ebv-igg-exetasi-aimatos-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

29/Jan/2026

EBV-IgG: Εξέταση Αίματος για Προηγούμενη Λοίμωξη από Epstein-Barr

Τελευταία ενημέρωση:
29 Ιανουαρίου 2026

Τι να θυμάστε: Το EBV-IgG δείχνει ότι έχετε εκτεθεί στο παρελθόν στον ιό Epstein-Barr και έχετε αναπτύξει ανοσολογική μνήμη. Δεν τεκμηριώνει ενεργή λοίμωξη από μόνο του και πρέπει πάντα να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με IgM και κλινικά ευρήματα.

1
Τι είναι το EBV-IgG

Η εξέταση EBV-IgG ανιχνεύει αντισώματα IgG έναντι του ιού Epstein–Barr (EBV). Στην πράξη, ένα θετικό EBV-IgG σημαίνει ότι ο οργανισμός έχει εκτεθεί στο παρελθόν στον EBV και έχει αναπτύξει ανοσολογική μνήμη. Για τους περισσότερους ανθρώπους αυτό αποτελεί απλώς «ιστορικό» επαφής με τον ιό, χωρίς ενεργή νόσο.

Κλινικό νόημα με 1 φράση: Το EBV-IgG είναι εξέταση «παλαιάς λοίμωξης» και δεν χρησιμοποιείται μόνο του για να αποδείξει ενεργή μονοπυρήνωση ή «επανενεργοποίηση».

Ο EBV είναι ένας ερπητοϊός που, μετά την πρωτολοίμωξη, μπορεί να παραμείνει σε λανθάνουσα μορφή μέσα σε κύτταρα του ανοσοποιητικού (κυρίως Β-λεμφοκύτταρα). Η ανοσολογική απάντηση έχει τυπική χρονική ακολουθία: πρώιμη παραγωγή IgM και αργότερα παραγωγή IgG που παραμένει για χρόνια ή και εφ’ όρου ζωής. Γι’ αυτό και το EBV-IgG από μόνο του είναι εξαιρετικά συχνά θετικό στον γενικό πληθυσμό.

Στην καθημερινή πράξη, το EBV-IgG αποτελεί βασικό εργαλείο όταν θέλουμε να απαντήσουμε σε μια συγκεκριμένη ερώτηση: «Έχει περάσει ο ασθενής EBV στο παρελθόν;» Για να απαντηθεί όμως το διαφορετικό ερώτημα «έχει τώρα ενεργό λοίμωξη;» απαιτείται συνδυασμός με άλλους δείκτες (π.χ. IgM, EBNA, ή/και EBV PCR ανάλογα με το σενάριο).

Για το πλήρες κλινικό πλαίσιο του ιού και τις συχνές παρανοήσεις, δες και το pillar:

Ιός Epstein-Barr (EBV): ο ιός που κρύβεται πίσω από πολλές παθήσεις

2
Πότε ζητείται η εξέταση

Η εξέταση EBV-IgG ζητείται όταν ο ιατρός θέλει να τεκμηριώσει προηγούμενη επαφή με τον EBV ή να ξεκαθαρίσει αν ένα τρέχον κλινικό πρόβλημα είναι πιθανό να σχετίζεται με πρόσφατη λοίμωξη. Το κλειδί είναι ότι το EBV-IgG σπάνια «απαντά μόνο του» σε όλα· συνήθως εντάσσεται σε panel EBV ορολογίας (IgM/IgG και, ανά περίπτωση, EBNA).

Διερεύνηση μονοπυρήνωσης (πυρετός, φαρυγγίτιδα, λεμφαδενοπάθεια, σπληνομεγαλία): το IgG βοηθά να ξεχωρίσει αν υπάρχει παλαιά έκθεση και να ερμηνευτούν τα υπόλοιπα αντισώματα.
Αποσαφήνιση ιστορικού όταν κάποιος αναφέρει «το είχα παλιά» ή υπάρχει παλιό ασαφές επεισόδιο: το IgG λειτουργεί ως εργαστηριακή τεκμηρίωση.
Έλεγχος πριν από ανοσοκαταστολή ή σε ειδικά κλινικά πλαίσια όπου η γνώση προηγούμενης έκθεσης έχει αξία για τη συνολική εκτίμηση κινδύνου.
Παρατεινόμενη κόπωση ή μη ειδικά συμπτώματα: ζητείται κυρίως για να διαπιστωθεί αν υπάρχει παλαιά λοίμωξη, αλλά απαιτείται προσοχή στην ερμηνεία (η θετικότητα είναι συχνή και δεν «εξηγεί» από μόνη της τα συμπτώματα).
Διαφορική διάγνωση όταν χρειάζεται να ξεχωρίσουμε EBV από άλλες αιτίες «μονοπυρηνωτικού συνδρόμου» (π.χ. CMV), πάντα με την κατάλληλη συνοδό ορολογία.

Πρακτική οδηγία ερμηνείας: Αν το βασικό ερώτημα είναι «είναι τώρα ενεργή EBV λοίμωξη;», το EBV-IgG πρέπει να αξιολογείται μαζί με EBV-IgM και κατά περίπτωση EBNA ή/και EBV PCR. Μόνο του απαντά κυρίως στο «έχει περάσει EBV κάποτε;».

Σε κάθε περίπτωση, στόχος δεν είναι απλώς ένα «θετικό/αρνητικό», αλλά μια ορθολογική απάντηση στην κλινική ερώτηση. Αυτό μειώνει τα ψευδή συμπεράσματα τύπου «έχω ενεργό EBV γιατί έχω IgG» και αποφεύγει άσκοπους επαναληπτικούς ελέγχους.

3
Πώς γίνεται η εξέταση

Η εξέταση EBV-IgG πραγματοποιείται σε δείγμα φλεβικού αίματος και αναλύεται με ανοσολογικές μεθόδους υψηλής ευαισθησίας, συνήθως CLIA ή ELISA. Δεν απαιτείται νηστεία και η αιμοληψία μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας.

Στο εργαστήριο, ανιχνεύονται ειδικά IgG αντισώματα έναντι αντιγόνων του EBV. Το αποτέλεσμα εκφράζεται ως θετικό/αρνητικό ή ως ημιποσοτικός δείκτης, ανάλογα με τη μέθοδο. Σημαντικό είναι ότι ο απόλυτος αριθμός ή ο «τίτλος» του IgG δεν αντικατοπτρίζει απαραίτητα τη βαρύτητα παλαιάς λοίμωξης ή την παρουσία ενεργού νόσου.

Εργαστηριακή σημείωση: Το EBV-IgG έχει αξία μόνο στο πλαίσιο πλήρους EBV ορολογίας. Από μόνο του δεν μπορεί να ξεχωρίσει παλαιά λοίμωξη από πιθανή επανενεργοποίηση.

Σε ειδικές περιπτώσεις (π.χ. ανοσοκαταστολή, άτυπη κλινική εικόνα), ο ιατρός μπορεί να ζητήσει συμπληρωματικά EBV-IgM, EBNA ή EBV PCR, ώστε να υπάρχει σαφής χρονική τοποθέτηση της λοίμωξης.

4
Τι δείχνει ένα θετικό EBV-IgG

Ένα θετικό EBV-IgG σημαίνει ότι ο οργανισμός έχει έρθει σε επαφή με τον ιό Epstein-Barr στο παρελθόν και έχει αναπτύξει ανοσολογική μνήμη. Αυτό είναι εξαιρετικά συχνό στον γενικό πληθυσμό και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υποδηλώνει ενεργή λοίμωξη.

Με απλά λόγια, το EBV-IgG απαντά στο ερώτημα: «έχω περάσει EBV κάποτε;» — όχι στο «τον έχω τώρα ενεργό;». Για να τεκμηριωθεί πρόσφατη ή ενεργή λοίμωξη απαιτείται συνδυασμός με EBV-IgM και, κατά περίπτωση, άλλους δείκτες.

Συχνή παρερμηνεία: Η παρουσία EBV-IgG από μόνη της δεν σημαίνει «έχω ενεργό EBV», ούτε εξηγεί αυτόματα συμπτώματα όπως κόπωση ή μυαλγίες.

Επειδή ο EBV είναι ιός με δυνατότητα λανθάνουσας παραμονής στον οργανισμό και ευρύ φάσμα κλινικών εκδηλώσεων, η σωστή ερμηνεία των αντισωμάτων πρέπει πάντα να γίνεται στο συνολικό πλαίσιο της νόσου.

Για αναλυτική κατανόηση του ίδιου του ιού, των πιθανών επιπλοκών και των συσχετίσεων με άλλα νοσήματα, μπορείς να δεις τον πλήρη ιατρικό οδηγό εδώ:

Ιός Epstein-Barr (EBV): ο ιός που κρύβεται πίσω από πολλές παθήσεις

5
Τι δείχνει ένα αρνητικό EBV-IgG

Ένα αρνητικό EBV-IgG υποδηλώνει συνήθως ότι δεν έχει υπάρξει προηγούμενη λοίμωξη από EBV. Ωστόσο, υπάρχει και το ενδεχόμενο η μόλυνση να είναι πολύ πρόσφατη, πριν προλάβει ο οργανισμός να παράγει IgG αντισώματα.

Το χρονικό αυτό «παράθυρο» είναι ιδιαίτερα σημαντικό: κατά τις πρώτες εβδομάδες μετά την έκθεση, το EBV-IgG μπορεί να παραμένει αρνητικό ενώ η λοίμωξη βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Κλινικό tip: Αν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία μονοπυρήνωσης με αρνητικό EBV-IgG, συνιστάται επανέλεγχος μετά από 7–14 ημέρες ή έλεγχος EBV-IgM.

Πρακτικά, αρνητικό EBV-IgG μπορεί να σημαίνει:

Πραγματική απουσία προηγούμενης επαφής με EBV (σπάνιο σε ενήλικες).
Πολύ πρώιμο στάδιο πρωτολοίμωξης.
Σπάνια, ανεπαρκή ανοσολογική απάντηση (π.χ. βαριά ανοσοκαταστολή).

6
EBV-IgG και EBV-IgM

Ο συνδυασμός EBV-IgG και EBV-IgM επιτρέπει τη χρονική τοποθέτηση της λοίμωξης και έχει πολύ μεγαλύτερη διαγνωστική αξία από κάθε δείκτη μεμονωμένα.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

EBV-IgM	EBV-IgG	Πιθανή ερμηνεία
Θετικό	Αρνητικό	Πολύ πρώιμη πρωτολοίμωξη
Θετικό	Θετικό	Οξεία ή πρόσφατη λοίμωξη
Αρνητικό	Θετικό	Παλαιά λοίμωξη / ανοσολογική μνήμη
Αρνητικό	Αρνητικό	Καμία προηγούμενη έκθεση ή πολύ πρώιμο στάδιο

Σε αμφίβολες περιπτώσεις ή σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, μπορεί να χρειαστεί συμπληρωματικός έλεγχος με EBNA ή EBV PCR για σαφέστερη διάκριση μεταξύ παλαιάς λοίμωξης και πιθανής επανενεργοποίησης.

7
Μπορεί να δείξει επανενεργοποίηση;

Το EBV-IgG από μόνο του δεν μπορεί να αποδείξει επανενεργοποίηση του ιού. Επειδή τα IgG παραμένουν θετικά για χρόνια μετά την πρωτολοίμωξη, η απλή παρουσία τους δείχνει μόνο παλαιά έκθεση.

Η υποψία επανενεργοποίησης τίθεται όταν υπάρχει συμβατή κλινική εικόνα και συνδυαστικά εργαστηριακά ευρήματα, όπως:

επαναεμφάνιση EBV-IgM,
χαρακτηριστικό προφίλ EBNA,
ή ανίχνευση ιικού φορτίου με EBV-PCR (κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένους).

Σε ανοσοεπαρκή άτομα, πραγματική κλινικά σημαντική επανενεργοποίηση είναι σχετικά σπάνια. Αντίθετα, σε ασθενείς με ανοσοκαταστολή (π.χ. μεταμοσχευμένοι, αιματολογικά νοσήματα), η EBV-PCR αποκτά μεγαλύτερη διαγνωστική αξία.

Συχνό κλινικό λάθος: Να χαρακτηρίζεται ως «επανενεργοποίηση EBV» οποιοδήποτε σύμπτωμα συνυπάρχει με θετικό EBV-IgG, χωρίς επιβεβαίωση με IgM, EBNA ή PCR.

Με απλά λόγια: θετικό EBV-IgG ≠ ενεργός EBV. Η διάγνωση επανενεργοποίησης είναι συνδυαστική και δεν βασίζεται ποτέ σε έναν μόνο δείκτη.

8
EBV-IgG και χρόνια κόπωση

Πολλοί ασθενείς με χρόνια κόπωση διαπιστώνουν τυχαία ότι έχουν θετικό EBV-IgG και εύλογα αναρωτιούνται αν «φταίει ο EBV». Στην πράξη, επειδή το EBV-IgG είναι θετικό στο μεγαλύτερο μέρος του ενήλικου πληθυσμού, η εύρεσή του δεν τεκμηριώνει αιτιολογική σχέση με την κόπωση.

Η χρόνια κόπωση είναι πολυπαραγοντικό σύμπτωμα και μπορεί να σχετίζεται με:

διαταραχές θυρεοειδούς,
αναιμία ή ανεπάρκεια σιδήρου,
διαταραχές ύπνου,
στρες ή καταθλιπτική συμπτωματολογία,
άλλες λοιμώξεις ή φλεγμονώδεις καταστάσεις.

Σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο χρόνιας ενεργού EBV λοίμωξης, αλλά αυτό απαιτεί τεκμηριωμένο ιικό φορτίο, επίμονα συμπτώματα και ειδικά εργαστηριακά κριτήρια — όχι απλώς θετικό EBV-IgG.

Για τον λόγο αυτό, όταν το κύριο πρόβλημα είναι η κόπωση, η προσέγγιση πρέπει να είναι σφαιρική και όχι μονοθεματικά προσανατολισμένη στον EBV.

9
Σχέση με άλλα αυτοάνοσα

Ο ιός Epstein-Barr έχει μελετηθεί εκτενώς για πιθανή συσχέτιση με διάφορα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος και η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Οι περισσότερες μελέτες δείχνουν επιδημιολογική συσχέτιση, όχι άμεση αιτιότητα.

Οι προτεινόμενοι μηχανισμοί περιλαμβάνουν:

Molecular mimicry (ομοιότητα ιικών αντιγόνων με ανθρώπινες πρωτεΐνες),
παραμονή του EBV σε Β-λεμφοκύτταρα και χρόνια ανοσοδιέγερση,
διαταραχή της ανοσολογικής ανοχής σε γενετικά ευαίσθητα άτομα.

Παρά τα παραπάνω, ένα θετικό EBV-IgG είναι τόσο συχνό στον γενικό πληθυσμό, ώστε δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως διαγνωστικός ή προγνωστικός δείκτης αυτοάνοσου νοσήματος.

Τι να θυμάστε: Η παρουσία EBV-IgG δείχνει παλαιά επαφή με τον ιό — δεν σημαίνει ότι ο EBV «προκάλεσε» κάποιο αυτοάνοσο ούτε καθορίζει την πορεία του.

Στην κλινική πράξη, η διερεύνηση αυτοάνοσων βασίζεται σε ειδικούς ανοσολογικούς δείκτες (ANA, anti-dsDNA, RF κ.λπ.) και στο κλινικό προφίλ του ασθενούς, όχι στην απλή παρουσία EBV αντισωμάτων.

10
Σε ποιους έχει ιδιαίτερη σημασία

Η εξέταση EBV-IgG αποκτά μεγαλύτερη κλινική αξία σε συγκεκριμένες ομάδες, όπου η γνώση προηγούμενης έκθεσης ή η πιθανότητα επανενεργοποίησης έχει πρακτικές συνέπειες:

Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (χημειοθεραπεία, βιολογικοί παράγοντες, κορτικοστεροειδή): αυξημένος κίνδυνος άτυπης πορείας ή επανενεργοποίησης.
Υποψήφιοι μεταμόσχευσης ή μεταμοσχευμένοι: το EBV status συμβάλλει στη συνολική εκτίμηση κινδύνου για EBV-σχετιζόμενες επιπλοκές.
Ασθενείς με άτυπη μονοπυρήνωση ή παρατεινόμενα συμπτώματα όπου απαιτείται σαφής χρονική τοποθέτηση της λοίμωξης.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το EBV-IgG δεν λειτουργεί απομονωμένα αλλά εντάσσεται σε ευρύτερο διαγνωστικό αλγόριθμο, που μπορεί να περιλαμβάνει EBV-IgM, EBNA και, όταν χρειάζεται, EBV-PCR.

11
Περιορισμοί της εξέτασης

Το EBV-IgG αποτελεί δείκτη προηγούμενης έκθεσης στον EBV, αλλά έχει σαφείς περιορισμούς όταν χρησιμοποιείται μεμονωμένα.

Δεν διαχωρίζει παλαιά λοίμωξη από πιθανή λανθάνουσα επανενεργοποίηση.
Δεν τεκμηριώνει ενεργή νόσο, ακόμη και αν ο τίτλος είναι υψηλός.
Δεν συσχετίζεται γραμμικά με τη βαρύτητα συμπτωμάτων.
Είναι θετικό στο μεγαλύτερο μέρος του ενήλικου πληθυσμού, άρα έχει περιορισμένη ειδικότητα.
Σε ανοσοκατεσταλμένους μπορεί να εμφανιστεί άτυπο ορολογικό προφίλ.

Επιπλέον, προ-αναλυτικοί και κλινικοί παράγοντες (χρόνος δειγματοληψίας, συνυπάρχουσες λοιμώξεις, ανοσολογική κατάσταση) επηρεάζουν σημαντικά την ερμηνεία.

Συχνό κλινικό λάθος: Η απόδοση γενικών συμπτωμάτων (κόπωση, μυαλγίες, «θολό» αίσθημα) αποκλειστικά σε θετικό EBV-IgG, χωρίς έλεγχο άλλων αιτιών και χωρίς πλήρη EBV ορολογία.

Για τον λόγο αυτό, το EBV-IgG πρέπει πάντα να αξιολογείται στο πλαίσιο συνδυαστικών εξετάσεων (IgM, EBNA, ενδεχομένως EBV-PCR) και της συνολικής κλινικής εικόνας.

12
Σχέση με τον ίδιο τον ιό EBV

Το EBV-IgG αποτελεί απλώς ένα κομμάτι του συνολικού παζλ της EBV λοίμωξης. Ο ίδιος ο ιός έχει πολύπλοκη βιολογία, ικανότητα λανθάνουσας παραμονής στον οργανισμό και ευρύ φάσμα κλινικών εκδηλώσεων — από ασυμπτωματική λοίμωξη έως κλασική λοιμώδη μονοπυρήνωση και, σπανιότερα, σοβαρότερες επιπλοκές.

Η κατανόηση του πότε ο EBV είναι απλώς «παρών στο ιστορικό» και πότε έχει κλινική σημασία απαιτεί συνδυασμό ορολογίας, μοριακών εξετάσεων και ιατρικής αξιολόγησης.

Για πλήρη και αναλυτική παρουσίαση του ίδιου του ιού Epstein-Barr, των πιθανών επιπτώσεων και των συχνών παρανοήσεων, μπορείς να δεις τον αναλυτικό ιατρικό οδηγό εδώ:

Ιός Epstein-Barr (EBV): ο ιός που κρύβεται πίσω από πολλές παθήσεις

13
Τι πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής

Ένα θετικό EBV-IgG είναι εξαιρετικά συχνό στον γενικό πληθυσμό και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν απαιτεί καμία θεραπεία. Απλώς δείχνει ότι έχετε έρθει σε επαφή με τον ιό Epstein-Barr κάποια στιγμή στο παρελθόν.

Για τους περισσότερους ανθρώπους αυτό δεν έχει πρακτική συνέπεια στην καθημερινή ζωή. Ο EBV παραμένει σε λανθάνουσα μορφή στον οργανισμό χωρίς να προκαλεί συμπτώματα.

Τι να θυμάστε:

Το EBV-IgG δείχνει παλαιά έκθεση — όχι ενεργή λοίμωξη.
Δεν χρειάζεται αγωγή μόνο και μόνο επειδή είναι θετικό.
Δεν αποτελεί από μόνο του αιτία κόπωσης ή πόνων.
Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με συμπτώματα και άλλες εξετάσεις.

Επικοινωνήστε με τον ιατρό σας αν συνυπάρχουν:

επίμονος πυρετός,
έντονη λεμφαδενοπάθεια,
παρατεταμένη αδυναμία που δεν βελτιώνεται,
σημεία ανοσοκαταστολής.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί πιο εκτεταμένος έλεγχος, όχι όμως επειδή το IgG είναι θετικό, αλλά λόγω της συνολικής κλινικής εικόνας.

14
Συχνό κλινικό λάθος

Το συχνότερο λάθος είναι η απόδοση κάθε συμπτώματος σε «ενεργό EBV» αποκλειστικά και μόνο επειδή βρέθηκε θετικό EBV-IgG.

Στην πράξη αυτό οδηγεί συχνά σε:

άσκοπες επαναλήψεις εξετάσεων,
καθυστέρηση διάγνωσης άλλων αιτιών,
άγχος στον ασθενή χωρίς πραγματικό όφελος.

Η σωστή προσέγγιση είναι πάντα κλινικοεργαστηριακή: αξιολόγηση συμπτωμάτων, βασικός αιματολογικός έλεγχος και στοχευμένες εξετάσεις — όχι εστίαση σε έναν μόνο δείκτη.

Τι σημαίνει αν έχω θετικό EBV-IgG;

Σημαίνει ότι έχετε εκτεθεί στο παρελθόν στον ιό Epstein-Barr και έχετε αναπτύξει ανοσολογική μνήμη. Δεν αποδεικνύει ενεργή λοίμωξη.

Μπορεί το EBV-IgG να εξηγεί τη χρόνια κόπωση;

Συνήθως όχι. Το EBV-IgG είναι θετικό στους περισσότερους ενήλικες και από μόνο του δεν τεκμηριώνει αιτία κόπωσης. Απαιτείται ευρύτερος έλεγχος.

Χρειάζεται θεραπεία όταν το EBV-IgG είναι θετικό;

Όχι. Δεν υπάρχει ένδειξη θεραπείας μόνο λόγω θετικού EBV-IgG, εκτός αν συνυπάρχουν στοιχεία ενεργής λοίμωξης ή άλλη ειδική κλινική ένδειξη.

Μπορεί να δείξει αν έχω ενεργό EBV;

Όχι. Για ενεργή ή πρόσφατη λοίμωξη χρειάζεται συνδυασμός με EBV-IgM και, κατά περίπτωση, EBNA ή EBV-PCR.

Αν το EBV-IgG είναι αρνητικό, αποκλείεται ο EBV;

Όχι πάντα. Σε πολύ πρώιμη λοίμωξη το EBV-IgG μπορεί να είναι ακόμη αρνητικό. Αν υπάρχει υποψία, συνιστάται επανέλεγχος ή EBV-IgM.

Πόσο συχνό είναι να έχω θετικό EBV-IgG;

Είναι πολύ συχνό. Η πλειονότητα των ενηλίκων έχει θετικό EBV-IgG λόγω παλαιάς έκθεσης στον ιό.

16
Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Κλείστε εύκολα εξέταση EBV-IgG ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

17
Βιβλιογραφία

1. Epstein-Barr virus serology – CDC
https://www.cdc.gov/epstein-barr/laboratory-testing.html

2. Interpretation of EBV antibody profiles – Clinical Microbiology Reviews
https://journals.asm.org/doi/10.1128/CMR.00043-10

3. Chronic active Epstein-Barr virus infection – NEJM
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra2011860

4. Serological diagnosis of EBV infection – UpToDate
https://www.uptodate.com/contents/epstein-barr-virus-infection

Κατάλογος Εξετάσεων – Μικροβιολογικό Λαμία
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Παντελής Αναγνωστόπουλος

07/Aug/2025

Λοιμώδης Μονοπυρήνωση – Ο Απόλυτος Οδηγός

🦠 Τι είναι η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση, γνωστή και ως “νόσος του φιλιού”, είναι μια ιογενής λοίμωξη που προκαλείται κυρίως από τον ιό Epstein-Barr (EBV), μέλος της οικογένειας των ερπητοϊών. Χαρακτηρίζεται από πυρετό, φαρυγγίτιδα, λεμφαδενοπάθεια και κόπωση, και επηρεάζει κυρίως εφήβους και νεαρούς ενήλικες.

Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπια και αυτοπεριοριζόμενη, μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, ιδιαίτερα σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα.

🔬 Αιτιολογία – Πώς Προκαλείται η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση προκαλείται κυρίως από τον ιό Epstein–Barr (EBV), έναν DNA ιό της οικογένειας των ερπητοϊών (Herpesviridae), συγκεκριμένα του γένους γ-ερπητοϊών (γ-herpesviruses).

📌 Ο Ιός Epstein-Barr (EBV)

Ο EBV είναι ένας από τους πιο διαδεδομένους ιούς παγκοσμίως, με περισσότερο από το 90-95% του ενήλικου πληθυσμού να έχει εκτεθεί σε αυτόν μέχρι την ηλικία των 35-40 ετών. Μετά την αρχική λοίμωξη, ο ιός παραμένει λανθάνων στο σώμα, κυρίως στα Β-λεμφοκύτταρα και στους σιελογόνους αδένες.

Ο EBV ανήκει σε μια ειδική κατηγορία ιών που έχουν την ικανότητα να παραμένουν λανθάνοντες και να επανενεργοποιούνται. Η λανθάνουσα φάση δεν σχετίζεται πάντα με συμπτώματα, αλλά μπορεί να συμβάλει σε δευτερογενείς παθολογίες (όπως λεμφώματα, καρκίνος ρινοφάρυγγα ή πολλαπλή σκλήρυνση).

🧬 Παθογένεια

Η λοίμωξη ξεκινά όταν ο EBV προσβάλλει τα επιθηλιακά κύτταρα του στοματοφάρυγγα και τα Β-λεμφοκύτταρα. Ο ιός εισέρχεται σε αυτά τα κύτταρα μέσω του υποδοχέα CD21 (συμπληρωματικός υποδοχέας C3d), με τη βοήθεια γλυκοπρωτεϊνών επιφανείας.

Μόλις εγκατασταθεί, ο EBV προκαλεί έντονη ανοσολογική απόκριση. Τα Τ-λεμφοκύτταρα ενεργοποιούνται και προσπαθούν να εξαλείψουν τα μολυσμένα Β-κύτταρα. Αυτή η κυτταρική ανοσία ευθύνεται για πολλά από τα συμπτώματα της λοίμωξης, όπως ο πυρετός, η λεμφαδενοπάθεια και η διόγκωση του ήπατος και της σπλήνας.

🧪 Άλλοι Ιοί που Μπορούν να Προκαλέσουν Λοιμώδη Μονοπυρήνωση

Αν και ο EBV είναι ο κύριος ένοχος, υπάρχουν και άλλοι ιοί που μπορεί να προκαλέσουν παρόμοιο σύνδρομο μονοπυρήνωσης:

Cytomegalovirus (CMV): προκαλεί συχνότερα άτυπη μονοπυρήνωση σε ενήλικες.
Τοξόπλασμα (Toxoplasma gondii): σε σπάνιες περιπτώσεις, κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένους.
HIV (πρώιμη λοίμωξη): μπορεί να παρουσιάσει μονοπυρηνοειδή σύνδρομα.
Αδενοϊοί, ιός της ηπατίτιδας Α, ιός της ιλαράς: σπανιότερα.

Σε πολλές περιπτώσεις όπου δεν επιβεβαιώνεται ο EBV, γίνεται λόγος για “μονοπυρηνοειδές σύνδρομο”, το οποίο μπορεί να έχει ποικίλες αιτίες και παρόμοια κλινική εικόνα.

⚠️ EBV και Νεοπλασίες

Ο EBV συνδέεται με ορισμένες κακοήθειες, όπως:

Λέμφωμα Burkitt
Νόσος Hodgkin
Καρκίνος ρινοφάρυγγα
Λεμφοϋπερπλαστικά σύνδρομα σε ανοσοκατεσταλμένους

Αν και αυτές οι περιπτώσεις είναι σπάνιες και εμφανίζονται κυρίως σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες (π.χ. ανοσοκατεσταλμένοι, μεταμοσχευμένοι), καταδεικνύουν τη σημασία του EBV ως ιού με ογκογόνο δυναμικό.

📌 Χρονική Εξέλιξη της Πρωτολοίμωξης

Περίοδος Επώασης: 4–7 εβδομάδες
Οξεία Φάση: 2–4 εβδομάδες (πυρετός, αμυγδαλίτιδα, λεμφαδενοπάθεια)
Φάση ανάρρωσης: μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες έως και μήνες, με έντονη κόπωση
Λανθάνουσα φάση: ο EBV παραμένει σε Β-λεμφοκύτταρα ισόβια

ℹ️ Τι Πρέπει να Ξέρετε για τον EBV

Ο ιός Epstein–Barr (EBV) είναι υπεύθυνος για την πλειονότητα των περιπτώσεων λοιμώδους μονοπυρήνωσης.
Μεταδίδεται μέσω του σάλιου – εξ ου και η ονομασία «νόσος του φιλιού».
Μπορεί να παραμείνει λανθάνων ισόβια στα Β-λεμφοκύτταρα και στους σιελογόνους αδένες.
Η ανοσολογική απόκριση στον EBV ευθύνεται για τα περισσότερα συμπτώματα της νόσου.
Σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα, σχετίζεται με συγκεκριμένες μορφές καρκίνου.

🧬 Τρόποι Μετάδοσης της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η κύρια οδός μετάδοσης της λοιμώδους μονοπυρήνωσης είναι μέσω της άμεσης επαφής με το σάλιο ατόμου που φέρει τον ιό Epstein-Barr (EBV). Από αυτή τη βασική οδό προκύπτει και η ευρέως διαδεδομένη ονομασία της νόσου: «νόσος του φιλιού».

💋 Μέσω Φιλιού

Ο πιο συχνός τρόπος μετάδοσης του EBV είναι το φιλί, ειδικά ανάμεσα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Αυτό εξηγεί γιατί η ασθένεια είναι τόσο συχνή στις ηλικιακές ομάδες 15–30 ετών.

🍼 Μέσω Κοινής Χρήσης Αντικειμένων

Αν και λιγότερο συχνά, ο EBV μπορεί να μεταδοθεί και μέσω κοινής χρήσης αντικειμένων που έχουν έρθει σε επαφή με σάλιο, όπως:

Οδοντόβουρτσες
Ποτήρια, καλαμάκια, μαχαιροπίρουνα
Παιχνίδια ή θήλαστρα σε βρέφη και μικρά παιδιά

🏥 Μετάδοση σε Ιατρικά Πλαίσια

Η μετάδοση μέσω αίματος (μετάγγιση) ή μοσχευμάτων είναι εξαιρετικά σπάνια, αλλά μπορεί να συμβεί, ειδικά σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα.

👶 Μετάδοση σε Παιδιά

Τα μικρά παιδιά μπορεί να εκτεθούν στον EBV από τους γονείς ή φροντιστές μέσω φιλιά ή επαφής με αντικείμενα που έχουν μολυνθεί με σάλιο. Συνήθως, στα παιδιά η λοίμωξη είναι ασυμπτωματική ή ήπια.

😷 Πόσο Μεταδοτική Είναι η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

Η λοίμωξη από EBV δεν είναι τόσο μεταδοτική όσο το κοινό κρυολόγημα ή η γρίπη, αλλά η μεταδοτικότητα διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα – συχνά εβδομάδες ή και μήνες μετά την αποδρομή των συμπτωμάτων.

Άτομα με ενεργή λοίμωξη μπορεί να συνεχίσουν να αποβάλλουν τον ιό στο σάλιο τους για αρκετό καιρό. Σε κάποιες περιπτώσεις, ο EBV παραμένει ανιχνεύσιμος στο σάλιο για πολλούς μήνες ή και χρόνια.

📅 Πότε Είναι Κάποιος Πιο Μεταδοτικός;

Κατά την οξεία φάση: μέγιστη μεταδοτικότητα
Κατά την ανάρρωση: ακόμα μεταδοτικός, αν και λιγότερο
Σε λανθάνουσα φάση: μικρή πιθανότητα μεταδοτικότητας, αλλά υπάρχει

Δεν υπάρχει τρόπος να προβλεφθεί με ακρίβεια πότε ένα άτομο με EBV παύει να είναι μεταδοτικό, κάτι που καθιστά δύσκολο τον πλήρη έλεγχο της μετάδοσης.

📌 Πώς Μεταδίδεται η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

💋 Μέσω φιλιού – πιο συχνή οδός μετάδοσης
🥤 Μέσω μολυσμένων αντικειμένων (ποτήρια, καλαμάκια)
🧸 Μέσω κοινών παιχνιδιών ή αντικειμένων σε παιδιά
🩸 Σπάνια μέσω αίματος ή μεταμόσχευσης
😷 Μεταδοτική για εβδομάδες έως και μήνες μετά την ανάρρωση

🤒 Συμπτώματα & Πορεία της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση έχει χαρακτηριστική κλινική εικόνα, ιδιαίτερα στους εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Ωστόσο, στα παιδιά μπορεί να είναι ασυμπτωματική ή να εμφανίζεται με ήπια συμπτώματα, που μοιάζουν με κοινό κρυολόγημα.

🔥 Τυπικά Συμπτώματα

Πυρετός: Συνήθως υψηλός (μέχρι 39–40°C), διάρκειας 7–10 ημερών.
Έντονη φαρυγγίτιδα: Πονόλαιμος, αμυγδαλίτιδα με ή χωρίς πυώδη επίχρισμα.
Λεμφαδενοπάθεια: Συνήθως αυχενικοί, αλλά και μασχαλιαίοι ή βουβωνικοί λεμφαδένες.
Έντονη κόπωση: Διαρκεί συχνά για εβδομάδες ή και μήνες.
Ηπατομεγαλία και σπληνομεγαλία: Διόγκωση ήπατος και σπλήνα σε >50% των περιπτώσεων.
Πονοκέφαλος και μυαλγίες (μυϊκοί πόνοι)
Εξάνθημα: Κηλιδώδες ή κηλιδοβλατιδώδες, κυρίως μετά από χορήγηση αμπικιλλίνης ή αμοξικιλλίνης

📊 Στατιστικά Συχνότητας Συμπτωμάτων

Πυρετός – 95%
Αμυγδαλίτιδα – 85%
Αυχενική λεμφαδενοπάθεια – 80%
Σπληνομεγαλία – 50–60%
Ηπατομεγαλία – 30%
Εξάνθημα – 10%

🧒 Πώς Εκδηλώνεται σε Παιδιά

Στα παιδιά κάτω των 10 ετών, η λοίμωξη είναι συχνά ήπια ή ασυμπτωματική. Συχνά παρουσιάζεται με:

Ήπιο πυρετό
Ρινική καταρροή και πονόλαιμο
Διάρροια ή κοιλιακό άλγος
Ελάχιστη λεμφαδενοπάθεια

📉 Πορεία της Νόσου

Επώαση: 30–50 ημέρες (συνήθως άνευ συμπτωμάτων)
Οξεία φάση: 2–3 εβδομάδες, με πλήρη εικόνα πυρετού, φαρυγγίτιδας, λεμφαδενοπάθειας
Φάση ανάρρωσης: Συμπτώματα υποχωρούν, αλλά η κόπωση μπορεί να επιμείνει για μήνες
Λανθάνουσα φάση: Ο ιός μένει στο σώμα σε ανενεργή κατάσταση

⚠️ Προσοχή σε Αυτά τα Συμπτώματα

Εάν εμφανιστούν τα παρακάτω, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση:

Ξαφνικός πόνος στην άνω αριστερή κοιλία (κίνδυνος ρήξης σπλήνα)
Κίτρινη χροιά δέρματος/οφθαλμών (ηπατίτιδα)
Δύσπνοια, θωρακικός πόνος (σπάνιες επιπλοκές)
Πολυήμερος υψηλός πυρετός (>10 ημέρες)

📋 Τα 5 Πιο Συχνά Συμπτώματα της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Υψηλός πυρετός (>38.5°C)
Έντονος πονόλαιμος και φαρυγγίτιδα
Διόγκωση λεμφαδένων (ειδικά στον τράχηλο)
Κόπωση που διαρκεί εβδομάδες
Σπληνομεγαλία (αυξημένος κίνδυνος ρήξης)

🧪 Διάγνωση & Εργαστηριακές Εξετάσεις

Η διάγνωση της λοιμώδους μονοπυρήνωσης βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής εικόνας και εργαστηριακών ευρημάτων. Οι εξετάσεις βοηθούν τόσο στην επιβεβαίωση της νόσου όσο και στον αποκλεισμό άλλων παρόμοιων λοιμώξεων.

🧫 1. Γενική Αίματος

Η γενική αίματος είναι συχνά το πρώτο διαγνωστικό εργαλείο:

Αυξημένος αριθμός λευκοκυττάρων (λευκοκυττάρωση >10.000/μL)
Λεμφοκυττάρωση: ποσοστό λεμφοκυττάρων >50%
Ατυπά λεμφοκύτταρα: μεγαλύτερα, με βασεόφιλο κυτταρόπλασμα – πολύ χαρακτηριστικά
Ήπια θρομβοπενία: σε κάποιες περιπτώσεις
Ήπια αναιμία ή φυσιολογική αιμοσφαιρίνη

🔍 2. Δοκιμασία Monospot (Heterophile Antibody Test)

Πρόκειται για μια απλή και γρήγορη εξέταση ανίχνευσης ετεροφιλικών αντισωμάτων:

Θετικό αποτέλεσμα: σε >85% των εφήβων και ενηλίκων με λοιμώδη μονοπυρήνωση
Αρνητικό στα παιδιά: κάτω των 12 ετών, η ευαισθησία πέφτει σημαντικά (<50%)
Διατίθεται σε rapid μορφή για χρήση σε μικροβιολογικά εργαστήρια και νοσοκομεία

⚠️ Αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει τη νόσο!

🧬 3. Ορολογικός Έλεγχος EBV (EBV-Specific Antibodies)

Αποτελεί τη χρυσή τομή για επιβεβαίωση λοίμωξης από EBV, ιδίως όταν το Monospot είναι αρνητικό ή αμφίβολο.

Εξέταση	Τι Ανιχνεύει	Ερμηνεία
VCA IgM	Αντισώματα κατά του καψιδίου του ιού	Θετικό → Οξεία λοίμωξη
VCA IgG	Αντισώματα μνήμης	Θετικό → Παλαιά ή χρόνια λοίμωξη
EBNA IgG	Αντισώματα κατά του πυρηνικού αντιγόνου EBV	Αρνητικό στην οξεία φάση
EA-D (Early Antigen)	Αντισώματα πρώιμης φάσης	Θετικά σε οξεία λοίμωξη ή επανενεργοποίηση

Συνδυαστική Ερμηνεία:

VCA IgM (+), VCA IgG (+), EBNA (-): Οξεία λοίμωξη
VCA IgM (-), VCA IgG (+), EBNA (+): Παλαιά λοίμωξη
VCA IgM (+), EBNA (+): Υποτροπή ή μεταγενέστερη ενεργοποίηση

🧪 4. PCR (Μοριακή Ανίχνευση EBV DNA)

Η PCR μπορεί να ανιχνεύσει το DNA του ιού στο αίμα ή σε ιστούς:

Χρήσιμη σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς ή για διαφορική διάγνωση
Προσδιορίζει το ιικό φορτίο
Χρησιμοποιείται και σε παρακολούθηση EBV-σχετιζόμενων νεοπλασιών

🧴 5. Ηπατικά Ένζυμα

Συχνά παρατηρούνται αυξήσεις στις τρανσαμινάσες (ALT, AST), ακόμα και χωρίς συμπτώματα ηπατίτιδας:

ALT και AST αυξάνονται στο 50–80% των περιπτώσεων
ALP ή GGT μπορεί να είναι αυξημένες
Σπάνια παρατηρείται χολερυθριναιμία

🧠 6. Απεικονιστικός Έλεγχος (εάν υπάρχει υποψία επιπλοκής)

Υπέρηχος κοιλίας: για εκτίμηση σπληνομεγαλίας/ηπατομεγαλίας
CT ή MRI: σε υποψία ρήξης σπλήνα ή επιπλοκών στο ΚΝΣ

📋 Διαφορική Διάγνωση

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση μοιάζει με άλλες ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις:

Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα
CMV μονοπυρήνωση (EBV-like)
Τοξοπλάσμωση
Οξεία HIV λοίμωξη
Ιλαρά, ερυθρά, αδενοϊός
Λευχαιμία/λεμφοϋπερπλαστικά νοσήματα

🔎 Επιβεβαίωση Διάγνωσης: Τι Πρέπει να Ζητήσετε

🧫 Γενική αίματος με ατυπά λεμφοκύτταρα
🧪 Monospot test (ανώτερο των 12 ετών)
🧬 Αντισώματα EBV: VCA IgM, VCA IgG, EBNA
📈 Ηπατικά ένζυμα (ALT, AST)
🧾 PCR για ειδικές περιπτώσεις (ανοσοκαταστολή, νεοπλασίες)

💊 Θεραπεία & Αντιμετώπιση της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση δεν απαιτεί ειδική αντιική θεραπεία στις περισσότερες περιπτώσεις. Πρόκειται για μια αυτοπεριοριζόμενη ιογενή λοίμωξη, και η αντιμετώπιση είναι κυρίως συμπτωματική. Η πλειονότητα των ασθενών αναρρώνει πλήρως με ξεκούραση και υποστηρικτικά μέτρα.

🛌 Γενικές Αρχές Αντιμετώπισης

Ξεκούραση: Αποφυγή σωματικής καταπόνησης, ιδιαίτερα την πρώτη 1–2 εβδομάδα
Επαρκής ενυδάτωση: Κατανάλωση υγρών για την αποτροπή αφυδάτωσης και την ανακούφιση του πυρετού
Διατροφή: Ήπια, εύπεπτη δίαιτα, εμπλουτισμένη με βιταμίνες και φρούτα

🌡️ Αντιπυρετικά & Παυσίπονα

Η χορήγηση αντιπυρετικών βοηθά στην ανακούφιση από πυρετό και πονοκέφαλο:

Παρακεταμόλη (Depon/Panadol): 1η επιλογή
Ιβουπροφαίνη (Brufen): Εναλλακτικά, με προσοχή στο στομάχι

⚠️ Ασπιρίνη απαγορεύεται σε παιδιά & εφήβους λόγω κινδύνου για σύνδρομο Reye.

❌ Αντιβιοτικά: Όχι Χωρίς Δευτερογενή Λοίμωξη

Τα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά κατά των ιών και δεν ενδείκνυνται για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση.

Ωστόσο, χορηγούνται μόνο εφόσον υπάρχει επιβεβαιωμένη δευτερογενής βακτηριακή λοίμωξη (π.χ. στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα).

⚠️ Αμπικιλλίνη ή Αμοξικιλλίνη προκαλούν εξάνθημα στο 80–90% των ασθενών με EBV και πρέπει να αποφεύγονται!

🧴 Γαργάρες & Τοπική Ανακούφιση

Γαργάρες με αλατόνερο ή φαρμακευτικά διαλύματα
Αναλγητικές παστίλιες
Σπρέι φαρυγγικής ανακούφισης

⚠️ Πότε Χορηγούνται Κορτικοστεροειδή

Η χρήση στεροειδών δεν ενδείκνυται ρουτίνα, αλλά μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις με επιπλοκές:

Απόφραξη ανώτερου αεραγωγού (λόγω σοβαρής λεμφαδενοπάθειας ή αμυγδαλικής υπερτροφίας)
Αιμολυτική αναιμία ή θρομβοπενία
Νευρολογικές επιπλοκές (π.χ. εγκεφαλίτιδα)
Ρήξη σπλήνα ή έντονη σπληνομεγαλία με κοιλιακό άλγος

Χρησιμοποιούνται π.χ. Πρεδνιζολόνη (5–10 ημέρες, με σταδιακή διακοπή).

🚫 Αποφυγή Άσκησης – Κίνδυνος Ρήξης Σπλήνα

Ο σπλήνας είναι διογκωμένος σε πάνω από 50% των ασθενών και υπάρχει κίνδυνος ρήξης, ιδιαίτερα σε άτομα που ασκούνται ή παίζουν αθλήματα επαφής.

Συστάσεις:

⛔ Αποχή από αθλήματα για τουλάχιστον 4 εβδομάδες μετά τη διάγνωση
✅ Υπέρηχος σπληνός σε αθλητές πριν την επιστροφή σε δραστηριότητες
🛌 Ξεκούραση τις πρώτες 10–14 ημέρες ανεξαρτήτως συμπτωμάτων

👩‍⚕️ Παρακολούθηση

Επανέλεγχος τρανσαμινασών και αιματολογικών δεικτών 2–4 εβδομάδες μετά
Σε επιμονή συμπτωμάτων >4 εβδομάδες, περαιτέρω διερεύνηση (π.χ. CMV, HIV)
Προσοχή σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα – πιθανή επανενεργοποίηση

📝 Αντιμετώπιση στο Σπίτι – Τι να Κάνετε

Ξεκουραστείτε όσο χρειάζεται – αποφύγετε πίεση και κόπωση
Πίνετε πολλά υγρά – βοηθούν στον πυρετό και την αποβολή τοξινών
Χρησιμοποιήστε παυσίπονα για την ανακούφιση του πονόλαιμου και του πυρετού
Μην παίρνετε αντιβιοτικά χωρίς ιατρική οδηγία
Αποφύγετε αθλήματα για 4 εβδομάδες (λόγω σπλήνα)

⚠️ Επιπλοκές της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Αν και η πλειονότητα των περιπτώσεων λοιμώδους μονοπυρήνωσης έχει καλοήθη πορεία, σε ένα μικρό ποσοστό των ασθενών μπορεί να εμφανιστούν σοβαρές ή και απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές. Οι επιπλοκές επηρεάζουν κυρίως το αιματολογικό, ηπατικό, νευρολογικό και σπληνικό σύστημα.

🩸 1. Αιματολογικές Επιπλοκές

Θρομβοπενία: μείωση αιμοπεταλίων (συνήθως ήπια), μπορεί να οδηγήσει σε εύκολες εκχυμώσεις ή αιμορραγία
Αιμολυτική αναιμία: ανοσομεσολαβούμενη, εμφανίζεται με μείωση αιμοσφαιρίνης και αυξημένη LDH
Πανκυτταροπενία: πολύ σπάνια, συνήθως σε ανοσοκατεσταλμένους
Δευτερογενής βακτηριακή λοίμωξη: π.χ. στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, πνευμονία

🧠 2. Νευρολογικές Επιπλοκές

Σύνδρομο Guillain-Barré: οξεία πολυριζονευρίτιδα, με παράλυση κάτω άκρων
Εγκεφαλίτιδα: διαταραχή επιπέδου συνείδησης, σπασμοί
Μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλομυελίτιδα
Περιφερική νευρίτιδα: με αιμωδίες ή μυϊκή αδυναμία

🫀 3. Καρδιολογικές Επιπλοκές

Μυοκαρδίτιδα ή περικαρδίτιδα: σπάνιες αλλά πιθανές
Ταχυκαρδία ή αρρυθμίες σε περιπτώσεις υψηλού πυρετού και αφυδάτωσης

🧠 4. Ψυχιατρικές / Νευροψυχολογικές Εκδηλώσεις

Κατάθλιψη ή άγχος μετά από παρατεταμένη κόπωση
Διαταραχές ύπνου, ευερεθιστότητα, αδυναμία συγκέντρωσης

🫁 5. Αναπνευστικές Επιπλοκές

Απόφραξη ανώτερου αεραγωγού λόγω έντονης αμυγδαλικής υπερτροφίας ή λεμφαδενοπάθειας
Δευτερογενής πνευμονία (σπάνια)

🫄 6. Ρήξη Σπλήνα – Η πιο Επικίνδυνη Επιπλοκή

Η ρήξη σπλήνα αποτελεί την πιο σοβαρή και δυνητικά θανατηφόρα επιπλοκή. Εμφανίζεται σε ποσοστό 0.1–0.5% των ασθενών.

Εμφανίζεται συνήθως κατά την 2η–3η εβδομάδα
Συμπτώματα: οξύς πόνος στην άνω αριστερή κοιλία, υπόταση, ωχρότητα, ταχυκαρδία
Απαιτεί άμεση εισαγωγή και χειρουργική παρέμβαση
Αποφυγή άσκησης για τουλάχιστον 4–6 εβδομάδες – Κρίσιμος προληπτικός παράγοντας

🧪 7. Ηπατικές Επιπλοκές

Αύξηση τρανσαμινασών (ALT, AST): στο 80% των περιπτώσεων
Οξεία ηπατίτιδα: σε σοβαρές περιπτώσεις με ίκτερο
Χολοστατική ηπατίτιδα: με αύξηση χολερυθρίνης και ALP

🔁 8. Επανενεργοποίηση του EBV

Σε ανοσοκατεσταλμένους (π.χ. HIV, μεταμόσχευση), ο EBV μπορεί να επανενεργοποιηθεί και να προκαλέσει:

Λεμφοϋπερπλαστικά σύνδρομα
Κακοήθειες (λεμφώματα, καρκίνος ρινοφάρυγγα)
Πολυοργανική προσβολή

🛌 9. Μεταλοιμώδης Κόπωση (Post-Infectious Fatigue)

Πολύ συχνή επιπλοκή, ειδικά σε εφήβους και ενήλικες. Η κόπωση μπορεί να διαρκέσει:

⏳ 2–6 εβδομάδες σε ήπιες περιπτώσεις
🕒 >3 μήνες σε ένα ποσοστό (σύνδρομο χρόνιας κόπωσης)

Συνιστάται βαθμιαία επανένταξη σε δραστηριότητες και υποστήριξη μέσω διατροφής, ψυχολογικής ενίσχυσης και καλού ύπνου.

⚠️ Οι 5 Πιο Επικίνδυνες Επιπλοκές

Ρήξη σπλήνα – απειλητική για τη ζωή
Απόφραξη αεραγωγού – επείγουσα κατάσταση
Εγκεφαλίτιδα ή σύνδρομο Guillain-Barré
Αιμολυτική αναιμία & θρομβοπενία
Μεταλοιμώδης χρόνια κόπωση

👨‍👩‍👧‍👦 Λοιμώδης Μονοπυρήνωση σε Παιδιά, Ενήλικες & Εγκύους

Η κλινική εικόνα και η πορεία της λοιμώδους μονοπυρήνωσης μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την ηλικία, το ανοσολογικό υπόβαθρο και την εγκυμοσύνη. Παρακάτω παρουσιάζονται οι ιδιαιτερότητες της νόσου σε αυτές τις κατηγορίες.

🧒 Παιδιά & Βρέφη

Στα παιδιά, και ιδιαίτερα στα βρέφη:

Η λοίμωξη είναι συχνά <strongασυμπτωματική ή εμφανίζεται με ήπια συμπτώματα (π.χ. καταρροή, ελαφρύς πυρετός, πονόλαιμος)
Το τεστ Monospot έχει χαμηλή ευαισθησία (<50%) σε παιδιά κάτω των 12 ετών
Η πλήρης εικόνα (πυρετός – φαρυγγίτιδα – λεμφαδενοπάθεια) είναι λιγότερο συχνή
Σπάνιες οι επιπλοκές – καλύτερη πρόγνωση από τους ενήλικες

🧪 Συμβουλή:

Σε παιδιά με ύποπτη μονοπυρήνωση, προτιμάται η ορολογική διάγνωση (EBV VCA IgM/IgG) αντί για Monospot.

🧍‍♂️ Ενήλικες & Νεαροί Άνθρωποι

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση εμφανίζεται πιο έντονα – με έντονο πυρετό, σοβαρή κόπωση και λεμφαδενοπάθεια
Συχνή προσβολή ήπατος και σπλήνα – προσοχή στη σπληνομεγαλία
Κίνδυνος για μεταλοιμώδη κόπωση που διαρκεί εβδομάδες ή και μήνες
Περισσότερες επιπλοκές σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα

🤰 Έγκυες Γυναίκες

Η λοίμωξη από EBV κατά την εγκυμοσύνη είναι σπάνια και συνήθως δεν προκαλεί σοβαρές επιπλοκές στο έμβρυο, σε αντίθεση με άλλους ιούς όπως ο CMV ή το τοξόπλασμα.

Δεν τεκμηριώνεται σαφής συσχέτιση με αποβολές ή συγγενείς ανωμαλίες
Περιστασιακά έχουν καταγραφεί περιπτώσεις επιπλεγμένης ηπατίτιδας ή σοβαρής κόπωσης στη μητέρα
Η διάγνωση γίνεται με EBV IgM/IgG και όχι με Monospot
Δεν υπάρχει ανάγκη διακοπής κύησης λόγω EBV – απαιτείται όμως παρακολούθηση

📌 Σημείωση:

Ο EBV δεν είναι TORCH ιός (όπως CMV, Rubella, HSV), άρα δεν περιλαμβάνεται στον τυπικό προγεννητικό έλεγχο.

🧬 Ανοσοκατεσταλμένοι Ασθενείς

Υψηλότερος κίνδυνος επανενεργοποίησης EBV
Κίνδυνος ανάπτυξης λεμφώματος, λεμφοϋπερπλαστικών νοσημάτων ή σοβαρής πολυοργανικής λοίμωξης
Χρήση PCR για παρακολούθηση ιικού φορτίου
Μπορεί να απαιτηθεί αντι-EBV αγωγή (σε έρευνα: rituximab, valganciclovir)

Η EBV λοίμωξη σε μεταμοσχευμένους (όργανο/μυελός) μπορεί να οδηγήσει σε:

Post-transplant lymphoproliferative disorder (PTLD)
Πολυσυστηματική απορρύθμιση

🎯 Ποιοι Διατρέχουν Μεγαλύτερο Κίνδυνο Επιπλοκών από EBV;

Ενήλικες και έφηβοι (πιο έντονη νόσος από τα παιδιά)
Άτομα με χρόνια νοσήματα ή εξάντληση
Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (HIV, μεταμοσχευμένοι)
Έγκυες με ιστορικό ηπατικής ή αιματολογικής νόσου
Αθλητές (λόγω κινδύνου ρήξης σπλήνα)

🔍 Διαφορική Διάγνωση της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση συχνά συγχέεται με άλλες λοιμώξεις, κυρίως λόγω κοινών συμπτωμάτων όπως πυρετός, λεμφαδενοπάθεια, φαρυγγίτιδα και κόπωση. Η διαφορική διάγνωση είναι κρίσιμη, καθώς ορισμένες καταστάσεις απαιτούν άμεση ή εντελώς διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.

🦠 Λοιμώξεις που Μοιάζουν Κλινικά με EBV

CMV (Cytomegalovirus): Μοιάζει σε συμπτώματα, αλλά με λιγότερη φαρυγγίτιδα. Συχνότερο σε ενήλικες.
Οξεία HIV λοίμωξη: Παρουσιάζει πυρετό, λεμφαδενοπάθεια, εξάνθημα και αμυγδαλίτιδα. Απαιτεί ειδικές εξετάσεις.
Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα: Έντονος πονόλαιμος, χωρίς λεμφαδενοπάθεια ή κόπωση. Θετικό rapid strep test.
Τοξοπλάσμωση: Πυρετός και λεμφαδενοπάθεια, συνήθως ήπια και χωρίς φαρυγγίτιδα.
Αδενοϊός: Προκαλεί φαρυγγίτιδα και πυρετό, συχνότερα σε παιδιά.
Ιλαρά / Ερυθρά: Πυρετός και εξάνθημα. Διαφοροδιάγνωση με βάση ορολογικές εξετάσεις και επιδημιολογικά δεδομένα.
Οξεία λευχαιμία ή λέμφωμα: Λεμφαδενοπάθεια και αναιμία. Συνοδεύεται από αιματολογικές διαταραχές και κακή γενική κατάσταση.

📋 Συγκριτικός Πίνακας Διαφορικής Διάγνωσης

Κατάσταση	Πυρετός	Φαρυγγίτιδα	Λεμφαδένες	Κόπωση	Ειδικά Χαρακτηριστικά
Λοιμώδης Μονοπυρήνωση (EBV)	✔️	✔️	✔️ (αυχενικοί)	✔️	Ατυπά λεμφοκύτταρα, +VCA IgM
CMV	✔️	❌/✔️ (ήπια)	✔️	✔️	VCA(-), CMV IgM(+)
HIV (πρώιμη)	✔️	✔️	✔️ (γενικευμένη)	✔️	HIV Ag/Ab θετικό
Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα	✔️	✔️ (έντονη)	❌/✔️	❌	Rapid Strep Test (+)
Τοξόπλασμα	❌/✔️	❌	✔️	❌	IgM(+), χωρίς φαρυγγίτιδα
Οξεία Λευχαιμία	✔️	✔️/❌	✔️ (διάχυτη)	✔️	Αναιμία, ουδετεροπενία, blast cells

❓ Πότε η Μονοπυρηνοειδής Εικόνα δεν Οφείλεται σε EBV;

Monospot αρνητικό αλλά συμπτώματα μονοπυρήνωσης → CMV ή HIV
Πολύ παρατεταμένος πυρετός χωρίς ανταπόκριση → Λευχαιμία ή λέμφωμα
Πονοκέφαλος + εξάνθημα + φαρυγγίτιδα → Ιλαρά ή ερυθρά
Έντονη φαρυγγίτιδα χωρίς λεμφαδενοπάθεια → Στρεπτόκοκκος
Μόνο λεμφαδενοπάθεια χωρίς πονόλαιμο → Τοξόπλασμα

🛡️ Πρόληψη & Συμβουλές

Η πρόληψη της λοιμώδους μονοπυρήνωσης επικεντρώνεται κυρίως στην αποφυγή επαφής με σάλιο από άτομα που νοσούν ή βρίσκονται σε περίοδο επαναφοράς του ιού. Δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για τον ιό Epstein-Barr (EBV), συνεπώς τα μέτρα υγιεινής και οι προσεκτικές συνήθειες είναι βασικοί τρόποι περιορισμού της μετάδοσης.

🚫 Τρόποι Πρόληψης Μετάδοσης

Αποφύγετε τα φιλιά και τη στενή επαφή με άτομα που έχουν πυρετό, πονόλαιμο ή είναι πρόσφατα αναρρώσαντα από EBV
Μην μοιράζεστε ποτήρια, μπουκάλια, κουτάλια, καλαμάκια ή κραγιόν
Πλένετε καλά τα χέρια – ειδικά μετά από επαφή με στόμα/μύτη/μάτια
Απολυμαίνετε συχνά κοινά αντικείμενα σε παιδικούς σταθμούς ή σχολεία
Εκπαιδεύστε τα παιδιά για τις σωστές πρακτικές καθαριότητας

🍽️ Διατροφή & Υποστήριξη Ανοσοποιητικού

Μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη άμυνα του οργανισμού:

Κατανάλωση τροφών πλούσιων σε βιταμίνη C (π.χ. εσπεριδοειδή)
Επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης (βοηθά στην αποκατάσταση των ιστών)
Πολύ νερό για ενυδάτωση
Αποφυγή αλκοόλ – ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένες τρανσαμινάσες
Περιορισμός βαρέων γευμάτων σε περιόδους κόπωσης

🎓 Επιστροφή στο Σχολείο ή την Εργασία

Η επιστροφή εξαρτάται από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και την κλινική κατάσταση:

Αν δεν υπάρχει πυρετός και σοβαρή κόπωση, μπορεί να επιστρέψει μετά από 7–10 ημέρες
Σε περιπτώσεις κόπωσης, συνιστάται σταδιακή επανένταξη
Αποφυγή σωματικής άσκησης και αθλημάτων για τουλάχιστον 4–6 εβδομάδες λόγω κινδύνου ρήξης σπλήνα

⚕️ Παρακολούθηση και Προσοχή Μετά την Ανάρρωση

Επανέλεγχος εξετάσεων αίματος & ηπατικών ενζύμων μετά από 2–4 εβδομάδες
Προσοχή σε έντονη κόπωση, κοιλιακό πόνο ή πυρετό μετά την 3η εβδομάδα – πιθανές επιπλοκές
Εκπαίδευση του ασθενούς για σημάδια υποτροπής ή επανενεργοποίησης

✅ 5 Πρακτικά Βήματα για να Προφυλαχθείτε

Μην φιλάτε άτομα που είναι άρρωστα ή αναρρώνουν
Μην μοιράζεστε ποτήρια, σκεύη ή βούρτσες
Πλένετε τα χέρια σας συχνά και σωστά
Φροντίστε τη διατροφή και την ξεκούραση του οργανισμού
Αποφύγετε την έντονη άσκηση για 1 μήνα μετά τη διάγνωση

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

🕒 Πόσο διαρκεί η λοιμώδης μονοπυρήνωση;

Η οξεία φάση διαρκεί 2–3 εβδομάδες, με πυρετό, κόπωση και πονόλαιμο. Η πλήρης ανάρρωση μπορεί να πάρει έως και 4–6 εβδομάδες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κόπωση επιμένει για μήνες.

👶 Είναι επικίνδυνη για τα παιδιά;

Όχι. Στα παιδιά, η λοίμωξη είναι συνήθως ήπια ή ακόμα και ασυμπτωματική. Οι επιπλοκές είναι σπάνιες και η πρόγνωση εξαιρετική.

🤰 Κολλάει η λοιμώδης μονοπυρήνωση στην εγκυμοσύνη;

Ο EBV σπάνια επηρεάζει το έμβρυο και δεν θεωρείται TORCH λοίμωξη. Δεν σχετίζεται με συγγενείς ανωμαλίες. Παρόλα αυτά, απαιτείται παρακολούθηση της εγκύου για ηπατικές ή αιματολογικές επιπλοκές.

🏃 Πότε μπορώ να ξανακάνω άσκηση ή αθλήματα;

Η έντονη σωματική δραστηριότητα θα πρέπει να αποφεύγεται για τουλάχιστον 4 εβδομάδες λόγω κινδύνου ρήξης σπλήνα. Ασφαλέστερα είναι η επιστροφή στην άθληση να γίνεται μετά από ιατρική εκτίμηση ή υπέρηχο σπλήνα.

🧪 Ποιες εξετάσεις χρειάζονται για διάγνωση;

Οι βασικές εξετάσεις είναι: γενική αίματος (ατυπά λεμφοκύτταρα), Monospot (σε >12 ετών), ορολογικός έλεγχος EBV (VCA IgM, IgG, EBNA), ηπατικά ένζυμα και, σε ειδικές περιπτώσεις, PCR.

🧬 Είναι η μονοπυρήνωση μεταδοτική μετά την ανάρρωση;

Ναι. Ο EBV μπορεί να αποβάλλεται στο σάλιο για εβδομάδες ή και μήνες μετά την ανάρρωση, ακόμη και χωρίς συμπτώματα. Ωστόσο, η μεταδοτικότητα μειώνεται με τον χρόνο.

💉 Υπάρχει εμβόλιο ή ειδική θεραπεία για EBV;

Όχι. Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο για EBV. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική (παυσίπονα, ξεκούραση, ενυδάτωση). Τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν, εκτός αν υπάρξει βακτηριακή επιπλοκή.

🧫 Τι είναι τα ατυπά λεμφοκύτταρα;

Είναι μεγάλα, μεταμορφωμένα λεμφοκύτταρα με ενεργοποιημένη εμφάνιση που παρατηρούνται στο μικροσκόπιο και είναι χαρακτηριστικά της μονοπυρήνωσης. Δεν σημαίνουν κακοήθεια.

🧍‍♂️ Αν νόσησα μία φορά, μπορώ να ξανακολλήσω;

Συνήθως όχι. Ο EBV παραμένει στον οργανισμό για πάντα σε λανθάνουσα μορφή. Επανενεργοποίηση μπορεί να συμβεί σε ανοσοκαταστολή, αλλά σπάνια προκαλεί νέα συμπτωματική λοίμωξη.

📚 Βιβλιογραφία & Πηγές

Η παρακάτω βιβλιογραφία περιλαμβάνει έγκυρες ελληνικές και διεθνείς πηγές για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση και τον ιό Epstein–Barr, κατάλληλες για επαγγελματίες υγείας και το ευρύ κοινό.