Αντιπυρηνικά Αντισώματα (ANA): Τι Είναι, Πότε Ζητούνται & Πώς Ερμηνεύονται
Ένα θετικό ANA (π.χ. 1:80 ή 1:160) δεν σημαίνει απαραίτητα αυτοάνοσο νόσημα.
Σε πολλούς ανθρώπους είναι τυχαίο εύρημα, ιδιαίτερα όταν
δεν υπάρχουν συμπτώματα.
Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με κλινική εικόνα και ειδικότερα αντισώματα.
Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε για τα ANA
- Τα ANA είναι αυτοαντισώματα έναντι του πυρήνα των κυττάρων.
- Χρησιμοποιούνται κυρίως ως εξέταση ανίχνευσης, όχι διάγνωσης.
- Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν ισοδυναμεί με αυτοάνοσο νόσημα.
- Η σωστή ερμηνεία βασίζεται σε τίτλο, τύπο φθορισμού και
συμπτώματα.
🧪 Τι είναι τα Αντιπυρηνικά Αντισώματα (ANA)
Τα αντιπυρηνικά αντισώματα (ANA – Antinuclear Antibodies) είναι
αυτοαντισώματα που στρέφονται εναντίον δομικών συστατικών
του πυρήνα των κυττάρων, όπως το DNA, οι ιστόνες και
πρωτεΐνες του πυρηνικού φακέλου.
Η παραγωγή τους σχετίζεται με διαταραχή της ανοσολογικής ανοχής,
κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει στοιχεία του ίδιου
του οργανισμού ως «ξένα».
Τα ANA αποτελούν εργαλείο ανίχνευσης αυτοάνοσων νοσημάτων,
ιδιαίτερα των νοσημάτων του συνδετικού ιστού.
Ωστόσο:
- η παρουσία τους δεν ισοδυναμεί με διάγνωση
- μπορούν να ανευρεθούν και σε υγιή άτομα
- η ερμηνεία τους απαιτεί πάντα κλινικό πλαίσιο
🧬 Πότε ζητείται η εξέταση ANA
Η εξέταση ANA δεν χρησιμοποιείται ως προληπτικός έλεγχος.
Ζητείται όταν υπάρχουν κλινικά ή εργαστηριακά ευρήματα
που εγείρουν υποψία συστηματικού αυτοάνοσου νοσήματος.
Συχνές ενδείξεις περιλαμβάνουν:
- 🦵 Πόνο, διόγκωση ή φλεγμονή αρθρώσεων
- 😴 Χρόνια ανεξήγητη κόπωση
- 🌡️ Πυρετό αγνώστου αιτιολογίας
- ❄️ Φαινόμενο Raynaud (αλλαγή χρώματος δακτύλων στο κρύο)
- 💢 Δερματικά εξανθήματα, ιδίως φωτοευαισθησία
- 🧠 Νευρολογικά ή αιματολογικά ευρήματα άγνωστης αιτίας
Σε ασυμπτωματικά άτομα, η τυχαία ανίχνευση χαμηλών τίτλων ANA
δεν έχει κλινική αξία και μπορεί να οδηγήσει
σε λανθασμένη ανησυχία.
🧫 ANA και αυτοάνοσα νοσήματα
Τα ANA ανιχνεύονται σε μεγάλο ποσοστό ασθενών με
συστηματικά αυτοάνοσα νοσήματα, χωρίς όμως να είναι
ειδικά για κάποιο συγκεκριμένο νόσημα.
| Νόσημα | ANA (+) | Σχετικά αυτοαντισώματα |
|---|---|---|
| Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) | 95–100% | anti-dsDNA, anti-Sm |
| Σκληρόδερμα | 60–90% | anti-Scl-70, anti-centromere |
| Σύνδρομο Sjögren | 60–80% | anti-Ro (SSA), anti-La (SSB) |
| Μικτή νόσος συνδετικού ιστού (MCTD) | >90% | anti-RNP |
Η παρουσία ANA κατευθύνει τον διαγνωστικό έλεγχο,
αλλά η τελική διάγνωση βασίζεται πάντα στον
συνδυασμό κλινικής εικόνας και ειδικότερων εξετάσεων.
🧪 Πώς γίνεται η εξέταση ANA
Η εξέταση ANA πραγματοποιείται με απλή αιμοληψία.
Το δείγμα αίματος αναλύεται στο εργαστήριο με τη μέθοδο
έμμεσου ανοσοφθορισμού (IIF) σε κύτταρα HEp-2,
η οποία θεωρείται μέθοδος αναφοράς.
Η μέθοδος IIF παρέχει:
- Τον τίτλο ANA (π.χ. 1:80, 1:160, 1:320)
- Το πρότυπο φθορισμού (pattern)
Αυτές οι πληροφορίες:
- δεν ερμηνεύονται ποτέ μεμονωμένα
- συνδυάζονται με τα συμπτώματα
- καθοδηγούν την ανάγκη για εξειδικευμένα αυτοαντισώματα
(π.χ. anti-dsDNA, ENA)
📝 Προετοιμασία πριν την εξέταση ANA
Η εξέταση αντιπυρηνικών αντισωμάτων (ANA)
δεν απαιτεί ειδική προετοιμασία από τον εξεταζόμενο.
Μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε ώρα της ημέρας.
Γενικές οδηγίες:
- ❌ Δεν απαιτείται νηστεία
- 💊 Η λήψη φαρμάκων συνήθως δεν επηρεάζει το αποτέλεσμα
- 📋 Καλό είναι να αναφέρεται στο εργαστήριο
τυχόν χρόνια φαρμακευτική αγωγή
Σε ειδικές περιπτώσεις (π.χ. έλεγχος φαρμακοεπαγόμενου λύκου),
ο θεράπων ιατρός μπορεί να συστήσει
συμπληρωματικές εξετάσεις
ή διαφορετικό διαγνωστικό χειρισμό.
🧪 Τίτλοι ANA (1:80, 1:160, 1:320)
Ο τίτλος ANA εκφράζει τη σχετική συγκέντρωση των
αντιπυρηνικών αντισωμάτων στον ορό
και προκύπτει από διαδοχικές αραιώσεις.
Όσο υψηλότερος ο τίτλος, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα
κλινικής σημασίας — χωρίς αυτό να σημαίνει αυτόματα νόσο.
| Τίτλος ANA | Κλινική ερμηνεία |
|---|---|
| 1:80 | Χαμηλός τίτλος – συχνός σε υγιή άτομα, συνήθως χωρίς κλινική σημασία |
| 1:160 | Οριακά κλινικά σημαντικός, ερμηνεύεται μόνο με συμπτώματα |
| ≥1:320 | Υψηλός τίτλος – αυξημένη πιθανότητα αυτοάνοσου νοσήματος |
📌 Σημαντικό:
Ο τίτλος δεν ερμηνεύεται ποτέ μεμονωμένα,
αλλά πάντα σε συνδυασμό με:
- την κλινική εικόνα
- το πρότυπο φθορισμού
- τα ειδικότερα αυτοαντισώματα
🧬 Patterns / Τύποι φθορισμού ANA (IIF / HEp-2)
Η μέθοδος έμμεσου ανοσοφθορισμού (IIF) σε κύτταρα HEp-2,
εκτός από τον τίτλο,
αποκαλύπτει και το πρότυπο φθορισμού (pattern).
Τα patterns δεν θέτουν διάγνωση,
αλλά λειτουργούν καθοδηγητικά
για τον περαιτέρω έλεγχο.
| Τύποι φθορισμού | Συχνή συσχέτιση |
|---|---|
| Ομοιογενές | ΣΕΛ, φαρμακοεπαγόμενος λύκος |
| Στικτό (Speckled) | Sjögren, MCTD, ΣΕΛ |
| Κεντρομεριδιακό | Περιορισμένη σκληροδερμία (CREST) |
| Νουκλεολικός | Σκληρόδερμα |
| Κυτταροπλασματικός | Μυοσίτιδες, αυτοάνοσα ηπατικά νοσήματα |
⚠️ Ψευδώς θετικά & ψευδώς αρνητικά ANA
Ένα θετικό ANA δεν σημαίνει απαραίτητα
παρουσία αυτοάνοσου νοσήματος.
Τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα είναι συχνά,
ιδίως σε χαμηλούς τίτλους.
Πιθανοί λόγοι ψευδώς θετικού ANA:
- ιογενείς λοιμώξεις (π.χ. EBV, CMV)
- χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα
- προχωρημένη ηλικία
- ορισμένα φάρμακα (φαρμακοεπαγόμενος λύκος)
Αντίστοιχα, ένα αρνητικό ANA
δεν αποκλείει απόλυτα
αυτοάνοσο νόσημα,
ιδίως σε πρώιμα στάδια ή σε
ορισμένες ειδικές κλινικές οντότητες.
📌 Η σωστή ερμηνεία βασίζεται πάντα σε:
- συμπτώματα και κλινικά ευρήματα
- επαναληπτικό έλεγχο όταν χρειάζεται
- συνδυασμό με ειδικότερα αυτοαντισώματα
👶 ANA σε ειδικές ομάδες (παιδιά & άνδρες)
Η ερμηνεία των αντιπυρηνικών αντισωμάτων (ANA)
διαφέρει ανάλογα με την ηλικία και το φύλο.
- Παιδιά:
Χαμηλοί τίτλοι ANA μπορεί να εμφανιστούν παροδικά
(π.χ. μετά από λοιμώξεις) χωρίς παθολογική σημασία.
Ο έλεγχος είναι χρήσιμος κυρίως σε υποψία
νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας (JIA)
ή παιδικού ΣΕΛ. - Άνδρες:
Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι σπανιότερα,
όμως όταν υπάρχουν, συχνά έχουν
πιο βαριά κλινική εικόνα.
Θετικό ANA με συμπτώματα απαιτεί
προσεκτική και έγκαιρη διερεύνηση.
🤰 ANA & Εγκυμοσύνη
Η παρουσία ANA στην εγκυμοσύνη
δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα
και δεν είναι αντένδειξη κύησης.
Απαιτεί όμως σωστή ερμηνεία.
Κλινική σημασία υπάρχει κυρίως όταν συνυπάρχουν:
- γνωστό αυτοάνοσο νόσημα (π.χ. ΣΕΛ, Sjögren)
- υψηλοί τίτλοι ANA (≥1:160)
- ειδικά αυτοαντισώματα
Κρίσιμα αυτοαντισώματα στην κύηση:
- anti-Ro/SSA
- anti-La/SSB
- αντιφωσφολιπιδικά (aCL, anti-β2GPI, lupus anticoagulant)
Τα παραπάνω σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο
νεογνικού λύκου,
συγγενούς καρδιακού αποκλεισμού
και επιπλοκών κύησης.
📌 Συνιστάται στενή συνεργασία
γυναικολόγου και ρευματολόγου.
❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ) – Αντιπυρηνικά Αντισώματα (ANA)
🔹 Τι ακριβώς ανιχνεύει η εξέταση ANA;
στρέφονται κατά συστατικών του πυρήνα των κυττάρων (π.χ. DNA, πρωτεΐνες, ριβονουκλεοπρωτεΐνες).
Είναι κυρίως εξέταση ανίχνευσης (screening) για νοσήματα του συνδετικού ιστού.
Δεν βάζει διάγνωση από μόνη της· καθοδηγεί τον ιατρό για το αν χρειάζονται πιο ειδικά τεστ
όπως anti-dsDNA, ENA και συμπληρώματα (C3/C4), ανάλογα με τα συμπτώματα.
🔹 Μπορεί να έχω θετικό ANA και να είμαι υγιής;
χαμηλούς τίτλους (π.χ. 1:80) ή σε μεγαλύτερη ηλικία. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που
δεν συνιστάται ως “check-up” χωρίς συμπτώματα.
Η κλινική εικόνα (αρθραλγίες, εξανθήματα, Raynaud, ξηροστομία/ξηροφθαλμία κ.ά.) είναι αυτή που
καθορίζει αν το αποτέλεσμα έχει πραγματική σημασία.
🔹 Είναι “επικίνδυνο” ένα θετικό ANA;
Όχι απαραίτητα. Το ANA είναι εύρημα, όχι διάγνωση. Μπορεί να είναι:
- ασήμαντο (π.χ. χαμηλός τίτλος χωρίς συμπτώματα)
- ενδεικτικό (π.χ. μέτριος/υψηλός τίτλος με συμβατά συμπτώματα)
- μέρος “πακέτου” σε συγκεκριμένα νοσήματα όταν συνδυάζεται με ειδικά αντισώματα (anti-dsDNA, SSA/SSB κ.λπ.).
Η ορθή προσέγγιση είναι ιατρική αξιολόγηση και στοχευμένος έλεγχος όπου χρειάζεται.
🔹 Τι σημαίνει τίτλος 1:80, 1:160, 1:320;
το δείγμα παραμένει θετικό σε αραίωση 1 προς 80).
- 1:80: συχνά οριακό/χαμηλό – μπορεί να εμφανιστεί και σε υγιείς.
- ≥1:160: συνήθως μεγαλύτερη κλινική βαρύτητα, ειδικά με συμπτώματα.
- 1:320 ή υψηλότερο: αυξάνει την πιθανότητα να υπάρχει υποκείμενο αυτοάνοσο, αλλά πάλι απαιτεί κλινική συσχέτιση.
Σημαντικό: τίτλος ≠ βαρύτητα νόσου και δεν “παρακολουθεί” την πορεία όπως άλλοι δείκτες.
🔹 Τι είναι τα patterns (μοτίβα) στον ανοσοφθορισμό ANA;
αλλά και μοτίβο φθορισμού (pattern), που δίνει “κατεύθυνση” για το ποια αντιγόνα είναι στόχοι.
Ενδεικτικά:
- Ομοιογενές: συχνά σε ΣΕΛ ή φαρμακοεπαγόμενο λύκο (ανάλογα με το ιστορικό).
- Speckled (στικτό): συχνό και μη ειδικό· μπορεί να σχετίζεται με Sjögren/MCTD/ΣΕΛ.
- Κεντρομεριδιακό: συχνότερα σε περιορισμένη σκληροδερμία/CREST.
- Νουκλεολικό: πιο συχνό σε σκληρόδερμα/συστηματική σκλήρυνση.
- Κυτταροπλασματικό: δεν είναι “πυρηνικό”, αλλά μπορεί να συνοδεύει μυοσίτιδες/άλλα αυτοάνοσα – ερμηνεία ανά περίπτωση.
Το pattern δεν αντικαθιστά τα ειδικά αντισώματα (ENA, dsDNA κ.λπ.), αλλά βοηθά στο “πού να ψάξουμε”.
🔹 ANA IIF (HEp-2) ή ANA ELISA; Ποιο είναι καλύτερο;
τίτλο + pattern. Ορισμένες αυτοματοποιημένες μέθοδοι (π.χ. ELISA/CLIA) είναι χρήσιμες για
μαζικό έλεγχο ή συγκεκριμένα αντιγόνα, αλλά μπορεί να μην “πιάνουν” όλα τα μοτίβα.
Ιδανικά, το εργαστήριο εφαρμόζει μεθοδολογία που ταιριάζει στο κλινικό ερώτημα και
reflex σε ειδικά αντισώματα όπου χρειάζεται.
🔹 Πότε ζητάμε anti-dsDNA μετά από θετικό ANA;
Ζητείται συνήθως όταν υπάρχουν κλινικά στοιχεία που “δείχνουν” ΣΕΛ (π.χ. εξάνθημα, φωτοευαισθησία,
αρθραλγίες/αρθρίτιδα, αιματολογικές διαταραχές, νεφρική υποψία).
Σε ασθενείς με ΣΕΛ μπορεί να βοηθά και στην εκτίμηση ενεργότητας (ανάλογα με το πλαίσιο και τη μέθοδο).
🔹 Τι είναι το ENA panel και πότε το ζητάμε;
όπως SSA (Ro), SSB (La), Sm, RNP, Scl-70, Jo-1 κ.ά.
Συνήθως ζητείται όταν:
- το ANA είναι θετικό και υπάρχουν συμβατά συμπτώματα, ή
- το pattern/ιστορικό “δείχνει” συγκεκριμένη κατεύθυνση (π.χ. ξηροστομία → SSA/SSB), ή
- ο κλινικός θέλει καλύτερη ταξινόμηση νόσου συνδετικού ιστού.
🔹 Τι σημαίνει “ψευδώς θετικό” ANA και πόσο συχνό είναι;
Αυτό μπορεί να συμβεί σε:
- ιογενείς λοιμώξεις (π.χ. EBV, CMV) και άλλες φλεγμονώδεις καταστάσεις,
- φαρμακευτική αγωγή (π.χ. υδραλαζίνη, ισονιαζίδη, μινοκυκλίνη),
- μεγαλύτερη ηλικία,
- σπανιότερα σε άλλα χρόνια νοσήματα.
Γι’ αυτό το ANA έχει νόημα όταν υπάρχει σωστή κλινική ένδειξη.
🔹 Υπάρχει “ψευδώς αρνητικό” ANA;
αλλά δεν τα αποκλείει απόλυτα. Μπορεί να συμβεί όταν:
- το νόσημα είναι σε πρώιμη/ήπια φάση,
- η μέθοδος/αντιγόνα της εξέτασης διαφέρουν,
- υπάρχουν άλλα ειδικά αντισώματα (π.χ. SSA) με χαμηλό/αρνητικό ANA σε ορισμένα σενάρια.
Σε έντονη κλινική υποψία, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει στοχευμένο έλεγχο ακόμη και με αρνητικό ANA.
🔹 ANA και Hashimoto: γιατί μπορεί να βγει θετικό;
Σε ένα ποσοστό ασθενών μπορεί να συνυπάρχει χαμηλού/μέτριου τίτλου ANA,
κάτι που συνήθως αντανακλά γενικότερο αυτοάνοσο υπόστρωμα.
Περαιτέρω διερεύνηση χρειάζεται κυρίως αν υπάρχουν συμπτώματα που “δείχνουν” νόσο συνδετικού ιστού
(π.χ. Raynaud, εξανθήματα, επίμονες αρθραλγίες).
🔹 ANA σε παιδιά: τι να προσέξω;
και δεν σημαίνει αυτόματα νόσο. Ζητείται συνήθως όταν υπάρχει κλινική υποψία
(π.χ. νεανική ιδιοπαθής αρθρίτιδα, παιδιατρικός ΣΕΛ, παρατεταμένος πυρετός/εξάνθημα).
Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται αυστηρά με βάση τα συμπτώματα και, όπου χρειάζεται, με στοχευμένες εξετάσεις.
🔹 ANA στους άνδρες: γιατί δίνεται έμφαση;
Σε άνδρα με θετικό ANA και συμβατά συμπτώματα, χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση,
όχι επειδή το ANA είναι “χειρότερο”, αλλά επειδή η κλινική υποψία μπορεί να είναι πιο χαμηλή και
να καθυστερήσει η διάγνωση όταν υπάρχει πραγματικό νόσημα.
🔹 ANA στην εγκυμοσύνη: πότε μας ανησυχεί πραγματικά;
Η κλινική σημασία αυξάνεται όταν συνυπάρχουν:
- γνωστό αυτοάνοσο (ΣΕΛ, Sjögren),
- υψηλοί τίτλοι ANA,
- anti-Ro/SSA ή anti-La/SSB,
- ή αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται στενή συνεργασία γυναικολόγου και ρευματολόγου,
γιατί ορισμένα ειδικά αντισώματα σχετίζονται με νεογνικό λύκο ή σπάνια με συγγενή καρδιακό αποκλεισμό.
🔹 Πρέπει να επαναλαμβάνω το ANA για “παρακολούθηση”;
Επαναλαμβάνεται κυρίως όταν αλλάζει η κλινική εικόνα ή αν ο ιατρός χρειάζεται επαναξιολόγηση
με συγκεκριμένο σκεπτικό. Για ορισμένα νοσήματα άλλοι δείκτες (π.χ. anti-dsDNA, C3/C4)
μπορεί να είναι πιο χρήσιμοι, ανάλογα με το πλαίσιο.
🔹 Σε πόσο χρόνο βγαίνει το αποτέλεσμα;
Αν πρόκειται για εξειδικευμένο panel, ο χρόνος μπορεί να διαφέρει.
📅 Κλείστε Ραντεβού
📚 Βιβλιογραφία & Πηγές
Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία (ΕΡΕ).
Αντιπυρηνικά Αντισώματα (ANA) – ενημέρωση ασθενών.
ere.gr
Tan EM, et al. Range of antinuclear antibodies in healthy individuals.
Arthritis Rheum. 1982;25(3):241–245.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Mahler M, Fritzler MJ. Epitope specificity and significance in systemic autoimmune diseases.
Ann N Y Acad Sci. 2010;1183:267–287.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Petri M. ANA testing – what’s new?
Lupus. 2002;11(6):343–346.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Pisetsky DS. Antinuclear antibodies in healthy people.
Arthritis Res Ther. 2017;19:1–3.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Mariz HA, et al. ANA prevalence and patterns.
J Clin Rheumatol. 2011;17(3):121–125.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Kakumanu P, et al. ANA and autoimmune thyroiditis.
Autoimmun Rev. 2012;11(9):664–667.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Sjöström L, et al. ANA and pregnancy.
Rheumatol Int. 2018;38(7):1231–1240.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Betterle C, Zanchetta R. Autoimmune polyendocrine syndromes.
Clin Exp Immunol. 2003;132(3):251–257.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
