D-Dimer: Εξέταση για Θρόμβωση – Οδηγός για Ασθενείς
Τελευταία ενημέρωση:
Σύντομη επισκόπηση
Το D-Dimer είναι αιματολογική εξέταση που χρησιμοποιείται κυρίως για τον
αποκλεισμό θρόμβωσης σε ασθενείς με χαμηλή ή ενδιάμεση κλινική πιθανότητα.
Η σωστή ερμηνεία βασίζεται στο κλινικό πλαίσιο και όχι μόνο στην τιμή.
1
Τι είναι το D-Dimer
Το D-Dimer είναι προϊόν αποδόμησης του σταθεροποιημένου ινώδους,
δηλαδή ενός θρόμβου που έχει ήδη σχηματιστεί και αρχίζει να διαλύεται από τον οργανισμό.
Όταν ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί πήξης και στη συνέχεια ινωδόλυσης,
απελευθερώνονται μόρια D-Dimer στο αίμα.
Γι’ αυτό η αύξησή του αποτελεί έμμεσο δείκτη πρόσφατης ή ενεργής θρόμβωσης,
χωρίς όμως να προσδιορίζει το σημείο ή το μέγεθος του θρόμβου.
2
Γιατί γίνεται η εξέταση
Η εξέταση D-Dimer ζητείται κυρίως όταν υπάρχει υποψία θρομβοεμβολικής νόσου,
στο πλαίσιο κλινικής εκτίμησης από ιατρό.
- Υποψία εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης (DVT) με πόνο, οίδημα ή ερυθρότητα στο πόδι.
- Υποψία πνευμονικής εμβολής με αιφνίδια δύσπνοια, θωρακικό άλγος ή ταχυκαρδία.
- Διερεύνηση ανεξήγητης δύσπνοιας σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις
(π.χ. NT-proBNP,
Τροπονίνη). - Σπανιότερα, παρακολούθηση καταστάσεων διαταραχής της πήξης, πάντα με ιατρική καθοδήγηση.
3
Πώς γίνεται & χρειάζεται προετοιμασία
- Δείγμα: Λήψη φλεβικού αίματος από το χέρι.
- Νηστεία: Δεν απαιτείται· η εξέταση μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας.
- Φάρμακα: Συνήθως δεν χρειάζεται διακοπή, εκτός αν ο ιατρός δώσει διαφορετική οδηγία.
- Χρόνος αποτελέσματος: Τα αποτελέσματα είναι συνήθως διαθέσιμα την ίδια ημέρα.
Σημαντικό
Η εξέταση D-Dimer δεν επηρεάζεται από το φαγητό, αλλά η ερμηνεία της
εξαρτάται από το κλινικό πλαίσιο στο οποίο ζητείται.
4
Πόσο αξιόπιστο είναι & τι δείχνει
Το D-Dimer έχει πολύ υψηλή αρνητική προγνωστική αξία.
Αυτό σημαίνει ότι, όταν η τιμή είναι χαμηλή,
μπορεί να αποκλειστεί με ασφάλεια η θρόμβωση
σε ασθενείς με χαμηλή ή ενδιάμεση κλινική πιθανότητα.
Αντίθετα, ένα υψηλό D-Dimer δεν επιβεβαιώνει από μόνο του
την ύπαρξη θρόμβωσης. Η τιμή μπορεί να αυξηθεί και σε πολλές άλλες καταστάσεις,
όπως φλεγμονή, λοίμωξη, τραύμα ή μετά από χειρουργική επέμβαση.
Για τον λόγο αυτό, η ερμηνεία γίνεται πάντα συνδυαστικά με τα συμπτώματα,
την κλινική εξέταση και, όταν χρειάζεται,
με απεικονιστικό έλεγχο
(π.χ. υπερηχογράφημα φλεβών ή αξονική τομογραφία πνευμόνων).
5
Τιμές, μονάδες & ερμηνεία
Οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενες μονάδες για το D-Dimer είναι
ng/mL FEU ή μg/L FEU
(FEU = Fibrinogen Equivalent Units).
Σε πολλά εργαστήρια, ως ενδεικτικό αρνητικό όριο
χρησιμοποιείται τιμή <500 ng/mL FEU
(ή <0,5 mg/L FEU).
Τα ακριβή όρια διαφέρουν ανά μέθοδο και εργαστήριο,
γι’ αυτό η τελική ερμηνεία γίνεται πάντα με βάση
το αποτέλεσμα που αναγράφεται στο δικό σας παραπεμπτικό.
| Τιμή D-Dimer (FEU) | Ερμηνεία (ενδεικτική) | Κλινικό σχόλιο |
|---|---|---|
| < 500 ng/mL (0,5 mg/L) | Αρνητικό | Σε χαμηλή ή ενδιάμεση κλινική πιθανότητα, συχνά αποκλείει DVT / πνευμονική εμβολή |
| 500–2000 ng/mL | Οριακή–μέτρια αύξηση | Απαιτείται κλινική εκτίμηση και, κατά περίπτωση, απεικονιστικός έλεγχος |
| > 2000 ng/mL | Σημαντική αύξηση | Αυξημένη πιθανότητα θρόμβωσης ή άλλης σοβαρής υποκείμενης κατάστασης |
Σημείωση: Οι τιμές είναι ενδεικτικές.
Ακολουθείτε πάντα τα όρια και τις οδηγίες του εργαστηρίου σας.
6
Υψηλό D-Dimer – Συχνές αιτίες
Ένα υψηλό D-Dimer δεν σημαίνει πάντα θρόμβωση.
Η τιμή μπορεί να αυξηθεί σε πολλές καταστάσεις όπου
ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί πήξης ή φλεγμονής.
- Εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT) ή πνευμονική εμβολή.
- Μετεγχειρητική περίοδος, πρόσφατο τραύμα, νοσηλεία ή παρατεταμένη κατάκλιση.
- Κύηση (φυσιολογική αύξηση) και προχωρημένη ηλικία.
- Λοιμώξεις και φλεγμονώδεις καταστάσεις
(π.χ. σοβαρή λοίμωξη ή σήψη – δείτε και
CRP,
ΤΚΕ). - Κακοήθειες και ηπατική νόσος.
Τι να θυμάστε
Το D-Dimer είναι δείκτης διεργασίας και όχι διάγνωση.
Η αιτία της αύξησης προσδιορίζεται μόνο με κλινική αξιολόγηση.
7
Χαμηλό / φυσιολογικό D-Dimer – Τι σημαίνει
Σε ασθενείς με χαμηλή ή ενδιάμεση κλινική πιθανότητα για
εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση ή πνευμονική εμβολή,
ένα αρνητικό D-Dimer
(σύμφωνα με το όριο του εργαστηρίου)
συνήθως επαρκεί για τον αποκλεισμό θρόμβωσης
χωρίς ανάγκη περαιτέρω απεικονιστικού ελέγχου.
Αντίθετα, όταν η κλινική πιθανότητα είναι υψηλή,
η θρόμβωση δεν αποκλείεται μόνο με ένα χαμηλό D-Dimer.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ιατρός μπορεί να προχωρήσει
σε απεικονιστική διερεύνηση
(π.χ. υπερηχογράφημα φλεβών ή αξονική τομογραφία),
ακόμη και αν η τιμή είναι εντός φυσιολογικών ορίων.
Κλινικό σημείο
Το D-Dimer χρησιμοποιείται για αποκλεισμό θρόμβωσης
και όχι για επιβεβαίωση. Η τελική απόφαση βασίζεται
πάντα στο συνολικό κλινικό πλαίσιο.
8
Ηλικιακά προσαρμοσμένο όριο (>50 ετών)
Σε άτομα άνω των 50 ετών, τα επίπεδα D-Dimer τείνουν
να αυξάνονται φυσιολογικά με την ηλικία.
Για τον λόγο αυτό, σε επιλεγμένα κλινικά σενάρια,
χρησιμοποιείται ηλικιακά προσαρμοσμένο αρνητικό όριο,
όταν οι μονάδες είναι FEU.
Ο συχνότερα χρησιμοποιούμενος κανόνας είναι:
Ηλικία × 10 ng/mL FEU
Για παράδειγμα, σε άτομο 70 ετών,
το προσαρμοσμένο όριο αντιστοιχεί περίπου σε
700 ng/mL FEU.
Η προσέγγιση αυτή μπορεί να μειώσει τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα
στους ηλικιωμένους, όμως εφαρμόζεται μόνο από ιατρό
και πάντα σε συνδυασμό με την κλινική εκτίμηση.
9
Κύηση & μετεγχειρητική περίοδος
Κατά την κύηση και ιδίως στο τρίτο τρίμηνο,
καθώς και αμέσως μετά τον τοκετό,
οι τιμές του D-Dimer είναι συχνά αυξημένες
χωρίς να υπάρχει απαραίτητα θρόμβωση.
Αυτό οφείλεται στις φυσιολογικές αλλαγές της πήξης που συνοδεύουν την εγκυμοσύνη.
Παρόμοια εικόνα παρατηρείται μετά από χειρουργική επέμβαση,
τραυματισμό ή παρατεταμένη ακινητοποίηση,
όπου η ενεργοποίηση της πήξης και της ινωδόλυσης οδηγεί
σε παροδική αύξηση του D-Dimer.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διάγνωση θρόμβωσης
δεν βασίζεται αποκλειστικά στο D-Dimer,
αλλά κυρίως στην κλινική εκτίμηση
και, όταν υπάρχει υποψία, στην απεικονιστική διερεύνηση.
Κλινικό σημείο
Στην κύηση και στη μετεγχειρητική περίοδο,
το D-Dimer έχει χαμηλότερη ειδικότητα.
Η ερμηνεία του γίνεται πάντα από ιατρό,
σε συνδυασμό με το συνολικό κλινικό σενάριο.
10
D-Dimer & COVID-19
Σε λοίμωξη από COVID-19,
το D-Dimer συχνά εμφανίζεται αυξημένο
λόγω της έντονης φλεγμονώδους αντίδρασης
και των διαταραχών της πήξης
που μπορεί να συνοδεύουν τη νόσο.
Μια αυξημένη τιμή δεν σημαίνει αυτόματα
ότι υπάρχει θρόμβωση,
αλλά αποτελεί δείκτη αυξημένου κινδύνου
και συχνά οδηγεί σε στενότερη κλινική παρακολούθηση,
ιδίως σε νοσηλευόμενους ασθενείς.
Η αξιολόγηση γίνεται πάντα σε συνδυασμό
με την κλινική εικόνα και άλλες εξετάσεις,
όπως η CRP
και η Γενική Αίματος.
11
Πνευμονική Εμβολή & Εν τω Βάθει Θρόμβωση
Το D-Dimer χρησιμοποιείται ως εργαλείο διαλογής (rule-out)
και όχι ως διαγνωστική εξέταση από μόνο του.
Όταν υπάρχει υψηλή κλινική υποψία για
πνευμονική εμβολή (PE) ή
εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT),
ο ιατρός μπορεί να προχωρήσει απευθείας σε
απεικονιστικό έλεγχο,
ανεξάρτητα από την τιμή του D-Dimer.
Οι συχνότερες εξετάσεις επιβεβαίωσης περιλαμβάνουν
την αξονική αγγειογραφία πνευμόνων (CTPA)
για την πνευμονική εμβολή και το
υπερηχογράφημα φλεβών για την εν τω βάθει θρόμβωση.
Σε ασθενείς με δύσπνοια ή θωρακικό άλγος,
συχνά συνεκτιμώνται και άλλοι δείκτες,
όπως η Τροπονίνη
και το NT-proBNP,
ώστε να αξιολογηθεί και η καρδιακή συμμετοχή.
Τι να θυμάστε
Σε υψηλή κλινική υποψία θρόμβωσης,
το D-Dimer δεν καθυστερεί την απεικόνιση.
Η διάγνωση βασίζεται πρωτίστως στην κλινική εικόνα.
12
Πότε να μιλήσω άμεσα με γιατρό
Επικοινωνήστε άμεσα με ιατρό ή αναζητήστε επείγουσα ιατρική βοήθεια
αν εμφανίσετε οποιοδήποτε από τα παρακάτω συμπτώματα:
- Αιφνίδια δύσπνοια, έντονο θωρακικό άλγος,
αιμόπτυση, ταχυκαρδία ή λιποθυμικό επεισόδιο. - Οίδημα και πόνος σε μία γάμπα,
με αίσθημα θερμότητας ή ερυθρότητα της περιοχής. - Πρόσφατο χειρουργείο ή παρατεταμένη ακινησία,
σε συνδυασμό με συμπτώματα συμβατά με θρόμβωση.
Σημαντικό
Τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν
επείγουσα κατάσταση.
Μην καθυστερείτε την ιατρική εκτίμηση.
13
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση D-Dimer;
Όχι, η εξέταση μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε ώρα της ημέρας χωρίς νηστεία.
Έχω D-Dimer 700 ng/mL και είμαι 70 ετών· είναι ανησυχητικό;
Με ηλικιακά προσαρμοσμένο όριο (ηλικία×10 ng/mL FEU) η τιμή μπορεί να θεωρηθεί αρνητική, εφόσον η κλινική πιθανότητα είναι χαμηλή.
Μπορεί το D-Dimer να είναι αυξημένο χωρίς θρόμβωση;
Ναι, μπορεί να αυξηθεί σε κύηση, μετεγχειρητική περίοδο, λοιμώξεις, φλεγμονές, προχωρημένη ηλικία ή κακοήθειες.
Ένα αρνητικό D-Dimer αποκλείει πάντα την πνευμονική εμβολή;
Όχι, σε υψηλή κλινική υποψία απαιτείται απεικονιστικός έλεγχος ακόμη και με αρνητικό αποτέλεσμα.
Πόσο γρήγορα αλλάζει το D-Dimer στο αίμα;
Το D-Dimer μπορεί να αυξηθεί γρήγορα μετά από ενεργοποίηση της πήξης και να παραμείνει αυξημένο για ημέρες ή εβδομάδες.
Μπορεί η αντιπηκτική αγωγή να επηρεάσει το αποτέλεσμα;
Ναι, η έναρξη αντιπηκτικής αγωγής μπορεί να μειώσει σταδιακά τα επίπεδα D-Dimer.
Το D-Dimer χρησιμοποιείται για παρακολούθηση θεραπείας;
Όχι συνήθως· δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη ρύθμισης ή αποτελεσματικότητας της αντιπηκτικής αγωγής.
Υπάρχει διαφορά μεταξύ FEU και DDU;
Ναι, πρόκειται για διαφορετικές μονάδες μέτρησης, με τις τιμές DDU να είναι περίπου στο μισό των FEU.
Ένα πολύ υψηλό D-Dimer σημαίνει πάντα σοβαρό πρόβλημα;
Όχι απαραίτητα, αλλά απαιτεί πάντοτε άμεση ιατρική αξιολόγηση και συσχέτιση με την κλινική εικόνα.
Μπορεί να ζητηθεί D-Dimer χωρίς συμπτώματα;
Συνήθως όχι, καθώς η εξέταση έχει αξία κυρίως όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.
14
Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε
- Το D-Dimer χρησιμοποιείται κυρίως για τον
αποκλεισμό θρόμβωσης σε ασθενείς
χαμηλής ή ενδιάμεσης κλινικής πιθανότητας. - Ένα υψηλό αποτέλεσμα δεν σημαίνει πάντα θρόμβωση και
απαιτεί κλινική εκτίμηση και συχνά
απεικονιστικό έλεγχο. - Παράγοντες όπως ηλικία, κύηση,
πρόσφατο χειρουργείο και
λοιμώξεις μπορούν να αυξήσουν την τιμή. - Σε συμπτώματα όπως δύσπνοια ή πόνος στο στήθος,
συνεκτιμώνται συχνά και δείκτες όπως
Τροπονίνη
και
NT-proBNP.
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά
την ιατρική συμβουλή. Η διάγνωση και η θεραπεία
καθορίζονται από τον/την θεράποντα ιατρό.
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
15
Βιβλιογραφία
D-dimer antigen: current concepts and future prospects.
Blood.https://ashpublications.org/blood/article/113/13/2878/25990
Age-adjusted D-dimer cutoff levels to rule out pulmonary embolism.
N Engl J Med.https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1310846
Diagnosis of pulmonary embolism with d-dimer adjusted to clinical probability.
N Engl J Med.https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1909159
2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism.
Eur Heart J.https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/4/543/5556136
Κατάλογος αιματολογικών και βιοχημικών εξετάσεων.https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
