Φυλλικό Οξύ (Βιταμίνη Β9) – Εξέταση Αίματος, Τιμές, Έλλειψη & Εγκυμοσύνη

Τελευταία ενημέρωση:
14 Ιανουαρίου 2026

1

Τι είναι το φυλλικό οξύ

Το φυλλικό οξύ, γνωστό και ως βιταμίνη Β9, είναι μία
υδατοδιαλυτή βιταμίνη του συμπλέγματος Β με θεμελιώδη ρόλο
στην κυτταρική διαίρεση και τη σύνθεση του DNA.
Χωρίς επαρκή Β9, τα κύτταρα – και ιδιαίτερα εκείνα που ανανεώνονται γρήγορα
όπως τα κύτταρα του μυελού των οστών – δεν μπορούν να ωριμάσουν σωστά.

Στη φύση, η βιταμίνη αυτή απαντάται με τη μορφή folate και βρίσκεται κυρίως
σε πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όσπρια και εσπεριδοειδή.
Η συνθετική της μορφή, που χρησιμοποιείται στα συμπληρώματα και στον εμπλουτισμό
τροφίμων, ονομάζεται φολικό οξύ.

Βιοχημικά, το φυλλικό οξύ συμμετέχει σε κρίσιμες αντιδράσεις μεταφοράς
μονοανθρακικών ομάδων, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη
σύνθεση πουρινών και πυριμιδινών, δηλαδή των δομικών λίθων του DNA.
Αυτό εξηγεί γιατί η ανεπάρκειά του οδηγεί σε διαταραχές του μυελού των οστών
και σε αναιμία.

2

Ρόλος στον οργανισμό

Η βιταμίνη Β9 παίζει κεντρικό ρόλο σε πολλαπλά βιολογικά συστήματα.
Ο βασικός της ρόλος είναι η υποστήριξη της
αιμοποίησης, δηλαδή της παραγωγής των κυττάρων του αίματος
στον μυελό των οστών.

Χωρίς επαρκές φυλλικό οξύ, τα ερυθρά αιμοσφαίρια που παράγονται είναι
μεγαλύτερα από το φυσιολογικό (μακροκύτταρα) και
λειτουργικά ανεπαρκή, οδηγώντας στη χαρακτηριστική
μεγαλοβλαστική αναιμία.
Αυτό μεταφράζεται κλινικά σε κόπωση, αδυναμία και δύσπνοια.

Παράλληλα, η Β9 είναι απαραίτητη για τη
φυσιολογική ανάπτυξη του εμβρύου.
Στις πρώτες εβδομάδες της κύησης, συμμετέχει στη σωστή
σύγκλειση του νευρικού σωλήνα,
από τον οποίο θα σχηματιστεί ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός.
Ανεπάρκεια σε αυτό το στάδιο μπορεί να προκαλέσει
σοβαρές συγγενείς ανωμαλίες.

Τέλος, το φυλλικό οξύ εμπλέκεται και στον
μεταβολισμό της ομοκυστεΐνης.
Χαμηλά επίπεδα Β9 οδηγούν σε αύξηση της ομοκυστεΐνης,
η οποία σχετίζεται με καρδιαγγειακό κίνδυνο.

3

Ποιοι πρέπει να το μετρήσουν

Η εξέταση φυλλικού οξέος συνιστάται σε κάθε άτομο όπου υπάρχει υποψία
διαταραχής της αιμοποίησης, της απορρόφησης θρεπτικών
ή αυξημένων αναγκών του οργανισμού.
Δεν είναι μία «γενική» βιταμίνη, αλλά ένας δείκτης με σαφή κλινική σημασία.

Ο έλεγχος Β9 ενδείκνυται ιδιαίτερα σε:

• Αναιμία, ειδικά όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια είναι αυξημένου μεγέθους (μακροκυττάρωση)
• Γυναίκες που είναι έγκυες ή προσπαθούν να μείνουν έγκυες
• Χρόνια γαστρεντερικά νοσήματα (κοιλιοκάκη, νόσος Crohn, δυσαπορρόφηση)
• Χρόνιο αλκοολισμό, όπου το φυλλικό καταναλώνεται και χάνεται ταχύτερα
• Ηλικιωμένους με φτωχή διατροφή ή πολυφαρμακία
• Άτομα που πρόκειται να λάβουν ή λαμβάνουν συμπληρώματα Β9

Στην πράξη, ο έλεγχος του φυλλικού γίνεται σχεδόν πάντα
σε συνδυασμό με βιταμίνη Β12, αιμοσφαιρίνη, MCV και φερριτίνη,
ώστε να υπάρχει ολοκληρωμένη εικόνα της αιματολογικής κατάστασης.

4

Συμπτώματα έλλειψης

Η έλλειψη φυλλικού οξέος αναπτύσσεται σταδιακά και τα συμπτώματα
συχνά αποδίδονται λανθασμένα σε κούραση ή στρες.
Ωστόσο, αντανακλούν βαθιά διαταραχή της αιμοποίησης και του μεταβολισμού.

Συχνά συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Κόπωση και αδυναμία λόγω αναιμίας
• Ωχρότητα δέρματος και βλεννογόνων
• Δύσπνοια με μικρή προσπάθεια
• Γλωσσίτιδα (κόκκινη, λεία, επώδυνη γλώσσα)
• Μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα
• Ευερεθιστότητα και δυσκολία συγκέντρωσης

Στην εγκυμοσύνη, η ανεπάρκεια φυλλικού δεν επηρεάζει μόνο τη μητέρα.
Αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για
συγγενείς ανωμαλίες του νευρικού σωλήνα του εμβρύου,
οι οποίες μπορεί να έχουν μόνιμες νευρολογικές συνέπειες.

5

Φυσιολογικές τιμές φυλλικού οξέος

Οι εργαστηριακές τιμές του φυλλικού οξέος εκφράζουν την επάρκεια της
βιταμίνης Β9 στον οργανισμό και αξιολογούνται είτε στον
ορό είτε στα ερυθρά αιμοσφαίρια (RBC folate).
Οι δύο μετρήσεις δεν είναι ισοδύναμες και δίνουν
διαφορετική κλινική πληροφορία.

Το φυλλικό ορού αντανακλά κυρίως την
πρόσφατη διατροφική πρόσληψη ή τη λήψη συμπληρωμάτων,
ενώ το RBC folate αντικατοπτρίζει τα
πραγματικά αποθέματα των ιστών
κατά τη διάρκεια των τελευταίων 2–3 μηνών.

Τυπικά όρια φυλλικού στον ορό:

• Επαρκές: > 4 ng/mL (≈ > 10 nmol/L)
• Οριακό: 2–4 ng/mL (≈ 5–10 nmol/L)
• Έλλειψη: < 2 ng/mL (≈ < 5 nmol/L)

Για το RBC folate, τιμές
< 150 ng/mL θεωρούνται ενδεικτικές
ανεπάρκειας, ενώ επίπεδα
> 400 ng/mL σχετίζονται με
επαρκή προστασία έναντι νευροσωληνιακών ανωμαλιών
στην κύηση.

Στην εγκυμοσύνη και στην προετοιμασία σύλληψης,
οι στόχοι είναι υψηλότεροι από τον γενικό πληθυσμό.
Πολλοί ειδικοί συστήνουν τιμές φυλλικού ορού
> 6–8 ng/mL και RBC folate
> 400–500 ng/mL,
καθώς αυτά τα επίπεδα έχουν συσχετιστεί με
δραστική μείωση του κινδύνου
δισχιδούς ράχης και ανεγκεφαλίας.

Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι
μία φυσιολογική τιμή φυλλικού ορού
δεν αποκλείει πάντα λειτουργική ανεπάρκεια,
ιδίως σε άτομα που λαμβάνουν πρόσφατα συμπληρώματα,
σε χρόνιο αλκοολισμό ή σε
δυσαπορρόφηση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις,
μόνο το RBC folate αποκαλύπτει
την πραγματική κατάσταση των αποθηκών.

Η σωστή ερμηνεία των τιμών γίνεται πάντα
σε συνδυασμό με
αιμοσφαιρίνη, MCV, βιταμίνη Β12 και ομοκυστεΐνη,
ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχει
μεγαλοβλαστική αναιμία,
λειτουργική ανεπάρκεια ή απλή διατροφική έλλειψη.

6

Χαμηλό φυλλικό οξύ – Τι σημαίνει

Η έλλειψη φυλλικού οξέος δεν είναι απλώς διατροφικό πρόβλημα.
Αντιπροσωπεύει μια βαθιά διαταραχή της σύνθεσης του DNA,
η οποία επηρεάζει ιδιαίτερα τα κύτταρα που
πολλαπλασιάζονται γρήγορα, όπως αυτά του
μυελού των οστών και οι εμβρυϊκοί ιστοί.

Βιοχημικά, το φυλλικό οξύ είναι απαραίτητο για τη
μετατροπή της δεοξυουριδίνης σε θυμιδίνη,
ένα κρίσιμο βήμα για τη δημιουργία DNA.
Όταν η Β9 λείπει, το DNA συντίθεται ελαττωματικά
και τα κύτταρα «κολλάνε» στο στάδιο της ωρίμανσης.
Αυτό οδηγεί στη δημιουργία
μεγαλοβλαστών — μεγάλων, ανώριμων και δυσλειτουργικών κυττάρων.

Στον μυελό των οστών, αυτό μεταφράζεται σε
μεγαλοβλαστική αναιμία:
παράγονται λιγότερα και μεγαλύτερα ερυθρά αιμοσφαίρια,
τα οποία μεταφέρουν λιγότερο οξυγόνο,
προκαλώντας κόπωση, αδυναμία και δύσπνοια.

Οι πιο συχνές αιτίες χαμηλού φυλλικού οξέος περιλαμβάνουν:

• Ανεπαρκή διατροφή, ιδιαίτερα φτωχή σε πράσινα λαχανικά και όσπρια
• Χρόνιο αλκοολισμό, που μειώνει την απορρόφηση και αυξάνει την απώλεια της Β9
• Εντερικά νοσήματα (κοιλιοκάκη, νόσος Crohn, μετεγχειρητική δυσαπορρόφηση)
• Εγκυμοσύνη, λόγω αυξημένων αναγκών του εμβρύου
• Φάρμακα που μπλοκάρουν τον μεταβολισμό του φυλλικού (μεθοτρεξάτη, αντιεπιληπτικά, τριμεθοπρίμη)
• Χρόνια αιμόλυση ή αυξημένη παραγωγή κυττάρων αίματος

Η έλλειψη φυλλικού οξέος οδηγεί επίσης σε
αύξηση της ομοκυστεΐνης στο αίμα,
έναν παράγοντα που συνδέεται με
αθηροσκλήρωση, θρόμβωση και καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Έτσι, η ανεπάρκεια Β9 δεν επηρεάζει μόνο το αίμα,
αλλά και το αγγειακό σύστημα.

Στην κύηση, οι συνέπειες είναι ακόμη σοβαρότερες.
Η έλλειψη φυλλικού κατά τις πρώτες εβδομάδες μετά τη σύλληψη
αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο για
δισχιδή ράχη, ανεγκεφαλία και σοβαρές συγγενείς καρδιοπάθειες.
Πρόκειται για βλάβες που δημιουργούνται
πριν πολλές γυναίκες γνωρίζουν καν ότι είναι έγκυες.

Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή θεραπεία
με φυλλικό οξύ ή 5-MTHF
μπορούν να αποκαταστήσουν την αιμοποίηση
και να προλάβουν μόνιμες βλάβες,
ιδιαίτερα όταν η ανεπάρκεια αναγνωριστεί
πριν ή στην αρχή της κύησης.

7

Υψηλό φυλλικό οξύ

Υψηλές τιμές φυλλικού οξέος στον ορό παρατηρούνται σχεδόν πάντα σε άτομα
που λαμβάνουν συμπληρώματα φολικού οξέος ή πολυβιταμίνες εμπλουτισμένες με Β9.
Το ίδιο το φυλλικό οξύ δεν είναι τοξικό, ακόμη και σε σχετικά υψηλές δόσεις.

Ωστόσο, το βασικό κλινικό πρόβλημα είναι ότι
μπορεί να καλύψει την έλλειψη βιταμίνης Β12.
Το φυλλικό μπορεί να διορθώσει την αναιμία που προκαλεί η Β12,
αλλά δεν προλαμβάνει τις νευρολογικές βλάβες,
με αποτέλεσμα η διάγνωση να καθυστερεί μέχρι να εμφανιστούν
μόνιμες νευροπάθειες.

Σπάνια, πολύ υψηλές τιμές μπορεί να παρατηρηθούν σε
ηπατικές παθήσεις ή αυξημένη κυτταρική αποδόμηση,
αλλά στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων
απλώς αντικατοπτρίζουν συμπληρωματική λήψη.

8

Φυλλικό οξύ και εγκυμοσύνη

Η βιταμίνη Β9 είναι η πιο κρίσιμη βιταμίνη της πρώιμης κύησης.
Ο νευρικός σωλήνας του εμβρύου, από τον οποίο θα σχηματιστούν
ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός,
κλείνει μεταξύ της 18ης και 28ης ημέρας μετά τη σύλληψη.
Σε αυτό το χρονικό παράθυρο, η επάρκεια φυλλικού οξέος
καθορίζει αν η ανάπτυξη θα είναι φυσιολογική ή όχι.

Αν τα επίπεδα Β9 είναι χαμηλά κατά αυτό το στάδιο,
ο νευρικός σωλήνας μπορεί να μην κλείσει σωστά,
οδηγώντας σε
δισχιδή ράχη, ανεγκεφαλία ή άλλες σοβαρές δυσπλασίες,
οι οποίες είναι συχνά ασύμβατες με φυσιολογική ζωή.

Μελέτες δείχνουν ότι επαρκής πρόσληψη φυλλικού
πριν και κατά το πρώτο τρίμηνο
μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο αυτών των ανωμαλιών
κατά 60–70%.
Γι’ αυτό η προληπτική χορήγηση
θεωρείται ένα από τα πιο αποτελεσματικά
μέτρα δημόσιας υγείας στην μαιευτική.

Συστάσεις δοσολογίας:

• Όλες οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας: 400 μg ημερησίως
• Προετοιμασία σύλληψης και 1ο τρίμηνο: 400–800 μg ημερησίως
• Υψηλού κινδύνου (προηγούμενο έμβρυο με NTD, διαβήτης, παχυσαρκία, επιληψία, MTHFR): έως 5 mg

Σε γυναίκες με ιστορικό επαναλαμβανόμενων αποβολών
ή γενετικές παραλλαγές του ενζύμου MTHFR,
συχνά προτιμάται η ενεργή μορφή
5-MTHF, η οποία δεν απαιτεί μεταβολική ενεργοποίηση.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της κύησης,
το φυλλικό παραμένει σημαντικό για
την ανάπτυξη του πλακούντα,
την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων
και την αποφυγή αναιμίας της μητέρας.
Αν και το κρίσιμο στάδιο είναι το πρώτο τρίμηνο,
πολλοί μαιευτήρες συστήνουν συνέχιση της λήψης
σε όλη την εγκυμοσύνη.

9

Τροφές πλούσιες σε φυλλικό οξύ

Το φυσικό folate προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από φυτικές τροφές.
Οι πιο πλούσιες πηγές είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά,
τα όσπρια, τα φρούτα και οι ξηροί καρποί.
Η επαρκής διατροφική πρόσληψη μπορεί να καλύψει τις ανάγκες
ενός υγιούς ενήλικα, αλλά δεν επαρκεί συνήθως στην εγκυμοσύνη.

Το φυλλικό είναι ευαίσθητο στη θερμότητα και στο νερό.
Με παρατεταμένο βρασμό ή μαγείρεμα,
έως και 40–60% του φυσικού folate
μπορεί να καταστραφεί ή να χαθεί στο νερό.
Γι’ αυτό προτιμάται το ελαφρύ μαγείρεμα στον ατμό
ή η κατανάλωση ωμών λαχανικών.

Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη για ενήλικες είναι
400 μg, ενώ στην εγκυμοσύνη αυξάνεται.
Όπως φαίνεται, είναι δύσκολο να καλυφθεί
μόνο από τη διατροφή,
γι’ αυτό τα συμπληρώματα παραμένουν απαραίτητα.

10

Συμπληρώματα φυλλικού οξέος

Τα συμπληρώματα φυλλικού οξέος αποτελούν τον
πιο αξιόπιστο τρόπο πρόληψης και θεραπείας της
ανεπάρκειας βιταμίνης Β9.
Οι περισσότερες φαρμακευτικές μορφές περιέχουν
συνθετικό φολικό οξύ,
το οποίο μετατρέπεται στο ήπαρ και στους ιστούς
στην ενεργή βιολογική μορφή 5-MTHF.

Σε άτομα με γενετικές παραλλαγές του ενζύμου
MTHFR ή σε σοβαρή δυσαπορρόφηση,
η μετατροπή αυτή μπορεί να είναι μειωμένη.
Σε αυτές τις περιπτώσεις προτιμάται η χορήγηση
5-MTHF, που είναι άμεσα βιοδιαθέσιμη.

Πότε είναι απαραίτητα τα συμπληρώματα:

• Σε όλες τις εγκύους και γυναίκες που προσπαθούν να μείνουν έγκυες
• Σε επιβεβαιωμένη ανεπάρκεια φυλλικού οξέος
• Σε μεγαλοβλαστική αναιμία
• Σε δυσαπορρόφηση (κοιλιοκάκη, IBD, μετά από βαριατρική χειρουργική)
• Σε φαρμακευτική αγωγή που αναστέλλει τον μεταβολισμό της Β9 (μεθοτρεξάτη, αντιεπιληπτικά)

Η δοσολογία εξαρτάται από τον σκοπό της χορήγησης:

• Προφύλαξη / εγκυμοσύνη: 400–800 μg ημερησίως
• Θεραπεία ανεπάρκειας: 1–5 mg ημερησίως
• Υψηλού κινδύνου κύηση: έως 5 mg ημερησίως

Η μακροχρόνια λήψη υψηλών δόσεων είναι γενικά ασφαλής,
αλλά πρέπει να γίνεται μόνο μετά από έλεγχο βιταμίνης Β12,
διότι το φυλλικό μπορεί να
καλύψει τα αιματολογικά σημεία ανεπάρκειας Β12
ενώ οι νευρολογικές βλάβες συνεχίζουν να εξελίσσονται.

Με τη σωστή δόση και τη σωστή μορφή,
τα συμπληρώματα φυλλικού αποκαθιστούν
τα επίπεδα Β9 μέσα σε λίγες εβδομάδες
και προλαμβάνουν σοβαρές αιματολογικές
και μαιευτικές επιπλοκές.

11

Η εξέταση αίματος

Η μέτρηση του φυλλικού οξέος γίνεται με απλή αιμοληψία
σε φλεβικό αίμα.
Δεν απαιτείται νηστεία, αλλά συνιστάται να
μην έχει ληφθεί συμπλήρωμα Β9 την ίδια ημέρα,
ώστε να μην αλλοιωθεί το αποτέλεσμα.

Σε άτομα με αναιμία, ο έλεγχος του φυλλικού
πραγματοποιείται συνήθως μαζί με
βιταμίνη Β12, σίδηρο, φερριτίνη και δείκτες ερυθρών,
για πλήρη αιματολογική αξιολόγηση.

Σε χρόνιες παθήσεις ή στην εγκυμοσύνη,
ο ιατρός μπορεί να ζητήσει και
RBC folate, το οποίο αντανακλά καλύτερα
τα πραγματικά αποθέματα του οργανισμού
σε βάθος χρόνου.

12

Τι επηρεάζει το αποτέλεσμα

Το αποτέλεσμα της εξέτασης του φυλλικού οξέος μπορεί να επηρεαστεί
από διάφορους παράγοντες, ιδιαίτερα όταν μετράται στον ορό.
Επειδή το φυλλικό είναι υδατοδιαλυτό και απορροφάται γρήγορα,
αντανακλά εύκολα την πρόσφατη διατροφή.

Παράγοντες που αλλοιώνουν το αποτέλεσμα περιλαμβάνουν:

• Πρόσφατο γεύμα πλούσιο σε φυλλικό ή εμπλουτισμένα τρόφιμα
• Λήψη συμπληρωμάτων Β9 την ίδια ή την προηγούμενη ημέρα
• Χρόνιος αλκοολισμός, που μειώνει την απορρόφηση και αυξάνει την απώλεια
• Οξεία νόσος ή αυξημένη καταστροφή κυττάρων

Για τον λόγο αυτό, όταν ζητείται εκτίμηση των
πραγματικών αποθηκών του οργανισμού,
προτιμάται η μέτρηση RBC folate,
η οποία δεν επηρεάζεται από το τελευταίο γεύμα
και δίνει πιο αξιόπιστη εικόνα σε βάθος χρόνου.

13

Φυλλικό οξύ vs Βιταμίνη Β12

Το φυλλικό οξύ (Β9) και η βιταμίνη Β12 είναι στενά συνδεδεμένα
στον μεταβολισμό του DNA και στην αιμοποίηση.
Η έλλειψη και των δύο προκαλεί
μεγαλοβλαστική αναιμία,
με παρόμοια εργαστηριακά ευρήματα.

Η κρίσιμη διαφορά είναι ότι
μόνο η ανεπάρκεια Β12 προκαλεί
νευρολογικές βλάβες,
όπως μούδιασμα, διαταραχές ισορροπίας και απώλεια μνήμης.
Αν χορηγηθεί μόνο φυλλικό οξύ,
η αναιμία μπορεί να διορθωθεί,
αλλά οι νευρικές βλάβες συνεχίζουν να εξελίσσονται.

Γι’ αυτό, στην κλινική πράξη,
το φυλλικό και η Β12
πρέπει πάντα να ελέγχονται μαζί
όταν υπάρχει αναιμία ή νευρολογική συμπτωματολογία.

14

Κλινικές ερωτήσεις

Στην καθημερινή ιατρική πράξη,
ο έλεγχος του φυλλικού οξέος ζητείται
όταν υπάρχει αναιμία,
επαναλαμβανόμενες αποβολές,
εγκυμοσύνη ή
νευρολογικά συμπτώματα.

Η ερμηνεία των τιμών δεν γίνεται ποτέ απομονωμένα.
Αξιολογείται πάντα σε συνδυασμό με
αιμοσφαιρίνη, MCV, βιταμίνη Β12 και δείκτες σιδήρου,
ώστε να προσδιοριστεί αν πρόκειται για
διατροφική ανεπάρκεια,
δυσαπορρόφηση ή άλλη υποκείμενη νόσο.

15

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

16

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

17

Βιβλιογραφία