1

Τι είναι ο Β-αιμολυτικός Στρεπτόκοκκος ομάδας Α (GAS);

Ο Β-αιμολυτικός Στρεπτόκοκκος ομάδας Α, γνωστός διεθνώς ως Group A Streptococcus (GAS) ή Streptococcus pyogenes, είναι βακτήριο που αποικίζει κυρίως τον φάρυγγα και το δέρμα. Ονομάζεται «β-αιμολυτικός» επειδή στο εργαστήριο προκαλεί πλήρη αιμόλυση γύρω από τις αποικίες του σε ειδικά θρεπτικά υλικά. Στην κλινική πράξη αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι τόσο η “εργαστηριακή εικόνα” του, αλλά το ότι πρόκειται για το συχνότερο βακτηριακό αίτιο οξείας φαρυγγίτιδας σε παιδιά σχολικής ηλικίας.

Ο GAS δεν είναι ένα “σπάνιο μικρόβιο”. Είναι πολύ συχνός, κυκλοφορεί στην κοινότητα και μεταδίδεται εύκολα όπου υπάρχει στενή επαφή: στο σπίτι, στο σχολείο, σε παιδικούς σταθμούς, σε αθλητικές ομάδες, ακόμη και σε κλειστούς επαγγελματικούς χώρους. Παράλληλα, μπορεί να υπάρχει και φορεία, δηλαδή κάποιος να βγαίνει θετικός χωρίς να έχει ενεργή νόσο ή συμπτώματα.

Στην καθημερινή γλώσσα οι περισσότεροι τον συνδέουν με τον «στρεπτόκοκκο στον λαιμό», όμως ο ίδιος μικροοργανισμός μπορεί να προκαλέσει από ήπια φαρυγγίτιδα μέχρι οστρακιά, δερματικές λοιμώξεις, αλλά και πιο σοβαρές ή μεταλοιμώδεις καταστάσεις, όπως οξύ ρευματικό πυρετό ή μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα.

2

Ποιες λοιμώξεις μπορεί να προκαλέσει;

Ο GAS μπορεί να προκαλέσει πολλές διαφορετικές νόσους. Η πιο γνωστή είναι η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα/αμυγδαλίτιδα, δηλαδή ο “κλασικός” έντονος βακτηριακός πονόλαιμος. Δεν σταματά όμως εκεί. Μπορεί επίσης να προκαλέσει οστρακιά, ερυσίπελας, κυτταρίτιδα, μολυσματικό κηρίο, αλλά και πιο σπάνιες, επικίνδυνες μορφές διεισδυτικής νόσου, όπως νεκρωτική απονευρωσίτιδα ή στρεπτοκοκκικό τοξικό shock.

Υπάρχουν επίσης οι λεγόμενες μεταλοιμώδεις ανοσολογικές επιπλοκές. Εκεί ο μικροοργανισμός μπορεί να έχει φύγει από τον οργανισμό, αλλά το ανοσοποιητικό έχει ήδη «πυροδοτήσει» αντίδραση, με αποτέλεσμα προβλήματα όπως οξύς ρευματικός πυρετός ή μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα.

Άρα, όταν μιλάμε για GAS, δεν μιλάμε μόνο για ένα κοινό μικρόβιο του λαιμού. Μιλάμε για έναν παθογόνο μικροοργανισμό με ευρύ κλινικό φάσμα: από ήπια λοίμωξη που περνά γρήγορα με θεραπεία, μέχρι καταστάσεις που χρειάζονται άμεση ιατρική παρέμβαση ή νοσοκομειακή αντιμετώπιση.

3

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Οποιοσδήποτε μπορεί να κολλήσει GAS, αλλά ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλους. Η κλασική GAS φαρυγγίτιδα είναι συχνότερη σε παιδιά 5–15 ετών. Αντίθετα, σε παιδιά κάτω των 3 ετών η τυπική στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα είναι λιγότερο συχνή και συχνά εμφανίζεται με πιο άτυπη εικόνα.

Αυξημένο κίνδυνο έχουν επίσης οι γονείς παιδιών σχολικής ηλικίας, οι εκπαιδευτικοί, όσοι εργάζονται σε κλειστές δομές, αλλά και γενικά όσοι βρίσκονται σε συνθήκες στενής επαφής ή συνωστισμού. Από επιδημιολογική άποψη, ο GAS παρουσιάζει πιο έντονη δραστηριότητα κυρίως τους ψυχρότερους μήνες και τις αρχές της άνοιξης.

Για τις σοβαρές διεισδυτικές λοιμώξεις, ο κίνδυνος αυξάνεται σε άτομα με διαβήτη, χρόνια καρδιοπάθεια, νεφρική, ηπατική ή πνευμονική νόσο, ανοσοκαταστολή, παχυσαρκία, τραύματα ή χρόνια δερματικά προβλήματα. Προηγηθείσα ιογενής λοίμωξη, όπως γρίπη ή ανεμευλογιά, μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως επιβαρυντικός παράγοντας.

Στους ηλικιωμένους και σε όσους έχουν πολλαπλά υποκείμενα προβλήματα, ο GAS δεν πρέπει να υποτιμάται. Η “ήπια” εικόνα στην αρχή δεν αποκλείει δυσάρεστη εξέλιξη λίγες ώρες ή λίγες ημέρες αργότερα.

4

Ποια είναι τα τυπικά συμπτώματα;

Η τυπική στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα κάνει συνήθως πιο “αιφνίδια” έναρξη απ’ ό,τι μια απλή ίωση. Το χαρακτηριστικό μοτίβο είναι: έντονος πονόλαιμος, πόνος στην κατάποση, πυρετός, ερυθρές και πρησμένες αμυγδαλές, συχνά με εξιδρώματα, καθώς και διογκωμένοι πρόσθιοι τραχηλικοί λεμφαδένες. Μπορεί επίσης να υπάρχουν πετέχειες στη μαλθακή υπερώα.

Στα παιδιά η εικόνα συχνά είναι πιο θορυβώδης. Εκτός από πονόλαιμο και πυρετό, μπορεί να εμφανιστούν κοιλιακό άλγος, ναυτία, έμετος ή πονοκέφαλος. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί σε αρκετά παιδιά ο “κοιλιακός πόνος” μπορεί να αποσπά την προσοχή από το πραγματικό πρόβλημα που βρίσκεται στον φάρυγγα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις συνυπάρχει σκαρλατινοειδές εξάνθημα, οπότε μπαίνει στο τραπέζι η οστρακιά. Σε άλλες περιπτώσεις ο ασθενής έχει πολύ έντονο πόνο, αλλά λιγότερο εντυπωσιακή κλινική εικόνα. Για τον λόγο αυτό, το “πόσο κόκκινος είναι ο λαιμός” από μόνο του δεν αρκεί για ασφαλές συμπέρασμα.

5

Πώς ξεχωρίζει από μια ιογενή φαρυγγίτιδα;

Ο GAS και οι ιοί μπορεί να προκαλούν παρόμοιο πονόλαιμο, αλλά υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις που βοηθούν. Το πιο πρακτικό κλινικό σημείο είναι ότι ο στρεπτόκοκκος συνήθως δεν συνοδεύεται από έντονο βήχα, καταρροή, βραχνάδα, επιπεφυκίτιδα ή στοματικά έλκη. Αντίθετα, αυτά γέρνουν περισσότερο προς ιογενή λοίμωξη.

Από την άλλη, η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα συχνά ξεκινά απότομα, με πιο δυνατό πόνο στην κατάποση, μεγαλύτερη πιθανότητα πυρετού και πιο «βακτηριακή» εικόνα στον λαιμό. Αυτό όμως δεν αρκεί πάντα. Σε απουσία καθαρών ιογενών συμπτωμάτων, η τελική επιβεβαίωση πρέπει να γίνεται με rapid strep test ή καλλιέργεια.

Το σωστό συμπέρασμα είναι απλό: ούτε κάθε κόκκινος λαιμός είναι στρεπτόκοκκος, ούτε κάθε στρεπτόκοκκος φαίνεται “θεαματικός” στο μάτι. Γι’ αυτό αποφεύγουμε τόσο την αχρείαστη αντιβίωση όσο και την επικίνδυνη υποτίμηση.

6

Πώς μεταδίδεται και πόσο διαρκεί η επώαση;

Ο GAS μεταδίδεται κυρίως με σταγονίδια του αναπνευστικού, δηλαδή όταν κάποιος βήχει, φτερνίζεται, μιλάει πολύ κοντά ή μοιράζεται αντικείμενα που έχουν έρθει σε επαφή με εκκρίσεις. Η μετάδοση μπορεί επίσης να γίνει με άμεση επαφή από μολυσμένες δερματικές βλάβες ή έμμεσα από αντικείμενα, σκεύη και επιφάνειες, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για στενό οικογενειακό περιβάλλον.

Η επώαση της κλασικής GAS φαρυγγίτιδας είναι συνήθως 2–5 ημέρες. Αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί μπορεί να εκτεθεί στο μικρόβιο στο σχολείο και να αρρωστήσει μετά από λίγες ημέρες, όχι απαραίτητα την ίδια μέρα. Η στενή επαφή είναι ο βασικός παράγοντας κινδύνου, γι’ αυτό οι μικρές “αλυσίδες” μετάδοσης στο σπίτι είναι τόσο συχνές.

Υπάρχει και η φορεία. Ένα άτομο μπορεί να βγει θετικό σε τεστ χωρίς να έχει συμπτώματα. Οι φορείς γενικά θεωρούνται λιγότερο μεταδοτικοί και πολύ λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν επιπλοκές. Αυτό έχει πρακτική σημασία όταν βλέπουμε “επαναλαμβανόμενα θετικά” τεστ σε παιδί που κατά τα άλλα φαίνεται περισσότερο να περνά ιώσεις.

7

Τι είναι η οστρακιά και πότε σχετίζεται με GAS;

Η οστρακιά δεν είναι διαφορετικό μικρόβιο. Είναι GAS λοίμωξη που συνοδεύεται από συγκεκριμένο τοξινο-μεσολαβούμενο εξάνθημα. Τυπικά εμφανίζεται σε παιδιά και συνδυάζει πονόλαιμο, πυρετό και εξάνθημα σαν “γυαλόχαρτο”, που ξεκινά συνήθως από τον κορμό και μπορεί να επεκταθεί.

Συχνά παρατηρείται έντονη ερυθρότητα στα μάγουλα με πιο ωχρή περιοχή γύρω από το στόμα, καθώς και η γνωστή “γλώσσα φράουλα”. Η οστρακιά δεν διαγιγνώσκεται “με το μάτι” μόνο από το εξάνθημα, αλλά με το ίδιο μικροβιολογικό σκεπτικό που ακολουθούμε και στη φαρυγγίτιδα: rapid strep test ή καλλιέργεια όπου χρειάζεται.

Το βασικό κλινικό μήνυμα είναι ότι η οστρακιά χρειάζεται αντιβιοτική αντιμετώπιση όταν υπάρχει θετικός έλεγχος. Η θεραπεία βοηθά όχι μόνο να περάσει πιο γρήγορα το επεισόδιο, αλλά και να μειωθεί η μετάδοση και ο κίνδυνος επιπλοκών.

8

Μπορεί να προκαλέσει δερματικές ή σοβαρές λοιμώξεις;

Ναι. Ο GAS δεν περιορίζεται στον φάρυγγα. Μπορεί να προκαλέσει μολυσματικό κηρίο, ερυσίπελας, κυτταρίτιδα και άλλες δερματικές λοιμώξεις, ιδιαίτερα όταν υπάρχει λύση της συνέχειας του δέρματος, έκζεμα, μυκητίαση ποδιών, τραύμα ή κακή τοπική φροντίδα. Αυτές οι λοιμώξεις δεν είναι “αθώες”, ειδικά σε διαβητικούς ή ηλικιωμένους.

Πιο σπάνια, ο GAS μπορεί να προκαλέσει διεισδυτική νόσο (iGAS), δηλαδή να περάσει σε σημεία του σώματος που φυσιολογικά είναι στείρα, όπως το αίμα. Εδώ ανήκουν βαριές καταστάσεις όπως σήψη, νεκρωτική απονευρωσίτιδα και στρεπτοκοκκικό τοξικό shock. Πρόκειται για επείγουσες καταστάσεις με πραγματικό κίνδυνο ζωής.

Στην καθημερινή πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα “κόκκινο, ζεστό, επώδυνο” πόδι με πυρετό ή μια γρήγορα επιδεινούμενη λοίμωξη μαλακών μορίων δεν πρέπει να υποτιμάται. Ο GAS είναι ένας από τους μικροοργανισμούς που θέλουμε να αποκλείσουμε ή να αντιμετωπίσουμε γρήγορα.

9

Ποιες είναι οι βασικές επιπλοκές;

Οι επιπλοκές του GAS χωρίζονται πρακτικά σε πρώιμες πυογόνες και όψιμες μεταλοιμώδεις. Στις πρώιμες ανήκουν το περιαμυγδαλικό απόστημα, η ωτίτιδα, η ιγμορίτιδα και η τοπική επέκταση της λοίμωξης. Εκεί ο ασθενής συνεχίζει να έχει ενεργό μικρόβιο.

Στις όψιμες μεταλοιμώδεις ανήκουν κυρίως ο οξύς ρευματικός πυρετός και η μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα. Ο ρευματικός πυρετός μπορεί να επηρεάσει καρδιά, αρθρώσεις, νευρικό σύστημα και να αφήσει μόνιμη βλάβη στις βαλβίδες. Η σπειραματονεφρίτιδα μπορεί να εμφανιστεί με σκούρα ούρα, οίδημα, υπέρταση ή μείωση διούρησης.

Υπάρχει επίσης η μεταστρεπτοκοκκική αντιδραστική αρθρίτιδα, καθώς και άλλες λιγότερο συχνές ανοσολογικές καταστάσεις. Ο πρακτικός κανόνας είναι απλός: αν μετά από στρεπτοκοκκικό επεισόδιο εμφανιστούν συμπτώματα που “δεν ταιριάζουν πια στον λαιμό”, όπως πρήξιμο, πόνος στις αρθρώσεις, αίμα στα ούρα ή νέα καρδιολογικά ενοχλήματα, απαιτείται επανεκτίμηση.

10

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια;

Οι περισσότερες περιπτώσεις GAS φαρυγγίτιδας δεν είναι επείγουσες, αλλά υπάρχουν συμπτώματα που αλλάζουν εντελώς το επίπεδο ανησυχίας. Θέλουμε άμεση ιατρική εκτίμηση αν υπάρχει δυσκολία στην αναπνοή, αδυναμία κατάποσης σάλιου, έντονη σιελόρροια, πολύ μεγάλη καταβολή, αφυδάτωση ή σημαντική δυσκαταποσία.

Επίσης χρειάζεται γρήγορη αξιολόγηση όταν το παιδί ή ο ενήλικος εμφανίζει έντονο μονόπλευρο πόνο, φωνή σαν “καυτή πατάτα”, τρισμό, ασυμμετρία στο στόμα ή λαιμό, γιατί αυτά μπορεί να δείχνουν περιαμυγδαλικό απόστημα. Αν υπάρχουν σκούρα ούρα, οίδημα, πόνος στις αρθρώσεις ή συμπτώματα από την καρδιά λίγες ημέρες ή εβδομάδες μετά, σκεφτόμαστε επιπλοκές.

11

Πώς γίνεται η αρχική ιατρική εκτίμηση;

Η σωστή αξιολόγηση ξεκινά με ιστορικό και κλινική εξέταση. Ο γιατρός εκτιμά τη διάρκεια των συμπτωμάτων, την ταχύτητα έναρξης, την παρουσία πυρετού, βήχα, καταρροής, εξανθήματος, κοιλιακού άλγους και το αν υπάρχει γνωστή έκθεση σε κρούσμα. Στη συνέχεια εξετάζει φάρυγγα, αμυγδαλές, λεμφαδένες και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Σημαντικό σημείο: όταν ο ασθενής έχει καθαρά ιογενή συμπτώματα, όπως έντονο βήχα, καταρροή, βραχνάδα ή επιπεφυκίτιδα, συνήθως δεν χρειάζεται testing για GAS. Όταν όμως αυτά λείπουν και η εικόνα “φωνάζει” στρεπτόκοκκο, η κλινική υποψία πρέπει να επιβεβαιωθεί μικροβιολογικά.

Η κλινική εξέταση από μόνη της δεν αρκεί για να ξεχωρίσει με ασφάλεια τον GAS από άλλες μη ιογενείς αιτίες. Για αυτό, ειδικά σε παιδιά και εφήβους, το επόμενο βήμα είναι συνήθως rapid strep test και, όπου χρειάζεται, καλλιέργεια.

12

Τι είναι το Strep Test και τι σημαίνει το αποτέλεσμα;

Το Strep Test είναι μια ταχεία δοκιμασία ανίχνευσης αντιγόνου που γίνεται με φαρυγγικό στυλεό. Το βασικό του πλεονέκτημα είναι η ταχύτητα: δίνει απάντηση μέσα σε λίγα λεπτά και βοηθά να αποφασίσουμε γρήγορα αν μια φαρυγγίτιδα οφείλεται σε GAS.

Ένα θετικό rapid strep θεωρείται πρακτικά επιβεβαιωτικό για GAS και συνήθως οδηγεί σε θεραπεία. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα όμως δεν σημαίνει πάντα “σίγουρα όχι”, γιατί το rapid test δεν έχει την ίδια ευαισθησία με την καλλιέργεια. Εδώ μπαίνει ο ηλικιακός κανόνας: στα συμπτωματικά παιδιά και εφήβους χρειάζεται back-up καλλιέργεια, ενώ στους ενήλικες αυτό συνήθως δεν είναι απαραίτητο.

Η ποιότητα του δείγματος παίζει σημαντικό ρόλο. Αν ο στυλεός δεν περάσει σωστά από φάρυγγα και αμυγδαλές ή γίνει “δειλό” επίχρισμα μόνο στην άκρη της γλώσσας και του στόματος, αυξάνει ο κίνδυνος ψευδώς αρνητικού αποτελέσματος.

13

Πότε χρειάζεται καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος;

Η καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος παραμένει ο χρυσός κανόνας για τη διάγνωση GAS φαρυγγίτιδας. Χρειάζεται κυρίως όταν υπάρχει ισχυρή υποψία στρεπτοκοκκικής λοίμωξης αλλά το rapid test είναι αρνητικό, ιδιαίτερα σε συμπτωματικά παιδιά και εφήβους.

Η αξία της καλλιέργειας είναι διπλή. Πρώτον, μειώνει το ενδεχόμενο να χαθεί ένας πραγματικός GAS. Δεύτερον, μας βοηθά να αποφύγουμε περιττή αντιβίωση όταν το rapid είναι αμφίβολο ή όταν το κλινικό σενάριο δεν είναι καθαρό. Σε εργαστηριακό επίπεδο, η σωστή λήψη δείγματος είναι κρίσιμη: το επίχρισμα πρέπει να αγγίξει σωστά αμυγδαλές και οπίσθιο φαρυγγικό τοίχωμα.

Στην καθημερινή πρακτική, η καλλιέργεια είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν ο ασθενής έχει υψηλή κλινική πιθανότητα, συχνές υποτροπές, “ανεξήγητα” επεισόδια ή όταν θέλουμε πιο ασφαλή επιβεβαίωση πριν μιλήσουμε για επαναλαμβανόμενο στρεπτόκοκκο.

Στο εργαστήριό μας, η καλλιέργεια φαρυγγικού παραμένει από τις πιο χρήσιμες εξετάσεις όταν το ερώτημα δεν είναι απλώς «έχει πονόλαιμο;», αλλά «υπάρχει όντως GAS που χρειάζεται θεραπεία;».

14

Πότε βοηθούν ASTO και anti-DNase B;

Το ASTO/ASO και το anti-DNase B είναι εξετάσεις αίματος που ψάχνουν αντισώματα απέναντι σε προϊόντα του στρεπτοκόκκου. Το βασικό τους πλεονέκτημα είναι ότι μας λένε αν υπήρξε πρόσφατη στρεπτοκοκκική λοίμωξη στο παρελθόν. Αυτό είναι πολύ χρήσιμο όταν ο ασθενής έρχεται όχι με πονόλαιμο, αλλά με πιθανή επιπλοκή μετά από GAS.

Αυτό που πρέπει να τονιστεί ξεκάθαρα είναι ότι το ASTO δεν είναι εξέταση για να πούμε αν κάποιος έχει τώρα ενεργό στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα. Για ενεργό λοίμωξη θέλουμε Strep Test ή καλλιέργεια λαιμού. Το ASTO και το anti-DNase B μπαίνουν περισσότερο όταν διερευνούμε οξύ ρευματικό πυρετό, μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα ή άλλες μεταλοιμώδεις καταστάσεις.

Το anti-DNase B μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα όταν υποψιαζόμαστε πρόσφατη GAS λοίμωξη αλλά το ASTO δεν είναι εντυπωσιακά αυξημένο, ειδικά σε ορισμένα δερματικά επεισόδια. Γι’ αυτό αρκετές φορές οι δύο εξετάσεις αξιολογούνται συμπληρωματικά και όχι ανταγωνιστικά.

15

Πώς αντιμετωπίζεται ο GAS;

Η θεραπεία της επιβεβαιωμένης GAS φαρυγγίτιδας έχει τριπλό στόχο: να περάσουν γρηγορότερα τα συμπτώματα, να μειωθεί η μετάδοση και να προληφθούν επιπλοκές. Τα φάρμακα πρώτης γραμμής παραμένουν η πενικιλλίνη και η αμοξυκιλλίνη, συνήθως για συνολική διάρκεια 10 ημερών. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται και ενέσιμη βενζαθινική πενικιλλίνη.

Σε ασθενείς με αλλεργία στην πενικιλλίνη υπάρχουν άλλες επιλογές, αλλά η τελική απόφαση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον τύπο της αλλεργίας, την ηλικία, το ιστορικό και τις τοπικές συνθήκες αντοχής. Δεν είναι σωστό να επιλέγεται “τυχαία” αντιβίωση από το φαρμακείο ή από προηγούμενη συνταγή.

Παράλληλα, βοηθούν τα αντιπυρετικά/αναλγητικά, η καλή ενυδάτωση, η ξεκούραση και οι μαλακές, δροσερές τροφές όταν πονάει πολύ ο λαιμός. Οι γαργάρες και τα τοπικά μέσα μπορεί να προσφέρουν ανακούφιση, αλλά δεν αντικαθιστούν την αντιβιοτική αγωγή όταν αυτή ενδείκνυται.

Το πιο συχνό λάθος είναι η πρόωρη διακοπή της αγωγής μόλις πέσει ο πυρετός. Ο ασθενής μπορεί να νιώσει καλά μέσα σε 24–48 ώρες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η θεραπεία “ολοκληρώθηκε”. Η πλήρης συμμόρφωση μειώνει τις υποτροπές και βοηθά στην πρόληψη επιπλοκών.

16

Πότε επιστρέφω σε σχολείο ή εργασία και πώς προλαμβάνω τη μετάδοση;

Το βασικό πρακτικό ερώτημα των γονιών και των εργαζομένων είναι: “πότε παύω να κολλάω;” Στις περισσότερες περιπτώσεις η απάντηση είναι ότι ο ασθενής μπορεί να επιστρέψει σε σχολείο, εργασία ή παιδικό σταθμό όταν είναι απύρετος και έχουν περάσει τουλάχιστον 12–24 ώρες από την έναρξη σωστής αντιβιοτικής αγωγής.

Για να μειώσουμε τη μετάδοση στο σπίτι, βοηθούν πολύ απλά μέτρα: καλό πλύσιμο χεριών, ξεχωριστό ποτήρι/μαχαιροπίρουνα, προσεκτικός καθαρισμός επιφανειών, κάλυψη στόματος στο βήχα/φτέρνισμα και αποφυγή στενής επαφής όσο ο ασθενής είναι στην αρχική μεταδοτική φάση. Στις δερματικές λοιμώξεις, η καλή φροντίδα του δέρματος και των τραυμάτων είναι εξίσου σημαντική.

Δεν χρειάζονται προληπτικά αντιβιοτικά για όλους τους συγκατοίκους σε ένα απλό επεισόδιο GAS φαρυγγίτιδας. Αυτό αλλάζει μόνο σε ειδικά σενάρια, π.χ. συγκεκριμένες σοβαρές/διεισδυτικές λοιμώξεις ή ιστορικό ρευματικού πυρετού.

17

Τι ισχύει ειδικά στα παιδιά;

Στα παιδιά ο GAS είναι πιο συχνός και πιο “κλασικός” ως αίτιο πονόλαιμου απ’ ό,τι στους ενήλικες. Γι’ αυτό στους μικρούς μαθητές με πυρετό, πονόλαιμο, λεμφαδένες και χωρίς βήχα ή καταρροή η πιθανότητα είναι μεγαλύτερη. Επίσης, στα παιδιά βλέπουμε συχνότερα κοιλιακό άλγος, ναυτία, έμετο και οστρακιά.

Ένα πολύ σημαντικό σημείο είναι ότι στα συμπτωματικά παιδιά άνω των 3 ετών, ένα αρνητικό rapid strep δεν τελειώνει πάντα τον έλεγχο. Σε ισχυρή υποψία πρέπει να ακολουθεί καλλιέργεια. Αυτό είναι από τα πιο συχνά σημεία που παραλείπονται στην πράξη.

Σε παιδιά κάτω των 3 ετών η τυπική GAS φαρυγγίτιδα είναι σπανιότερη και η εικόνα μπορεί να είναι άτυπη, με περισσότερη ρινική καταρροή, ευερεθιστότητα και ήπιο πυρετό. Άρα εδώ το “μοντέλο του μεγάλου παιδιού με κλασικό στρεπτόκοκκο” δεν εφαρμόζεται πάντα.

18

Τι ισχύει σε ενήλικες, εγκυμοσύνη, ηλικιωμένους και ευπαθείς;

Στους ενήλικες ο GAS προκαλεί μικρότερο ποσοστό πονόλαιμων συγκριτικά με τα παιδιά. Αυτό σημαίνει ότι στους μεγάλους η πιθανότητα για ιογενή φαρυγγίτιδα είναι αναλογικά μεγαλύτερη. Γι’ αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή να μην δίνεται αντιβίωση μόνο “επειδή πονάει πολύ ο λαιμός”.

Στην εγκυμοσύνη, ο GAS του λαιμού δεν είναι το ίδιο πράγμα με τον προγεννητικό έλεγχο για στρεπτόκοκκο ομάδας Β (GBS, Streptococcus agalactiae). Πρόκειται για διαφορετικά μικρόβια και διαφορετικά κλινικά σενάρια. Αν μια έγκυος εμφανίσει ύποπτη φαρυγγίτιδα, ο έλεγχος και η θεραπεία πρέπει να γίνουν κανονικά με καθοδήγηση του γιατρού της.

Σε ηλικιωμένους, διαβητικούς, ασθενείς με χρόνια νοσήματα ή ανοσοκαταστολή, θέλουμε χαμηλότερο όριο εγρήγορσης για σοβαρές δερματικές ή διεισδυτικές λοιμώξεις. Το ίδιο ισχύει μετά από γρίπη, ανεμευλογιά, τραύμα ή χειρουργείο, όπου ο GAS μπορεί να βρει “παράθυρο” για πιο επιθετική συμπεριφορά.

Ουσιαστικά, σε αυτές τις ομάδες δεν αρκεί να ρωτάμε «είναι στρεπτόκοκκος ή όχι;». Πρέπει να ρωτάμε και «υπάρχει κίνδυνος πιο σοβαρής νόσου;».

19

Συχνά λάθη και παγίδες στην πράξη

Το πρώτο και πιο συχνό λάθος είναι το “κάθε πονόλαιμος = αντιβίωση”. Οι περισσότεροι πονόλαιμοι είναι ιογενείς. Άρα η σωστή διάκριση προστατεύει και τον ασθενή και τη δημόσια υγεία.

Το δεύτερο λάθος είναι το αντίστροφο: “αφού είναι παιδί, σίγουρα είναι ιός”. Όχι. Στα παιδιά ο GAS είναι αρκετά συχνός, οπότε χρειάζεται σωστή εκτίμηση και, όπου ενδείκνυται, τεστ.

Το τρίτο λάθος είναι η κακή ερμηνεία του ASTO. Ένα υψηλό ASTO δεν αποδεικνύει τρέχουσα οξεία φαρυγγίτιδα και δεν υποκαθιστά το rapid strep ή την καλλιέργεια. Χρησιμεύει περισσότερο όταν ψάχνουμε αν υπήρξε πρόσφατη GAS λοίμωξη πίσω από επιπλοκές.

Τέταρτο λάθος είναι η διακοπή της θεραπείας νωρίς ή η χρήση “υπολειμμάτων” αντιβίωσης από παλιά κουτιά στο σπίτι. Τέλος, συχνή παγίδα είναι να θεωρούμε κάθε επαναλαμβανόμενο θετικό test ως νέα λοίμωξη, ενώ σε ορισμένα παιδιά μπορεί να υπάρχει φορεία και το πραγματικό τρέχον επεισόδιο να είναι ιογενές.

20

Συχνές ερωτήσεις

21

Τι να θυμάστε

22

Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ερμηνεία αποτελεσμάτων Strep Test, καλλιέργειας λαιμού, ASTO και σχετικών εξετάσεων από ιατρό στο εργαστήριό μας, με σωστή συσχέτιση του αποτελέσματος με τα συμπτώματα και το ιστορικό.