Ιλαρά: Συμπτώματα, Εξάνθημα, Μετάδοση, MMR & Εξετάσεις IgM/IgG
Ιλαρά: Συμπτώματα, Εξάνθημα, Μετάδοση, Εμβόλιο MMR & Εξετάσεις (IgM/IgG/PCR)
Τελευταία ενημέρωση:
1
Τι είναι η ιλαρά
Η ιλαρά (measles) είναι οξεία ιογενής λοίμωξη του αναπνευστικού που προκαλείται από τον ιό της ιλαράς. Είναι από τις πιο μεταδοτικές λοιμώξεις: σε μη εμβολιασμένους, η μετάδοση μέσα σε στενή επαφή είναι πολύ συχνή. Η νόσος συνήθως ξεκινά με υψηλό πυρετό και συμπτώματα τύπου «κρυολογήματος» και στη συνέχεια εμφανίζεται το χαρακτηριστικό εξάνθημα.
2
Πώς μεταδίδεται
Η ιλαρά μεταδίδεται κυρίως αερογενώς (σταγονίδια/αερόλυμα) όταν ο ασθενής βήχει, φτερνίζεται ή μιλάει. Ο ιός μπορεί να παραμείνει στον αέρα ή σε κλειστούς χώρους για σημαντικό χρονικό διάστημα, γι’ αυτό και η έκθεση σε κλειστό χώρο αυξάνει τον κίνδυνο.
- Κλειστοί χώροι: σχολεία, ιατρεία, αίθουσες αναμονής, δημόσιες υπηρεσίες.
- Επαφή με μη εμβολιασμένους: υψηλότερη πιθανότητα νόσησης.
- Χρονικό παράθυρο: μπορεί να μεταδοθεί πριν γίνει «προφανής» από το εξάνθημα.
Σε πρακτικό επίπεδο, αρκεί σύντομη παραμονή στον ίδιο κλειστό χώρο με ασθενή για να υπάρξει μετάδοση, ακόμη και χωρίς άμεση επαφή. Για τον λόγο αυτό η ιλαρά θεωρείται μία από τις πιο μεταδοτικές ιογενείς λοιμώξεις παγκοσμίως.
3
Συμπτώματα ιλαράς
Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μετά από περίοδο επώασης περίπου 10–14 ημερών. Η νόσος συχνά ξεκινά με υψηλό πυρετό και συμπτώματα από το αναπνευστικό και τα μάτια. Το εξάνθημα ακολουθεί λίγες ημέρες αργότερα.
- Υψηλός πυρετός.
- Βήχας, καταρροή.
- Επιπεφυκίτιδα (κόκκινα/ερεθισμένα μάτια).
- Κακουχία, ανορεξία, έντονη κόπωση.
- Κηλίδες Koplik (λευκές/υπόλευκες βλάβες στο στόμα) σε αρκετές περιπτώσεις.
4
Πώς μοιάζει το εξάνθημα της ιλαράς
Το εξάνθημα της ιλαράς είναι συνήθως μακροκηλιδώδες (κόκκινες κηλίδες/βλατίδες) και έχει χαρακτηριστική πορεία: εμφανίζεται πρώτα στο πρόσωπο και πίσω από τα αυτιά και στη συνέχεια κατεβαίνει στον κορμό και στα άκρα. Συχνά συνοδεύεται από υψηλό πυρετό.
Τις πρώτες 24–48 ώρες το εξάνθημα μπορεί να είναι πιο έντονο στο πρόσωπο και στον κορμό, ενώ σταδιακά σκουραίνει και υποχωρεί με την ίδια σειρά που εμφανίστηκε, συχνά αφήνοντας παροδική καφέ χροιά ή ήπια απολέπιση.
5
Πόσες μέρες κρατάει και πότε παύει η μεταδοτικότητα
Η συνολική διάρκεια ποικίλλει, αλλά συχνά η οξεία φάση κρατά 7–10 ημέρες. Κλινικά, ο πυρετός και η κακουχία είναι πιο έντονα γύρω από την εμφάνιση του εξανθήματος.
- Μεταδοτικότητα: συνήθως ξεκινά λίγες ημέρες πριν το εξάνθημα και μειώνεται μετά την εγκατάστασή του.
- Πρακτικά: απομόνωση/αποφυγή επαφής με ευάλωτους (βρέφη, έγκυες, ανοσοκατεσταλμένους) μέχρι να δοθούν σαφείς οδηγίες από ιατρό.
6
Επιπλοκές και ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Η ιλαρά μπορεί να είναι σοβαρή, ειδικά σε μικρά παιδιά, εγκύους και ανοσοκατεσταλμένους. Οι επιπλοκές οφείλονται είτε στην ίδια τη λοίμωξη είτε σε δευτερογενείς λοιμώξεις.
- Πνευμονία (συχνή σοβαρή επιπλοκή).
- Ωτίτιδα (ιδίως σε παιδιά).
- Διάρροια/αφυδάτωση.
- Εγκεφαλίτιδα (σπάνια, αλλά σοβαρή).
Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, χρόνια μετά τη λοίμωξη μπορεί να εμφανιστεί υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα (SSPE), μια προοδευτική νευρολογική επιπλοκή που συνδέεται με προηγούμενη ιλαρά στην παιδική ηλικία.
7
Πότε είναι επείγον
8
Διάγνωση: κλινική εικόνα και κριτήρια
Η διάγνωση ξεκινά από την κλινική εικόνα (πυρετός, αναπνευστικά συμπτώματα, επιπεφυκίτιδα, εξάνθημα) και το ιστορικό (εμβολιασμός, πιθανή έκθεση). Επειδή αρκετές ιογενείς λοιμώξεις προκαλούν εξάνθημα, ο εργαστηριακός έλεγχος είναι χρήσιμος για επιβεβαίωση ή για έλεγχο ανοσίας.
Στη διαφορική διάγνωση περιλαμβάνονται άλλες ιογενείς εξανθηματικές νόσοι (π.χ. ερυθρά, παρβοϊός Β19), φαρμακευτικά εξανθήματα και αλλεργικές αντιδράσεις. Ο συνδυασμός πυρετού + αναπνευστικών συμπτωμάτων + επιπεφυκίτιδας με χαρακτηριστική εξέλιξη εξανθήματος αυξάνει σημαντικά την υποψία ιλαράς.
9
Εξετάσεις (IgM, IgG, PCR) – τι δείχνει η καθεμία
Οι κύριες εξετάσεις είναι τα αντισώματα IgM, IgG και η μοριακή ανίχνευση (PCR). Η επιλογή εξαρτάται από το αν ο στόχος είναι η επιβεβαίωση πρόσφατης λοίμωξης ή ο έλεγχος ανοσίας (π.χ. μετά από εμβολιασμό).
| Εξέταση | Τι δείχνει | Πότε είναι χρήσιμη |
|---|---|---|
| Measles IgM | Συμβατή με πρόσφατη λοίμωξη (όταν είναι θετική). | Όταν υπάρχει ύποπτη κλινική εικόνα/έκθεση. |
| Measles IgG | Δείκτης ανοσίας (παλαιά νόσηση ή εμβολιασμός). | Έλεγχος ανοσίας (π.χ. πριν/κατά την εγκυμοσύνη, σε υγειονομικούς). |
| PCR (Measles) | Ανιχνεύει γενετικό υλικό του ιού. | Σε πρώιμη φάση ή όταν απαιτείται υψηλή διαγνωστική ακρίβεια. |
Συχνά εργαστηριακά σενάρια:
- IgM(+), IgG(−): πιθανή πρόσφατη πρωτολοίμωξη – συνιστάται επανέλεγχος.
- IgM(+), IgG(+): ενεργός ή πρόσφατη λοίμωξη.
- IgM(−), IgG(+): ανοσία (παλαιά νόσηση ή εμβολιασμός).
- IgM(−), IgG(−): απουσία ανοσίας – αυξημένος κίνδυνος μετά από έκθεση.
10
Ερμηνεία αποτελεσμάτων: τι σημαίνει IgM/IgG/PCR
Σε γενικές γραμμές, IgM θετικό υποστηρίζει πρόσφατη λοίμωξη, ενώ IgG θετικό υποδηλώνει ανοσία (είτε από παλαιά νόσηση είτε από εμβολιασμό). Η PCR χρησιμοποιείται για επιβεβαίωση ενεργού λοίμωξης ανάλογα με το χρονικό στάδιο και το δείγμα.
Η τελική ερμηνεία πρέπει να γίνεται σε συνδυασμό με συμπτώματα, ιστορικό εμβολιασμού και χρόνο από την έκθεση, γιατί σε πολύ πρώιμη φάση μπορεί κάποια τεστ να μην έχουν προλάβει να «γίνουν θετικά».
11
Ιλαρά και εγκυμοσύνη
Η ιλαρά στην εγκυμοσύνη απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση, καθώς η νόσηση μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένους κινδύνους. Το εμβόλιο MMR (ζων εξασθενημένο) δεν χορηγείται κατά την κύηση, γι’ αυτό ο έλεγχος ανοσίας (IgG) και ο εμβολιασμός (όταν ενδείκνυται) είναι σημαντικοί πριν την εγκυμοσύνη.
12
Ιλαρά σε παιδιά: πρακτικές οδηγίες για γονείς
Στα παιδιά, η ιλαρά μπορεί να εξελιχθεί πιο βαριά, ειδικά σε μικρές ηλικίες ή όταν υπάρχουν υποκείμενα νοσήματα. Κρατήστε το παιδί ενυδατωμένο, παρακολουθήστε τον πυρετό και επικοινωνήστε με παιδίατρο αν υπάρχει επιδείνωση, δύσπνοια, ωταλγία, έντονη υπνηλία ή σημεία αφυδάτωσης.
- Απομόνωση: αποφυγή σχολείου/συναθροίσεων και επαφής με βρέφη/ευάλωτους.
- Ενυδάτωση: μικρές συχνές ποσότητες υγρών.
- Παρακολούθηση: αναπνοή, πρόσληψη υγρών, διούρηση, συμπεριφορά.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στο σπίτι:
- Κρατήστε το παιδί σε ήρεμο περιβάλλον και αποφύγετε επισκέψεις.
- Δώστε υγρά σε μικρές, συχνές ποσότητες.
- Μετράτε τακτικά τη θερμοκρασία.
- Επικοινωνήστε με παιδίατρο αν μειωθεί η πρόσληψη υγρών, εμφανιστεί έντονη υπνηλία ή δυσκολία στην αναπνοή.
13
Θεραπεία και φροντίδα στο σπίτι
Δεν υπάρχει ειδικό αντιικό φάρμακο ρουτίνας για την ιλαρά. Η αντιμετώπιση είναι κυρίως υποστηρικτική: ξεκούραση, ενυδάτωση, έλεγχος πυρετού με βάση τις ιατρικές οδηγίες και στενή παρακολούθηση για επιπλοκές. Αν προκύψουν βακτηριακές επιπλοκές, η θεραπεία καθορίζεται από ιατρό.
- Επιτρέπεται: ξεκούραση, καλή ενυδάτωση, αντιπυρετικά μόνο σύμφωνα με ιατρικές οδηγίες.
- Αποφεύγεται: άσκοπη χρήση αντιβιοτικών, επαφή με άλλα παιδιά, επιστροφή σε σχολείο πριν δοθεί ιατρική οδηγία.
14
Πρόληψη: εμβόλιο MMR και έλεγχος ανοσίας
Η αποτελεσματικότερη πρόληψη είναι ο εμβολιασμός με MMR (ιλαρά–ερυθρά–παρωτίτιδα). Σε άτομα που δεν γνωρίζουν αν έχουν ανοσία, ο έλεγχος Measles IgG μπορεί να βοηθήσει να εκτιμηθεί αν υπάρχει προστασία.
- Έλεγχος ανοσίας (IgG): χρήσιμος σε ειδικές ομάδες (π.χ. γυναίκες πριν την εγκυμοσύνη, υγειονομικούς).
- Στόχος: υψηλή εμβολιαστική κάλυψη για προστασία και των ευάλωτων ομάδων.
15
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Πόσο μεταδοτική είναι η ιλαρά;
Είναι από τις πιο μεταδοτικές ιογενείς λοιμώξεις, ειδικά σε μη εμβολιασμένους και σε κλειστούς χώρους.
Υπάρχει ειδική θεραπεία για την ιλαρά;
Συνήθως όχι· η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική και η ιατρική εκτίμηση είναι κρίσιμη αν εμφανιστούν επιπλοκές.
Πότε χρειάζομαι εξέταση IgM ή PCR;
Όταν υπάρχει ύποπτη κλινική εικόνα/έκθεση και απαιτείται επιβεβαίωση πρόσφατης ή ενεργού λοίμωξης.
Αν έχω κάνει MMR χρειάζομαι εξετάσεις;
Συνήθως όχι, αλλά σε ειδικές περιπτώσεις (π.χ. πριν από εγκυμοσύνη ή σε επαγγελματική έκθεση) μπορεί να ζητηθεί έλεγχος ανοσίας με IgG.
Πώς ξεχωρίζει από αλλεργικό εξάνθημα;
Ο συνδυασμός υψηλού πυρετού, αναπνευστικών συμπτωμάτων/επιπεφυκίτιδας και η χαρακτηριστική εξέλιξη του εξανθήματος είναι πιο συμβατός με ιλαρά.
Πόσες μέρες πρέπει να μείνω στο σπίτι με ιλαρά;
Συνήθως συνιστάται απομόνωση έως περίπου 4 ημέρες μετά την εμφάνιση του εξανθήματος ή σύμφωνα με ιατρική οδηγία.
Αν ήρθα σε επαφή με κρούσμα, τι πρέπει να κάνω;
Επικοινωνήστε άμεσα με ιατρό για εκτίμηση κινδύνου και, αν χρειάζεται, έλεγχο ανοσίας με Measles IgG.
Μπορώ να κολλήσω ιλαρά αν έχω κάνει MMR;
Η πιθανότητα είναι πολύ μικρή, καθώς ο εμβολιασμός προσφέρει υψηλή προστασία, ειδικά μετά από δύο δόσεις.
16
Κλείστε Ραντεβού
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
17
Βιβλιογραφία
1. Measles (Rubeola) – Clinical features & prevention. CDC.
2. Measles – Fact sheet & immunization guidance. WHO.
3. Measles – Epidemiology, diagnosis and management overview. UpToDate.
4. Measles – Laboratory testing and interpretation (IgM/IgG/PCR). Public Health guidance.
5. MMR vaccination recommendations and catch-up schedules. Immunization guidance.
6. Κατάλογος Εξετάσεων – Μικροβιολογικό Λαμία
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
