπτικός παράγοντας

🧪 7. Ηπατικές Επιπλοκές

Αύξηση τρανσαμινασών (ALT, AST): στο 80% των περιπτώσεων
Οξεία ηπατίτιδα: σε σοβαρές περιπτώσεις με ίκτερο
Χολοστατική ηπατίτιδα: με αύξηση χολερυθρίνης και ALP

🔁 8. Επανενεργοποίηση του EBV

Σε ανοσοκατεσταλμένους (π.χ. HIV, μεταμόσχευση), ο EBV μπορεί να επανενεργοποιηθεί και να προκαλέσει:

Λεμφοϋπερπλαστικά σύνδρομα
Κακοήθειες (λεμφώματα, καρκίνος ρινοφάρυγγα)
Πολυοργανική προσβολή

🛌 9. Μεταλοιμώδης Κόπωση (Post-Infectious Fatigue)

Πολύ συχνή επιπλοκή, ειδικά σε εφήβους και ενήλικες. Η κόπωση μπορεί να διαρκέσει:

⏳ 2–6 εβδομάδες σε ήπιες περιπτώσεις
🕒 >3 μήνες σε ένα ποσοστό (σύνδρομο χρόνιας κόπωσης)

Συνιστάται βαθμιαία επανένταξη σε δραστηριότητες και υποστήριξη μέσω διατροφής, ψυχολογικής ενίσχυσης και καλού ύπνου.

⚠️ Οι 5 Πιο Επικίνδυνες Επιπλοκές

Ρήξη σπλήνα – απειλητική για τη ζωή
Απόφραξη αεραγωγού – επείγουσα κατάσταση
Εγκεφαλίτιδα ή σύνδρομο Guillain-Barré
Αιμολυτική αναιμία & θρομβοπενία
Μεταλοιμώδης χρόνια κόπωση

👨‍👩‍👧‍👦 Λοιμώδης Μονοπυρήνωση σε Παιδιά, Ενήλικες & Εγκύους

Η κλινική εικόνα και η πορεία της λοιμώδους μονοπυρήνωσης μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την ηλικία, το ανοσολογικό υπόβαθρο και την εγκυμοσύνη. Παρακάτω παρουσιάζονται οι ιδιαιτερότητες της νόσου σε αυτές τις κατηγορίες.

🧒 Παιδιά & Βρέφη

Στα παιδιά, και ιδιαίτερα στα βρέφη:

Η λοίμωξη είναι συχνά <strongασυμπτωματική ή εμφανίζεται με ήπια συμπτώματα (π.χ. καταρροή, ελαφρύς πυρετός, πονόλαιμος)
Το τεστ Monospot έχει χαμηλή ευαισθησία (<50%) σε παιδιά κάτω των 12 ετών
Η πλήρης εικόνα (πυρετός – φαρυγγίτιδα – λεμφαδενοπάθεια) είναι λιγότερο συχνή
Σπάνιες οι επιπλοκές – καλύτερη πρόγνωση από τους ενήλικες

🧪 Συμβουλή:

Σε παιδιά με ύποπτη μονοπυρήνωση, προτιμάται η ορολογική διάγνωση (EBV VCA IgM/IgG) αντί για Monospot.

🧍‍♂️ Ενήλικες & Νεαροί Άνθρωποι

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση εμφανίζεται πιο έντονα – με έντονο πυρετό, σοβαρή κόπωση και λεμφαδενοπάθεια
Συχνή προσβολή ήπατος και σπλήνα – προσοχή στη σπληνομεγαλία
Κίνδυνος για μεταλοιμώδη κόπωση που διαρκεί εβδομάδες ή και μήνες
Περισσότερες επιπλοκές σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα

🤰 Έγκυες Γυναίκες

Η λοίμωξη από EBV κατά την εγκυμοσύνη είναι σπάνια και συνήθως δεν προκαλεί σοβαρές επιπλοκές στο έμβρυο, σε αντίθεση με άλλους ιούς όπως ο CMV ή το τοξόπλασμα.

Δεν τεκμηριώνεται σαφής συσχέτιση με αποβολές ή συγγενείς ανωμαλίες
Περιστασιακά έχουν καταγραφεί περιπτώσεις επιπλεγμένης ηπατίτιδας ή σοβαρής κόπωσης στη μητέρα
Η διάγνωση γίνεται με EBV IgM/IgG και όχι με Monospot
Δεν υπάρχει ανάγκη διακοπής κύησης λόγω EBV – απαιτείται όμως παρακολούθηση

📌 Σημείωση:

Ο EBV δεν είναι TORCH ιός (όπως CMV, Rubella, HSV), άρα δεν περιλαμβάνεται στον τυπικό προγεννητικό έλεγχο.

🧬 Ανοσοκατεσταλμένοι Ασθενείς

Υψηλότερος κίνδυνος επανενεργοποίησης EBV
Κίνδυνος ανάπτυξης λεμφώματος, λεμφοϋπερπλαστικών νοσημάτων ή σοβαρής πολυοργανικής λοίμωξης
Χρήση PCR για παρακολούθηση ιικού φορτίου
Μπορεί να απαιτηθεί αντι-EBV αγωγή (σε έρευνα: rituximab, valganciclovir)

Η EBV λοίμωξη σε μεταμοσχευμένους (όργανο/μυελός) μπορεί να οδηγήσει σε:

Post-transplant lymphoproliferative disorder (PTLD)
Πολυσυστηματική απορρύθμιση

🎯 Ποιοι Διατρέχουν Μεγαλύτερο Κίνδυνο Επιπλοκών από EBV;

Ενήλικες και έφηβοι (πιο έντονη νόσος από τα παιδιά)
Άτομα με χρόνια νοσήματα ή εξάντληση
Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (HIV, μεταμοσχευμένοι)
Έγκυες με ιστορικό ηπατικής ή αιματολογικής νόσου
Αθλητές (λόγω κινδύνου ρήξης σπλήνα)

🔍 Διαφορική Διάγνωση της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση συχνά συγχέεται με άλλες λοιμώξεις, κυρίως λόγω κοινών συμπτωμάτων όπως πυρετός, λεμφαδενοπάθεια, φαρυγγίτιδα και κόπωση. Η διαφορική διάγνωση είναι κρίσιμη, καθώς ορισμένες καταστάσεις απαιτούν άμεση ή εντελώς διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.

🦠 Λοιμώξεις που Μοιάζουν Κλινικά με EBV

CMV (Cytomegalovirus): Μοιάζει σε συμπτώματα, αλλά με λιγότερη φαρυγγίτιδα. Συχνότερο σε ενήλικες.
Οξεία HIV λοίμωξη: Παρουσιάζει πυρετό, λεμφαδενοπάθεια, εξάνθημα και αμυγδαλίτιδα. Απαιτεί ειδικές εξετάσεις.
Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα: Έντονος πονόλαιμος, χωρίς λεμφαδενοπάθεια ή κόπωση. Θετικό rapid strep test.
Τοξοπλάσμωση: Πυρετός και λεμφαδενοπάθεια, συνήθως ήπια και χωρίς φαρυγγίτιδα.
Αδενοϊός: Προκαλεί φαρυγγίτιδα και πυρετό, συχνότερα σε παιδιά.
Ιλαρά / Ερυθρά: Πυρετός και εξάνθημα. Διαφοροδιάγνωση με βάση ορολογικές εξετάσεις και επιδημιολογικά δεδομένα.
Οξεία λευχαιμία ή λέμφωμα: Λεμφαδενοπάθεια και αναιμία. Συνοδεύεται από αιματολογικές διαταραχές και κακή γενική κατάσταση.

📋 Συγκριτικός Πίνακας Διαφορικής Διάγνωσης

Κατάσταση	Πυρετός	Φαρυγγίτιδα	Λεμφαδένες	Κόπωση	Ειδικά Χαρακτηριστικά
Λοιμώδης Μονοπυρήνωση (EBV)	✔️	✔️	✔️ (αυχενικοί)	✔️	Ατυπά λεμφοκύτταρα, +VCA IgM
CMV	✔️	❌/✔️ (ήπια)	✔️	✔️	VCA(-), CMV IgM(+)
HIV (πρώιμη)	✔️	✔️	✔️ (γενικευμένη)	✔️	HIV Ag/Ab θετικό
Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα	✔️	✔️ (έντονη)	❌/✔️	❌	Rapid Strep Test (+)
Τοξόπλασμα	❌/✔️	❌	✔️	❌	IgM(+), χωρίς φαρυγγίτιδα
Οξεία Λευχαιμία	✔️	✔️/❌	✔️ (διάχυτη)	✔️	Αναιμία, ουδετεροπενία, blast cells

❓ Πότε η Μονοπυρηνοειδής Εικόνα δεν Οφείλεται σε EBV;

Monospot αρνητικό αλλά συμπτώματα μονοπυρήνωσης → CMV ή HIV
Πολύ παρατεταμένος πυρετός χωρίς ανταπόκριση → Λευχαιμία ή λέμφωμα
Πονοκέφαλος + εξάνθημα + φαρυγγίτιδα → Ιλαρά ή ερυθρά
Έντονη φαρυγγίτιδα χωρίς λεμφαδενοπάθεια → Στρεπτόκοκκος
Μόνο λεμφαδενοπάθεια χωρίς πονόλαιμο → Τοξόπλασμα

🛡️ Πρόληψη & Συμβουλές

Η πρόληψη της λοιμώδους μονοπυρήνωσης επικεντρώνεται κυρίως στην αποφυγή επαφής με σάλιο από άτομα που νοσούν ή βρίσκονται σε περίοδο επαναφοράς του ιού. Δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για τον ιό Epstein-Barr (EBV), συνεπώς τα μέτρα υγιεινής και οι προσεκτικές συνήθειες είναι βασικοί τρόποι περιορισμού της μετάδοσης.

🚫 Τρόποι Πρόληψης Μετάδοσης

Αποφύγετε τα φιλιά και τη στενή επαφή με άτομα που έχουν πυρετό, πονόλαιμο ή είναι πρόσφατα αναρρώσαντα από EBV
Μην μοιράζεστε ποτήρια, μπουκάλια, κουτάλια, καλαμάκια ή κραγιόν
Πλένετε καλά τα χέρια – ειδικά μετά από επαφή με στόμα/μύτη/μάτια
Απολυμαίνετε συχνά κοινά αντικείμενα σε παιδικούς σταθμούς ή σχολεία
Εκπαιδεύστε τα παιδιά για τις σωστές πρακτικές καθαριότητας

🍽️ Διατροφή & Υποστήριξη Ανοσοποιητικού

Μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη άμυνα του οργανισμού:

Κατανάλωση τροφών πλούσιων σε βιταμίνη C (π.χ. εσπεριδοειδή)
Επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης (βοηθά στην αποκατάσταση των ιστών)
Πολύ νερό για ενυδάτωση
Αποφυγή αλκοόλ – ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένες τρανσαμινάσες
Περιορισμός βαρέων γευμάτων σε περιόδους κόπωσης

🎓 Επιστροφή στο Σχολείο ή την Εργασία

Η επιστροφή εξαρτάται από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και την κλινική κατάσταση:

Αν δεν υπάρχει πυρετός και σοβαρή κόπωση, μπορεί να επιστρέψει μετά από 7–10 ημέρες
Σε περιπτώσεις κόπωσης, συνιστάται σταδιακή επανένταξη
Αποφυγή σωματικής άσκησης και αθλημάτων για τουλάχιστον 4–6 εβδομάδες λόγω κινδύνου ρήξης σπλήνα

⚕️ Παρακολούθηση και Προσοχή Μετά την Ανάρρωση

Επανέλεγχος εξετάσεων αίματος & ηπατικών ενζύμων μετά από 2–4 εβδομάδες
Προσοχή σε έντονη κόπωση, κοιλιακό πόνο ή πυρετό μετά την 3η εβδομάδα – πιθανές επιπλοκές
Εκπαίδευση του ασθενούς για σημάδια υποτροπής ή επανενεργοποίησης

✅ 5 Πρακτικά Βήματα για να Προφυλαχθείτε

Μην φιλάτε άτομα που είναι άρρωστα ή αναρρώνουν
Μην μοιράζεστε ποτήρια, σκεύη ή βούρτσες
Πλένετε τα χέρια σας συχνά και σωστά
Φροντίστε τη διατροφή και την ξεκούραση του οργανισμού
Αποφύγετε την έντονη άσκηση για 1 μήνα μετά τη διάγνωση

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

🕒 Πόσο διαρκεί η λοιμώδης μονοπυρήνωση;

Η οξεία φάση διαρκεί 2–3 εβδομάδες, με πυρετό, κόπωση και πονόλαιμο. Η πλήρης ανάρρωση μπορεί να πάρει έως και 4–6 εβδομάδες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κόπωση επιμένει για μήνες.

👶 Είναι επικίνδυνη για τα παιδιά;

Όχι. Στα παιδιά, η λοίμωξη είναι συνήθως ήπια ή ακόμα και ασυμπτωματική. Οι επιπλοκές είναι σπάνιες και η πρόγνωση εξαιρετική.

🤰 Κολλάει η λοιμώδης μονοπυρήνωση στην εγκυμοσύνη;

Ο EBV σπάνια επηρεάζει το έμβρυο και δεν θεωρείται TORCH λοίμωξη. Δεν σχετίζεται με συγγενείς ανωμαλίες. Παρόλα αυτά, απαιτείται παρακολούθηση της εγκύου για ηπατικές ή αιματολογικές επιπλοκές.

🏃 Πότε μπορώ να ξανακάνω άσκηση ή αθλήματα;

Η έντονη σωματική δραστηριότητα θα πρέπει να αποφεύγεται για τουλάχιστον 4 εβδομάδες λόγω κινδύνου ρήξης σπλήνα. Ασφαλέστερα είναι η επιστροφή στην άθληση να γίνεται μετά από ιατρική εκτίμηση ή υπέρηχο σπλήνα.

🧪 Ποιες εξετάσεις χρειάζονται για διάγνωση;

Οι βασικές εξετάσεις είναι: γενική αίματος (ατυπά λεμφοκύτταρα), Monospot (σε >12 ετών), ορολογικός έλεγχος EBV (VCA IgM, IgG, EBNA), ηπατικά ένζυμα και, σε ειδικές περιπτώσεις, PCR.

🧬 Είναι η μονοπυρήνωση μεταδοτική μετά την ανάρρωση;

Ναι. Ο EBV μπορεί να αποβάλλεται στο σάλιο για εβδομάδες ή και μήνες μετά την ανάρρωση, ακόμη και χωρίς συμπτώματα. Ωστόσο, η μεταδοτικότητα μειώνεται με τον χρόνο.

💉 Υπάρχει εμβόλιο ή ειδική θεραπεία για EBV;

Όχι. Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο για EBV. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική (παυσίπονα, ξεκούραση, ενυδάτωση). Τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν, εκτός αν υπάρξει βακτηριακή επιπλοκή.

🧫 Τι είναι τα ατυπά λεμφοκύτταρα;

Είναι μεγάλα, μεταμορφωμένα λεμφοκύτταρα με ενεργοποιημένη εμφάνιση που παρατηρούνται στο μικροσκόπιο και είναι χαρακτηριστικά της μονοπυρήνωσης. Δεν σημαίνουν κακοήθεια.

🧍‍♂️ Αν νόσησα μία φορά, μπορώ να ξανακολλήσω;

Συνήθως όχι. Ο EBV παραμένει στον οργανισμό για πάντα σε λανθάνουσα μορφή. Επανενεργοποίηση μπορεί να συμβεί σε ανοσοκαταστολή, αλλά σπάνια προκαλεί νέα συμπτωματική λοίμωξη.

📚 Βιβλιογραφία & Πηγές

Η παρακάτω βιβλιογραφία περιλαμβάνει έγκυρες ελληνικές και διεθνείς πηγές για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση και τον ιό Epstein–Barr, κατάλληλες για επαγγελματίες υγείας και το ευρύ κοινό.