06/Nov/2025

1. Τι είναι τα αντιβιοτικά;

Τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα που καταπολεμούν τα βακτήρια προκαλώντας είτε τον θάνατό τους είτε την αναστολή της ανάπτυξής τους. Δεν έχουν καμία δράση σε ιογενείς λοιμώξεις όπως το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη ή η COVID-19.

Ανακαλύφθηκαν τυχαία το 1928 από τον Alexander Fleming, όταν παρατήρησε ότι το μύκητας Penicillium notatum εμπόδιζε την ανάπτυξη βακτηρίων στο εργαστήριο — γεγονός που οδήγησε στην ανακάλυψη της πενικιλίνης. Από τότε, τα αντιβιοτικά έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές.

Δρουν σε συγκεκριμένα σημεία του βακτηρίου, όπως:

🔹 Κυτταρικό τοίχωμα (π.χ. πενικιλίνες, κεφαλοσπορίνες) — αποδυναμώνουν τη δομή του βακτηρίου, προκαλώντας λύση.
🔹 Πρωτεϊνοσύνθεση (π.χ. μακρολίδες, τετρακυκλίνες) — αναστέλλουν την παραγωγή απαραίτητων πρωτεϊνών.
🔹 DNA ή RNA (π.χ. κινολόνες, ριφαμπικίνη) — παρεμβαίνουν στη γενετική αντιγραφή του βακτηρίου.
🔹 Μεταβολικές οδοί (π.χ. κοτριμοξαζόλη) — εμποδίζουν την παραγωγή ουσιών που χρειάζεται το μικρόβιο για να επιβιώσει.

Κάθε αντιβιοτικό έχει ειδικό φάσμα δράσης (ευρύ ή στενό) και στοχεύει συγκεκριμένα βακτήρια. Ο γιατρός επιλέγει το κατάλληλο με βάση το είδος της λοίμωξης, τα πιθανά παθογόνα και, όπου χρειάζεται, τα αποτελέσματα καλλιεργειών και αντιβιογράμματος.

💡 Γνωρίζατε ότι;
Οι ιοί (όπως της γρίπης ή του κοινού κρυολογήματος) δεν διαθέτουν κυτταρικό τοίχωμα ούτε μηχανισμούς πρωτεϊνοσύνθεσης — γι’ αυτό τα αντιβιοτικά είναι αναποτελεσματικά απέναντί τους.

2. Πότε χρειάζονται και πότε όχι;

Τα αντιβιοτικά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο όταν υπάρχει αποδεδειγμένη ή έντονα ύποπτη βακτηριακή λοίμωξη. Η αλόγιστη χρήση τους, ειδικά για ιογενείς λοιμώξεις, προκαλεί σοβαρό πρόβλημα αντοχής των μικροβίων και μειώνει την αποτελεσματικότητά τους στο μέλλον.

✅ Πότε χρειάζονται

Σε βακτηριακές λοιμώξεις με κλινικά και εργαστηριακά ευρήματα (π.χ. πνευμονία, στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, ουρολοίμωξη, πυώδεις δερματικές λοιμώξεις).
Όταν υπάρχει επιβεβαίωση από καλλιέργεια ή αντιβιόγραμμα.
Σε σοβαρές συστηματικές λοιμώξεις ή σε ασθενείς με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Κατ’ ένδειξη προληπτικά (π.χ. πριν από χειρουργείο ή επεμβατική πράξη), μόνο με ιατρική σύσταση.

🚫 Πότε δεν χρειάζονται

Σε ιογενείς λοιμώξεις όπως γρίπη, κοινό κρυολόγημα, βρογχίτιδα χωρίς επιπλοκές, λαρυγγίτιδα, COVID-19.
Όταν ο πυρετός είναι χαμηλός και σύντομης διάρκειας χωρίς ενδείξεις βακτηριακής λοίμωξης.
Σε αλλεργικές ή ιογενείς εξανθηματικές παθήσεις.
«Προληπτικά» χωρίς σύσταση γιατρού – π.χ. μετά από απλό πονόλαιμο ή διάρροια.

⚠️ Προσοχή:
Τα αντιβιοτικά δεν επιταχύνουν την ανάρρωση από ιώσεις και δεν προλαμβάνουν επιπλοκές. Αντίθετα, μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες και να ευνοήσουν ανθεκτικά βακτήρια.

🔬 Συμβουλή από μικροβιολογικό εργαστήριο:
Όταν υπάρχει αμφιβολία για τη φύση της λοίμωξης, προτείνεται καλλιέργεια ή ταχεία διαγνωστική δοκιμή (π.χ. στρεπτοτέστ, CRP, PCT) πριν τη λήψη αντιβιοτικού.

3. Κύριες κατηγορίες αντιβιοτικών

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κατηγορία	Παραδείγματα (δραστικές)	Συνήθη πεδία χρήσης	Σχόλια
Πενικιλίνες	αμοξικιλλίνη, αμπικιλλίνη, πιπερακιλλίνη/ταζομπακτάμη	ΩΡΛ, ουροποιητικό, δέρμα, αναπνευστικό	Συχνές αλλεργίες· παρακολούθηση για εξανθήματα
Κεφαλοσπορίνες	κεφουροξίμη, κεφτριαξόνη, κεφεπίμη	Κοινές βακτηριακές λοιμώξεις, νοσοκομειακές	Διασταυρούμενη αλλεργία με πενικιλίνες σπάνια
Μακρολίδες	αζιθρομυκίνη, κλαριθρομυκίνη	Άτυπη πνευμονία, εναλλακτική σε αλλεργία πενικιλίνης	Πιθανή παράταση QT· προσοχή σε αλληλεπιδράσεις
Φθοροκινολόνες	σιπροφλοξασίνη, λεβοφλοξασίνη, μοξιφλοξασίνη	Ουρολοιμώξεις, αναπνευστικές, εντερογενείς	Κίνδυνος τενοντίτιδας, QT, C. difficile· χρήση με ένδειξη
Τετρακυκλίνες	δοξυκυκλίνη, μινοκυκλίνη	Δέρμα, τσιμπήματα, αναπνευστικό	Φωτοευαισθησία· όχι σε παιδιά <8 ετών ή κύηση
Κοτριμοξαζόλη	σουλφαμεθοξαζόλη/τριμεθοπρίμη	Ουρολοιμώξεις, δέρμα, ορισμένοι παθογόνοι	Προσοχή σε G6PD, υπερκαλιαιμία, νεφρική δυσλειτουργία
Γλυκοπεπτίδια	βανκομυκίνη, τεϊκοπλανίνη	MRSA, σοβαρές νοσοκομειακές λοιμώξεις	Παρακολούθηση νεφρικής λειτουργίας και επιπέδων

4. Πώς να τα παίρνετε σωστά

Η σωστή λήψη των αντιβιοτικών είναι καθοριστική για την επιτυχία της θεραπείας και την αποφυγή ανάπτυξης ανθεκτικών βακτηρίων. Ακολουθήστε προσεκτικά τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού σας.

📋 Βασικοί κανόνες

Λαμβάνετε το φάρμακο στην ακριβή δόση, ώρα και διάρκεια που έχει καθοριστεί.
Αν ξεχάσετε μία δόση, πάρτε την μόλις το θυμηθείτε εκτός αν πλησιάζει η επόμενη. Μην διπλασιάζετε τη δόση.
Πίνετε άφθονο νερό (όχι γάλα ή χυμούς με ασβέστιο) εκτός αν ο γιατρός δώσει άλλες οδηγίες.
Αποφύγετε την ταυτόχρονη λήψη με αντιόξινα, σίδηρο ή ψευδάργυρο εκτός αν έχει καθοριστεί χρονική απόσταση ≥2–3 ωρών.
Μην διακόπτετε τη θεραπεία επειδή αισθάνεστε καλύτερα — η λοίμωξη μπορεί να επανεμφανιστεί.

🍽️ Σχέση με το φαγητό

Ορισμένα αντιβιοτικά πρέπει να λαμβάνονται με άδειο στομάχι (π.χ. αμπικιλλίνη, αζιθρομυκίνη).
Άλλα μπορούν να ληφθούν με φαγητό για να αποφευχθούν γαστρεντερικές ενοχλήσεις (π.χ. αμοξικιλλίνη/κλαβουλανικό οξύ).
Ακολουθήστε πάντα τις οδηγίες που αναγράφονται στο κουτί ή στο φύλλο οδηγιών χρήσης.

🚫 Τι να αποφύγετε

Μην μοιράζεστε αντιβιοτικά με άλλους ή χρησιμοποιείτε παλιά αποθέματα.
Μην σταματάτε ή αλλάζετε το φάρμακο χωρίς συνεννόηση με τον γιατρό.
Μην αναμιγνύετε τη σκόνη για πόσιμο εναιώρημα με άλλο υγρό εκτός από αυτό που ορίζεται στις οδηγίες.
Αποθηκεύετε το φάρμακο σύμφωνα με τις οδηγίες (ψυγείο για ορισμένα σιρόπια μετά την ανασύσταση).

💡 Συμβουλή:
Ρυθμίστε υπενθύμιση στο κινητό για να μην ξεχνάτε δόσεις και σημειώστε την ώρα έναρξης κάθε ημερήσιας δόσης. Η συνέπεια στη λήψη αυξάνει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

⚠️ Προσοχή:
Εάν παρουσιάσετε εξάνθημα, δύσπνοια, πρήξιμο ή έντονη διάρροια κατά τη διάρκεια της θεραπείας, διακόψτε το φάρμακο και επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό ή φαρμακοποιό.

5. Δοσολογία, διάρκεια, ξεχασμένη δόση

Η σωστή δοσολογία και διάρκεια θεραπείας είναι κρίσιμες για να εξασφαλιστεί η πλήρης εξάλειψη του μικροβίου και να αποφευχθεί η ανάπτυξη ανθεκτικών στελεχών. Κάθε αντιβιοτικό έχει διαφορετική φαρμακοκινητική και χρειάζεται ιατρική καθοδήγηση.

💊 Δοσολογία

Καθορίζεται ανάλογα με την ηλικία, το σωματικό βάρος, τη βαρύτητα της λοίμωξης και τη νεφρική/ηπατική λειτουργία.
Σε παιδιά, οι δόσεις υπολογίζονται σε mg ανά κιλό σωματικού βάρους.
Η απόσταση μεταξύ των δόσεων (κάθε 8, 12 ή 24 ώρες) πρέπει να τηρείται με ακρίβεια για να διατηρείται σταθερό επίπεδο φαρμάκου στο αίμα.
Μην αλλάζετε μόνοι σας τη δόση, ακόμα κι αν τα συμπτώματα βελτιωθούν.

⏱️ Διάρκεια θεραπείας

Συνήθως κυμαίνεται από 5 έως 14 ημέρες ανάλογα με τη λοίμωξη και το φάρμακο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα) απαιτείται ολοκλήρωση 10 ημερών ακόμη κι αν τα συμπτώματα έχουν υποχωρήσει.
Η πρόωρη διακοπή αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής και εμφάνισης ανθεκτικών μικροβίων.
Σε χρόνιες ή βαρύτερες λοιμώξεις, ο γιατρός μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ή να αλλάξει σχήμα βάσει καλλιεργειών.

⏰ Ξεχασμένη δόση

Αν ξεχάσετε μία δόση, πάρτε την μόλις το θυμηθείτε.
Αν έχει περάσει κοντά στην ώρα της επόμενης, παραλείψτε τη χαμένη δόση και συνεχίστε κανονικά.
Μην πάρετε διπλή δόση για να «αναπληρώσετε».
Αν ξεχάσετε επανειλημμένα δόσεις, ενημερώστε τον γιατρό — μπορεί να χρειαστεί επανεκτίμηση του σχήματος.

✅ Συμβουλή:
Διατηρήστε ένα σταθερό πρόγραμμα λήψης (π.χ. 08:00–16:00–24:00) και χρησιμοποιήστε ειδοποίηση στο κινητό για συνέπεια.

⚠️ Προσοχή:
Αν παραλείψετε πολλές δόσεις ή διακόψετε νωρίς τη θεραπεία, η λοίμωξη μπορεί να επιδεινωθεί ή να γίνει ανθεκτική στο αντιβιοτικό.

6. Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες

Τα αντιβιοτικά, παρότι σωτήρια φάρμακα, μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες — συνήθως ήπιες και παροδικές. Ωστόσο, κάποιες χρειάζονται άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

🧠 Οι πιο συχνές παρενέργειες

💢 Γαστρεντερικές διαταραχές: ναυτία, διάρροια, κοιλιακό άλγος, μετεωρισμός.
🌿 Διαταραχή εντερικής χλωρίδας: οδηγεί σε διάρροια ή μυκητιάσεις, ειδικά μετά από παρατεταμένη χρήση.
🌡️ Εξάνθημα ή αλλεργική αντίδραση: μπορεί να εκδηλωθεί με κνησμό, κοκκινίλες ή πρήξιμο.
⚡ Κόπωση, κεφαλαλγία ή μεταλλική γεύση σε ορισμένα φάρμακα (π.χ. μετρονιδαζόλη).

🚨 Σοβαρές αλλά σπάνιες αντιδράσεις

🔥 Αναφυλαξία: έντονο πρήξιμο προσώπου/χείλη/λαιμού, δύσπνοια, υπόταση. Επείγουσα κατάσταση.
🦠 Ψευδομεμβρανώδης κολίτιδα (Clostridioides difficile): έντονη ή αιματηρή διάρροια κατά ή μετά τη θεραπεία. Χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
🦴 Τενοντίτιδα ή ρήξη τένοντα με κινολόνες (π.χ. σιπροφλοξασίνη, λεβοφλοξασίνη).
❤️ Παράταση QT διαστήματος με μακρολίδες ή κινολόνες — αυξημένος κίνδυνος αρρυθμιών.
🧬 Αιματολογικές μεταβολές: λευκοπενία, θρομβοπενία, αναιμία (σπάνια, κυρίως σε μακροχρόνια χρήση).

🌸 Μυκητιάσεις από τη χρήση αντιβιοτικών

Η καταστροφή της φυσιολογικής μικροχλωρίδας μπορεί να προκαλέσει υπερανάπτυξη μυκήτων (π.χ. Candida albicans), οδηγώντας σε κολπική μυκητίαση, στοματίτιδα ή δερματικούς ερεθισμούς. Συνήθως είναι ήπιες και αντιμετωπίζονται εύκολα με τοπική αγωγή.

⚠️ Πότε να ενημερώσετε τον γιατρό:

Επί εμφάνισης εξανθήματος ή πρηξίματος στο πρόσωπο.
Αν έχετε διάρροια που διαρκεί πάνω από 3 ημέρες ή περιέχει αίμα.
Αν εμφανίσετε πόνο στους τένοντες ή μυϊκή αδυναμία.
Αν παρουσιαστεί δύσπνοια ή συριγμός μετά τη λήψη.

💡 Συμβουλή:
Η ταυτόχρονη λήψη προβιοτικών μπορεί να μειώσει τις ήπιες γαστρεντερικές παρενέργειες. Αφήστε χρονική απόσταση τουλάχιστον 2 ωρών μεταξύ αντιβιοτικού και προβιοτικού.

7. Σημαντικές αλληλεπιδράσεις

Τα αντιβιοτικά μπορούν να αλληλεπιδράσουν με άλλα φάρμακα, τρόφιμα ή συμπληρώματα, επηρεάζοντας τη δραστικότητα ή την ασφάλεια τους. Είναι σημαντικό να ενημερώνετε πάντα τον γιατρό ή φαρμακοποιό σας για κάθε φάρμακο ή βιταμίνη που λαμβάνετε.

💊 Φάρμακα που επηρεάζονται

⚖️ Αντιπηκτικά (π.χ. βαρφαρίνη) – Μακρολίδες, κινολόνες και κοτριμοξαζόλη μπορεί να αυξήσουν τη δράση τους, απαιτώντας παρακολούθηση INR.
💗 Φάρμακα που παρατείνουν το QT – Συνδυασμός με μακρολίδες (π.χ. αζιθρομυκίνη) ή κινολόνες αυξάνει τον κίνδυνο αρρυθμιών.
🩸 Αντισυλληπτικά χάπια – Η ριφαμπικίνη και η ριφαμπουτίνη μειώνουν την αποτελεσματικότητά τους. Συνιστάται επιπλέον μέθοδος αντισύλληψης.
💊 Αντιεπιληπτικά (π.χ. φαινυτοΐνη, καρβαμαζεπίνη) – Ενδέχεται να μειωθούν ή να αυξηθούν τα επίπεδά τους στο αίμα.
🧠 Αντικαταθλιπτικά ή αντιψυχωσικά – Συνδυασμοί με μακρολίδες ή κινολόνες μπορεί να ενισχύσουν ανεπιθύμητες ενέργειες στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

🥛 Τροφές & συμπληρώματα που μειώνουν την απορρόφηση

🥛 Γάλα, γιαούρτι, τυρί – Το ασβέστιο δεσμεύει τετρακυκλίνες και κινολόνες, μειώνοντας τη δράση τους.
💊 Αντιόξινα και συμπληρώματα σιδήρου/ψευδαργύρου – Παρόμοιο φαινόμενο, χρειάζεται απόσταση 2–3 ωρών από το αντιβιοτικό.
☕ Καφές και διεγερτικά – Ορισμένες κινολόνες (π.χ. σιπροφλοξασίνη) επιβραδύνουν τον μεταβολισμό της καφεΐνης και εντείνουν τη δράση της.

🚫 Επικίνδυνοι συνδυασμοί

❗ Μετρονιδαζόλη + Αλκοόλ → προκαλεί αντίδραση τύπου δισουλφιράμης (ναυτία, εμετός, ταχυκαρδία, έξαψη).
❗ Κινολόνες + ΜΣΑΦ → αυξημένος κίνδυνος σπασμών.
❗ Αμινογλυκοσίδες + διουρητικά ή βανκομυκίνη → αυξημένος κίνδυνος νεφροτοξικότητας.

📋 Τι να κάνετε

Ενημερώνετε πάντα για όλα τα φάρμακα, βιταμίνες και συμπληρώματα που λαμβάνετε.
Ακολουθήστε τις οδηγίες του γιατρού σχετικά με τη χρονική απόσταση ή την αποφυγή ορισμένων τροφών.
Σε περίπτωση αμφιβολίας, ρωτήστε πριν λάβετε άλλο φάρμακο παράλληλα με το αντιβιοτικό.

💡 Συμβουλή:
Αν λαμβάνετε χρόνια αγωγή (π.χ. για υπέρταση, διαβήτη ή θυρεοειδή), ζητήστε από το μικροβιολογικό ή τον γιατρό να ελέγξει για πιθανές αλληλεπιδράσεις πριν ξεκινήσετε το αντιβιοτικό.

8. Αντενδείξεις & ομάδες κινδύνου

Ορισμένα αντιβιοτικά δεν είναι κατάλληλα για όλους. Η επιλογή του φαρμάκου εξαρτάται από την ηλικία, την εγκυμοσύνη, προϋπάρχουσες παθήσεις και την πιθανότητα αλλεργίας. Η εξατομικευμένη αξιολόγηση από γιατρό είναι απαραίτητη.

🚫 Απόλυτες ή σχετικές αντενδείξεις

⚠️ Αλλεργία σε πενικιλίνες ή κεφαλοσπορίνες – αποφυγή των σχετικών κατηγοριών ή χρήση εναλλακτικών όπως μακρολίδες.
⚠️ Αντιδράσεις υπερευαισθησίας στο παρελθόν (αναφυλαξία, αγγειοοίδημα, εξανθήματα μετά από αντιβιοτικά).
⚠️ Σοβαρή νεφρική ή ηπατική ανεπάρκεια – απαιτείται προσαρμογή δόσης ή αποφυγή νεφροτοξικών φαρμάκων (π.χ. αμινογλυκοσίδες, βανκομυκίνη).
⚠️ Μυασθένεια Gravis – αντένδειξη για αμινογλυκοσίδες, φθοροκινολόνες και μακρολίδες που επιδεινώνουν τα συμπτώματα.

🤰 Εγκυμοσύνη και θηλασμός

✅ Ασφαλέστερα φάρμακα: πενικιλίνες, κεφαλοσπορίνες, ερυθρομυκίνη.
🚫 Αντενδείκνυνται: τετρακυκλίνες (προκαλούν δυσχρωμία δοντιών στο έμβρυο), κινολόνες (προβλήματα στους χόνδρους), αμινογλυκοσίδες (νεφροτοξικότητα).
💧 Κατά τον θηλασμό: ορισμένα αντιβιοτικά περνούν στο μητρικό γάλα — απαιτείται ιατρική καθοδήγηση.

🧒 Παιδιά & βρέφη

🚫 Τετρακυκλίνες αντενδείκνυνται κάτω των 8 ετών (μόνιμη αλλοίωση οδόντων).
⚠️ Οι δόσεις προσαρμόζονται πάντα ανά κιλό σωματικού βάρους.
👶 Νεογνά: αποφυγή χλωραμφαινικόλης, λόγω κινδύνου συνδρόμου γκρίζου βρέφους.

👴 Ηλικιωμένοι & ασθενείς με συνοδά νοσήματα

⚠️ Συχνά λαμβάνουν πολλαπλά φάρμακα (πολυφαρμακία) — αυξημένος κίνδυνος αλληλεπιδράσεων.
⚠️ Μειωμένη νεφρική λειτουργία → ανάγκη για προσαρμογή δόσεων.
⚠️ Αυξημένος κίνδυνος διάρροιας από C. difficile με κινολόνες ή κεφαλοσπορίνες.

🧬 Άλλες ομάδες κινδύνου

🩸 Έλλειψη ενζύμου G6PD – αποφυγή κοτριμοξαζόλης, δαψόνης, νιτροφουραντοΐνης.
🧠 Επιληψία – προσοχή με κινολόνες ή καρβαπενέμες (αυξάνουν πιθανότητα κρίσεων).
🫀 Καρδιοπάθειες – αποφυγή φαρμάκων που παρατείνουν το QT διάστημα (μακρολίδες, κινολόνες).

⚠️ Προειδοποίηση:
Ποτέ μην λαμβάνετε αντιβιοτικό χωρίς ιατρική συνταγή. Οι αντενδείξεις και οι δοσολογικές τροποποιήσεις είναι εξατομικευμένες και εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες.

💡 Συμβουλή:
Ενημερώστε πάντα τον γιατρό για αλλεργίες, χρόνια νοσήματα, εγκυμοσύνη ή θηλασμό πριν ξεκινήσετε οποιαδήποτε αντιμικροβιακή αγωγή.

9. Αντοχή στα αντιβιοτικά & ορθολογική χρήση

Η αντοχή στα αντιβιοτικά είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Συμβαίνει όταν τα βακτήρια αποκτούν τη δυνατότητα να επιβιώνουν και να πολλαπλασιάζονται παρά την παρουσία φαρμάκων που παλαιότερα τα εξουδετέρωναν.

🧬 Πώς δημιουργείται η αντοχή

🔹 Αλόγιστη ή αχρείαστη χρήση αντιβιοτικών για ιώσεις ή μικρές λοιμώξεις.
🔹 Πρόωρη διακοπή της θεραπείας — επιβιώνουν τα πιο ανθεκτικά βακτήρια.
🔹 Υποδοσολογία ή λανθασμένη επιλογή φαρμάκου.
🔹 Κακή υγιεινή και μετάδοση ανθεκτικών στελεχών μεταξύ ανθρώπων ή από τρόφιμα/περιβάλλον.

⚠️ Συνέπειες της αντοχής

📈 Οι λοιμώξεις διαρκούν περισσότερο και χρειάζονται ισχυρότερα ή συνδυασμένα αντιβιοτικά.
🏥 Αυξάνεται η ανάγκη νοσηλείας και οι επιπλοκές (σήψη, οργανική ανεπάρκεια).
💰 Υψηλότερο κόστος θεραπείας και μεγαλύτερη επιβάρυνση στα συστήματα υγείας.
⚰️ Παγκοσμίως, προκαλούνται εκατοντάδες χιλιάδες θάνατοι ετησίως από ανθεκτικά βακτήρια.

🧠 Ορθολογική χρήση αντιβιοτικών (Antibiotic Stewardship)

✔️ Λήψη μόνο με ιατρική συνταγή και τεκμηριωμένη ένδειξη.
✔️ Επιλογή φαρμάκου με βάση καλλιέργεια και αντιβιόγραμμα όπου είναι δυνατόν.
✔️ Χρήση στενού φάσματος αντιβιοτικών όταν επαρκούν, για περιορισμό της διαταραχής της μικροχλωρίδας.
✔️ Τήρηση ακριβούς δόσης και διάρκειας θεραπείας.
✔️ Ενημέρωση του ασθενούς για τον σωστό τρόπο λήψης και πιθανές παρενέργειες.

🌍 Η κατάσταση στην Ελλάδα

Η Ελλάδα κατατάσσεται διαχρονικά στις χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ευρώπη και υψηλά ποσοστά ανθεκτικών μικροβίων, όπως Klebsiella pneumoniae και Acinetobacter baumannii. Ο ΕΟΔΥ και το Υπουργείο Υγείας εφαρμόζουν Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αντοχή στα Αντιμικροβιακά (ΕΣΔΑΑ) για να περιορίσουν το φαινόμενο.

🧼 Τι μπορεί να κάνει ο καθένας μας

🩺 Να μην παίρνει αντιβιοτικά χωρίς συνταγή.
💧 Να τηρεί σωστή υγιεινή χεριών και απολύμανση επιφανειών.
💉 Να ενημερώνεται για εμβολιασμούς που προλαμβάνουν βακτηριακές λοιμώξεις (π.χ. πνευμονιόκοκκος).
♻️ Να απορρίπτει σωστά τα φάρμακα που δεν χρειάζεται — ποτέ στα σκουπίδια ή στο νερό.

⚠️ Προσοχή:
Τα βακτήρια αναπτύσσουν αντοχή — όχι ο οργανισμός σας. Η λανθασμένη χρήση αντιβιοτικών δεν «σκληραγωγεί» τον άνθρωπο, αλλά κάνει τα μικρόβια πιο επικίνδυνα.

💡 Συμβουλή:
Αν σας ζητηθεί καλλιέργεια πριν τη θεραπεία, κάντε την χωρίς καθυστέρηση. Επιτρέπει στο μικροβιολογικό εργαστήριο να εντοπίσει το υπεύθυνο βακτήριο και να προτείνει το πιο αποτελεσματικό αντιβιοτικό.

10. Συμβουλές για παιδιά και ηλικιωμένους

Η χρήση αντιβιοτικών σε παιδιά και ηλικιωμένους απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Οι ομάδες αυτές είναι πιο ευάλωτες σε ανεπιθύμητες ενέργειες, αλληλεπιδράσεις και σφάλματα στη δοσολογία.

🧒 Παιδιά

💧 Οι δόσεις καθορίζονται πάντα με βάση το σωματικό βάρος (mg/kg) και όχι τυποποιημένα.
🍼 Προτιμώνται υγρές μορφές (σιρόπια ή εναιωρήματα). Ανακινούνται καλά πριν από κάθε χρήση και φυλάσσονται στο ψυγείο εφόσον αναγράφεται.
🚫 Απαγορεύονται οι τετρακυκλίνες κάτω των 8 ετών, γιατί προκαλούν μόνιμη αλλοίωση των δοντιών και οστών.
⚠️ Κινολόνες (π.χ. σιπροφλοξασίνη) αποφεύγονται σε παιδιά λόγω κινδύνου βλάβης στους χόνδρους ανάπτυξης.
🤒 Μην χορηγείτε αντιβιοτικά χωρίς παιδίατρο — ακόμη κι αν «βοήθησαν» σε προηγούμενη λοίμωξη.
💊 Χρησιμοποιείτε σύριγγα ή μεζούρα δοσολογίας, όχι κουτάλι κουζίνας.

💡 Συμβουλή για γονείς:
Αν το παιδί κάνει εμετό μετά τη δόση, μην επαναλάβετε αμέσως το φάρμακο. Συμβουλευτείτε τον παιδίατρο — μπορεί να χρειαστεί προσαρμογή ή αλλαγή σχήματος.

👴 Ηλικιωμένοι

⚖️ Πολλοί λαμβάνουν ήδη πολλαπλά φάρμακα (πολυφαρμακία), γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο αλληλεπιδράσεων.
💧 Η μειωμένη νεφρική λειτουργία απαιτεί προσαρμογή δοσολογίας για να αποφευχθεί τοξικότητα (ιδίως σε αμινογλυκοσίδες, βανκομυκίνη).
🧠 Ορισμένα αντιβιοτικά (π.χ. κινολόνες) μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση, ζάλη ή διαταραχές μνήμης.
🦴 Υψηλός κίνδυνος τενοντίτιδας ή ρήξης τένοντα με κινολόνες — αποφυγή σε ηλικιωμένους.
⚠️ Προσοχή σε φάρμακα που επηρεάζουν το διάστημα QT (μακρολίδες, κινολόνες), ειδικά σε όσους λαμβάνουν αντιψυχωσικά ή αντιαρρυθμικά.
🥛 Να λαμβάνονται με επαρκή ενυδάτωση και, αν χρειάζεται, μικρό γεύμα για μείωση γαστρεντερικών ενοχλήσεων.

⚠️ Προσοχή:
Οι ηλικιωμένοι πρέπει να αποφεύγουν τη λήψη αντιβιοτικών χωρίς παρακολούθηση. Οι παρενέργειες μπορεί να είναι άτυπες ή να εκδηλωθούν καθυστερημένα.

📞 Συμβουλή:
Αν παρατηρηθούν νέα συμπτώματα (σύγχυση, διάρροια, εξάνθημα, μειωμένη όρεξη), επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό ή το μικροβιολογικό εργαστήριο για αξιολόγηση.

11. Συχνά λάθη που πρέπει να αποφεύγετε

Η σωστή χρήση των αντιβιοτικών προστατεύει τόσο εσάς όσο και τη δημόσια υγεία. Τα παρακάτω είναι τα πιο συχνά λάθη που οδηγούν σε αποτυχία θεραπείας ή δημιουργία ανθεκτικών μικροβίων.

🚫 Λάθη κατά τη χρήση

❌ Λήψη αντιβιοτικών χωρίς ιατρική συνταγή – το πιο συχνό και επικίνδυνο λάθος στην Ελλάδα.
❌ Χρήση “παλιών” αντιβιοτικών που περίσσεψαν από προηγούμενη θεραπεία ή δανεισμένα από συγγενείς/φίλους.
❌ Διακοπή της αγωγής πρόωρα, μόλις βελτιωθούν τα συμπτώματα — αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής και αντοχής.
❌ Λανθασμένη δοσολογία ή ακανόνιστες ώρες λήψης (ξεχασμένες δόσεις, μη τήρηση χρονικών διαστημάτων).
❌ Αγνόηση οδηγιών για λήψη με ή χωρίς τροφή, με αποτέλεσμα μειωμένη απορρόφηση.

⚠️ Λάθη στην αξιολόγηση και παρακολούθηση

⚠️ Παράλειψη καλλιεργειών πριν τη θεραπεία – οδηγεί σε “τυφλή” χορήγηση και μειωμένη αποτελεσματικότητα.
⚠️ Μη ενημέρωση για αλλεργίες ή χρόνια νοσήματα που επηρεάζουν την επιλογή φαρμάκου.
⚠️ Παράβλεψη ανεπιθύμητων ενεργειών ή διάρροιας που μπορεί να υποδηλώνει C. difficile λοίμωξη.
⚠️ Ανεπαρκής επικοινωνία με τον γιατρό για αξιολόγηση βελτίωσης ή αποτυχίας θεραπείας.

💊 Λάθη στη φύλαξη

💧 Φυλάσσονται σε λάθος θερμοκρασία – ορισμένα σιρόπια χρειάζονται ψυγείο μετά την ανασύσταση.
🌡️ Έκθεση σε θερμότητα ή φως μπορεί να αλλοιώσει το φάρμακο.
🗑️ Απόρριψη σε σκουπίδια ή αποχέτευση – τα αντιβιοτικά μολύνουν το περιβάλλον και ενισχύουν την αντοχή μικροβίων.

⚠️ Θυμηθείτε:
Δεν υπάρχει «προληπτική» ή «αθώα» δόση αντιβιοτικού. Κάθε λάθος χρήση επηρεάζει τη δράση του φαρμάκου και συμβάλλει στη μικροβιακή αντοχή.

💡 Χρήσιμη συμβουλή:
Αν μετά από 3 ημέρες δεν υπάρχει βελτίωση, μην αυξάνετε τη δόση μόνοι σας· επικοινωνήστε με τον γιατρό για επανεκτίμηση ή αλλαγή αγωγής βάσει καλλιέργειας.

12. Πότε να καλέσω γιατρό

Η έγκαιρη επικοινωνία με τον γιατρό είναι καθοριστική για την ασφάλεια και την επιτυχία της θεραπείας. Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν αλλεργική αντίδραση, σοβαρή παρενέργεια ή ανεπαρκή ανταπόκριση στη θεραπεία.

🚨 Επείγουσες καταστάσεις — επικοινωνήστε άμεσα

😮‍💨 Δύσπνοια, πρήξιμο στα χείλη ή στο πρόσωπο, συριγμός ή κνησμός – πιθανή αναφυλακτική αντίδραση.
🤢 Έντονη ναυτία, εμετοί ή διάρροια με αίμα – πιθανή σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια ή λοίμωξη από Clostridioides difficile.
💓 Αίσθημα παλμών ή ζάλη μετά τη λήψη μακρολίδων ή κινολονών – πιθανή καρδιακή αρρυθμία.
🦴 Πόνος στους τένοντες, στις φτέρνες ή στους ώμους – ενδεικτικός τενοντίτιδας ή ρήξης (κυρίως με κινολόνες).
🩸 Εξανθήματα ή πορφύρα – μπορεί να σχετίζονται με αλλεργία ή αιματολογική διαταραχή.

⚠️ Καταστάσεις που απαιτούν επανεκτίμηση

🌡️ Ο πυρετός δεν υποχωρεί μετά από 3 ημέρες θεραπείας ή επανεμφανίζεται μετά τη βελτίωση.
😔 Επιδείνωση των συμπτωμάτων (π.χ. βήχας, πόνος, ερυθρότητα, έκκριση).
💊 Δυσκολία λήψης της αγωγής λόγω εμέτων ή αδυναμίας κατάποσης.
💧 Εμφάνιση νέων συμπτωμάτων που δεν υπήρχαν πριν τη θεραπεία.

📞 Πότε να καλέσετε το μικροβιολογικό εργαστήριο

Για οδηγίες σχετικά με προετοιμασία ή συλλογή δείγματος για καλλιέργεια.
Αν χρειαστεί επανάληψη καλλιέργειας για έλεγχο αντοχής ή αποτελεσματικότητας της αγωγής.
Για διευκρινίσεις σε αποτελέσματα ή απορίες σχετικά με το αντιβιόγραμμα.

⚠️ Σημαντικό:
Μην προσπαθείτε να αντιμετωπίσετε παρενέργειες με άλλο φάρμακο χωρίς καθοδήγηση. Μπορεί να επιδεινώσετε την αντίδραση ή να προκαλέσετε νέες αλληλεπιδράσεις.

💡 Συμβουλή:
Καταγράψτε το όνομα του αντιβιοτικού, τη δόση και τις ανεπιθύμητες ενέργειες που παρατηρήσατε. Αυτή η πληροφορία βοηθά τον γιατρό να αποφύγει μελλοντικά φάρμακα με παρόμοια χημική δομή.

13. Δείγματα & καλλιέργειες πριν την αγωγή

Η σωστή διάγνωση μιας βακτηριακής λοίμωξης βασίζεται στη λήψη και ανάλυση κατάλληλων δειγμάτων πριν από την έναρξη της αντιβιοτικής θεραπείας. Οι καλλιέργειες επιτρέπουν την ταυτοποίηση του μικροοργανισμού και τη δοκιμή ευαισθησίας (αντιβιόγραμμα) ώστε να επιλεγεί το πιο αποτελεσματικό φάρμακο.

🧫 Γιατί είναι σημαντικό να γίνονται πριν τη λήψη αντιβιοτικού

✅ Εξασφαλίζεται ακριβής ταυτοποίηση του παθογόνου μικροβίου.
✅ Αποφεύγεται η “τυφλή” χορήγηση φαρμάκων χωρίς τεκμηρίωση.
✅ Επιτρέπει την επιλογή στοχευμένης θεραπείας με στενού φάσματος αντιβιοτικό.
🚫 Μετά την έναρξη αντιβιοτικού, το δείγμα μπορεί να δώσει ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα.

📍 Κύριοι τύποι καλλιεργειών

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Τύπος δείγματος	Συχνές ενδείξεις	Χρόνος συλλογής	Ειδικές οδηγίες
Καλλιέργεια ούρων	Υποψία ουρολοίμωξης	Πρωινά ούρα, πριν από αντιβιοτικά	Καθαρή συλλογή «μέσου ρεύματος» σε αποστειρωμένο δοχείο
Καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος	Αμυγδαλίτιδα, φαρυγγίτιδα	Πριν από τροφή ή στοματικό διάλυμα	Χρησιμοποιείται αποστειρωμένο βαμβακοφόρο στυλεό
Καλλιέργεια κοπράνων	Διάρροια, γαστρεντερίτιδα, υποψία Salmonella ή Shigella	Κατά τη διάρκεια συμπτωμάτων	Αποφυγή λήψης καθαρτικών πριν τη συλλογή
Καλλιέργεια πτυέλων	Πνευμονία, βρογχίτιδα	Πρωινές ώρες, πριν το αντιβιοτικό	Ξέπλυμα στόματος με νερό, όχι στοματικό διάλυμα
Καλλιέργεια αίματος	Πυρετός άγνωστης αιτίας, σήψη	Κατά τη φάση ρίγους ή υψηλού πυρετού	Λήψη σε αποστειρωμένο σωλήνα, πριν οποιαδήποτε ένεση ή φάρμακο

🧪 Τι είναι το αντιβιόγραμμα

Το αντιβιόγραμμα είναι εργαστηριακή δοκιμή που ελέγχει σε ποια αντιβιοτικά είναι ευαίσθητο ή ανθεκτικό το βακτήριο που απομονώθηκε. Με αυτό τον τρόπο ο γιατρός επιλέγει την πιο στοχευμένη και αποτελεσματική θεραπεία, αποφεύγοντας τη χρήση ευρέος φάσματος φαρμάκων χωρίς λόγο.

📦 Πρακτικές οδηγίες για σωστή συλλογή

Χρησιμοποιείτε αποστειρωμένα δοχεία από το φαρμακείο ή το μικροβιολογικό εργαστήριο.
Μην αγγίζετε το εσωτερικό του δοχείου ή του καπακιού.
Παραδώστε το δείγμα στο εργαστήριο το συντομότερο δυνατό (εντός 1–2 ωρών).
Αν χρειαστεί, διατηρήστε το δείγμα στο ψυγείο (όχι στην κατάψυξη).

💡 Συμβουλή:
Αν ήδη ξεκινήσατε αντιβιοτικό, ενημερώστε το εργαστήριο. Μπορεί να χρειαστεί διακοπή για 24–48 ώρες πριν τη λήψη δείγματος για πιο αξιόπιστο αποτέλεσμα.

📞 Επικοινωνία με το μικροβιολογικό εργαστήριο:
Ζητήστε οδηγίες για τον σωστό τρόπο συλλογής δείγματος, ιδιαίτερα για ειδικές εξετάσεις (π.χ. καλλιέργεια πτυέλων, κοπράνων, τραύματος ή ούρων 24ώρου).

14. Χρήσιμες ερωτήσεις προς τον γιατρό

Χρειάζεται σίγουρα αντιβιοτικό; Υπάρχει ένδειξη βακτηριακής λοίμωξης;
Ποιο είναι το προτεινόμενο φάρμακο, δόση και διάρκεια;
Υπάρχουν αλληλεπιδράσεις με τα φάρμακά μου;
Χρειάζονται εξετάσεις ή καλλιέργειες πριν/κατά τη θεραπεία;
Πότε να αναζητήσω επανεκτίμηση;

15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τα αντιβιοτικά ρίχνουν τον πυρετό;

Όχι απευθείας. Ο πυρετός πέφτει μόνο όταν αντιμετωπιστεί επιτυχώς η βακτηριακή λοίμωξη. Ενδιάμεσα μπορεί να χρησιμοποιηθούν αντιπυρετικά (π.χ. παρακεταμόλη) για ανακούφιση των συμπτωμάτων, κατόπιν ιατρικής σύστασης.

Μπορώ να πιω αλκοόλ ενώ παίρνω αντιβιοτικά;

Εξαρτάται από το φάρμακο. Με τη μετρονιδαζόλη και τη τινιδαζόλη απαγορεύεται, γιατί προκαλούν σοβαρή αντίδραση (ναυτία, εμετούς, ταχυκαρδία). Για άλλα αντιβιοτικά, η μέτρια κατανάλωση δεν επηρεάζει σημαντικά, αλλά το αλκοόλ μπορεί να καθυστερήσει την ανάρρωση. Καλύτερα αποφύγετέ το.

Χρειάζεται να πάρω προβιοτικό μαζί με το αντιβιοτικό;

Ναι, μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της διάρροιας από αντιβιοτικά. Προτιμήστε σκευάσματα με Lactobacillus ή Saccharomyces boulardii, με απόσταση τουλάχιστον 2 ωρών από τη δόση του αντιβιοτικού. Συμβουλευτείτε τον γιατρό ή φαρμακοποιό σας για το κατάλληλο σκεύασμα.

Μπορώ να σταματήσω το αντιβιοτικό αν νιώθω καλύτερα;

Όχι. Η πρόωρη διακοπή μπορεί να αφήσει ανθεκτικά βακτήρια και να προκαλέσει υποτροπή. Πάντα ολοκληρώστε τη θεραπεία σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού, ακόμη κι αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν.

Μπορώ να πάρω αντιβιοτικό που μου περίσσεψε από άλλη φορά;

Όχι. Η λανθασμένη επιλογή ή δόση μπορεί να είναι άχρηστη ή επικίνδυνη. Κάθε λοίμωξη απαιτεί εξατομικευμένη επιλογή μετά από ιατρική αξιολόγηση ή καλλιέργεια.

Αρκεί μια εξέταση CRP για να ξεχωρίσει αν είναι ιός ή βακτήριο;

Η CRP βοηθά, αλλά δεν είναι απόλυτο κριτήριο. Η διάγνωση στηρίζεται σε κλινική εκτίμηση, συμπτώματα, πιθανώς καλλιέργειες ή άλλες εξετάσεις (π.χ. PCT, CBC). Μην ξεκινάτε αντιβιοτικά μόνο βάσει CRP χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Μπορώ να πάρω αντιβιοτικό «για προληπτικούς λόγους» πριν ταξίδι ή χειρουργείο;

Μόνο αν το έχει συστήσει ρητά ο γιατρός. Ορισμένες επεμβάσεις απαιτούν προφυλακτική δόση σε συγκεκριμένο χρόνο πριν την πράξη. Δεν ενδείκνυται ποτέ προληπτική χρήση σε απλά ταξίδια ή ιώσεις.

Επηρεάζουν τα αντιβιοτικά τα αντισυλληπτικά χάπια;

Ορισμένα (π.χ. ριφαμπικίνη, ριφαμπουτίνη) μειώνουν την αποτελεσματικότητα των ορμονικών αντισυλληπτικών. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχει πρόβλημα, αλλά συνιστάται πρόσθετη αντισύλληψη κατά τη διάρκεια και 7 ημέρες μετά τη θεραπεία.

Μπορώ να πάρω αντιβιοτικό αν είμαι έγκυος ή θηλάζω;

Ορισμένα είναι ασφαλή (π.χ. πενικιλίνες, κεφαλοσπορίνες), άλλα πρέπει να αποφεύγονται (τετρακυκλίνες, κινολόνες). Ο γιατρός θα επιλέξει το κατάλληλο με βάση το τρίμηνο και τον τύπο της λοίμωξης.

Πώς μπορώ να προλάβω τις λοιμώξεις και να μειώσω την ανάγκη για αντιβιοτικά;

Με καλή υγιεινή χεριών, εμβολιασμό, σωστή απολύμανση τραυμάτων και αποφυγή αλόγιστης χρήσης φαρμάκων. Η πρόληψη μειώνει την ανάγκη για αντιβιοτικά και προστατεύει από ανθεκτικά μικρόβια.

16. Κλείστε ραντεβού / Κατάλογος εξετάσεων

Κλείστε εύκολα εξέταση καλλιέργειας/αντιβιογράμματος ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30