Χαμηλή Φερριτίνη – Φιλικός Οδηγός για Ασθενείς
Τελευταία ενημέρωση:
Η χαμηλή φερριτίνη υποδηλώνει μειωμένα αποθέματα σιδήρου και
συχνά προηγείται της αναιμίας.
Η σωστή ερμηνεία απαιτεί συνδυασμό με
γενική αίματος, δείκτες σιδήρου και
διερεύνηση της υποκείμενης αιτίας.
1
Τι είναι η φερριτίνη και τι σημαίνει «χαμηλή»
Η φερριτίνη είναι μια πρωτεΐνη που λειτουργεί ως
αποθήκη σιδήρου στον οργανισμό.
Βρίσκεται κυρίως στο ήπαρ, τον μυελό των οστών
και τους μύες, όπου δεσμεύει τον σίδηρο σε ασφαλή μορφή
και τον απελευθερώνει όταν αυξάνονται οι ανάγκες για αιμοποίηση.
Η χαμηλή φερριτίνη σημαίνει ότι τα
αποθέματα σιδήρου του οργανισμού είναι μειωμένα.
Πολύ συχνά αποτελεί το
πρώτο εργαστηριακό εύρημα σιδηροπενίας,
πριν εμφανιστεί χαμηλή αιμοσφαιρίνη ή εγκατεστημένη αναιμία.
Μπορεί να υπάρχει χαμηλή φερριτίνη χωρίς αναιμία.
Σε αυτή την περίπτωση οι αιματολογικές τιμές μπορεί να φαίνονται «φυσιολογικές»,
όμως οι αποθήκες σιδήρου έχουν ήδη εξαντληθεί.
Σε αντίθεση με τον σίδηρο ορού, που παρουσιάζει
ημερήσιες διακυμάνσεις και επηρεάζεται από το γεύμα,
η φερριτίνη προσφέρει πιο
σταθερή και αξιόπιστη εικόνα
της κατάστασης των αποθηκών σιδήρου.
Πλήρης ιατρική ανάλυση:
Οδηγός φερριτίνης (χαμηλή, φυσιολογική, υψηλή).
2
Φυσιολογικές τιμές & όρια φερριτίνης
Οι φυσιολογικές τιμές φερριτίνης διαφέρουν ανάλογα με
φύλο, ηλικία, κύηση και τη μέθοδο του εργαστηρίου.
Για τον λόγο αυτό, οι παρακάτω τιμές είναι ενδεικτικές
και η τελική ερμηνεία γίνεται πάντα με βάση τα όρια αναφοράς του εργαστηρίου
και το κλινικό πλαίσιο.
| Πληθυσμός | Ενδεικτικές τιμές (ng/mL) | Κλινικό σχόλιο |
|---|---|---|
| Ενήλικες άνδρες | ≈ 30 – 400 | Τιμές <30 υποδηλώνουν χαμηλές αποθήκες (εκτός φλεγμονής). |
| Ενήλικες γυναίκες | ≈ 15 – 150 | Συχνά χαμηλότερη λόγω εμμήνου ρύσεως. |
| Κύηση | Στόχος ≥ 30 | Συχνά επιδιώκεται 30–50 για επάρκεια. |
| Παιδιά | Μεταβάλλεται με την ηλικία | Απαιτούνται παιδιατρικά όρια αναφοράς. |
Πρακτικά κατώφλια που χρησιμοποιούνται συχνά:
- <15–30 ng/mL: ισχυρή ένδειξη χαμηλών αποθηκών σιδήρου.
- 30–100 ng/mL: «γκρίζα ζώνη» – χρειάζεται συνεκτίμηση με άλλες εξετάσεις.
- >300–400 ng/mL: απαιτεί διερεύνηση αιτίου (φλεγμονή, ήπαρ, μεταβολικό, υπερφόρτωση).
Σημαντική διευκρίνιση:
Σε φλεγμονή ή λοίμωξη μπορεί να είναι φυσιολογική ή αυξημένη,
ακόμη και όταν οι αποθήκες σιδήρου είναι χαμηλές.
Γι’ αυτό αξιολογείται πάντα μαζί με
δείκτες φλεγμονής και τον κορεσμό τρανσφερρίνης.
3
Συμπτώματα χαμηλής φερριτίνης
Η χαμηλή φερριτίνη μπορεί να προκαλεί συμπτώματα ακόμη και όταν
η αιμοσφαιρίνη είναι φυσιολογική.
Αυτό οφείλεται στο ότι οι αποθήκες σιδήρου έχουν εξαντληθεί και
ο οργανισμός δεν διαθέτει επαρκή σίδηρο για τις αυξημένες ανάγκες του.
- Κόπωση, μειωμένη αντοχή, εύκολη εξάντληση.
- Υπνηλία, αίσθημα «βαρέων ποδιών», μειωμένη συγκέντρωση.
- Δύσπνοια στην κόπωση ή ταχυκαρδία (ιδίως αν συνυπάρχει πτώση Hb).
- Ζάλη, πονοκέφαλοι, «θολή» σκέψη.
- Τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια, ωχρότητα.
- Κρύα άκρα, μυϊκές κράμπες, ανήσυχα πόδια.
Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια αλλά επίμονα.
Συχνά αποδίδονται σε άγχος ή «κούραση»,
καθυστερώντας τη διάγνωση της σιδηροπενίας.
3.1 Χαμηλή φερριτίνη χωρίς αναιμία
Σε αυτό το στάδιο, η αιμοσφαιρίνη παραμένει φυσιολογική,
αλλά οι αποθήκες σιδήρου έχουν μειωθεί σημαντικά.
Η κατάσταση αυτή είναι πολύ συχνή, ιδιαίτερα σε γυναίκες
αναπαραγωγικής ηλικίας, εγκύους και αθλητές αντοχής.
Γιατί έχει σημασία:
την εξέλιξη σε σιδηροπενική αναιμία
και μειώνει τη διάρκεια θεραπείας.
3.2 Πότε τα συμπτώματα χρειάζονται άμεσο έλεγχο
- Έντονη δύσπνοια ή πόνος στο στήθος.
- Συγκοπτικά επεισόδια ή έντονη ζάλη.
- Σημεία αιμορραγίας (μέλαινα, αίμα στα κόπρανα).
- Κύηση με έντονη συμπτωματολογία.
Σημαντικό:
γραμμικά με την τιμή της φερριτίνης.
Η τελική αξιολόγηση γίνεται με συνδυασμό
εργαστηριακών ευρημάτων και κλινικής εικόνας.
4
Κύριες αιτίες χαμηλής φερριτίνης
Η χαμηλή φερριτίνη αντανακλά μειωμένα αποθέματα σιδήρου. Οι συχνότερες αιτίες είναι:
Χρόνια απώλεια αίματος
- Έμμηνος ρύση (ιδιαίτερα έντονη ή παρατεταμένη).
- Γαστρεντερική αιμορραγία (έλκη, πολύποδες, αιμορροΐδες).
- Χρόνια αιμοδοσία ή επαναλαμβανόμενοι τραυματισμοί.
Μειωμένη πρόσληψη ή απορρόφηση σιδήρου
- Δίαιτες χαμηλές σε σίδηρο ή αυστηρή χορτοφαγία.
- Γαστρεντερικές παθήσεις (κοιλιοκάκη, φλεγμονώδης νόσος εντέρου).
- Μετεγχειρητική δυσαπορρόφηση (π.χ. μετά από γαστρική παράκαμψη).
Αυξημένες ανάγκες
- Κύηση, θηλασμός, εφηβεία, έντονη σωματική άσκηση.
Φάρμακα και άλλοι παράγοντες
- Αναστολείς αντλίας πρωτονίων (μείωση απορρόφησης σιδήρου).
- Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και ασπιρίνη (μικροαιμορραγίες).
- Χρόνια χρήση αντιόξινων ή καθαρτικών.
Αν η αιτία δεν εντοπιστεί και δεν αντιμετωπιστεί, η φερριτίνη συχνά πέφτει ξανά μετά τη θεραπεία.
5
Πότε χρειάζεται ιατρός άμεσα
Η χαμηλή φερριτίνη συνήθως δεν αποτελεί επείγουσα κατάσταση. Ωστόσο, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν υπάρχουν:
- Σημεία αιμορραγίας (μέλαινα κόπρανα, αίμα στα κόπρανα, αιματέμεση, έντονη έμμηνος ρύση).
- Συμπτώματα ισχαιμίας (στηθάγχη, συγκοπτικά επεισόδια, έντονη δύσπνοια με μικρή κόπωση).
- Κύηση με φερριτίνη <15–30 ng/mL ή έντονη συμπτωματολογία.
- Παιδιά με λήθαργο, ταχυκαρδία ή καθυστέρηση ανάπτυξης.
- Υποψία γαστρεντερικής απώλειας σε άνδρες ή μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.
Οξύς θωρακικός πόνος, συγκοπή, εμφανής αιμορραγία ή μαύρα κόπρανα.
6
Διαγνωστικός έλεγχος βήμα-βήμα
Η διερεύνηση της χαμηλής φερριτίνης στοχεύει να επιβεβαιώσει πραγματική σιδηροπενία και να εντοπίσει την αιτία της.
- Γενική αίματος: Hb, Hct, MCV, MCH, RDW.
- Έλεγχος σιδήρου: σίδηρος ορού, τρανσφερρίνη ή TIBC, ποσοστό κορεσμού τρανσφερρίνης.
- CRP: για αποκλεισμό φλεγμονής που αλλοιώνει τη φερριτίνη.
- Έλεγχος απώλειας αίματος: κρυφό αίμα κοπράνων, ενδοσκόπηση ή γυναικολογικός έλεγχος.
- Έλεγχος δυσαπορρόφησης: αντισώματα κοιλιοκάκης, βιταμίνη B12, φυλλικό οξύ.
- Επανέλεγχος μετά τη θεραπεία: για επιβεβαίωση αποκατάστασης αποθηκών.
Φερριτίνη <30 ng/mL σε συνδυασμό με χαμηλό σίδηρο και αυξημένη τρανσφερρίνη είναι συμβατή με σιδηροπενία.
Η χαμηλή φερριτίνη πρέπει να αξιολογείται στο πλαίσιο
του συνολικού μεταβολισμού σιδήρου.
Δείτε τον αναλυτικό ιατρικό οδηγό:
Φερριτίνη – πλήρης οδηγός ερμηνείας.
7
Ειδικές καταστάσεις (κύηση, παιδιά, φλεγμονή)
Κύηση
Η χαμηλή φερριτίνη στην εγκυμοσύνη είναι συχνή λόγω αυξημένων αναγκών.
Οι αποθήκες σιδήρου εξαντλούνται γρήγορα, ιδιαίτερα στο β΄ και γ΄ τρίμηνο.
- Στόχος: φερριτίνη ≥30–50 ng/mL.
- Συνιστάται έλεγχος σε κάθε τρίμηνο και συμπλήρωση όπου χρειάζεται.
Παιδιά & έφηβοι
Οι αυξημένες ανάγκες ανάπτυξης, η ανεπαρκής πρόσληψη και οι λοιμώξεις
συμβάλλουν συχνά σε χαμηλή φερριτίνη.
- Απαραίτητος παιδιατρικός έλεγχος και εξατομικευμένη διατροφική καθοδήγηση.
Φλεγμονώδεις ή χρόνιες νόσοι
Σε ρευματοειδή αρθρίτιδα, χρόνια νεφρική νόσο ή ηπατοπάθεια,
η φερριτίνη μπορεί να είναι φυσιολογική ή αυξημένη,
ενώ ο σίδηρος παραμένει χαμηλός
(αναιμία χρονίας νόσου).
Σε υποψία φλεγμονής, αξιολογήστε ταυτόχρονα
CRP, σίδηρο ορού, TIBC/τρανσφερρίνη και ποσοστό κορεσμού τρανσφερρίνης
για ασφαλέστερη ερμηνεία.
8
Αντιμετώπιση & στόχοι
Η θεραπεία στοχεύει στην αποκατάσταση των αποθηκών σιδήρου
και στη διόρθωση της αιτίας που προκάλεσε τη σιδηροπενία.
Χορήγηση σιδήρου
- Από το στόμα: 100–200 mg στοιχειακού σιδήρου ημερησίως για 3–6 μήνες.
- Λήψη με νερό ή βιταμίνη C για καλύτερη απορρόφηση.
- Αποφυγή καφέ, τσαγιού, γάλακτος ή ασβεστίου ταυτόχρονα.
- Σε δυσανεξία ή δυσαπορρόφηση: ενδοφλέβιος σίδηρος.
Αντιμετώπιση αιτίας
- Διερεύνηση και αντιμετώπιση γαστρεντερικής ή γυναικολογικής απώλειας.
- Αναπροσαρμογή φαρμάκων που μειώνουν απορρόφηση ή προκαλούν απώλειες.
- Διόρθωση διατροφικών ελλείψεων και δυσαπορρόφησης.
Παρακολούθηση
- Επανέλεγχος φερριτίνης κάθε 2–3 μήνες.
- Στόχος: φερριτίνη ≥50 ng/mL (ή ≥100 ng/mL σε χρόνιες νόσους).
- Συνέχιση θεραπείας 2–3 μήνες μετά την ομαλοποίηση της Hb.
Η θεραπεία διακόπτεται μόνο με ιατρική καθοδήγηση.
Η πρόωρη διακοπή οδηγεί συχνά σε υποτροπή σιδηροπενίας.
9
Διατροφή που βοηθά στη βελτίωση της φερριτίνης
Η σωστή διατροφή μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τα επίπεδα σιδήρου και φερριτίνης,
είτε μόνη της είτε συμπληρωματικά στη φαρμακευτική αγωγή.
Τροφές πλούσιες σε σίδηρο
- Κόκκινο κρέας (μοσχάρι, συκώτι, αρνί).
- Πουλερικά, ψάρια και θαλασσινά (π.χ. σαρδέλα, μύδια).
- Όσπρια (φακές, ρεβίθια, φασόλια).
- Σπανάκι, παντζάρια, μπρόκολο, αποξηραμένα φρούτα.
Ενίσχυση απορρόφησης σιδήρου
- Συνδυασμός με βιταμίνη C (πορτοκάλι, ακτινίδιο, πιπεριά).
- Αποφυγή καφέ, τσαγιού και γαλακτοκομικών στο ίδιο γεύμα.
- Μαγείρεμα σε σκεύη από χυτοσίδηρο (μικρή αύξηση προσλαμβανόμενου σιδήρου).
Διατροφή σε εγκύους και παιδιά
- Ισορροπημένη πρόσληψη ζωικών και φυτικών πηγών σιδήρου.
- Ο παιδίατρος ή ο μαιευτήρας καθορίζει αν απαιτούνται συμπληρώματα.
Η διατροφή αυξάνει τη φερριτίνη με αργό ρυθμό και απαιτεί συνέπεια εβδομάδων ή μηνών.
10
Συχνά λάθη & μύθοι
- Πρόωρη διακοπή θεραπείας: Η Hb ανεβαίνει πριν αποκατασταθούν οι αποθήκες.
- Λήψη σιδήρου χωρίς διάγνωση: Μπορεί να συγκαλύψει αιμορραγία ή άλλη νόσο.
- Παρερμηνεία φερριτίνης: Φυσιολογική τιμή σε φλεγμονή δεν αποκλείει σιδηροπενία.
- Υπερβολική χρήση συμπληρωμάτων: Κίνδυνος υπερφόρτωσης σιδήρου.
- Αγνόηση διατροφής: Η διατήρηση του αποτελέσματος απαιτεί σωστή πρόσληψη.
Μην λαμβάνετε σίδηρο «προληπτικά» χωρίς εργαστηριακό έλεγχο.
Η φερριτίνη χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση.
11
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Έχω χαμηλή φερριτίνη αλλά φυσιολογική αιμοσφαιρίνη. Χρειάζομαι θεραπεία;
Ναι. Η χαμηλή φερριτίνη υποδηλώνει εξαντλημένα αποθέματα σιδήρου και
συνήθως απαιτεί αναπλήρωση και διερεύνηση της αιτίας,
ιδίως αν υπάρχουν συμπτώματα.
Πόσο γρήγορα ανεβαίνει η φερριτίνη;
Η κλινική βελτίωση εμφανίζεται συνήθως σε 2–4 εβδομάδες,
ενώ η πλήρης αναπλήρωση αποθηκών απαιτεί 2–3 μήνες ή περισσότερο.
Μπορώ να τη διορθώσω μόνο με διατροφή;
Σε ήπια σιδηροπενία μπορεί να βοηθήσει,
αλλά συχνά απαιτείται φαρμακευτικός σίδηρος
για ταχύτερη και πλήρη αποκατάσταση.
Έχω φλεγμονώδη νόσο. Μπορώ να εμπιστευτώ τη φερριτίνη;
Η φερριτίνη αυξάνει στη φλεγμονή.
Η ερμηνεία γίνεται σε συνδυασμό με CRP
και ποσοστό κορεσμού τρανσφερρίνης.
Στην κύηση ποιος είναι ο στόχος φερριτίνης;
Συνήθως ≥30–50 ng/mL,
σύμφωνα με τις οδηγίες του/της μαιευτήρα.
12
Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε
- Η φερριτίνη δείχνει τα αποθέματα σιδήρου του οργανισμού.
- Χαμηλή φερριτίνη σημαίνει σιδηροπενία, ακόμη και με φυσιολογική αιμοσφαιρίνη.
- Απαιτείται πάντα έλεγχος της υποκείμενης αιτίας.
- Η θεραπεία χρειάζεται συνέπεια και διάρκεια.
- Η σωστή διατροφή και οι τακτικοί έλεγχοι προλαμβάνουν υποτροπή.
Η χαμηλή φερριτίνη είναι προειδοποιητικό σημάδι πριν την αναιμία.
Με έγκαιρη διάγνωση και ιατρική καθοδήγηση,
αποκαθίσταται πλήρως.
13
Κλείστε Ραντεβού
Η φερριτίνη αξιολογείται πάντα σε συνδυασμό με τον πλήρη έλεγχο σιδήρου.
14
Βιβλιογραφία & Πηγές
Hematology.org
WHO
hematology.gr
Διατροφικές οδηγίες και πρόληψη σιδηροπενίας.
eody.gov.gr
mikrobiologikolamia.gr
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
