Ελεύθερη Τεστοστερόνη (Free Testosterone) – Τι δείχνει, φυσιολογικές τιμές, προετοιμασία & αιτίες χαμηλών τιμών

📖 Πίνακας Περιεχομένων

1) Τι είναι η ελεύθερη τεστοστερόνη;
2) Ποια η διαφορά από τη συνολική τεστοστερόνη;
3) Πότε ζητείται η εξέταση;
4) Προετοιμασία πριν την εξέταση
5) Φυσιολογικές τιμές
6) Αυξημένη ελεύθερη τεστοστερόνη – αίτια
7) Χαμηλή ελεύθερη τεστοστερόνη – αίτια
8) Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
9) 📌 Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε
10) Βιβλιογραφία & Πηγές

1) Τι είναι η ελεύθερη τεστοστερόνη;

Η τεστοστερόνη είναι η κύρια ανδρογόνος ορμόνη του οργανισμού, παράγεται κυρίως από τους όρχεις στους άνδρες και σε μικρότερη ποσότητα από τις ωοθήκες και τα επινεφρίδια στις γυναίκες. Επηρεάζει τη σεξουαλική επιθυμία, τη μυϊκή μάζα, την οστική πυκνότητα, τη διάθεση και τη γενική ευεξία.

Στην κυκλοφορία του αίματος, η τεστοστερόνη συνδέεται κατά 97–99% με πρωτεΐνες:

🔹 SHBG (Sex Hormone Binding Globulin) – συνδέει περίπου το 60–65%.
🔹 Λευκωματίνη – συνδέει περίπου το 30–35%.
🔹 Το υπόλοιπο 1–3% παραμένει ελεύθερο και είναι το βιολογικά ενεργό κλάσμα.

Η ελεύθερη τεστοστερόνη (Free Testosterone, FT) είναι αυτή που μπορεί να διεισδύσει στα κύτταρα και να ασκήσει δράση στους ιστούς-στόχους, ενεργοποιώντας τους υποδοχείς ανδρογόνων. Επομένως, θεωρείται ο πιο αξιόπιστος δείκτης της πραγματικής ορμονικής δραστηριότητας, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν διαταραχές στις πρωτεΐνες μεταφοράς (όπως το SHBG).

📘 Σημείωση:
Η μέτρηση μόνο της συνολικής τεστοστερόνης δεν αποτυπώνει πάντα τη βιολογική δράση. Σε παθήσεις όπως ο υποθυρεοειδισμός, η ηπατοπάθεια ή η παχυσαρκία, το SHBG μπορεί να αλλάξει και να «παραπλανήσει» το αποτέλεσμα. Γι’ αυτό, η μέτρηση ή ο υπολογισμός της ελεύθερης τεστοστερόνης είναι πιο ακριβής.

Η ελεύθερη τεστοστερόνη μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία, περίπου 1–2% ετησίως μετά τα 30, αλλά και από διάφορους παράγοντες όπως stress, κακή διατροφή, παχυσαρκία και έλλειψη ύπνου. Αντίθετα, σε γυναίκες, υψηλές τιμές μπορεί να υποδηλώνουν υπερανδρογονισμό (π.χ. σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών).

🧩 Παράδειγμα:
Ένας άνδρας μπορεί να έχει φυσιολογική συνολική τεστοστερόνη (π.χ. 500 ng/dL) αλλά αυξημένο SHBG λόγω υπερθυρεοειδισμού, με αποτέλεσμα η ελεύθερη τεστοστερόνη να είναι χαμηλή και να παρουσιάζει συμπτώματα ανεπάρκειας.

2) Ποια η διαφορά από τη συνολική τεστοστερόνη;

Η συνολική τεστοστερόνη (Total Testosterone, TT) περιλαμβάνει όλη την ποσότητα τεστοστερόνης που κυκλοφορεί στο αίμα: δεσμευμένη με πρωτεΐνες (SHBG και λευκωματίνη) και ελεύθερη. Αντίθετα, η ελεύθερη τεστοστερόνη (Free Testosterone, FT) αφορά μόνο το μικρό ποσοστό (1–3%) που δεν είναι δεσμευμένο και μπορεί να δράσει απευθείας στους ιστούς.

Αν και η μέτρηση της συνολικής τεστοστερόνης είναι πιο συνηθισμένη, δεν αποτυπώνει πάντα την πραγματική ορμονική κατάσταση του οργανισμού. Η συγκέντρωση της πρωτεΐνης SHBG παίζει καθοριστικό ρόλο: όσο αυξάνεται, τόσο μειώνεται το ποσοστό της ελεύθερης τεστοστερόνης, ακόμη κι αν η συνολική φαίνεται «φυσιολογική».

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Τύπος	Περιγραφή	Ποσοστό	Δραστικότητα
Δεσμευμένη σε SHBG	Ισχυρά δεσμευμένη, δεν είναι διαθέσιμη για δράση.	≈ 60–65%	Αδρανής
Δεσμευμένη σε λευκωματίνη	Ασθενώς δεσμευμένη, μπορεί να αποδεσμευθεί εύκολα.	≈ 30–35%	Βιοδιαθέσιμη
Ελεύθερη τεστοστερόνη	Μη δεσμευμένη, δραστική μορφή που εισέρχεται στα κύτταρα.	≈ 1–3%	Πλήρως ενεργή

🔬 Παράδειγμα:
Δύο άνδρες μπορεί να έχουν συνολική τεστοστερόνη 500 ng/dL.
Αν ο πρώτος έχει φυσιολογικό SHBG και ο δεύτερος αυξημένο, ο δεύτερος θα έχει σημαντικά χαμηλότερη ελεύθερη τεστοστερόνη και πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειας.

Συνεπώς, η μέτρηση ή ο υπολογισμός της ελεύθερης τεστοστερόνης είναι πιο αξιόπιστη όταν το SHBG μεταβάλλεται — για παράδειγμα σε παχυσαρκία, ηπατοπάθειες, υπερθυρεοειδισμό, χρήση φαρμάκων ή σε ηλικιωμένα άτομα.

📘 Σημαντικό:
Ορισμένα εργαστήρια υπολογίζουν την ελεύθερη τεστοστερόνη μαθηματικά (Free T Index), αλλά η πιο αξιόπιστη μέθοδος είναι η μέτρηση με LC-MS/MS ή ισορροπία διαπίδυσης.

3) Πότε ζητείται η εξέταση;

Η μέτρηση της ελεύθερης τεστοστερόνης ζητείται όταν υπάρχουν ενδείξεις ή συμπτώματα ορμονικής ανισορροπίας, σε άνδρες ή γυναίκες. Παρέχει πιο ακριβή εικόνα από τη συνολική τεστοστερόνη, ειδικά όταν υπάρχουν παράγοντες που μεταβάλλουν το SHBG.

👨‍⚕️ Σε άνδρες

Μειωμένη σεξουαλική επιθυμία (libido) ή στυτική δυσλειτουργία.
Ανεξήγητη κόπωση, κατάθλιψη ή ευερεθιστότητα.
Μείωση μυϊκής μάζας ή αύξηση λίπους κορμού.
Απώλεια οστικής πυκνότητας (οστεοπενία, οστεοπόρωση).
Υποψία υπογοναδισμού (πρωτοπαθούς ή δευτεροπαθούς).
Παρακολούθηση θεραπείας υποκατάστασης με τεστοστερόνη.

📌 Κλινικό παράδειγμα:
Άνδρας 45 ετών με φυσιολογική συνολική τεστοστερόνη αλλά αυξημένο SHBG λόγω ηπατικής νόσου παρουσιάζει κόπωση και μειωμένη libido. Η μέτρηση ελεύθερης τεστοστερόνης αποκαλύπτει χαμηλές τιμές, επιβεβαιώνοντας λειτουργικό υπογοναδισμό.

👩‍⚕️ Σε γυναίκες

Συμπτώματα υπερανδρογονισμού: αυξημένη τριχοφυΐα, ακμή, λιπαρότητα δέρματος.
Διαταραχές εμμήνου ρύσεως ή αμηνόρροια.
Υποψία συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS).
Αξιολόγηση γυναικών με αυξημένα ανδρογόνα ή υπογονιμότητα.
Παρακολούθηση θεραπείας με αντιανδρογόνα ή ορμονικά σκευάσματα.

🧩 Παράδειγμα:
Γυναίκα 28 ετών με ακμή και ακανόνιστο κύκλο εμφανίζει αυξημένη ελεύθερη τεστοστερόνη με φυσιολογική συνολική Τ. Η αιτία είναι μειωμένο SHBG λόγω παχυσαρκίας και υπερανδρογονισμού.

🩺 Άλλες ενδείξεις

Έλεγχος της δράσης φαρμάκων που επηρεάζουν τα ανδρογόνα (π.χ. κορτικοστεροειδή, οπιοειδή).
Αξιολόγηση σε μεταβολικό σύνδρομο ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.
Διερεύνηση μειωμένης γονιμότητας σε άνδρες ή γυναίκες.
Εκτίμηση ορμονικής ισορροπίας μετά από χειρουργική ή χημική καταστολή γονάδων.

✅ Συνοψίζοντας:
Η εξέταση είναι απαραίτητη όταν υπάρχουν συμπτώματα ανδρογονικής ανεπάρκειας ή υπερανδρογονισμού.
Παρέχει πιο «καθαρή» εικόνα της ενεργής ορμονικής δραστηριότητας σε σχέση με τη συνολική τεστοστερόνη.

4) Προετοιμασία πριν την εξέταση

Η σωστή προετοιμασία είναι κρίσιμη για αξιόπιστη μέτρηση της ελεύθερης τεστοστερόνης. Οι ορμόνες παρουσιάζουν φυσιολογικές διακυμάνσεις μέσα στην ημέρα, επηρεάζονται από τη διατροφή, τον ύπνο, το stress και τα φάρμακα. Ακολουθήστε τις παρακάτω οδηγίες:

🕗 Ώρα αιμοληψίας

Η αιμοληψία πρέπει να γίνεται νωρίς το πρωί (07:00–10:00), όταν τα επίπεδα τεστοστερόνης είναι στο μέγιστο.
Αποφύγετε βραδινή ή απογευματινή λήψη, καθώς η συγκέντρωση μειώνεται φυσιολογικά κατά τη διάρκεια της ημέρας.

🍽️ Νηστεία & διατροφή

Νηστεία τουλάχιστον 8–12 ωρών πριν την εξέταση.
Αποφύγετε πλούσια γεύματα ή κατανάλωση ζάχαρης/αλκοόλ το προηγούμενο βράδυ.
Επιτρέπεται μόνο νερό.

💡 Συμβουλή:
Αν η εξέταση επαναλαμβάνεται, πρέπει να γίνεται την ίδια ώρα και με τις ίδιες συνθήκες κάθε φορά για να είναι συγκρίσιμα τα αποτελέσματα.

🏋️‍♂️ Φυσική δραστηριότητα & ύπνος

Αποφύγετε έντονη άσκηση 24 ώρες πριν την αιμοληψία.
Κοιμηθείτε τουλάχιστον 7–8 ώρες το προηγούμενο βράδυ, καθώς η έλλειψη ύπνου μειώνει παροδικά την τεστοστερόνη.

💊 Φάρμακα & ουσίες που επηρεάζουν

Ανδρογόνα, αναβολικά στεροειδή, κορτικοστεροειδή, οπιοειδή, αντιεπιληπτικά και ορισμένα διουρητικά μπορούν να επηρεάσουν τα επίπεδα.
Συζητήστε με τον γιατρό σας πριν διακόψετε οποιοδήποτε φάρμακο.
Ενημερώστε το εργαστήριο για όλα τα συμπληρώματα ή θεραπείες ορμονών που λαμβάνετε.

⚠️ Προσοχή:
Μη δηλωμένη χρήση αναβολικών ή συμπληρωμάτων “τεστοστερόνης” μπορεί να αλλοιώσει πλήρως το αποτέλεσμα. Ενημερώστε πάντα τον ιατρό ή το εργαστήριο.

🚭 Lifestyle παράγοντες

Αποφύγετε κάπνισμα και καφέ τουλάχιστον 2 ώρες πριν την αιμοληψία.
Αποφύγετε το αλκοόλ για 24 ώρες πριν την εξέταση.
Προσπαθήστε να είστε ήρεμοι· το stress αυξάνει την κορτιζόλη, που μπορεί να μειώσει παροδικά την τεστοστερόνη.

✅ Τελική υπενθύμιση:
• Πρωινή αιμοληψία, σε νηστεία και ξεκούραση.
• Αναφέρετε φάρμακα, συμπληρώματα και θεραπείες.
• Διατηρήστε σταθερές συνθήκες στις επαναληπτικές μετρήσεις.

5) Φυσιολογικές τιμές ελεύθερης τεστοστερόνης

Τα φυσιολογικά όρια της ελεύθερης τεστοστερόνης διαφέρουν ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και τη μέθοδο μέτρησης. Οι πιο αξιόπιστες μετρήσεις γίνονται με LC-MS/MS ή μεθόδους ισορροπίας διαπίδυσης. Κάθε εργαστήριο μπορεί να έχει διαφορετικά reference ranges.

Η ελεύθερη τεστοστερόνη συνήθως εκφράζεται σε pg/mL (πικογραμμάρια ανά mL) ή σε pmol/L. Για προσεγγιστική μετατροπή:

🔢 Μετατροπή μονάδων:
1 pg/mL ≈ 3.47 pmol/L

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Φύλο	Ηλικία (έτη)	Φυσιολογικά όρια (pg/mL)	Αντίστοιχα σε pmol/L
Άνδρες	18–29	70–230	240–800
Άνδρες	30–49	50–210	170–730
Άνδρες	50–69	40–160	140–550
Άνδρες	≥70	30–120	100–415
Γυναίκες	18–39	0.5–8.5	1.7–30
Γυναίκες	40–59	0.3–6.0	1.0–21
Γυναίκες	≥60	0.2–4.5	0.7–16

⚠️ Σημαντικό:
Οι τιμές αναφοράς εξαρτώνται από τη μέθοδο και τα αντιδραστήρια του εργαστηρίου. Συγκρίνετε πάντα με τα όρια που αναγράφονται στο φύλλο αποτελεσμάτων.

📈 Παράγοντες που επηρεάζουν τις τιμές

Ηλικία – φυσιολογική πτώση μετά τα 30.
Παχυσαρκία και μεταβολικό σύνδρομο (μειώνουν FT μέσω αύξησης SHBG).
Ηπατοπάθειες, θυρεοειδοπάθειες και ορμονικές θεραπείες.
Stress και αϋπνία, που αυξάνουν την κορτιζόλη και μειώνουν προσωρινά την τεστοστερόνη.

✅ Ερμηνεία:
• Χαμηλές τιμές στους άνδρες → πιθανός υπογοναδισμός ή αυξημένο SHBG.
• Υψηλές τιμές στις γυναίκες → πιθανά PCOS ή υπερανδρογονισμός.
• Μικρές διαφορές εντός φυσιολογικού εύρους θεωρούνται αναμενόμενες.

6) Αυξημένη ελεύθερη τεστοστερόνη – αίτια και ερμηνεία

Η αυξημένη ελεύθερη τεστοστερόνη μπορεί να οφείλεται σε ενδογενή υπερέκκριση ανδρογόνων ή σε εξωγενή χορήγηση. Η κλινική σημασία διαφέρει μεταξύ ανδρών και γυναικών.

👨‍⚕️ Σε άνδρες

Χρήση αναβολικών στεροειδών ή σκευασμάτων τεστοστερόνης.
Όγκοι όρχεων ή επινεφριδίων που εκκρίνουν ανδρογόνα.
Συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων (CAH).
Μειωμένο SHBG (π.χ. σε παχυσαρκία, υπερθυρεοειδισμό ή ηπατοπάθεια).

📘 Παράδειγμα:
Άνδρας 25 ετών με μυϊκή υπερτροφία και ακμή εμφανίζει πολύ αυξημένη ελεύθερη Τ και καταστολή LH/FSH. Η αιτία είναι εξωγενής χορήγηση αναβολικών στεροειδών.

👩‍⚕️ Σε γυναίκες

Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) – η συχνότερη αιτία.
Όγκοι ωοθηκών ή επινεφριδίων που εκκρίνουν ανδρογόνα.
Συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων.
Μειωμένο SHBG (λόγω παχυσαρκίας, ινσουλινοαντίστασης, υποθυρεοειδισμού).

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κατηγορία	Πιθανή αιτία	Τύπος διαταραχής	Συνοδά ευρήματα
Ενδογενής υπερέκκριση	PCOS, όγκοι ωοθηκών/επινεφριδίων, CAH	Πρωτοπαθής	Ακμή, υπερτρίχωση, αμηνόρροια
Μειωμένο SHBG	Παχυσαρκία, υποθυρεοειδισμός, Cushing	Δευτεροπαθής	Αυξημένα ανδρογόνα με φυσιολογική TT
Εξωγενής χορήγηση	Αναβολικά, τεστοστερόνη, DHEA	Ιατρογενής	Καταστολή LH/FSH, υπογονιμότητα

⚕️ Κλινικά συμπτώματα αυξημένης ελεύθερης τεστοστερόνης

Ακμή, λιπαρότητα δέρματος, αυξημένη εφίδρωση.
Αυξημένη τριχοφυΐα (πρόσωπο, στήθος, κοιλιά).
Διαταραχές κύκλου ή αμηνόρροια.
Αλλαγή στη φωνή, υπερτροφία μυών (σε έντονες περιπτώσεις).
Στους άνδρες: μείωση σπερματογένεσης και συρρίκνωση όρχεων λόγω εξωγενούς καταστολής.

⚠️ Προσοχή:
Η αυξημένη ελεύθερη τεστοστερόνη δεν σημαίνει πάντα παθολογία. Μπορεί να είναι παροδική μετά από έντονη άσκηση ή χαμηλή SHBG λόγω φαρμάκων (π.χ. κορτικοστεροειδή).

✅ Τι να θυμάστε:
• Πάντα συνεκτίμηση με συνολική τεστοστερόνη, SHBG και κλινική εικόνα.
• Σε γυναίκες, ο συνδυασμός αυξημένης FT + ακμή ή τριχοφυΐα απαιτεί έλεγχο για PCOS.
• Σε άνδρες, η υπερβολική τιμή συχνά υποδηλώνει εξωγενή χορήγηση.

7) Χαμηλή ελεύθερη τεστοστερόνη – αίτια, συμπτώματα και διάγνωση

Η χαμηλή ελεύθερη τεστοστερόνη (Free T) υποδηλώνει μειωμένη βιοδιαθεσιμότητα της ορμόνης στους ιστούς, ακόμη κι όταν η συνολική τεστοστερόνη φαίνεται «φυσιολογική». Συνήθως σχετίζεται με υπογοναδισμό, αυξημένο SHBG ή διαταραχές του άξονα υπόφυσης-όρχεων/ωοθηκών.

👨‍⚕️ Σε άνδρες

Πρωτοπαθής υπογοναδισμός – βλάβη στους όρχεις (π.χ. ορχίτιδα, τραύμα, χημειοθεραπεία, σύνδρομο Klinefelter).
Δευτεροπαθής υπογοναδισμός – διαταραχή υπόφυσης ή υποθαλάμου (π.χ. όγκοι, υπερπρολακτιναιμία).
Παχυσαρκία, χρόνια νόσος, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2.
Χρόνιο stress, κατάθλιψη, αϋπνία.
Χρόνια λήψη οπιοειδών, κορτικοστεροειδών ή αντιανδρογόνων.

📘 Παράδειγμα:
Άνδρας 52 ετών με κόπωση, μειωμένη libido και απώλεια μυϊκής μάζας έχει φυσιολογική συνολική τεστοστερόνη αλλά αυξημένο SHBG λόγω ηπατικής νόσου — η ελεύθερη τεστοστερόνη είναι χαμηλή, επιβεβαιώνοντας λειτουργικό υπογοναδισμό.

👩‍⚕️ Σε γυναίκες

Αντιπαρασιτικές ή αντιεπιληπτικές θεραπείες που αυξάνουν το SHBG.
Εκσεσημασμένη υπερθυρεοειδία ή ηπατική νόσος.
Εμμηνόπαυση, ωοθηκεκτομή ή ανεπάρκεια ωοθηκών.
Χρόνιο stress ή υποθρεψία (π.χ. έντονη δίαιτα, ανορεξία).

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κατηγορία	Πιθανές αιτίες	Επίπεδα SHBG	Ενδεικτική διάγνωση
Πρωτοπαθής	Βλάβη όρχεων ή ωοθηκών, Klinefelter, Turner	Φυσιολογικά	Χαμηλή FT + υψηλή LH/FSH
Δευτεροπαθής	Υπόφυση, υποθάλαμος, όγκοι, stress	Φυσιολογικά ή αυξημένα	Χαμηλή FT + χαμηλή LH/FSH
Λειτουργικός	Παχυσαρκία, διαβήτης, φάρμακα, αλκοόλ	Αυξημένα	Χαμηλή FT με φυσιολογική TT

⚕️ Κλινικά συμπτώματα χαμηλής ελεύθερης τεστοστερόνης

Μειωμένη libido, στυτική δυσλειτουργία.
Κόπωση, μειωμένη αντοχή και συγκέντρωση.
Μείωση μυϊκής δύναμης, αύξηση λίπους σώματος.
Κατάθλιψη, απώλεια κινήτρων, διαταραχή ύπνου.
Στις γυναίκες: μειωμένη επιθυμία, ξηρότητα κόλπου, απώλεια οστικής πυκνότητας.

⚠️ Σημείωση:
Οι χαμηλές τιμές πρέπει να επιβεβαιώνονται με δύο πρωινές μετρήσεις και να αξιολογούνται μαζί με συνολική τεστοστερόνη, SHBG και LH/FSH.

🔬 Διαγνωστική προσέγγιση

Επαλήθευση με δεύτερη μέτρηση πρωινή, νηστείας.
Έλεγχος συνολικής Τ, SHBG, λευκωματίνης και LH/FSH.
Σε άνδρες: προλακτίνη, θυρεοειδικές ορμόνες, σίδηρος, MRI υπόφυσης εάν ενδείκνυται.
Σε γυναίκες: DHEA-S, 17-OH-προγεστερόνη, οιστραδιόλη, προλακτίνη.

✅ Τι να θυμάστε:
• Η ελεύθερη τεστοστερόνη είναι ο πιο αξιόπιστος δείκτης βιολογικής δραστηριότητας.
• Χαμηλές τιμές χωρίς συμπτώματα δεν απαιτούν πάντα θεραπεία.
• Απαιτείται εξατομικευμένη εκτίμηση από ενδοκρινολόγο.

8) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

🧠 Πώς υπολογίζεται η ελεύθερη τεστοστερόνη;

Η ελεύθερη τεστοστερόνη υπολογίζεται είτε με άμεση μέτρηση (μέθοδος ισορροπίας διαπίδυσης ή LC-MS/MS), είτε έμμεσα μέσω εξισώσεων που χρησιμοποιούν τη συνολική τεστοστερόνη, τη λευκωματίνη και το SHBG. Οι άμεσες μέθοδοι θεωρούνται πιο αξιόπιστες.

💊 Χρειάζεται θεραπεία για χαμηλή ελεύθερη τεστοστερόνη;

Όχι πάντα. Εξαρτάται από τα συμπτώματα και την αιτία. Αν επιβεβαιωθεί υπογοναδισμός με χαμηλή τεστοστερόνη σε δύο μετρήσεις πρωινές, ο ενδοκρινολόγος μπορεί να συστήσει θεραπεία υποκατάστασης.

⏰ Πότε πρέπει να επαναλάβω την εξέταση;

Αν το αποτέλεσμα είναι οριακό ή ασύμβατο με τα συμπτώματα, συνιστάται επανάληψη σε 2–4 εβδομάδες, πρωινές ώρες (07:00–10:00) και σε νηστεία.

🍽️ Πρέπει να είμαι νηστικός για τη μέτρηση;

Ναι. Η νηστεία βοηθά να αποφευχθούν διακυμάνσεις που επηρεάζονται από τη λήψη τροφής ή ινσουλίνης. Ιδανικά το δείγμα λαμβάνεται μετά από 8–12 ώρες νηστείας.

🏋️‍♂️ Μπορεί η άσκηση να επηρεάσει την τιμή;

Η έντονη σωματική άσκηση, ιδιαίτερα αμέσως πριν την αιμοληψία, μπορεί να αυξήσει παροδικά τη συγκέντρωση. Συνιστάται αποφυγή γυμναστικής 24 ώρες πριν.

🚭 Επηρεάζει το κάπνισμα ή το αλκοόλ τα επίπεδα;

Το χρόνιο κάπνισμα μπορεί να μειώσει τη βιοδιαθεσιμότητα, ενώ η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ καταστέλλει τη λειτουργία των όρχεων και μειώνει την τεστοστερόνη.

👩‍🦰 Ελέγχουν και οι γυναίκες την ελεύθερη τεστοστερόνη;

Ναι, ειδικά σε περιπτώσεις υπερανδρογονισμού, ακμής, τριχοφυΐας ή ακανόνιστου κύκλου. Συχνά συνδυάζεται με μέτρηση DHEA-S και LH/FSH.

🩸 Τι σημαίνει αν η συνολική τεστοστερόνη είναι φυσιολογική αλλά η ελεύθερη χαμηλή;

Μπορεί να υποδηλώνει αυξημένο SHBG, το οποίο «δεσμεύει» τη διαθέσιμη τεστοστερόνη. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ελεύθερη Τ είναι πιο αντιπροσωπευτικός δείκτης.

9) 📌 Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε

🧠 Η ελεύθερη τεστοστερόνη είναι η βιολογικά ενεργή μορφή της ορμόνης, υπεύθυνη για τη δράση στους ιστούς.
🔬 Αποτελεί μόλις το 1–3% της συνολικής τεστοστερόνης, αλλά αντικατοπτρίζει καλύτερα τη λειτουργική κατάσταση του ανδρογονικού άξονα.
🩺 Πρέπει να μετράται πρωινές ώρες (07:00–10:00), σε νηστεία και ηρεμία, λόγω φυσιολογικών ημερήσιων διακυμάνσεων.
⚖️ Η ερμηνεία εξαρτάται από τη συνολική Τ, το SHBG και τη λευκωματίνη. Μικρές αλλαγές στο SHBG μπορούν να αλλάξουν σημαντικά το ποσοστό της ελεύθερης τεστοστερόνης.
👨‍⚕️ Χαμηλή ελεύθερη Τ στους άνδρες μπορεί να υποδεικνύει υπογοναδισμό, παχυσαρκία ή χρόνια νόσο.
👩‍⚕️ Αυξημένη ελεύθερη Τ στις γυναίκες συνδέεται συνήθως με υπερανδρογονισμό ή σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS).
💊 Ορισμένα φάρμακα (ανδρογόνα, κορτικοστεροειδή, οπιοειδή) και το stress μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τις τιμές.
🏋️‍♂️ Ο υγιεινός τρόπος ζωής (ύπνος, διατροφή, άσκηση, μείωση άγχους) βοηθά φυσικά στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων.
🧾 Για ακριβή εκτίμηση, η μέτρηση πρέπει να επαναλαμβάνεται σε ίδιες συνθήκες και να συνοδεύεται από πλήρη ενδοκρινολογική αξιολόγηση.

✅ Συνοψίζοντας:
• Η ελεύθερη τεστοστερόνη είναι δείκτης «ενεργής» ανδρογονικής δραστηριότητας.
• Μετράται όταν υπάρχουν συμπτώματα ή αμφιβολίες από τη συνολική τιμή.
• Η σωστή προετοιμασία και ερμηνεία είναι καθοριστικές για αξιόπιστο αποτέλεσμα.

Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση ελεύθερης τεστοστερόνης ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

10) Βιβλιογραφία & Πηγές

1. Endocrine Society – Testosterone Therapy in Men with Hypogonadism: Clinical Practice Guideline (2024).
2. Feldman HA, Longcope C, Derby CA, et al. Age Trends in the Level of Serum Testosterone and Other Hormones in Middle-Aged Men.
J Clin Endocrinol Metab. 2002;87(2):589–598.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11836290/
3. Rosner W, Auchus RJ, Azziz R, Sluss PM, Raff H. Utility, Limitations, and Pitfalls in Measuring Testosterone: An Endocrine Society Position Statement.
J Clin Endocrinol Metab. 2007;92(2):405–413.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17090633/
4. Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία (ΕΕΕ) – Οδηγίες για τη διάγνωση και θεραπεία του ανδρικού υπογοναδισμού.
https://www.endo.gr/
5. Εθνικός Οργανισμός Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) – Κατάλογος Αποζημιούμενων Εξετάσεων (2024).
https://www.eopyy.gov.gr/Benefit
6. Mayo Clinic Laboratories – Free Testosterone, Serum Test Catalog.
https://www.mayocliniclabs.com/test-catalog/overview/83686
7. National Institutes of Health (NIH) – MedlinePlus: Testosterone Test.
https://medlineplus.gov/lab-tests/testosterone-test/
8. Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος – Οδηγίες για εργαστηριακές ορμονικές εξετάσεις.
https://www.pis.gr/
9. Lab Tests Online Greece – Ελεύθερη και Συνολική Τεστοστερόνη.
https://labtestsonline.gr/tests/testosterone