HSV-2-1200x800.jpg

1.Τι είναι ο HSV-2;

Ο Ιός του Απλού Έρπητα τύπου 2 (Herpes Simplex Virus type 2 – HSV-2)
είναι ένας DNA ιός που ανήκει στην οικογένεια των Herpesviridae.
Πρόκειται για τον κύριο αιτιολογικό παράγοντα του έρπητα των γεννητικών οργάνων,
μιας χρόνιας, σεξουαλικά μεταδιδόμενης λοίμωξης που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.

Ο HSV-2 χαρακτηρίζεται από την ικανότητά του να εγκαθίσταται μόνιμα στον οργανισμό
και να παραμένει σε κατάσταση λανθάνουσας λοίμωξης μέσα στα αισθητικά γάγγλια
(κυρίως το ιερό γάγγλιο). Κατά διαστήματα μπορεί να ενεργοποιείται,
προκαλώντας υποτροπές με χαρακτηριστικές βλάβες στην περιοχή των γεννητικών οργάνων
και του περινέου.

Βασικά Χαρακτηριστικά του HSV-2

  • 🧬 DNA ιός διπλής έλικας, ελυτροφόρος.
  • 📌 Κύριος υπεύθυνος για τον γεννητικό έρπη (80-90% των περιπτώσεων).
  • 📍 Παραμένει στον οργανισμό εφ’ όρου ζωής με φάσεις ύφεσης και έξαρσης.
  • 🦠 Μεταδίδεται κυρίως με σεξουαλική επαφή (κολπική, πρωκτική, στοματική).
  • 👶 Μπορεί να μεταδοθεί από τη μητέρα στο νεογνό (νεογνικός έρπης).

Διαφορά HSV-1 vs HSV-2

Αν και και οι δύο τύποι (HSV-1 & HSV-2) μπορούν να προκαλέσουν
έρπητα στα γεννητικά όργανα, υπάρχουν κάποιες βασικές διαφορές:

ΧαρακτηριστικόHSV-1HSV-2
Κύρια ΕντόπισηΣτόμα, χείλη (επιχείλιος έρπης)Γεννητικά όργανα
Συχνότητα ΥποτροπώνΣχετικά σπάνιεςΣυχνές & έντονες
Τρόπος ΜετάδοσηςΣτοματική επαφήΣεξουαλική επαφή
Παγκόσμια Επικράτηση~70% του πληθυσμού~11% του πληθυσμού

Γιατί έχει σημασία ο HSV-2;

Η λοίμωξη με HSV-2 δεν είναι μόνο επώδυνη και
ενοχλητική, αλλά συνδέεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο μετάδοσης
άλλων σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων, όπως ο HIV.
Η κατανόηση του ιού είναι κρίσιμη για τη δημόσια υγεία, καθώς συμβάλλει
στην ενημέρωση, την πρόληψη και την έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση.

HSV-2-ιός

2.Επιδημιολογία & Στατιστικά

Ο HSV-2 αποτελεί μία από τις συχνότερες ιογενείς ΣΜΝ παγκοσμίως.
Σύμφωνα με πρόσφατη ανασκόπηση του ΠΟΥ (2025),
~520 εκατομμύρια άτομα ηλικίας 15–49 ετών (περίπου 13%)
ζουν με HSV-2 διεθνώς. Οι περισσότερες λοιμώξεις είναι
ασυμπτωματικές ή μη αναγνωρισμένες.

Πηγή: WHO Fact Sheet (30 Μαΐου 2025).

Επίπτωση (νέα περιστατικά) & επιπολασμός

Για το 2020 εκτιμήθηκαν ~25,6 εκατομμύρια νέες λοιμώξεις από HSV-2 παγκοσμίως (ηλικίες 15–49),
ενώ ο συνολικός αριθμός ατόμων που ζουν με HSV-2 εκτιμήθηκε σε ~519,5 εκατομμύρια.
Αν συνυπολογιστούν οι γεννητικές λοιμώξεις από HSV-1, ο ετήσιος αριθμός νέων
γεννητικών λοιμώξεων (HSV-1/HSV-2) εκτιμήθηκε σε ~42,4 εκατ. και ο συνολικός
επιπολασμός γεννητικού έρπητα (HSV-1/HSV-2) σε ~846 εκατ. άτομα.

ΔείκτηςΕκτίμηση (ηλικίες 15–49)Έτος αναφοράς
Επιπολασμός HSV-2~520 εκατ. (≈13%)2025 (WHO)
Νέα περιστατικά HSV-2 (επίπτωση)~25,6 εκατ./έτος2020 (μοντελοποίηση)
Συνολικός γεννητικός έρπης (HSV-1 + HSV-2)~846 εκατ.2020–2024 (εκτ.)

Περιφερειακές διαφορές

  • Αφρική (ΠΟΥ): ο υψηλότερος επιπολασμός HSV-2 παγκοσμίως (~32% στους 15–49),
    με έντονη επίπτωση στις γυναίκες.
  • Ευρώπη (2016): εκτιμώμενος επιπολασμός 10,7% στις γυναίκες και 5,3% στους άνδρες (15–49).
  • ΗΠΑ (2015–2016): 11,9% συνολικά (14–49), υψηλότερος στις γυναίκες από τους άνδρες.
Περιοχή/ΧώραΕπιπολασμός HSV-2Σχόλιο
Αφρικανική Περιφέρεια ΠΟΥ~32% (15–49)Παγκοσμίως το υψηλότερο φορτίο
ΕυρώπηΓυναίκες 10,7% · Άνδρες 5,3%Εκτίμηση για το 2016
Ηνωμένες Πολιτείες11,9% (14–49)NHANES 2015–2016

Διαφορές φύλου & ηλικίας

  • Ο επιπολασμός είναι σταθερά υψηλότερος στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες (βιολογικοί και κοινωνικοί/συμπεριφορικοί λόγοι).
  • Η συχνότητα αυξάνει από την εφηβεία προς τη μέση ηλικία.

HSV-1 vs HSV-2 στον γεννητικό έρπη

Αν και ο HSV-2 παραμένει ο κύριος υπεύθυνος για τον γεννητικό έρπη,
σε αρκετές χώρες παρατηρείται αύξηση του ποσοστού των γεννητικών λοιμώξεων από HSV-1,
ιδίως σε νεότερες ηλικίες, πιθανώς λόγω αλλαγών στις σεξουαλικές πρακτικές
(συχνότερη στοματογεννητική επαφή) και μειωμένης παιδικής έκθεσης σε HSV-1.

Κλειδιά κατανόησης

  • Τεράστιο παγκόσμιο φορτίο: εκατοντάδες εκατομμύρια ζουν με HSV-2.
  • Μεγάλες περιφερειακές ανισότητες: κορύφωση στην Αφρική.
  • Περισσότερες γυναίκες από άνδρες προσβεβλημένες.
  • Η συμβολή του HSV-1 στον γεννητικό έρπη αυξάνει σε ορισμένα περιβάλλοντα.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τη δημόσια υγεία;

Η επιβάρυνση του HSV-2 μεταφράζεται σε σημαντικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής,
αυξημένη ευαλωτότητα σε άλλες ΣΜΝ (π.χ. HIV), και ανάγκη για
στοχευμένες παρεμβάσεις πρόληψης, ευαισθητοποίηση πληθυσμού και
πρόσβαση σε αντιιική θεραπεία. Οι διαφορές ανά φύλο/περιοχή υπαγορεύουν
εξατομικευμένες στρατηγικές ενημέρωσης και ελέγχου.

3.Αιτιολογία & Παθογένεια

Ο HSV-2 (Herpes Simplex Virus type 2) είναι ένας
DNA ιός διπλής έλικας που ανήκει στην οικογένεια
Herpesviridae, υποοικογένεια Alphaherpesvirinae.
Η βιολογική του ιδιαιτερότητα είναι η ικανότητα για
πρωτογενή λοίμωξη, ακολουθούμενη από
λανθάνουσα φάση στα νευρικά γάγγλια,
και στη συνέχεια υποτροπές όταν ενεργοποιείται.

Δομή του HSV-2

  • 🧬 Γονιδίωμα: DNA διπλής έλικας (~152 kbp).
  • 🔬 Καψίδιο: εικοσαεδρικό, πρωτεϊνικής σύστασης.
  • 🧩 Τεγκουμέντο: στιβάδα πρωτεϊνών ανάμεσα στο καψίδιο και στο περίβλημα.
  • 🛡️ Περίβλημα (envelope): φωσφολιπιδική μεμβράνη με γλυκοπρωτεΐνες (gB, gD, gH, gL, gC)
    που επιτρέπουν την είσοδο στον ξενιστή και τη διαφυγή από την ανοσολογική απάντηση.

Κύριες γλυκοπρωτεΐνες:

  • gD: δεσμεύεται σε υποδοχείς κυττάρου (Nectin-1, HVEM).
  • gB + gH/gL: διευκολύνουν τη σύντηξη μεμβρανών.
  • gC: αλληλεπιδρά με το συμπλήρωμα, αναστέλλοντας την ανοσολογική απάντηση.

Μηχανισμός λοίμωξης

  1. Είσοδος: Ο ιός μεταδίδεται μέσω βλεννογόνων ή μικροτραυματισμών του δέρματος
    κατά τη σεξουαλική επαφή.
  2. Πρωτογενής αντιγραφή: Στα επιθηλιακά κύτταρα → τοπική φλεγμονή και φυσαλιδώδεις βλάβες.
  3. Νευροτροπισμός: Ο ιός εισέρχεται στα αισθητικά νευρικά άκρα και
    μετακινείται ανάδρομα μέσω μικροσωληνίσκων στα ιερά αισθητικά γάγγλια.
  4. Λανθάνουσα φάση: Ο ιός παραμένει ανενεργός στα νευρικά κύτταρα,
    εκφράζοντας ελάχιστα γονίδια (LATs – latency-associated transcripts).
  5. Επανενεργοποίηση: Υπό συνθήκες στρες, καταστολής ανοσίας, πυρετού ή ορμονικών αλλαγών,
    ο ιός ξυπνάει και επανέρχεται μέσω νευραξόνων στην περιφέρεια → νέες βλάβες.

Παράγοντες επανενεργοποίησης

  • Στρες (σωματικό ή ψυχικό)
  • 🤒 Πυρετός / άλλες λοιμώξεις
  • 🌞 Υπεριώδης ακτινοβολία
  • 🩸 Ορμονικές μεταβολές (π.χ. έμμηνος ρύση)
  • 💊 Ανοσοκαταστολή (HIV, κορτικοστεροειδή, χημειοθεραπεία)
  • 😴 Έλλειψη ύπνου / εξάντληση

Ανοσολογική απάντηση

Η λοίμωξη προκαλεί ενεργοποίηση τόσο της έμφυτης
όσο και της επίκτητης ανοσίας:

  • 🛡️ Έμφυτη ανοσία: φυσικοί φραγμοί, ιντερφερόνες τύπου Ι, NK κύτταρα.
  • 🎯 Επίκτητη ανοσία: ειδικά Τ-λεμφοκύτταρα (CD4+ και CD8+) που στοχεύουν
    μολυσμένα κύτταρα, και παραγωγή αντισωμάτων IgM/IgG.

Ωστόσο, ο HSV-2 έχει αναπτύξει στρατηγικές ανοσοδιαφυγής, όπως:

  • Αναστολή παρουσίασης αντιγόνου μέσω MHC-I.
  • Αναστολή απόπτωσης μολυσμένων κυττάρων.
  • Παρεμβολή στη δράση του συμπληρώματος (γλυκοπρωτεΐνη gC).

Παθογένεια

Η παθοφυσιολογία του HSV-2 είναι ένας κύκλος
πρωτογενούς λοίμωξης – λανθάνουσας φάσης – υποτροπών.
Αυτός ο κύκλος εξηγεί γιατί η νόσος παραμένει εφ’ όρου ζωής
και γιατί οι υποτροπές είναι πιο συχνές σε HSV-2 σε σχέση με τον HSV-1.

Συνοπτικά:
Ο HSV-2 εισέρχεται από τον βλεννογόνο → εγκαθίσταται στα ιερά γάγγλια →
παραμένει λανθάνων → επανενεργοποιείται υπό συνθήκες στρες →
προκαλεί νέες γεννητικές βλάβες.

4.Τρόποι Μετάδοσης

Ο HSV-2 μεταδίδεται κυρίως μέσω στενής δερματικής/βλεννογονικής επαφής
κατά τη σεξουαλική δραστηριότητα. Η μετάδοση μπορεί να συμβεί τόσο
με συμπτώματα (ορατές βλάβες) όσο και χωρίς συμπτώματα
(ασυμπτωματική αποβολή ιού – asymptomatic shedding).

Κύριες οδοί μετάδοσης

  • 💏 Κολπική επαφή: η συχνότερη οδός μετάδοσης.
  • 🍑 Πρωκτική επαφή: υψηλή πιθανότητα μετάδοσης λόγω ευθραυστότητας βλεννογόνου.
  • 👄 Στοματογεννητική επαφή: λιγότερο συχνή για HSV-2, όμως δυνατή (ιδίως όταν ο/η φορέας έχει ενεργό ή υποκλινική αποβολή στον γεννητικό βλεννογόνο).
  • 🤱 Κάθετη μετάδοση (μητέρα → νεογνό): κυρίως κατά τον τοκετό μέσω επαφής με μολυσμένα γεννητικά υγρά.
Σημαντικό: Ο HSV-2 είναι ελυτροφόρος ιός και εκτός σώματος είναι σχετικά εύθραυστος.
Η μετάδοση μέσω αντικειμένων/επιφανειών (fomites) θεωρείται εξαιρετικά απίθανη σε συνήθεις συνθήκες.

Ασυμπτωματική αποβολή ιού (shedding)

Πολλοί φορείς αποβάλλουν τον ιό περιοδικά χωρίς ορατές βλάβες.
Το shedding είναι συχνότερο τους πρώτους 12 μήνες μετά την πρωτολοίμωξη
και τείνει να μειώνεται με τα χρόνια, χωρίς όμως να εκλείπει πλήρως.
Παράγοντες όπως στρες, κόπωση, έμμηνος ρύση, συν-λοιμώξεις ή τραυματισμός βλεννογόνων
μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα αποβολής.

Σχετική πιθανότητα μετάδοσης ανά πράξη

ΠράξηΣχετικός κίνδυνοςΣχόλια
Κολπική επαφή χωρίς προφύλαξηΥψηλόςΜεγαλύτερος κίνδυνος κατά την παρουσία βλαβών ή πρόδρομων συμπτωμάτων.
Πρωκτική επαφή χωρίς προφύλαξηΥψηλός έως πολύ υψηλόςΕυαίσθητος βλεννογόνος, μικροτραυματισμοί.
Στοματογεννητική επαφήΧαμηλότερος (αλλά υπαρκτός)Ιδίως όταν υπάρχει ενεργό ή υποκλινικό shedding.
Με προφυλακτικό (συνεπής χρήση)ΜειωμένοςΔεν καλύπτονται περιοχές δέρματος εκτός προφυλακτικού.
Με αντιιική κατασταλτική αγωγήΑκόμη πιο μειωμένοςΕλαττώνει τη συχνότητα shedding & υποτροπών.

Παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα μετάδοσης

  • 🔴 Ενεργές βλάβες (φυσαλίδες/έλκη) ή πρόδρομα συμπτώματα (κάψιμο, μυρμήγκιασμα).
  • 🔴 Απουσία προφυλακτικού ή άλλων φραγμών (π.χ. οδοντικό φράγμα).
  • 🔴 Πρόσφατη πρωτολοίμωξη (υψηλότερο shedding τους πρώτους μήνες).
  • 🔴 Συνύπαρξη άλλων ΣΜΝ (φλεγμονή/έλκη αυξάνουν τη μεταδοτικότητα).
  • 🔴 Ανοσοκαταστολή ή κακή γενική υγεία του φορέα.

Παράγοντες που μειώνουν την πιθανότητα μετάδοσης

  • 🟢 Αποφυγή επαφής κατά την ενεργό φάση και για λίγες ημέρες μετά την επούλωση.
  • 🟢 Συνεπής χρήση προφυλακτικού σε όλες τις μορφές διεισδυτικής επαφής.
  • 🟢 Κατασταλτική αγωγή (π.χ. καθημερινή βαλακυκλοβίρη/ακυκλοβίρη) μετά από ιατρική σύσταση.
  • 🟢 Ενημέρωση/επικοινωνία με τον/την σύντροφο για πρόδρομα συμπτώματα.
  • 🟢 Λιπαντικά (υδατοδιαλυτά) για μείωση μικροτραυματισμών.

Αυτοενοφθαλμισμός & αυτομετάδοση

Κατά την πρωτολοίμωξη, όταν το ιϊκό φορτίο είναι υψηλότερο,
υπάρχει μικρός κίνδυνος αυτομετάδοσης (π.χ. από γεννητικά σε άλλο σημείο του σώματος)
μέσω επαφής με βλάβες και έπειτα με βλεννογόνους.
Καλή υγιεινή χεριών και αποφυγή επαφής με βλάβες περιορίζουν τον κίνδυνο.

Κάθετη μετάδοση (νεογνικός έρπης)

  • 🧑‍🍼 Χρονισμός: Η μετάδοση συμβαίνει κυρίως ενδοτοκικά (κατά τον τοκετό).
  • ⚠️ Υψηλότερος κίνδυνος: όταν η μητέρα έχει πρωτολοίμωξη στο 3ο τρίμηνο
    ή ενεργές βλάβες κατά τον τοκετό.
  • 🏥 Διαχείριση: στενή μαιευτική παρακολούθηση, εξέταση για βλάβες,
    συζήτηση επιλογών τοκετού, αντιιική προφύλαξη στο 3ο τρίμηνο όταν ενδείκνυται,
    και άμεση νεογνολογική εκτίμηση εφόσον υπάρχει έκθεση.

Πρακτικός οδηγός μείωσης κινδύνου

  1. Αναγνώρισε τα πρόδρομα συμπτώματα και απόφυγε επαφή έως την πλήρη επούλωση + 2–3 ημέρες.
  2. Χρησιμοποίησε προφυλακτικό ή οδοντικό φράγμα σε κάθε επαφή.
  3. Σκέψου κατασταλτική αγωγή αν έχεις συχνές υποτροπές ή αν ο/η σύντροφος είναι HSV-2 αρνητικός/ή.
  4. Ενημέρωσε ανοιχτά τον/την σύντροφο και σχεδίασε τη σεξουαλική δραστηριότητα μακριά από εξάρσεις.
  5. Δώσε έμφαση σε ύπνο, διαχείριση στρες, αποφυγή τραυματισμών βλεννογόνων.

Μύθοι vs Αλήθειες

ΙσχυρισμόςΠραγματικότητα
«Μεταδίδεται εύκολα από τουαλέτες/πομολά»Εξαιρετικά απίθανο· ο ιός δεν επιβιώνει καλά εκτός ξενιστή.
«Δεν μεταδίδεται αν δεν υπάρχουν πληγές»Γίνεται μετάδοση λόγω ασυμπτωματικού shedding.
«Τα προφυλακτικά μηδενίζουν τον κίνδυνο»Τον μειώνουν σημαντικά, αλλά δεν τον μηδενίζουν (εκτεθειμένο δέρμα γύρω από τα γεννητικά).
«Η στοματική επαφή είναι ασφαλής»Ο κίνδυνος είναι χαμηλότερος αλλά υπαρκτός, ειδικά με ενεργό/υποκλινικό shedding.

5.Κλινική Εικόνα & Συμπτώματα

Ο HSV-2 προκαλεί ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων: από πλήρως ασυμπτωματική λοίμωξη
έως έντονα επώδυνες γεννητικές βλάβες με συστηματικά συμπτώματα. Η κλινική εικόνα
εξαρτάται από το αν πρόκειται για πρωτολοίμωξη (πρώτη γνωστή έκθεση χωρίς προϋπάρχοντα
αντισώματα) ή υποτροπή (reactivation) σε άτομο ήδη οροθετικό.

Γενικό πλαίσιο:

  • Πολλά άτομα παραμένουν ασυμπτωματικά ή δεν αναγνωρίζουν τις ήπιες εκδηλώσεις.
  • Οι υποτροπές στον HSV-2 είναι συχνότερες και εντονότερες από τον HSV-1 στον γεννητικό βλεννογόνο.
  • Το πρόδρομο στάδιο (μυρμήγκιασμα, κάψιμο, πόνος) συχνά προαναγγέλλει βλάβες εντός 24–48 ωρών.

5.1 Πρωτολοίμωξη (Primary infection)

Η πρωτολοίμωξη από HSV-2 τυπικά είναι πιο σοβαρή και παρατεταμένη από μια υποτροπή.

ΧαρακτηριστικόΤυπική εικόνα
Επώαση2–12 ημέρες (συνήθως ~4–7)
Τοπικές βλάβεςΕρυθρές φυσαλιδώδεις βλάβες που σπάζουν → επιφανειακά έλκη με άλγος & καύσο.
Συχνά πολλαπλές, αμφοτερόπλευρες, με ψευδοθυλακίτιδα γύρω από τρίχες στο ηβικό.
Συστηματικά συμπτώματαΠυρετός, κακουχία, μυαλγίες, κεφαλαλγία, επώδυνη βουβωνική λεμφαδενοπάθεια.
ΟυρογεννητικάΔυσουρία, συχνοουρία, ουρηθρίτιδα (άνδρες/γυναίκες), τραχηλίτιδα (γυναίκες).
Διάρκεια2–4 εβδομάδες μέχρι πλήρη επούλωση (χωρίς θεραπεία).

Συχνές εντοπίσεις

  • Γυναίκες: χείλη αιδοίου, κλειτορίδα, περινεϊκή περιοχή, κόλπος/τράχηλος.
  • Άνδρες: βάλανος, ακροποσθία, σώμα πέους, οσχέο.
  • Άλλα: περιπρωκτική περιοχή (πρωκτίτιδα), γλουτοί, έσω μηροί.

5.2 Υποτροπές (Recurrent disease)

Οι υποτροπές είναι συνήθως ηπιότερες, με μικρότερο αριθμό βλαβών, λιγότερα συστηματικά
συμπτώματα και ταχύτερη επούλωση. Συχνά προηγείται πρόδρομο στάδιο.

ΣτάδιοΤι συμβαίνειΧρονισμός
ΠρόδρομοΜυρμήγκιασμα, καύσος, κνησμός, ευαισθησία.24–48 ώρες πριν τις βλάβες
ΒλάβεςΜικρές φυσαλίδες → ρηχά επώδυνα έλκη.3–7 ημέρες
ΕπούλωσηΚρούστες/επιθηλιοποίηση, σπάνια ουλές.7–10 ημέρες συνολικά

Συχνά triggers υποτροπών:

  • Στρες, έλλειψη ύπνου, άλλες λοιμώξεις/πυρετός.
  • Εμμηνορρυσία/ορμονικές μεταβολές.
  • Μικροτραυματισμοί βλεννογόνου, έντονη επαφή.
  • Ανοσοκαταστολή, έντονη σωματική καταπόνηση.

5.3 Ατοπικές/άτυπες εκδηλώσεις

  • Ραγάδες/σχισμές χωρίς εμφανείς φυσαλίδες.
  • Διάχυτη καύσος/νευροπαθητικός πόνος με ελάχιστες βλάβες.
  • Δυσουρία χωρίς εμφανή εξωτερικά έλκη (ενδοουρηθρικές βλάβες).
  • Πρωκτίτιδα (άλγος, τεινεσμός, βλεννώδη/αιματηρά κενώσεις), ιδίως σε πρωκτική επαφή.
  • Εξωγεννητικές βλάβες: γλουτοί, μηροί, σπανίως δάκτυλα (herpetic whitlow).

5.4 Φύλο-ειδικές εκδηλώσεις

ΓυναίκεςΆνδρες
  • Πόνος, οίδημα αιδοίου, τραχηλίτιδα (εκκρίσεις, spotting).
  • Δυσπαρευνία, δυσουρία, καύσος.
  • Περιπρωκτικές βλάβες και πόνος στην αφόδευση.
  • Ουρηθρίτιδα (τσούξιμο, σταγονοειδής ροή).
  • Βλάβες σε βάλανο/στέμμα/σώμα πέους, οσχέο.
  • Περιπρωκτική εντόπιση σε πρωκτική επαφή.

5.5 Πορεία/Χρονολόγηση (Timeline)

ΣτάδιοΠρωτολοίμωξηΥποτροπή
Πρόδρομο0–2 ημέρες πριν τις βλάβες (όχι πάντα αναγνωρίσιμο)24–48 ώρες πριν
Εξάνθημα/Έλκη7–14 ημέρες3–7 ημέρες
Συνολική επούλωση2–4 εβδομάδες7–10 ημέρες

5.6 Σοβαρές/ειδικές καταστάσεις

  • Οξεία επίσχεση ούρων λόγω έντονου άλγους/οίδημα ή ενδοουρηθρικών βλαβών.
  • Εκτεταμένη πρωκτίτιδα με έντονο πόνο/αιμορραγία.
  • Ανοσοκατεσταλμένοι: εκτεταμένες, παρατεινόμενες ή ατυπικές βλάβες.
  • Νευρολογικές επιπλοκές (σπάνιες): ιερή ριζοπάθεια, παρεγκεφαλιδικά ενοχλήματα.

🚩 Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση;

  • Υψηλός πυρετός, ρίγος, έντονη κακουχία ή αφυδάτωση.
  • Αδυναμία ούρησης/έντονη δυσουρία, επίσχεση.
  • Εντοπισμός βλαβών στα μάτια (οφθαλμικός έρπης: επείγον).
  • Ανοσοκαταστολή ή εγκυμοσύνη με ενεργές βλάβες.

5.7 Τι αισθάνεται ο/η ασθενής (patient perspective)

  • Έντονο τσούξιμο/κάψιμο στην επαφή με ούρα ή κατά τη σεξουαλική πράξη.
  • Πόνος στην καθιστή θέση, δυσφορία σε στενά ρούχα.
  • Συναισθηματική φόρτιση: άγχος, ντροπή, φόβος μετάδοσης στον/στη σύντροφο.

1-Minute Care Tips

  • Πλύσεις με χλιαρό νερό· ήπια υγιεινή χωρίς ερεθιστικά σαπούνια.
  • Ελεύθερα, βαμβακερά εσώρουχα· αποφυγή τριβής/στενών ρούχων.
  • Επαρκής ενυδάτωση· αναλγητικά όπου ενδείκνυται.
  • Αποφυγή σεξουαλικής επαφής μέχρι πλήρη επούλωση + 2–3 ημέρες.
  • Εξέταση από γιατρό εάν είναι η πρώτη φορά ή αν τα συμπτώματα είναι βαριά/επίμονα.

5.8 Διαφορικά σημεία έναντι άλλων καταστάσεων (μίνι οδηγός)

ΚατάστασηΤι μοιάζειClues υπέρ HSV-2
Σύφιλη (σκληρό έλκος)Μονήρες, ανώδυνο έλκος, σκληρή βάση.Πολλαπλά επώδυνα έλκη, συρροή φυσαλίδων, πρόδρομο άλγος.
Αφθώδη έλκη/καντιντίασηΕρυθρότητα, πόνος/κνησμός.Τυπικές φυσαλίδες που σπάνε → ρηχά έλκη, πρόδρομο μυρμήγκιασμα.
Βακτηριακή αιδοιοδυνία/θυλακίτιδαΠόνος σε θυλάκια, φλύκταινες.Συρροές φυσαλίδων σε βλεννογόνο, λεμφαδενοπάθεια, επώδυνη ουρηθρίτιδα.

Η ακρίβεια στην αναγνώριση των κλινικών μοτίβων βοηθά στην έγκαιρη διάγνωση και στη στοχευμένη
θεραπευτική προσέγγιση, ειδικά σε ασθενείς με επαναλαμβανόμενα επεισόδια.

Διάγνωση & Εργαστηριακές Εξετάσεις

Η διάγνωση του HSV-2 βασίζεται στον συνδυασμό
κλινικής εικόνας και εργαστηριακής επιβεβαίωσης.
Χρυσό πρότυπο για βλάβες είναι οι μοριακές μέθοδοι (PCR/NAAT) από επίχρισμα βλάβης.
Η ορολογία (IgG τύπου-ειδική) χρησιμοποιείται για τεκμηρίωση παλαιάς έκθεσης
ή έλεγχο ασυμπτωματικών συντρόφων. Η IgM δεν συνιστάται.

Γρήγορα σημεία-κλειδιά

  • PCR/NAAT από νωπές βλάβες = υψηλή ευαισθησία/ειδικότητα.
  • Ιδανική στιγμή λήψης: φυσαλίδες/νωπά έλκη πριν την εφελκιδοποίηση.
  • IgM: μη χρήσιμη (διασταυρούμενες αντιδράσεις, ψευδώς θετικά/αρνητικά).
  • IgG τύπου-ειδική (gG1/gG2): δείχνει παλαιά έκθεση, όχι ενεργό βλάβη –
    παράθυρο ορομετατροπής συνήθως 2–12+ εβδομάδες.

6.1 Πότε να εξεταστεί κάποιος

  • Πρώτο επεισόδιο επώδυνων γεννητικών ελκών ή τυπικών φυσαλίδων.
  • Υποτροπιάζοντα επεισόδια με πρόδρομα συμπτώματα (κάψιμο/μυρμήγκιασμα).
  • Ασυνήθιστες/άτυπες βλάβες (ραγάδες, σκασίματα, πρωκτίτιδα).
  • Έλεγχος συντρόφου σε serodiscordant ζευγάρι (για IgG).
  • Ειδικές καταστάσεις: εγκυμοσύνη με ύποπτες βλάβες, νεογνό με συμπτώματα, HSV-2 μηνιγγίτιδα.

6.2 Δείγμα & τεχνική λήψης από βλάβη

  1. Επίλεξε νωπή βλάβη (φυσαλίδα/νεαρό έλκος). Μετά την κρούστα η ευαισθησία πέφτει.
  2. Άνοιξε απαλά τη φυσαλίδα (αν υπάρχει) και σάρωσε τη βάση του έλκους με στειλεό (ναι σε μικρή αιμορραγία).
  3. Χρησιμοποίησε συμβατό μέσο μεταφοράς για PCR/NAAT· κράτησε το δείγμα ψυχόμενο μέχρι την ανάλυση.
  4. Αν έχουν ήδη ξεκινήσει αντιιικά, ενημέρωσε το εργαστήριο (μπορεί να μειωθεί το ιικό φορτίο).

6.3 PCR/NAAT από βλάβη (Gold Standard)

  • Τι ανιχνεύει: ιικό DNA HSV και τυποποιεί σε HSV-1/HSV-2.
  • Ευαισθησία: πολύ υψηλή σε νωπές βλάβες· χαμηλότερη σε επουλώνοντα έλκη.
  • Πότε αρνητικοποιεί: καθώς προχωρά η επούλωση ή μετά από έναρξη αντιιικών.
  • Πλεονέκτημα: ταχεία, ειδική, χρήσιμη και για ασυμπτωματικό shedding (σειριακές λήψεις).

6.4 Καλλιέργεια ιού

Σήμερα χρησιμοποιείται λιγότερο λόγω χαμηλότερης ευαισθησίας, ειδικά στις υποτροπές.
Μπορεί να φανεί χρήσιμη για έλεγχο ευαισθησίας σε αντιιικά σε ανθεκτικές περιπτώσεις
(κυρίως σε έντονη ανοσοκαταστολή).

6.5 Άλλες άμεσες μέθοδοι

  • Άμεσος ανοσοφθορισμός/αντιγονικά τεστ: ταχύτερα αλλά λιγότερο ευαίσθητα από PCR.
  • Κυτταρολογική δοκιμή (Tzanck): δεν συνιστάται· μη ειδική, δεν τυποποιεί HSV-1/HSV-2.

6.6 Ορολογία – Αντισώματα

ΤεστΤι δείχνειΣχόλια
IgG τύπου-ειδική (gG1/gG2)Παλαιά/παρελθούσα έκθεση, διαχωρίζει HSV-1 από HSV-2Ορομετατροπή σε 2–12+ εβδομάδες· χρήσιμη για ζευγάρια & συμβουλευτική.
IgMΜη αξιόπιστη για σταδιοποίησηΔεν συνιστάται (διασταυρώσεις, ψευδώς θετικά/αρνητικά).
Σημαντικό για IgG: χαμηλοί δείκτες/οριακά αποτελέσματα μπορεί να χρειάζονται
επιβεβαίωση ή επανέλεγχο μετά 2–4 εβδομάδες. Η IgG δεν ξεχωρίζει ενεργό από ανενεργό νόσο.

6.7 Ειδικά σενάρια

  • HSV-2 μηνιγγίτιδα / Mollaret: PCR σε ΕΝΥ είναι το τεστ επιλογής.
  • Νεογνικός έρπης: επιχρίσματα επιφανειών (στόμα/οφθαλμοί/δέρμα), αίμα PCR,
    PCR ΕΝΥ, ηπατικά ένζυμα· άμεση νεογνολογική εκτίμηση.
  • Εγκυμοσύνη: PCR από βλάβες αν υπάρχουν· τύπου-ειδική IgG για εκτίμηση έκθεσης.
    Προγεννητική συμβουλευτική για κίνδυνο κάθετης μετάδοσης.

6.8 Συν-έλεγχος για άλλα ΣΜΝ

Εφόσον υπάρχουν γεννητικά έλκη, συνεκτιμάται έλεγχος για HIV, σύφιλη
(μη-τρεπονημικά + τρεπονημικά), καθώς και γονόρροια/χλαμύδια κατά ένδειξη.
Η συν-λοίμωξη αυξάνει τη μεταδοτικότητα και επηρεάζει τη διαχείριση.

6.9 Αλγόριθμος διάγνωσης (πρακτικός)

  1. Υποψία HSV-2 με βλάβες: κάνε PCR/NAAT από τη βάση νωπής βλάβης.
  2. Αν PCR(+): επιβεβαίωση + τυποποίηση (HSV-2). Προχώρα σε συμβουλευτική/θεραπεία.
  3. Αν PCR(–) αλλά υποψία υψηλή: επανάληψη λήψης σε νέα βλάβη ή
    έλεγχο IgG gG2 τώρα & σε 2–4 εβδομάδες για ορομετατροπή.
  4. Χωρίς βλάβες αλλά ερώτημα έκθεσης/συντρόφου: IgG τύπου-ειδική.
  5. Νευρολογικά συμπτώματα: PCR ΕΝΥ (HSV-1/HSV-2) άμεσα.

6.10 Ερμηνεία αποτελεσμάτων (mini guide)

ΣενάριοΠιθανή ερμηνείαΕνέργειες
PCR(+), IgG(–)Πρόσφατη πρωτολοίμωξη (πριν την ορομετατροπή)Θεραπεία/συμβουλευτική, επανάληψη IgG σε 2–4 εβδομάδες.
PCR(+), IgG(+)Τεκμηριωμένη λοίμωξη (υποτροπή ή πρόσφατη)Θεραπεία ανά φάση, πρόληψη μετάδοσης.
PCR(–), IgG(+)Παλαιά έκθεση· χωρίς ενεργή βλάβη τη στιγμή της λήψηςΣυμβουλευτική· PCR σε επόμενο επεισόδιο αν χρειάζεται.
PCR(–), IgG(–) με ισχυρή κλινική υποψίαΠολύ πρώιμη νόσος ή διαφορετική αιτίαΕπανάληψη σε νέα βλάβη / επανέλεγχος IgG σε 2–4 εβδομάδες.

6.11 Ποιότητα & προ-αναλυτικά σφάλματα

  • Καθυστέρηση στη λήψη/μεταφορά → υποβάθμιση δείγματος.
  • Λήψη από επουλωμένη βλάβη → ψευδώς αρνητικό.
  • Ανεπαρκές ξέσπασμα βάσης έλκους → χαμηλό ιικό φορτίο.
  • Πρόσφατη έναρξη αντιιικών → μείωση ευαισθησίας.
⚕️ Σημείωση: Η αξιολόγηση και η επιλογή εξέτασης γίνεται από επαγγελματία υγείας.
Το παρόν τμήμα είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά ιατρική γνωμάτευση.

7.Επιπλοκές του HSV-2

Αν και ο HSV-2 έχει συχνά καλοήθη πορεία, μπορεί να προκαλέσει
σημαντικές τοπικές και συστηματικές επιπλοκές, ιδίως σε πρωτολοίμωξη,
σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς και στην εγκυμοσύνη/νεογνική περίοδο.
Οι επιπλοκές επηρεάζουν την ποιότητα ζωής, τη σεξουαλική υγεία και ενίοτε
απαιτούν επείγουσα ιατρική διαχείριση.

Κύρινες κατηγορίες επιπλοκών

  • Τοπικές ουρογεννητικές & πρωκτολογικές
  • Νευρολογικές
  • Δερματικές/οφθαλμικές εκτός γεννητικών
  • Ειδικές καταστάσεις: εγκυμοσύνη & νεογνός
  • Ανοσοκαταστολή & αντοχή σε αντιιικά
  • Δημόσια υγεία & ψυχοσεξουαλικές συνέπειες

7.1 Τοπικές ουρογεννητικές επιπλοκές

  • Δευτερογενής βακτηριακή επιμόλυνση των ελκών: ερυθρότητα, αυξημένος πόνος, πυώδεις εκκρίσεις.
    Χρειάζεται τοπική φροντίδα, ενίοτε αντιβιοτικά κατά ένδειξη.
  • Έντονο οίδημα/άλγος αιδοίου ή πέους → δυσπαρευνία ή δυσχέρεια στην ούρηση.
  • Ουρηθρίτιδα (άνδρες/γυναίκες) με δυσουρία, καύσο· συχνά συνοδεύει την πρωτολοίμωξη.
  • Οξεία επίσχεση ούρων: από άλγος/οίδημα ή νευρογενή δυσλειτουργία (βλ. 7.3 Elsberg).
  • Τραχηλίτιδα στις γυναίκες (εκκρίσεις, μητρορραγία μετά επαφή), μερικές φορές
    συνοδεία πυελικού άλγους.
  • Πρωκτίτιδα: άλγος, τεινεσμός, βλεννοαιματηρές κενώσεις· συχνότερη σε δεκτική πρωκτική επαφή.
Tip: Σε έντονη δυσουρία, χλιαρές πλύσεις & ούρηση μέσα στο μπάνιο/ντους για μείωση καύσου.
Αξιολόγηση για επίσχεση εάν ο/η ασθενής δεν μπορεί να ουρήσει.

7.2 Πρωκτολογικές επιπλοκές

  • Ερπητική πρωκτίτιδα με έλκη στο ορθό, πυρετό, έντονο πόνο,
    tenesmus και δυσκολία στις κενώσεις.
  • Ραγάδες και αιμορραγία λόγω επώδυνων ελκών.
  • Συχνή συν-λοίμωξη ή συνύπαρξη με άλλα ΣΜΝ → απαιτείται πλήρης έλεγχος (σύφιλη, γονόρροια, χλαμύδια).

7.3 Νευρολογικές επιπλοκές

  • Άσηπτη μηνιγγίτιδα HSV-2: συχνότερη στην πρωτολοίμωξη· κεφαλαλγία, αυχενική δυσκαμψία,
    φωτοφοβία, ναυτία· PCR ΕΝΥ για διάγνωση.
  • Υποτροπιάζουσα μηνιγγίτιδα (Mollaret): επαναλαμβανόμενα επεισόδια ορολογικής μηνιγγίτιδας,
    συχνά ήπια-μέτρια, με πλήρη αποκατάσταση μεταξύ επεισοδίων.
  • Ιερή ριζοπάθεια / σύνδρομο Elsberg:
    ιεροριζιτικός πόνος, παραισθησίες, νευρογενής κύστη → επίσχεση ούρων,
    δυσκοιλιότητα, σεξουαλική δυσλειτουργία.
  • Εγκεφαλίτιδα: σπάνια με HSV-2 σε ενήλικες (συχνότερα HSV-1),
    πιθανή σε νεογνά/ανοσοκαταστολή.
  • Εγκάρσια μυελίτιδα ή νευροπάθειες περινέου (σπάνιες).

🚑 Red flags νευρολογικής εμπλοκής:

  • Έντονη κεφαλαλγία με αυχενική δυσκαμψία/φωτοφοβία
  • Αιφνίδια αδυναμία ούρησης ή νευρογενής κύστη
  • Εστιακά νευρολογικά σημεία, μεταβολή επιπέδου συνείδησης

→ Απαιτείται επείγουσα εκτίμηση, ΕΝΥ, και καθοδήγηση για αντιιική θεραπεία.

7.4 Δερματικές & οφθαλμικές επιπλοκές (εκτός γεννητικών)

  • Herpetic whitlow (δάκτυλα): επώδυνο ερύθημα/οίδημα/φυσαλίδες συνήθως από
    αυτοενοφθαλμισμό· συχνότερο σε υγειονομικούς/γονείς.
  • Eczema herpeticum (Kaposi varicelliform eruption):
    εκτεταμένη ερπητική διασπορά σε έδαφος ατοπικής δερματίτιδας·
    απαιτεί συχνά συστηματικά αντιιικά.
  • Ερύθημα πολύμορφο (triggered από HSV): τυπικά συνδέεται με HSV-1,
    αλλά μπορεί να εμφανιστεί μετά από γενική ερπητική λοίμωξη· δακτυλιοειδείς βλάβες παλαμών/πελμάτων/βλεννογόνων.
  • Οφθαλμική εμπλοκή (κερατίτιδα/επιπεφυκίτιδα): σπάνια από γεννητική εστία,
    αλλά επείγουσα εφόσον υπάρχει πόνος, φωτοφοβία, οφθαλμικό έκκριμα.
Πρόληψη αυτομετάδοσης: σχολαστική υγιεινή χεριών, αποφυγή επαφής με βλάβες,
όχι φακοί επαφής/μάτια όταν υπάρχουν ενεργές βλάβες.

7.5 Εγκυμοσύνη & νεογνός (ανασκόπηση – λεπτομέρειες στο Section 8)

  • Κίνδυνος κάθετης μετάδοσης υψηλότερος σε πρωτολοίμωξη 3ου τριμήνου ή με
    ενεργές βλάβες στον τοκετό.
  • Νεογνικός έρπης – κλινικοί τύποι:
    • SEM (Skin–Eye–Mouth): βλάβες δέρματος/στόματος/οφθαλμών.
    • CNS: μηνιγγοεγκεφαλίτιδα με σπασμούς/λήθαργο.
    • Disseminated: πολυοργανική προσβολή (ήπαρ, πνεύμονες) με υψηλή θνητότητα.
  • Διαχείριση: μαιευτική εκτίμηση, αντιιική προφύλαξη σε υψηλό κίνδυνο,
    επιλογές τρόπου τοκετού κατά ένδειξη· άμεση νεογνολογική αντιμετώπιση εφόσον έκθεση.

7.6 Ανοσοκαταστολή & HIV

  • Βαρύτερες, παρατεινόμενες ή εκτεταμένες βλάβες με αργή επούλωση.
  • Χρόνιες ελκώσεις > 1 μήνα (AIDS-defining εφόσον υφίσταται HIV λοίμωξη).
  • Υπερτροφικές/υπερκερατωσικές βλάβες στην περιπρωκτική περιοχή.
  • Αντοχή σε ακυκλοβίρη (αναστολή θυμιδινικής κινάσης ιού) → ανάγκη για εναλλακτικά αντιιικά
    (π.χ. φoscarnet, cidofovir) κατόπιν εξειδικευμένης καθοδήγησης.
  • Αυξημένος κίνδυνος μετάδοσης/απόκτησης HIV λόγω ελκώσεων και φλεγμονής.

7.7 Συστηματικές σπάνιες επιπλοκές

  • Ηπατίτιδα από HSV: σπάνια αλλά πιθανή, ιδίως στην εγκυμοσύνη/ανοσοκαταστολή
    (υψηλές τρανσαμινάσες, πυρετός, κακουχία).
  • Πνευμονίτιδα/τραχειοβρογχίτιδα: κυρίως σε βαριά ανοσοκαταστολή.
  • Οισοφαγίτιδα: επώδυνη δυσφαγία, πυρετός (συχνότερα HSV-1, αλλά δύναται να συμβεί).

7.8 Ψυχοσεξουαλικές & κοινωνικές συνέπειες

Ο χρόνιος χαρακτήρας και ο φόβος μετάδοσης οδηγούν σε άγχος, ντροπή, ενοχές και
αποφυγή σεξουαλικής επαφής. Η ενημέρωση, η επικοινωνία με σύντροφο και, όπου χρειάζεται,
η ψυχολογική υποστήριξη βελτιώνουν ουσιαστικά την προσαρμογή (βλ. Section 13).

7.9 Μίνι αλγόριθμος αξιολόγησης επιπλοκών

  1. Red flags; Νευρολογικά συμπτώματα, επίσχεση ούρων, έντονος πυρετός, οφθαλμικός πόνος →
    επείγουσα παραπομπή/ΕΝΥ κατά ένδειξη.
  2. Τοπικές επιπλοκές; Διάγνωση/θεραπεία επιμόλυνσης, αναλγησία, φροντίδα τραύματος.
  3. Πρωκτίτιδα; Έλεγχος για άλλα ΣΜΝ, συμπτωματική αγωγή + αντιιικά.
  4. Εγκυμοσύνη/νεογνό; Μαιευτική/νεογνολογική ομάδα, προφύλαξη, επιλογή τοκετού.
  5. Ανοσοκαταστολή/ανθεκτικότητα; Εξειδικευμένος έλεγχος ευαισθησίας, εναλλακτικά αντιιικά.

Πότε να αναζητηθεί άμεσα ιατρική βοήθεια

  • Επίμονες/εκτεταμένες βλάβες, υψηλός πυρετός ή έντονος πόνος
  • Δυσκολία/αδυναμία ούρησης
  • Σημεία μηνιγγισμού ή νευρολογικού ελλείμματος
  • Οφθαλμικός πόνος/θάμβος όρασης
  • Εγκυμοσύνη με νέες βλάβες ή πρόδρομα συμπτώματα
  • Βλάβες σε ανοσοκατεσταλμένο ασθενή

Η έγκαιρη αναγνώριση των επιπλοκών μεταβάλλει τη θεραπευτική στρατηγική και μειώνει
τον κίνδυνο μόνιμων συνεπειών. Στα επόμενα τμήματα αναλύονται η εγκυμοσύνη (Section 8)
και η θεραπευτική προσέγγιση (Sections 9–11).

HSV-2 στην Εγκυμοσύνη

Η λοίμωξη από HSV-2 κατά την εγκυμοσύνη αφορά πρωτίστως τον κίνδυνο για το νεογνό
στον τοκετό. Η διαχείριση εστιάζει στην πρόληψη νέας λοίμωξης στο τρίτο τρίμηνο,
στην αναγνώριση βλαβών στον τοκετό και στη μείωση υποτροπών γύρω από τις 36+ εβδομάδες
(κατασταλτική αγωγή). Οι διεθνείς οδηγίες (CDC, RCOG/BASHH) παρέχουν σαφή πλαίσια, που συνοψίζονται εδώ.

Κεντρικοί στόχοι:

  • Αποτροπή νέας λοίμωξης στα τέλη της κύησης (υψηλός κίνδυνος μετάδοσης στο νεογνό).
  • Έλεγχος για βλάβες/πρόδρομα συμπτώματα στον τοκετό και επιλογή ασφαλέστερου τρόπου γέννας.
  • Καταστολή υποτροπών με αντιιικά από 36 εβδομάδες για μείωση βλαβών/καισαρικών λόγω έρπητα.

8.1 Κίνδυνος κάθετης μετάδοσης – τι καθορίζει τον κίνδυνο;

Κατάσταση μητέραςΕκτιμώμενος κίνδυνος στο νεογνόΣχόλιο
Πρωτολοίμωξη κοντά στον τοκετόΥψηλός (~30–50%)Μεγάλο ιικό φορτίο/χωρίς αντισώματα· απαιτεί εξειδικευμένη διαχείριση.
Τεκμηριωμένη υποτροπιάζουσα λοίμωξηΧαμηλός (<1%)Κίνδυνος αυξάνει μόνο αν υπάρχουν βλάβες/πρόδρομα στον τοκετό.
Πρωτολοίμωξη στο 1ο μισό της κύησηςΧαμηλός (<1%)Υπάρχει χρόνος για ορομετατροπή μέχρι τον τοκετό.

Τα παραπάνω ποσοστά προέρχονται από τις οδηγίες CDC και αφορούν κίνδυνο μετάδοσης κατά τον τοκετό.

8.2 Προγεννητική ενημέρωση & πρόληψη

  • Μη συνιστάται καθολικός ορολογικός έλεγχος (IgG) σε όλες τις εγκύους.
  • Έχει θέση τύπου-ειδική IgG όταν η έγκυος δεν έχει ιστορικό έρπητα αλλά ο/η σύντροφος είναι γνωστός/ή φορέας, για εξατομικευμένη συμβουλευτική.
  • 3ο τρίμηνο: Αν η έγκυος δεν έχει γνωστό έρπητα γεννητικών,
    συνιστάται αποχή από κολπική επαφή με σύντροφο με γνωστό/ύποπτο γεννητικό έρπη και
    αποχή από στοματογεννητική επαφή με σύντροφο με ενεργό ή πρόσφατο επιχείλιο έρπη (πρόληψη HSV-1 γεννητικού).

8.3 Ασφάλεια αντιιικών στην κύηση

Το acyclovir θεωρείται φάρμακο χαμηλού κινδύνου και έχει ευρέως χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια
σε όλα τα τρίμηνα. Το valacyclovir και το famciclovir έχουν πιο περιορισμένα
ανθρώπινα δεδομένα, αλλά οι προκλινικές μελέτες υποστηρίζουν χαμηλό κίνδυνο.
Σε σοβαρή νόσο (π.χ. διασπορά, ηπατίτιδα, CNS) ενδείκνυται IV acyclovir άμεσα.

Red flags στην κύηση:
πυρετός με υψηλές τρανσαμινάσες χωρίς σαφή αιτία, έντονη κακουχία ± χωρίς ορατές βλάβες →
σκέψου HSV ηπατίτιδα (σπάνια αλλά θανατηφόρα) και ξεκίνα επειγόντως IV acyclovir έως επιβεβαίωση.

8.4 Κατασταλτική αγωγή (36+ εβδομάδες)

Σε γυναίκες με ιστορικό υποτροπών γεννητικού έρπητα, η κατασταλτική αγωγή από τις 36 εβδομάδες
μειώνει τις υποτροπές στο τέλος της κύησης και μειώνει τις καισαρικές που γίνονται λόγω ενεργών βλαβών
(δεν εξαλείφει πλήρως τον κίνδυνο νεογνικής μετάδοσης).

Σχήμα (από 36 εβδομάδες)ΔοσολογίαΣχόλιο
Acyclovir400 mg από του στόματος 3×/ημΣχήμα επιλογής στην κύηση.
Valacyclovir500 mg από του στόματος 2×/ημΕναλλακτική καταστολή.

Τα παραπάνω δοσολογικά σχήματα είναι τα συνιστώμενα από τις οδηγίες CDC για καταστολή υποτροπών στην κύηση.

8.5 Διαχείριση στον τοκετό

  • Στην αρχή του τοκετού: Λεπτομερές ιστορικό για πρόδρομα (κάψιμο/πόνος) και
    επισκόπηση για βλάβες. Αν δεν υπάρχουν συμπτώματα/σημεία, προχωρά κολπικός τοκετός.
  • Ενεργές βλάβες ή πρόδρομα στον τοκετό: καισαρική τομή για μείωση κινδύνου νεογνικής λοίμωξης.
  • Πρωτολοίμωξη κοντά στον τοκετό: απαιτείται εξειδικευμένη αντιμετώπιση (συνεργασία με ιατρική εμβρύου-μητέρας/λοιμωξιολόγο).
Σημείωση για Ηνωμένο Βασίλειο (RCOG/BASHH): Η κοινή οδηγία 2024 υπογραμμίζει
ισχυρότερη σύσταση να προσφέρεται κολπικός τοκετός σε γυναίκες με υποτροπιάζουσα λοίμωξη
χωρίς βλάβες στον τοκετό, με πρόσθετες ενότητες για PPROM και αλγόριθμο διαχείρισης.

8.6 Ειδικές καταστάσεις

  • PPROM (πρόωρη ρήξη υμένων πριν από τον τοκετό): ακολουθείται εξειδικευμένος αλγόριθμος
    ανά ιστορικό (πρωτολοίμωξη/υποτροπή) και παρουσία βλαβών· αναφορά στις ενημερωμένες οδηγίες RCOG/BASHH 2024.
  • Σοβαρή νόσος (διασπορά/CNS/ηπατίτιδα): άμεση IV acyclovir και στενή παρακολούθηση.
  • Συν-λοίμωξη HIV: απαιτείται συνεννόηση με ομάδα υψηλού κινδύνου/ειδικούς.

8.7 Λοχεία & Θηλασμός

  • Ο θηλασμός είναι επιτρεπτός όταν δεν υπάρχουν βλάβες στον μαστό και όλες οι άλλες βλάβες καλύπτονται πλήρως.
    Για βλάβη στον ένα μαστό: θήλασε από τον άλλο μαστό, κάλυψε επαρκώς τις βλάβες και τήρησε σχολαστική υγιεινή χεριών.
  • Αν υπάρχει ενεργή βλάβη στο μαστό: μην θηλάζεις από τον συγκεκριμένο μαστό·
    άντλησε και απόρριψε το γάλα από τον προσβεβλημένο μαστό μέχρι την πλήρη επούλωση.
  • Acyclovir θεωρείται συμβατό με τον θηλασμό.
Προστασία νεογνού μετά τη γέννα: Αποφυγή επαφής του νεογνού με
επιχείλιες/δερματικές βλάβες σε φροντιστές· όχι φιλιά όταν υπάρχει «κρύωμα»/επιχείλιος έρπης·
σχολαστικό πλύσιμο χεριών/κάλυψη βλαβών.

8.8 Το νεογνό – τι κάνουμε;

  • Σε τοκετό με ενεργές μητρικές βλάβες ή υψηλή υποψία:
    ο παιδίατρος μπορεί να ζητήσει PCR/καλλιέργειες επιφανειών και στενή κλινική παρακολούθηση.
    Η λεπτομερής διαχείριση ακολουθεί τις οδηγίες της American Academy of Pediatrics (AAP).
  • Συμπτώματα νεογνικού έρπητα (πρώτες εβδομάδες): πυρετός/υποθερμία, λήθαργος, κακή σίτιση,
    ερεθισμός, εξάνθημα/φυσαλίδες, σπασμοί· επείγουσα εκτίμηση.

8.9 Mini-Checklist για την έγκυο με HSV-2

  1. Ενημέρωση/πρόληψη νέας λοίμωξης στο 3ο τρίμηνο (αποφυγή επαφών υψηλού κινδύνου).
  2. Κατασταλτική αγωγή από 36 εβδομάδες εάν υπάρχει ιστορικό υποτροπών.
  3. Στον τοκετό: επιμελής κλινικός έλεγχος για βλάβες/πρόδρομα.
  4. Βλάβες/πρόδρομα στον τοκετό → καισαρική.
  5. Μετά τη γέννα: οδηγίες θηλασμού/κάλυψης βλαβών & ενημέρωση φροντιστών.
  6. Συντονισμός με παιδίατρο για επιτήρηση νεογνού όπου ενδείκνυται.
⚕️ Σημαντική αποποίηση: Οι αποφάσεις στην κύηση λαμβάνονται πάντα
σε συνεργασία με μαιευτήρα/γυναικολόγο, λοιμωξιολόγο και παιδίατρο, με βάση την
εξατομίκευση κινδύνου και τις εκάστοτε οδηγίες.

9.Θεραπευτικές Επιλογές

Η αντιμετώπιση του HSV-2 στοχεύει στη μείωση διάρκειας/έντασης των επεισοδίων,
στην ελάττωση της ασυμπτωματικής αποβολής και στη μείωση του κινδύνου μετάδοσης
στον/στη σύντροφο. Η θεραπεία διακρίνεται σε: α) αγωγή πρώτου επεισοδίου,
β) επεισοδιακή αγωγή υποτροπών και γ) χρόνιο κατασταλτικό σχήμα.
Βασίζεται στις νουκλεοσιδικές/νουκλεοτιδικές αναλογίες: acyclovir,
valacyclovir και famciclovir.

Γενικά σημεία-κλειδιά

  • Η θεραπεία είναι συμπτωματική/κατασταλτική· ο ιός παραμένει λανθάνων.
  • Η έγκαιρη έναρξη (<72 ώρες από την έναρξη βλαβών ή στο πρόδρομο) βελτιώνει τα αποτελέσματα.
  • Η καταστολή μειώνει τις υποτροπές και την αποβολή ιού· ωφελεί σε συχνές υποτροπές ή σε serodiscordant ζευγάρια.

9.1 Πρώτο επεισόδιο (First clinical episode)

Το πρώτο κλινικό επεισόδιο είναι συνήθως βαρύτερο· συστήνεται ένα από τα παρακάτω σχήματα για 7–10 ημέρες (παράταση αν δεν έχει επέλθει πλήρης επούλωση):

ΦάρμακοΔοσολογίαΣχόλια
Acyclovir400 mg από του στόματος 3×/ημ για 7–10 ημέρεςΚλασική επιλογή· δυνατότητα παράτασης
Valacyclovir1.000 mg από του στόματος 2×/ημ για 7–10 ημέρεςΒολικό (λιγότερες δόσεις)
Famciclovir250 mg από του στόματος 3×/ημ για 7–10 ημέρεςΕναλλακτική

9.2 Επεισοδιακή αγωγή υποτροπών (Recurrent, episodic)

Ξεκίνα όσο το δυνατόν νωρίτερα (πρόδρομο ή <24–48 ώρες από την έναρξη). Επιλέγεται ένα από τα ισοδύναμα σχήματα:

ΦάρμακοΔοσολογίαΔιάρκεια
Acyclovir400 mg 3×/ημ5 ημέρες
Acyclovir800 mg 2×/ημ5 ημέρες
Acyclovir800 mg 3×/ημ2 ημέρες
Valacyclovir500 mg 2×/ημ3 ημέρες
Valacyclovir1.000 mg 1×/ημ5 ημέρες
Famciclovir1.000 mg 2×/ημ1 ημέρα
Famciclovir125 mg 2×/ημ5 ημέρες
Famciclovir500 mg εφάπαξ, και μετά 250 mg 2×/ημ2 ημέρες

9.3 Κατασταλτική αγωγή (Suppressive therapy)

Συστήνεται όταν οι υποτροπές είναι συχνές (π.χ. ≥6/έτος ή έντονα συμπτωματικές),
όταν επηρεάζεται η ποιότητα ζωής ή για μείωση κινδύνου μετάδοσης σε ζευγάρια με
διαφορετικό ορολογικό προφίλ. Επανεκτίμηση ετησίως.

ΦάρμακοΔοσολογία (χρόνια καταστολή)Σχόλια
Acyclovir400 mg 2×/ημΚαλή αποτελεσματικότητα/κόστος
Valacyclovir500 mg 1×/ημ ή 1.000 mg 1×/ημΤα 500 mg μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματικά σε ≥10 υποτροπές/έτος
Famciclovir250 mg 2×/ημΊσως λιγότερο αποτελεσματικό στη μείωση του shedding έναντι valacyclovir
Μείωση μετάδοσης σε ζευγάρια: Η καθημερινή καταστολή με valacyclovir σε συνδυασμό με
συνεπή χρήση προφυλακτικού και αποχή στις εξάρσεις μειώνει ουσιαστικά τον κίνδυνο.

9.4 Σοβαρή νόσος / ενδείξεις για IV θεραπεία

  • Εκτεταμένη νόσος με σημαντική δυσφαγία/αφυδάτωση ή αδυναμία λήψης από του στόματος αγωγής.
  • Νευρολογική εμπλοκή (π.χ. μηνιγγίτιδα/Mollaret, εγκεφαλίτιδα), ηπατίτιδα από HSV,
    βαρειά ανοσοκαταστολή.
Ενδεικτικό σχήμα: Acyclovir IV 5–10 mg/kg κάθε 8 ώρες (προσαρμογή σε νεφρική λειτουργία)
για 2–7 ημέρες και στη συνέχεια per os για συνολικά ≥10 ημέρες (ανά κλινική ανταπόκριση).

9.5 Ανθεκτικός HSV (κυρίως σε σοβαρή ανοσοκαταστολή)

Υποψία όταν οι βλάβες δεν βελτιώνονται μετά από επαρκές σχήμα acyclovir/valacyclovir.
Απαιτείται καλλιέργεια/ευαισθησία και εξειδικευμένη καθοδήγηση.
Εναλλακτικά φάρμακα (π.χ. foscarnet) χρησιμοποιούνται υπό νοσηλεία.

9.6 Ειδικοί πληθυσμοί & προσαρμογές

ΠληθυσμόςΣκέψεις/προσαρμογές
Νεφρική δυσλειτουργίαΑπαιτείται προσαρμογή δόσης για όλα τα σχήματα·
επαρκής ενυδάτωση (κίνδυνος κρυσταλλουρίας κυρίως με acyclovir).
ΕγκυμοσύνηΒλ. Section 8: ασφάλεια acyclovir,
καταστολή από 36 εβδομάδες, διαχείριση στον τοκετό.
HIV λοίμωξηΣυχνότερες/βαρύτερες υποτροπές· ίδια σχήματα,
συχνά χρειάζεται καταστολή. Διερεύνηση ανθεκτικότητας εάν μη ανταπόκριση.
Ηλικιωμένοι/πολυφαρμακίαΈλεγχος eGFR, προσοχή σε ταυτόχρονη λήψη νεφροτοξικών.

9.7 Ανεπιθύμητες ενέργειες & αλληλεπιδράσεις

  • Συχνές: ναυτία, κεφαλαλγία, κοιλιακό άλγος, κόπωση.
  • Λιγότερο συχνές: εξάνθημα, ζάλη.
  • Σπάνιες/σοβαρές: νεφρική δυσλειτουργία (κυρίως IV acyclovir ή αφυδάτωση),
    νευροτοξικότητα σε νεφρική ανεπάρκεια.
  • Αλληλεπιδράσεις: προσοχή με άλλα νεφροτοξικά (π.χ. IV σκιαγραφικά, αμινογλυκοσίδες).
    Η επαρκής ενυδάτωση είναι κρίσιμη.

9.8 Υποστηρικτικά μέτρα & αυτοφροντίδα

  • Αναλγητικά/αντιπυρετικά κατά ένδειξη.
  • Χλιαρές πλύσεις· ήπια υγιεινή χωρίς ερεθιστικά σαπούνια.
  • Τοπική λιδοκαΐνη gel για βραχεία ανακούφιση άλγους (προσεκτική χρήση).
  • Ελεύθερα βαμβακερά εσώρουχα, αποφυγή τριβής.
  • Αποχή από σεξουαλική επαφή έως πλήρη επούλωση + 2–3 ημέρες.
  • Δεν συνιστώνται τοπικά αντιιικά/κορτικοστεροειδή για γεννητικό έρπη.

9.9 Επιλογή στρατηγικής – Mini αλγόριθμος

  1. Πρώτο επεισόδιο; → Σχήμα 7–10 ημερών (βλ. 9.1).
  2. Υποτροπή με σαφή έναρξη; → Επεισοδιακή αγωγή (βλ. 9.2) εντός 24–48 ωρών.
  3. ≥6 υποτροπές/έτος ή υψηλό άγχος/μετάδοση σε serodiscordant ζευγάρι; →
    Καταστολή (βλ. 9.3), επανεκτίμηση ανά 6–12 μήνες.
  4. Σοβαρή/εκτεταμένη νόσος ή αδυναμία από του στόματος;
    IV acyclovir (βλ. 9.4).
  5. Υποψία ανθεκτικότητας; → Καλλιέργεια/ευαισθησία & παραπομπή (βλ. 9.5).

9.10 Συμβουλευτική & διαχείριση συντρόφων

  • Ενημέρωση για πρόδρομα και αποφυγή επαφής στις εξάρσεις.
  • Συνεπής χρήση προφυλακτικού σε όλες τις διεισδυτικές επαφές.
  • Σκέψη για καταστολή όταν ο/η σύντροφος είναι HSV-2 αρνητικός/ή.
  • Έλεγχος για άλλα ΣΜΝ κατά ένδειξη (HIV, σύφιλη κ.ά.).
⚕️ Σημαντική υπενθύμιση: Οι δοσολογίες και οι ενδείξεις εξατομικεύονται από επαγγελματία υγείας
με βάση το ιστορικό, τη νεφρική λειτουργία και τις συννοσηρότητες. Το κείμενο είναι εκπαιδευτικό.

10.Φαρμακευτικές Αντιμετωπίσεις (Acyclovir, Valacyclovir, Famciclovir)

Τα acyclovir, valacyclovir και famciclovir αποτελούν τη βάση της
φαρμακευτικής θεραπείας του γεννητικού έρπητα (HSV-2). Είναι νουκλεο(σι)δικά ανάλογα που στοχεύουν την
DNA πολυμεράση του ιού μετά από φωσφορυλίωση από την ιική θυμιδινική κινάση (TK).
Διαφέρουν σε προφάρμακο, βιοδιαθεσιμότητα, συχνότητα δοσολογίας και επιδράσεις στη μείωση του
shedding.

TL;DR (συνοπτική εικόνα):

  • Acyclovir: «πρωτότυπο» μόριο, χαμηλή στοματική βιοδιαθεσιμότητα → συχνότερες δόσεις.
  • Valacyclovir: προφάρμακο του acyclovir με πολύ υψηλότερη βιοδιαθεσιμότητα → λιγότερες δόσεις/ημέρα.
  • Famciclovir: προφάρμακο του penciclovir· καλή βιοδιαθεσιμότητα, ευέλικτα επεισοδιακά σχήματα.
  • Όλα απαιτούν προσαρμογή σε νεφρική δυσλειτουργία. Ενυδάτωση ιδιαίτερα με acyclovir.

10.1 Μηχανισμός Δράσης (κοινή λογική τάξης)

  • Εντός μολυσμένων κυττάρων ο ιός εκφράζει θυμιδινική κινάση (TK) που φωσφορυλιώνει το φάρμακο σε μονοφωσφορική μορφή.
  • Κυτταρικές κινάσες → δι- και τριφωσφορικά ενεργά ανάλογα νουκλεοσιδίων.
  • Το τριφωσφορικό ανάλογο ανταγωνίζεται τα φυσιολογικά νουκλεοτίδια και:
    • αναστέλλει ανταγωνιστικά την ιική DNA πολυμεράση,
    • ενσωματώνεται στο ιικό DNA → τερματισμός αλύσου,
    • και μπορεί να αδρανοποιήσει το ένζυμο.
  • Η εκλεκτικότητα προκύπτει επειδή η ιική TK φωσφορυλιώνει πολύ αποτελεσματικότερα από τις κυτταρικές κινάσες.

10.2 Συγκριτικός πίνακας (μηχανισμός, PK, πρακτικά)

ΠαράμετροςAcyclovirValacyclovirFamciclovir (→ Penciclovir)
Τι είναιΕνεργό ανάλογο γουανίνηςΠροφάρμακο του acyclovir (L-valyl ester)Προφάρμακο του penciclovir
Στοματική βιοδιαθεσιμότητα~10–20%Μετατρέπεται σχεδόν πλήρως σε acyclovir· ~55% απόλυτη βιοδιαθεσιμότητα του acyclovir~77% (ως έκθεση penciclovir μετά από famciclovir)
t1/2 πλάσματος (φυσιολογική νεφρική λειτουργία)~2.5–3.3 h(Μετράται ως acyclovir) ~2.5–3.3 hPenciclovir ~2–3 h (ενδοκυττάρια t1/2 μακρύτερη)
ΑπέκκρισηΝεφρική (σπειραματική + σωληναριακή απέκκριση)Ως acyclovir· κυρίως νεφρικήΩς penciclovir· νεφρική (ενεργός σωληναριακή απέκκριση)
Συχνότητα δόσεων (γενικά)Πιο συχνή (π.χ. 3×/ημ)Λιγότερες δόσεις (1×–2×/ημ)Ευέλικτα σχήματα (1–3×/ημ)
ΣημειώσειςΟικονομικό· απαιτεί επιμέλεια συμμόρφωσηςΚαλή καταστολή & μείωση μετάδοσης σε ζευγάριαΊσως λίγο λιγότερο αποτελεσματικό στη μείωση shedding

10.3 Βασικές δοσολογίες (ενήλικες, εκτός κύησης)

Τα παρακάτω αντιστοιχούν σε τυπικές επιλογές για HSV-2 (πλήρεις λεπτομέρειες στα Section 9 & οδηγίες):

10.3.1 Πρώτο κλινικό επεισόδιο

  • Acyclovir 400 mg από του στόματος 3×/ημ για 7–10 ημέρες (παράταση αν χρειάζεται).
  • Valacyclovir 1.000 mg 2×/ημ για 7–10 ημέρες.
  • Famciclovir 250 mg 3×/ημ για 7–10 ημέρες.

10.3.2 Επεισοδιακή αγωγή υποτροπών (έναρξη στο πρόδρομο ή <24–48 h)

  • Acyclovir 800 mg 2×/ημ × 5 ημέρες ή 800 mg 3×/ημ × 2 ημέρες.
  • Valacyclovir 500 mg 2×/ημ × 3 ημέρες ή 1.000 mg 1×/ημ × 5 ημέρες.
  • Famciclovir 1.000 mg 2×/ημ × 1 ημέρα ή 500 mg εφάπαξ και μετά 250 mg 2×/ημ × 2 ημέρες ή 125 mg 2×/ημ × 5 ημέρες.

10.3.3 Κατασταλτική αγωγή (χρόνια)

  • Acyclovir 400 mg 2×/ημ.
  • Valacyclovir 500 mg 1×/ημ ή 1.000 mg 1×/ημ
    (τα 500 mg/ημ μπορεί να υστερούν σε ≥10 υποτροπές/έτος).
  • Famciclovir 250 mg 2×/ημ (ίσως λιγότερο αποτελεσματικό στη μείωση shedding έναντι valacyclovir).
Μετάδοση & καταστολή: Η καθημερινή καταστολή με valacyclovir μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης σε
οροδιαφορετικά ζευγάρια, παράλληλα με συνεπή χρήση προφυλακτικού και αποχή στις εξάρσεις.

10.4 Ειδικά για κάθε φάρμακο

10.4.1 Acyclovir

  • Μορφές: από του στόματος, ενδοφλέβια (IV), τοπικές (οι τοπικές δεν συνιστώνται για γεννητικό έρπη).
  • PK: Χαμηλή στοματική βιοδιαθεσιμότητα (~10–20%); t1/2 ~2.5–3.3 h· νεφρική απέκκριση. Σε ανουρικούς t1/2 μπορεί να φθάνει ~19 h.
  • Μηχανισμός/Αντοχή: απαιτεί ιική TK· η αντοχή σχετίζεται με μεταλλάξεις στο UL23 (TK) ή UL30 (DNA πολυμεράση).
  • Προσαρμογές: Απαραίτητες στη νεφρική δυσλειτουργία· προσοχή σε ηλικιωμένους· καλή ενυδάτωση, ιδίως IV (κίνδυνος κρυσταλλουρίας/νεφροπάθειας).
  • Αλληλεπιδράσεις: π.χ. προβενεσίδη ↑ AUC acyclovir· προσοχή με άλλα νεφροτοξικά.

10.4.2 Valacyclovir

  • Τι είναι: Προφάρμακο που μετατρέπεται ταχέως/σχεδόν πλήρως σε acyclovir (+ L-valine).
  • PK: Παρέχει ~54–55% απόλυτη βιοδιαθεσιμότητα acyclovir· t1/2 acyclovir ~2.5–3.3 h (φυσιολογική νεφρική λειτουργία). Χαμηλή σύνδεση με πρωτεΐνες.
  • Πλεονέκτημα: Λιγότερες δόσεις/ημέρα → καλύτερη συμμόρφωση και πρακτικότητα για χρόνια καταστολή.
  • Μετάδοση: 500 mg/ημ μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης σε ετεροφυλικά ζευγάρια με οροδιαφορά.
  • Προσαρμογές: Αναγκαίες σε νεφρική δυσλειτουργία (αποβολή ως acyclovir). Σε ESRD t1/2 acyclovir ~14 h· αφαιρείται με αιμοκάθαρση.

10.4.3 Famciclovir (→ Penciclovir)

  • Τι είναι: Προφάρμακο· μεταβολίζεται γρήγορα σε penciclovir (ενεργό).
  • PK: Απόλυτη βιοδιαθεσιμότητα penciclovir ~77% μετά από famciclovir 500 mg· t1/2 πλάσματος ~2–3 h· κυρίως νεφρική απέκκριση (ενεργή σωληναριακή).
  • Ιδιαιτερότητα: Ενδοκυττάρια t1/2 του penciclovir-TP είναι σχετικά παρατεταμένη (σε HSV-2 ~20 h σε in-vitro δεδομένα).
  • Προσαρμογές: Απαραίτητες σε νεφρική δυσλειτουργία· δεν απαιτούνται σε ήπια/καλά αντιρροπούμενη ηπατική νόσο.

10.5 Νευρολογικές/βαριές μορφές & IV θεραπεία

  • Ενδείξεις IV acyclovir: διασπορά (πνευμονίτιδα, ηπατίτιδα), CNS (μηνιγγίτιδα/εγκεφαλίτιδα), σοβαρή ανοσοκαταστολή, αδυναμία per os.
  • Δοσολογία αναφοράς: Acyclovir 5–10 mg/kg IV q8h με προσαρμογή σε eGFR· συνέχιση μέχρι κλινικής βελτίωσης και στη συνέχεια από του στόματος ώστε σύνολο ≥10 ημέρες (CNS συνήθως 14–21 ημέρες IV).
  • HSV-2 μηνιγγίτιδα: μετά το IV, υψηλές per os δόσεις (π.χ. valacyclovir 1 g 3×/ημ) ώστε 10–14 ημέρες σύνολο.

10.6 Αντοχή & εναλλακτικά

  • Υποψία αντοχής όταν δεν υπάρχει ανταπόκριση σε επαρκή δόση/διάρκεια. Λήψη καλλιέργειας για phenotypic ευαισθησία.
  • TK/Pol μεταλλάξεις → αντοχή σε acyclovir· διασταυρούμενη αντοχή με valacyclovir· συχνά και με famciclovir.
  • Θεραπεία επιλογής σε αντοχή: foscarnet IV (νεφροτοξικό· απαιτεί στενή παρακολούθηση). Εξειδικευμένη καθοδήγηση.

10.7 Ασφάλεια, ανεπιθύμητες & αλληλεπιδράσεις

  • Συχνές: κεφαλαλγία, ναυτία, κοιλιακό άλγος, κόπωση.
  • Σπανιότερες: δερματικό εξάνθημα, ζάλη.
  • Σοβαρές (κυρίως IV/νεφρική δυσλειτουργία): οξεία νεφρική βλάβη/κρυσταλλουρία, νευροτοξικότητα (σύγχυση, τρόμος, σπασμοί).
  • Αλληλεπιδράσεις: Προβενεσίδη ↑ AUC acyclovir· προσοχή με άλλα νεφροτοξικά (αμινογλυκοσίδες, IV σκιαγραφικά). Θειαζιδικά διουρητικά χωρίς κλινικά σημαντική επίδραση στη φαρμακοκινητική acyclovir.

10.8 Προσαρμογές δόσης (γενικές αρχές)

  • Όλα τα σχήματα χρειάζονται προσαρμογή σε μειωμένο eGFR (ιδίως <50–60 mL/min/1.73m²).
  • Σε αιμοκάθαρση: acyclovir/valacyclovir αφαιρούνται εν μέρει· μπορεί να απαιτείται δόση μετά την συνεδρία.
  • Ηπατική νόσος: valacyclovir/acyclovir – συνήθως όχι προσαρμογή· famciclovir – όχι σε καλά αντιρροπούμενη νόσο (ελέγχεται tmax).
  • Ακολουθείται πάντα το επίσημο ΠΧΠ/label του συγκεκριμένου σκευάσματος.

10.9 Κύηση/Θηλασμός – υπενθύμιση

  • Acyclovir: εκτενής εμπειρία ασφαλείας σε κύηση· IV σε σοβαρή νόσο. Θεωρείται συμβατό με θηλασμό.
  • Valacyclovir: μετατρέπεται σε acyclovir· μικρές ποσότητες acyclovir στο μητρικό γάλα έχουν περιγραφεί. Κλινική κρίση/όφελος θηλασμού.
  • Καταστολή 36+ εβδομάδες για υποτροπές: acyclovir 400 mg 3×/ημ ή valacyclovir 500 mg 2×/ημ· διαχείριση τοκετού όπως στο Section 8.

10.10 Πρακτικός mini-οδηγός επιλογής

  1. Χρειάζεσαι απλότητα/συμμόρφωση; → Valacyclovir 1×/ημ (καταστολή) ή 1×/ημ ×5 (επεισοδιακά).
  2. Κόστος/διαθεσιμότητα; → Acyclovir (οικονομικό· δόσεις συχνότερα).
  3. Ευέλικτα επεισοδιακά σχήματα/μονοήμερη αγωγή; → Famciclovir.
  4. Σοβαρή/CNS/διασπορά; → Acyclovir IV με προσαρμογή νεφρικής λειτουργίας.
  5. Αντοχή σε acyclovir/valacyclovir (± famciclovir);Foscarnet υπό ειδικό.
⚕️ Υπενθύμιση ασφαλείας: Οι δοσολογίες εξατομικεύονται από επαγγελματία υγείας με βάση ιστορικό,
eGFR, φάρμακα και κλινική εικόνα. Το κείμενο είναι εκπαιδευτικό και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή.

11.Φαρμακευτικές Αντιμετωπίσεις (Acyclovir, Valacyclovir κ.ά.)

Η αντιμετώπιση του HSV-2 βασίζεται κυρίως σε
αντιιικά φάρμακα τα οποία αναστέλλουν τον πολλαπλασιασμό
του ιού, μειώνουν τη διάρκεια των επεισοδίων και περιορίζουν τη
συχνότητα των υποτροπών.
Δεν εκριζώνουν τον ιό από τον οργανισμό, αλλά προσφέρουν σημαντική
ανακούφιση και βελτίωση της ποιότητας ζωής.

🔬 Κύριες κατηγορίες φαρμάκων

  • Acyclovir (Ακυκλοβίρη): το πρώτο και πιο μελετημένο αντιιικό.
  • Valacyclovir (Βαλακυκλοβίρη): προφάρμακο του acyclovir με καλύτερη απορρόφηση από το γαστρεντερικό.
  • Famciclovir (Φαμσικλοβίρη): προφάρμακο της penciclovir με παρόμοια δράση.

⚕️ Δοσολογικά σχήματα

ΦάρμακοΠρωτογενής λοίμωξηΥποτροπέςΚατασταλτική θεραπεία
Acyclovir400 mg 3x/ημέρα για 7–10 ημέρες800 mg 2x/ημέρα για 5 ημέρες400 mg 2x/ημέρα
Valacyclovir1000 mg 2x/ημέρα για 7–10 ημέρες500 mg 2x/ημέρα για 3 ημέρες500–1000 mg 1x/ημέρα
Famciclovir250 mg 3x/ημέρα για 7–10 ημέρες1000 mg 2x/ημέρα για 1 ημέρα250 mg 2x/ημέρα

💊 Μηχανισμός δράσης

Τα αντιιικά φάρμακα είναι ανάλογα νουκλεοσιδίων.
Ενεργοποιούνται εντός των μολυσμένων κυττάρων με τη βοήθεια της
ιικής θυμιδινικής κινάσης και στη συνέχεια αναστέλλουν τη
DNA πολυμεράση του HSV.
Το αποτέλεσμα είναι η παρεμπόδιση της αντιγραφής του ιικού DNA.

⏱️ Πλεονεκτήματα έγκαιρης θεραπείας

  • Μειώνει τη διάρκεια και την ένταση των συμπτωμάτων.
  • Επιταχύνει την επούλωση των βλαβών.
  • Περιορίζει την ιογενή αποβολή → μικρότερη μεταδοτικότητα.
  • Βελτιώνει την ποιότητα ζωής.

⚠️ Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες

  • Γαστρεντερικές διαταραχές (ναυτία, διάρροια).
  • Κεφαλαλγία και ζάλη.
  • Νεφροτοξικότητα (ιδίως με υψηλές δόσεις acyclovir).
  • Σπάνια: νευρολογικές εκδηλώσεις (σύγχυση, σπασμοί).

👩‍⚕️ Κατευθυντήριες οδηγίες

Οι διεθνείς οδηγίες (CDC, WHO) συνιστούν:

  • Έναρξη θεραπείας εντός 48 ωρών από την εμφάνιση των συμπτωμάτων.
  • Ενημέρωση του ασθενούς για τις υποτροπές και την πιθανότητα
    κατασταλτικής αγωγής σε συχνά επεισόδια.
  • Προσαρμογή δόσης σε νεφρική δυσλειτουργία.
Συνοπτικά:
Acyclovir, Valacyclovir και Famciclovir αποτελούν τη βάση της
φαρμακευτικής αγωγής του HSV-2.
Δεν εξαλείφουν τον ιό, αλλά μειώνουν τις υποτροπές και την πιθανότητα μετάδοσης.

12.Μακροχρόνια Διαχείριση & Πρόληψη Υποτροπών

Ο γεννητικός έρπης από HSV-2 είναι μια χρόνια κατάσταση με φάσεις ύφεσης και έξαρσης.
Στόχος της μακροχρόνιας διαχείρισης είναι:
α) λιγότερες και ηπιότερες υποτροπές,
β) ελαχιστοποίηση της ιογενούς αποβολής (shedding) και της μετάδοσης,
γ) βελτίωση της ποιότητας ζωής και της σεξουαλικής ευεξίας.

Τρία πυλώνες μακροχρόνιας φροντίδας

  1. Ιατρική στρατηγική: επεισοδιακή αγωγή έγκαιρα ή/και χρόνια καταστολή.
  2. Τροποποίηση παραγόντων πυροδότησης: στρες, έμμηνος κύκλος, τραυματισμοί βλεννογόνου κ.ά.
  3. Σεξουαλική υγεία & επικοινωνία: προφύλαξη, αποχή σε εξάρσεις, ενημέρωση συντρόφου, κοινές αποφάσεις.

11.1 Επιλογή θεραπευτικής στρατηγικής (episodic vs suppressive)

ΣενάριοΠροτεινόμενη προσέγγισηΣχόλια
Σπάνιες/ήπιες υποτροπέςΕπεισοδιακή αγωγή με έναρξη στο πρόδρομο (<24–48 h)Διατήρησε «κιτ πρώτης βοήθειας» με αντιιικό
Συχνές/επίμονες υποτροπές ή μεγάλη ψυχολογική επιβάρυνσηΧρόνια καταστολή (valacyclovir/acyclovir)Επανεκτίμηση ανά 6–12 μήνες για πιθανή διακοπή δοκιμαστικά
Serodiscordant ζευγάρι (ο/η σύντροφος HSV-2 αρνητικός/ή)Καταστολή + συνεπής προφύλαξη + αποχή σε εξάρσειςΜειώνει ουσιαστικά τον κίνδυνο μετάδοσης

11.2 «Outbreak Action Plan» (πλάνο δράσης σε έξαρση)

  1. Αναγνώρισε πρόδρομα συμπτώματα: μυρμήγκιασμα, καύσος, άλγος.
  2. Ξεκίνα άμεσα το επεισοδιακό σχήμα που έχεις συμφωνήσει με τον/την γιατρό σου.
  3. Τοπική φροντίδα (χλιαρές πλύσεις, αναλγητικά, άνετα ρούχα· βλ. Section 9).
  4. Αποχή από σεξουαλική επαφή μέχρι πλήρη επούλωση + 2–3 ημέρες.
  5. Κατέγραψε το επεισόδιο (ημ/νία, trigger, διάρκεια) στο «ημερολόγιο υποτροπών».

11.3 Trigger management (παράγοντες πυροδότησης)

  • Στρες/έλλειψη ύπνου: βασικός παράγοντας για πολλούς· στόχευσε 7–9 ώρες ύπνου, τεχνικές χαλάρωσης.
  • Ορμονικές μεταβολές: σε μερικές γυναίκες οι υποτροπές σχετίζονται με την εμμηνορρυσία·
    συζήτησε «περιεμμηνορροϊκή» σύντομη καταστολή κατά περίπτωση.
  • Έντονη τριβή/μικροτραυματισμοί: λιπαντικά με βάση το νερό, ήπια δραστηριότητα στην περιοχή όταν υπάρχει ευαισθησία.
  • Άλλες λοιμώξεις/πυρετός: γενική φροντίδα υγείας & έγκαιρη αντιμετώπιση.
  • UV/ήλιος, εξάντληση: γενικά μέτρα προστασίας & ανάπαυση.

11.4 Κατασταλτική θεραπεία: πρακτικά

  • Επανεκτίμηση κάθε 6–12 μήνες:
    • έχει μειωθεί η συχνότητα/βαρύτητα;
    • εξακολουθεί να είναι σημαντική η μείωση της μετάδοσης για το ζευγάρι;
    • υπάρχουν ανεπιθύμητες ενέργειες/νεφρική δυσλειτουργία που απαιτούν προσαρμογή;
  • Διακοπή δοκιμαστικά (π.χ. μετά από 1 χρόνο σταθερής ύφεσης):
    ενημέρωσε τον/την γιατρό, κράτησε επεισοδιακό σχήμα διαθέσιμο· αν οι υποτροπές επιστρέψουν/ενοχλούν, επανεκκινείς καταστολή.
  • Παρακολούθηση ασφάλειας: σε υγιή άτομα δεν απαιτούνται συστηματικές εξετάσεις·
    σε νεφρική νόσο/ηλικιωμένους μπορεί να χρειάζεται περιοδικός έλεγχος eGFR.

11.5 Μείωση κινδύνου μετάδοσης (risk reduction)

ΜέτροΕπίδρασηΣημειώσεις
Αποχή σε εξάρσεις/πρόδρομαΜεγάλη μείωσηΜηδενίζεις επαφή με μολυσμένη επιφάνεια
Συνεπής χρήση προφυλακτικού/οδοντικού φράγματοςΣημαντική μείωσηΔεν καλύπτει 100% το δέρμα γύρω από τα γεννητικά
Καθημερινή καταστολή (π.χ. valacyclovir)Επιπλέον μείωση shedding/μετάδοσηςΙδιαίτερα χρήσιμη σε serodiscordant ζευγάρια

Συνδυασμός μέτρων = καλύτερη προστασία. Η πλήρης κατάργηση κινδύνου δεν είναι εφικτή εκτός από αποχή.

11.6 Επικοινωνία με σύντροφο & ψυχολογική υποστήριξη

Η ανοιχτή, ειλικρινής συζήτηση μειώνει το άγχος και βελτιώνει τη συνεργασία στο ζευγάρι.

Mini-«script» γνωστοποίησης

  • «Έχω διαγνωστεί με γεννητικό έρπη (HSV-2). Διαχειρίζεται με φάρμακα και προφυλάξεις.»
  • «Θέλω να σε προστατεύσω· προτείνω προφυλακτικό, αποχή όταν έχω συμπτώματα και, αν θες, καταστολή.»
  • «Μπορούμε να μιλήσουμε σε γιατρό μαζί για όλες τις επιλογές.»

Αν το άγχος/στιγματισμός παραμένει, η συμβουλευτική (π.χ. με ψυχολόγο) ή ομάδες υποστήριξης
βοηθούν ουσιαστικά (βλ. Section 13 για ψυχοκοινωνικά).

11.7 Σεξουαλική πρακτική & «φραγμοί»

  • Προφυλακτικά σε κάθε διεισδυτική επαφή· οδοντικά φράγματα στη στοματογεννητική.
  • Λιπαντικά (νερού/σιλικόνης) για μείωση τριβής/μικροτραυματισμών.
  • Εναλλακτικές μορφές οικειότητας κατά το διάστημα επούλωσης, ώστε να διατηρείται η επαφή χωρίς κίνδυνο.

11.8 Έλεγχος για άλλα ΣΜΝ & υγεία συνολικά

  • Περιοδικός έλεγχος για HIV/σύφιλη/γονόρροια/χλαμύδια κατά ένδειξη ή όταν αλλάζει το σεξουαλικό ρίσκο.
  • Εμβολιασμοί (HPV, ηπατίτιδες) σύμφωνα με την ηλικία/οδηγίες.

11.9 Ταξίδια, σπορ & καθημερινότητα

  • Έχε πάντα «stand-by» αντιιικό (στο σπίτι/τσάντα) για έγκαιρη έναρξη.
  • Σε αθλήματα/ποδηλασία: προτίμησε ρούχα που δεν τρίβουν την περιοχή· χρησιμοποίησε λιπαντικό φραγμό εφόσον χρειάζεται.
  • Πρόσεξε την ενυδάτωση και τον ύπνο, ειδικά σε έντονους ρυθμούς.

11.10 Συμπληρώματα & «φυσικές» προσεγγίσεις (με προσοχή)

Δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι συγκεκριμένα συμπληρώματα προλαμβάνουν αξιόπιστα υποτροπές.
Απόφυγε πρακτικές που ερεθίζουν τον βλεννογόνο ή καθυστερούν την ιατρική θεραπεία.
Για διατροφή/ανοσοποιητικό, βλ. Section 16.

11.11 Πότε να αναζητήσεις επανεκτίμηση

  • Υποτροπές συχνότερες/βαρύτερες παρά την καταστολή.
  • Βλάβες που δεν επουλώνονται ή διαρκούν >2–3 εβδομάδες.
  • Σημεία ανεπιθύμητων από τα φάρμακα (ιδίως σε νεφρική δυσλειτουργία).
  • Σύλληψη/κύηση ή προγραμματισμός εγκυμοσύνης (βλ. Section 8).

Σύνοψη αποφάσεων

  1. Διάλεξε episodic ή suppressive στρατηγική με τον/την γιατρό σου.
  2. Κράτα κιτ άμεσης έναρξης & ημερολόγιο υποτροπών.
  3. Εφάρμοσε συνδυαστικά μέτρα μείωσης μετάδοσης.
  4. Φρόντισε ύπνο/στρες· προσαρμογές στη σεξουαλική πρακτική για μείωση τριβής.
  5. Επανεκτίμηση ανά 6–12 μήνες για πιθανή διακοπή καταστολής.

Με συνεπή στρατηγική, οι περισσότεροι ασθενείς πετυχαίνουν ουσιαστικό έλεγχο των συμπτωμάτων και
ζουν με ελάχιστο αντίκτυπο στην καθημερινότητα και στις σχέσεις τους.

13.Σχέση HSV-2 με HIV & άλλα ΣΜΝ

Η σχέση του HSV-2 με τον HIV και με άλλα
σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) είναι στενή και διπλής κατεύθυνσης:
ο HSV-2 αυξάνει την ευαλωτότητα για απόκτηση/μετάδοση HIV, ενώ ο HIV
επιδεινώνει τη φυσική ιστορία του HSV-2 (συχνότητα, βαρύτητα, διάρκεια υποτροπών).
Παράλληλα, η συν-λοίμωξη με άλλα ΣΜΝ (π.χ. σύφιλη, γονόρροια, χλαμύδια, βακτηριακή κολπίτιδα)
επηρεάζει την κλινική εικόνα και τον κίνδυνο μετάδοσης.

Βασικά σημεία-κλειδιά

  • Ο HSV-2 συνδέεται με διπλάσιο έως τριπλάσιο σχετικό κίνδυνο απόκτησης HIV σε εκτεθειμένα άτομα.
  • Οι γεννητικές ελκώσεις και η φλεγμονή αυξάνουν τη συγκέντρωση στόχων του HIV (CD4+ T-κύτταρα) στον βλεννογόνο.
  • Σε HIV-θετικούς, ο HSV-2 προκαλεί συχνότερες/βαρύτερες υποτροπές και παρατεταμένη ιογενή αποβολή.
  • Η κατασταλτική θεραπεία HSV-2 μειώνει το genital shedding HSV και, σε συν-λοίμωξη HIV/HSV-2, μπορεί να μειώσει ελαφρώς τη HIV αποβολή· δεν υποκαθιστά την ART.
  • Η ART (μηδενικό ιικό φορτίο = U=U) είναι το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης μετάδοσης HIV· τα αντιερπητικά δεν αντικαθιστούν την ART.

12.1 Επιδημιολογική διασύνδεση HSV-2 → HIV

Πολυάριθμες μελέτες δείχνουν ότι τα άτομα με HSV-2 έχουν αυξημένο κίνδυνο να αποκτήσουν HIV
σε συγκρίσιμη έκθεση. Αυτό αποδίδεται τόσο σε βλάβες (έλκη) που διαρρηγνύουν τον βλεννογόνο,
όσο και σε υποκλινική φλεγμονή με τοπική συγκέντρωση κυττάρων-στόχων του HIV.
Η αυξημένη ευαλωτότητα είναι εμφανής τόσο σε ετεροφυλικά ζευγάρια όσο και σε άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες (MSM).

ΜηχανισμόςΕπίδραση στην απόκτηση HIVΣχόλιο
Έλκη/ρηχές λύσεις συνέχειαςΑπευθείας είσοδος HIV διαμέσου βλεννογόνουΚυρίως σε ενεργές βλάβες
Υποκλινικό shedding & φλεγμονήΧημοταξία & αύξηση CD4+/CCR5+ στον βλεννογόνοΑκόμη και χωρίς ορατές βλάβες
Διαταραχή μικροβιώματος (π.χ. BV)Ενίσχυση φλεγμονώδους μιλιέΣυνεργική επίδραση με άλλα ΣΜΝ

12.2 HIV → HSV-2: τι αλλάζει;

  • Συχνότερες/παρατεινόμενες υποτροπές HSV-2 σε άτομα με μη ελεγχόμενο HIV ή χαμηλά CD4.
  • Χρόνιες ελκώσεις > 1 μήνα ή υπερτροφικές βλάβες (ιδίως περιπρωκτικά) σε AIDS.
  • Αντοχή στα κλασικά αντιερπητικά (acyclovir/valacyclovir/famciclovir) πιο πιθανή όταν υπάρχει βαριά ανοσοκαταστολή.
Κλινική πρακτική: Σε HIV-θετικούς με επιμένουσες ελκώσεις, σκέψου αντοχή σε ακυκλοβίρη
(μεταλλάξεις TK/DNA πολυμεράσης) και ζήτησε καλλιέργεια/ευαισθησία· ενδεχομένως foscarnet.

12.3 Αντιερπητική καταστολή & HIV

Η χρόνια καταστολή του HSV-2 σε HIV-αρνητικά άτομα δεν απέδειξε μείωση της απόκτησης HIV
σε μεγάλες κλινικές δοκιμές. Σε HIV-θετικά άτομα με HSV-2, η καταστολή μπορεί να
μειώσει ελαφρά το ιικό φορτίο HIV στο πλάσμα/γεννητικό υγρό, αλλά αυτό το όφελος είναι
πολύ μικρό σε σύγκριση με την έναρξη/τήρηση ART.

ΣενάριοΤι κάνει η καταστολή HSV-2;Τι δεν κάνει;
HIV(-), HSV-2(+)Μειώνει υποτροπές & HSV sheddingΔεν αποδείχθηκε μείωση απόκτησης HIV
HIV(+), HSV-2(+)Μπορεί να μειώσει ελαφρώς HIV genital shedding/φορτίοΔεν υποκαθιστά ART για πρόληψη μετάδοσης (U=U)

12.4 Πρακτικές συνέπειες για πρόληψη & έλεγχο

  • Τεστ HIV σε κάθε νέο γεννητικό έλκος ή διάγνωση HSV-2, με επανάληψη κατά ένδειξη (παράθυρο).
  • Συμβουλευτική μείωσης κινδύνου: αποχή σε εξάρσεις/πρόδρομα, συνεπής χρήση προφυλακτικών/οδοντικού φράγματος, λιπαντικά νερού/σιλικόνης.
  • PrEP: για άτομα με HSV-2 και υψηλό κίνδυνο HIV η προφύλαξη πριν την έκθεση (TDF/FTC κ.λπ.) είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στην πρόληψη HIV· ο HSV-2 δεν αποτελεί αντένδειξη.
  • PEP: μετά από υψηλού κινδύνου έκθεση, ξεκίνα εντός 72 ωρών· ενημέρωση για HSV-2 δεν αλλάζει τα κριτήρια, αλλά αυξάνει την προσοχή στη συμβουλευτική.
  • ART σε HIV(+): προτεραιότητα η επίτευξη μη ανιχνεύσιμου φορτίου (U=U). Εξέταση για καταστολή HSV-2 εάν συχνές ή βαριές υποτροπές.
U=U (Undetectable = Untransmittable): Άτομα με HIV σε αποτελεσματική ART και
μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο δεν μεταδίδουν σεξουαλικά τον HIV. Αυτό ισχύει ανεξάρτητα από τον HSV-2,
αλλά ο HSV-2 απαιτεί ξεχωριστή διαχείριση για άνεση/ποιότητα ζωής και μείωση έρπητα.

12.5 HSV-2 & άλλα ΣΜΝ

  • Σύφιλη (Treponema pallidum): η παρουσία ελκών (από HSV-2 ή σύφιλη) αυξάνει τον κίνδυνο συν-μετάδοσης. Η διαφορική διάγνωση είναι κρίσιμη (βλ. Section 5.8) και συνιστάται συν-έλεγχος με μη-τρεπονημικές/τρεπονημικές δοκιμασίες.
  • Γονόρροια/Χλαμύδια: η φλεγμονή/τραχηλίτιδα/ουρηθρίτιδα μπορεί να αυξήσει τη μεταδοτικότητα HSV-2 και HIV. Αν υπάρχει κλινική υποψία, έλεγχος NAAT.
  • HPV: δεν υπάρχει άμεση αιτιολογική σχέση, αλλά η συνύπαρξη ΣΜΝ αντανακλά κοινά προφίλ κινδύνου· εμβολιασμός HPV συνιστάται σύμφωνα με οδηγίες.
  • Βακτηριακή κολπίτιδα (BV): σχετίζεται με αυξημένη φλεγμονή/ευαλωτότητα στον HIV· η αντιμετώπιση BV είναι μέρος της συνολικής φροντίδας.

12.6 Ειδικά για MSM & τρανς άτομα

  • Υψηλότερη επίπτωση τόσο HSV-2 όσο και HIV σε ορισμένες υποομάδες· προσαρμοσμένες παρεμβάσεις πρόληψης (PrEP, εμβολιασμοί, τακτικός έλεγχος ΣΜΝ).
  • Περιπρωκτική εντόπιση HSV-2/πρωκτίτιδα: χαμηλό κατώφλι για NAAT πολλαπλών παθογόνων (HSV, γονόρροια, χλαμύδια, LGV) σε ορθικά δείγματα.

12.7 Κύηση, HSV-2 & HIV

Σε έγκυες με HIV, η ART μειώνει δραστικά τον κίνδυνο κάθετης μετάδοσης HIV. Η συνύπαρξη HSV-2
μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εάν υπάρχουν ενεργές βλάβες στον τοκετό (βλ. Section 8).
Η προσέγγιση εξατομικεύεται από μαιευτήρα/λοιμωξιολόγο.

12.8 Mini-αλγόριθμος κλινικής πρακτικής

  1. Διάγνωση HSV-2; → Πρότεινε τεστ HIV και βασικό screening ΣΜΝ (σύφιλη, γονόρροια/χλαμύδια κατά ένδειξη).
  2. Υψηλός σεξουαλικός κίνδυνος; → Εξέτασε PrEP· ενίσχυσε τη συμβουλευτική για προφυλάξεις.
  3. HIV(+) με συχνές υποτροπές HSV-2 → Εξέτασε καταστολή HSV-2, αλλά δώσε απόλυτη προτεραιότητα σε ART & U=U.
  4. Επίμονες βλάβες ή κακή ανταπόκριση → έλεγξε αντοχή στον HSV και σκέψου εναλλακτικά (π.χ. foscarnet) με ειδικό.
  5. Ενημέρωση συντρόφων & κοινός σχεδιασμός: προφυλακτικό, αποχή στις εξάρσεις, πιθανή καταστολή.
Συνοπτική ουσία:
Ο HSV-2 είναι επιταχυντής κινδύνου για HIV, κυρίως μέσω ελκών και φλεγμονής.
Η πιο ισχυρή παρέμβαση για τον HIV είναι η PrEP (σε αρνητικούς) και η ART με U=U (σε θετικούς).
Η καταστολή HSV-2 βελτιώνει τα συμπτώματα και μειώνει το HSV shedding, αλλά δεν αντικαθιστά τα μέτρα HIV πρόληψης.

14.Ψυχολογικές & Κοινωνικές Επιπτώσεις

Ο γεννητικός έρπης από HSV-2 δεν επηρεάζει μόνο το σώμα·
συχνά επηρεάζει συναισθήματα, σχέσεις και αυτοεικόνα.
Το στίγμα γύρω από τα ΣΜΝ, οι φόβοι για απόρριψη και η αβεβαιότητα για τις υποτροπές
μπορούν να επιβαρύνουν την καθημερινότητα.
Με σωστή ενημέρωση, στρατηγική επικοινωνίας και υποστήριξη,
οι περισσότεροι άνθρωποι πετυχαίνουν εξαιρετική προσαρμογή.

Τι βοηθά περισσότερο;

  • Επαρκής γνώση (τι είναι/δεν είναι ο HSV-2, πώς μεταδίδεται, πώς ελέγχεται).
  • Ρεαλιστικές προσδοκίες για τα συμπτώματα και την πρόληψη μετάδοσης.
  • Δεξιότητες επικοινωνίας με τον/την σύντροφο.
  • Πλάνο φροντίδας (φαρμακευτικό & αυτοφροντίδα) που δίνει αίσθηση ελέγχου.
  • Ψυχολογική στήριξη εάν χρειαστεί (CBT, συμβουλευτική, ομάδες).

13.1 Συνήθεις συναισθηματικές αντιδράσεις

ΑίσθημαΠώς εκδηλώνεταιΤι βοηθά
ΆγχοςΦόβος μετάδοσης/υποτροπής, υπεραγρύπνιση στο σώμαΕνημέρωση, σαφές πλάνο πρόληψης, ασκήσεις αναπνοής
Ντροπή/ενοχήΑρνητικός αυτοδιάλογος, αποφυγή οικειότηταςΑναπλαισίωση («είναι κοινή ιογενής λοίμωξη»), ψυχοεκπαίδευση
ΘλίψηΑπώλεια ενδιαφέροντος, αίσθηση περιορισμούΡουτίνα αυτοφροντίδας, κοινωνική σύνδεση, άσκηση
ΘυμόςΕκνευρισμός για «αδικία»/μόλυνσηΕξωτερίκευση με υγιή τρόπο, CBT, ημερολόγιο

13.2 Στίγμα & μύθοι: αναπλαισίωση

  • Μύθος: «Ο HSV-2 σημαίνει ανευθυνότητα.» → Πραγματικότητα: πρόκειται για πολύ συχνή ιογενή λοίμωξη· πολλά άτομα είναι ασυμπτωματικοί φορείς.
  • Μύθος: «Τελειώνει η σεξουαλική ζωή.» → Πραγματικότητα: με καταστολή, προφυλάξεις και επικοινωνία, οι περισσότεροι έχουν πλήρη σεξουαλική ζωή.
  • Μύθος: «Κανείς δεν θα με δεχτεί.» → Πραγματικότητα: Όταν το θέμα συζητείται ειλικρινά, πολλοί σύντροφοι δείχνουν κατανόηση και συνεργάζονται.

13.3 Δεξιότητες επικοινωνίας με σύντροφο

Η γνωστοποίηση («disclosure») είναι προσωπική επιλογή, αλλά συχνά μειώνει το άγχος και ενισχύει την εμπιστοσύνη.

Mini-scripts (προσαρμόσιμα):

  • «Θέλω να μοιραστώ κάτι για την υγεία μου: έχω γεννητικό έρπη (HSV-2). Διαχειρίζεται με φάρμακα και προφυλάξεις.»
  • «Μπορούμε να χρησιμοποιούμε προφυλακτικό, να αποφεύγουμε επαφή σε εξάρσεις και, αν χρειαστεί, να παίρνω καταστολή.»
  • «Αν έχεις απορίες, μπορώ να σου δώσω αξιόπιστες πληροφορίες ή να μιλήσουμε με γιατρό μαζί.»
  • Χρονισμός: επέλεξε ήρεμη στιγμή πριν τη σεξουαλική επαφή.
  • Τόνος: πρακτικός, χωρίς απολογητική στάση· εστίασε στην ευθύνη και τη φροντίδα.
  • Ερωτήσεις/αντιδράσεις: αποδέξου αρχικά συναισθήματα· προσέφερε τεκμηριωμένες απαντήσεις.

13.4 Σεξουαλική ευεξία & οικειότητα

  • Σχεδιασμός γύρω από υποτροπές: αποχή μέχρι πλήρη επούλωση + 2–3 ημέρες, εναλλακτικές μορφές οικειότητας.
  • Μείωση τριβής: λιπαντικά νερού/σιλικόνης, επιλογή στάσεων που ελέγχουν την πίεση/επαφή στις ευαίσθητες περιοχές.
  • Επικοινωνία για την επιθυμία/φόβους/όρια· συμφωνίες για προφυλάξεις.

13.5 Αυτοφροντίδα νου-σώματος (mind–body)

ΠρακτικήΣτόχοςΠώς
CBT (γνωστική-συμπεριφορική)Αντιμετώπιση αρνητικών σκέψεων/στίγματοςΚαταγραφή σκέψης → αναπλαισίωση → πειράματα συμπεριφοράς
Mindfulness/αναπνοέςΜείωση άγχους/υπεραγρύπνισης5–10΄ καθημερινά (box breathing, body scan)
Ημερολόγιο υποτροπώνΑίσθηση ελέγχου & ανίχνευση triggersΗμ/νία, συμπτώματα, πιθανό trigger, αγωγή, διάρκεια
Κίνηση/ύπνοςΣτήριξη ανοσοποιητικού, διάθεσης150’/εβδ μέτρια άσκηση, 7–9 ώρες ύπνου

13.6 Υποστήριξη & πόροι

  • Επαγγελματίες υγείας: γιατρός πρωτοβάθμιας, γυναικολόγος/ουρολόγος, δερματολόγος, ψυχολόγος/σεξολόγος.
  • Ομάδες υποστήριξης (δια ζώσης/online): κοινή εμπειρία, μείωση μοναξιάς, ανταλλαγή πρακτικών.
  • Αξιόπιστη ενημέρωση: οδηγίες δημόσιας υγείας/επιστημονικές εταιρείες.

13.7 Εργασία, ιδιωτικότητα & δικαιώματα

  • Ιδιωτικότητα υγείας: ο HSV-2 είναι προσωπική πληροφορία· δεν απαιτείται γνωστοποίηση στον χώρο εργασίας εκτός εάν επηρεάζει καθήκοντα (σπάνιο).
  • Διακρίσεις/στίγμα: αν υπάρξουν, αναζήτησε νομική/συμβουλευτική υποστήριξη κατά τόπο.

13.8 Σχέσεις & dating

  • Πότε να πω; Συνήθως πριν από τη σεξουαλική επαφή, όταν υπάρχει αμοιβαίο ενδιαφέρον.
  • Πώς να πω; Σύντομα, καθαρά, με έμφαση σε μέτρα πρόληψης και φροντίδα.
  • Και αν φοβηθώ απόρριψη; Ο/Η «σωστός/ή» σύντροφος εκτιμά την ειλικρίνεια· ταιριάζει με τις αξίες σου.

13.9 Red flags & πότε ζητάμε επιπλέον βοήθεια

  • Επίμονο άγχος/θλίψη που επηρεάζει δουλειά/σχέσεις >2 εβδομάδες.
  • Σκέψεις αυτοτραυματισμού ή απελπισίας → άμεση επικοινωνία με επαγγελματία/γραμμή βοήθειας.
  • Παρεμβατικός έλεγχος/κατηγορία από σύντροφο, έλλειψη συναίνεσης → θέματα ασφαλούς σχέσης.

13.10 «Pocket» εργαλεία για καθημερινότητα

  1. Κάρτα γνώσης: τι είναι ο HSV-2, πώς μεταδίδεται, πώς δεν μεταδίδεται.
  2. Κιτ άμεσης έναρξης: αντιιικό + οδηγίες για επεισοδιακή θεραπεία.
  3. Ημερολόγιο υποτροπών (χαρτί/έφαρμογή).
  4. Σενάριο γνωστοποίησης σε σημειώσεις κινητού.
  5. Μικρή ρουτίνα anti-stress (5΄ αναπνοές + 10΄ περπάτημα).

Μήνυμα ελπίδας: Ο HSV-2 είναι διαχειρίσιμος. Με ενημέρωση, σχέδιο φροντίδας και υποστήριξη,
μπορείς να έχεις υγιείς σχέσεις, ικανοποιητική σεξουαλική ζωή και μια καθημερινότητα
με χαμηλό αντίκτυπο από τη νόσο.

15.Στρατηγικές Πρόληψης

Η πρόληψη της μετάδοσης και των υποτροπών του HSV-2 βασίζεται στη λογική των
πολλαπλών στρωμάτων (layered prevention):
ενημέρωσησυμπεριφορέςφραγμοίαντιιική καταστολή
έλεγχος ΣΜΝ & εμβολιασμοί. Κανένα μέτρο μόνο του δεν είναι «τέλειο»· ο συνδυασμός τους
μειώνει ουσιαστικά τον κίνδυνο.

Σύνοψη στρατηγικής (σε 30″):

  1. Αναγνώρισε πρόδρομα & αποχή σε εξάρσεις.
  2. Χρησιμοποίησε φραγμούς (προφυλακτικό/οδοντικό φράγμα) συστηματικά.
  3. Σκέψου καταστολή (καθημερινό αντιιικό) αν οι υποτροπές/κίνδυνος μετάδοσης είναι σημαντικά.
  4. Έλεγξε άλλα ΣΜΝ & ενημερώσου για εμβολιασμούς (HPV, ηπατίτιδες).
  5. Επικοινώνησε με τον/την σύντροφο & συναποφασίστε μέτρα.

14.1 Γνώση & αναγνώριση συμπτωμάτων

  • Πρόδρομα: μυρμήγκιασμα/κάψιμο/υπερευαισθησία → αποχή έως πλήρη επούλωση + 2–3 ημέρες.
  • Εκπαίδευση για ασυμπτωματικό shedding: μπορεί να υπάρξει μετάδοση χωρίς ορατές βλάβες.
  • Ημερολόγιο υποτροπών για εντοπισμό προσωπικών triggers (στρες, τριβή, κύκλος, ασθένεια).

14.2 Φραγμοί & προστατευτικά

Τύπος επαφήςΣυνιστώμενος φραγμόςΠρακτικές σημειώσεις
Κολπική/ΠρωκτικήΠροφυλακτικό (εξωτερικό/εσωτερικό)Έναρξη πριν από επαφή, διατήρηση καθ’ όλη τη διάρκεια· σωστό μέγεθος· αλλαγή σε νέα επαφή.
ΣτοματογεννητικήΟδοντικό φράγμα ή προφυλακτικόΑποφυγή αν υπάρχει επιχείλιος έρπης/πρόδρομα στον στόμαχο ή βλάβες στα γεννητικά.
Σεξουαλικά παιχνίδιαΠροφυλακτικό στο αντικείμενοΚαθαρισμός/απολύμανση μεταξύ χρήσεων· αλλαγή προφυλακτικού ανά άτομο/στόμιο.
  • Λιπαντικά: νερού/σιλικόνης για μείωση τριβής & μικροτραυματισμών (όχι λιπαρά με latex).
  • Κάλυψη βλαβών: γάζες/επίθεματα δεν αποτελούν επαρκή προστασία για σεξ.

14.3 Αντιιική καταστολή ως πρόληψη μετάδοσης

Η καθημερινή καταστολή (π.χ. valacyclovir 500–1.000 mg 1×/ημ ή acyclovir 400 mg 2×/ημ)
μειώνει τις υποτροπές και την ιογενή αποβολή, συμβάλλοντας στη μείωση κινδύνου μετάδοσης,
ειδικά σε serodiscordant ζευγάρια. Δεν αντικαθιστά τους φραγμούς.

Πότε να το σκεφτείς;

  • Συχνές/ενοχλητικές υποτροπές ή έντονο άγχος μετάδοσης.
  • Ο/Η σύντροφος είναι HSV-2 αρνητικός/ή και επιθυμείτε επιπλέον μείωση κινδύνου.
  • Περίοδοι αυξημένης σεξουαλικής δραστηριότητας.

14.4 Συμπεριφορές χαμηλού κινδύνου

  • Αποχή σε εξάρσεις & για 2–3 ημέρες μετά την πλήρη επούλωση.
  • Χαμηλότερου κινδύνου πρακτικές (χωρίς επαφή με βλεννογόνους/βλάβες) όταν υπάρχει αβεβαιότητα.
  • Σχεδιασμός οικειότητας όταν δεν υπάρχουν πρόδρομα/ευαισθησία.

14.5 Έλεγχος για άλλα ΣΜΝ & εμβολιασμοί

  • Περιοδικός έλεγχος για HIV, σύφιλη, γονόρροια/χλαμύδια κατά ένδειξη ή αλλαγή συντρόφων.
  • Εμβολιασμοί: HPV (ηλικίες κατά οδηγίες), ηπατίτιδα Β (όλοι οι μη ανοσοποιημένοι),
    ηπατίτιδα Α (ιδίως MSM/ταξίδια/επιδημιολογία).
  • Μικροβίωμα/κολπίτιδα: αντιμετώπιση BV μειώνει τη φλεγμονή βλεννογόνου.

14.6 Ειδικά σενάρια

ΣενάριοΕστίαση πρόληψηςΣχόλια
ΕγκυμοσύνηΑποφυγή νέας λοίμωξης 3ου τριμήνου, έλεγχος βλαβών στον τοκετόΒλ. Section 8· καταστολή από 36 εβδομάδες σε υποτροπές.
MSM/πρωκτική επαφήΣυνεπής χρήση προφυλακτικού, λιπαντικά, έλεγχος για πρωκτίτιδα/άλλα ΣΜΝΧαμηλό κατώφλι για NAAT πολλαπλών παθογόνων σε ορθικά δείγματα.
Οροδιαφορετικά ζευγάριαΚαταστολή + προφυλακτικό + αποχή στις εξάρσειςΣυζητήστε και κοινή «κόκκινη γραμμή» για πρόδρομα συμπτώματα.
Πολυσυντροφικότητα/CNMΣυμφωνίες προστασίας, διαφάνεια, συχνότερος έλεγχος ΣΜΝΗμερολόγιο επαφών & «κανόνες» για εξάρσεις/πρόδρομα.

14.7 «Κλίμακα κινδύνου» (ενδεικτική, σχετική)

ΠράξηΧωρίς μέτραΜε φραγμόΦραγμός + καταστολή
Κολπική/Πρωκτική επαφήΥψηλόςΜέτριος → ΧαμηλότεροςΧαμηλός (όχι μηδενικός)
ΣτοματογεννητικήΧαμηλός–ΜέτριοςΧαμηλότεροςΑκόμη χαμηλότερος

Η κλίμακα είναι σχετική· ο πραγματικός κίνδυνος εξαρτάται από παρουσία βλαβών, συχνότητα shedding,
χρήση φραγμών, καταστολή και μικροτραυματισμούς.

14.8 Μύθοι & πραγματικότητα για την πρόληψη

  • «Αν δεν υπάρχουν πληγές, δεν μεταδίδεται.» → Λάθος: υπάρχει ασυμπτωματικό shedding.
  • «Το προφυλακτικό μηδενίζει τον κίνδυνο.» → Λάθος: μειώνει σημαντικά, αλλά δεν καλύπτει όλο το δέρμα.
  • «Μεταδίδεται εύκολα από τουαλέτες/πομολά.» → Πολύ απίθανο: ο HSV-2 είναι ελυτροφόρος και εύθραυστος εκτός σώματος.

14.9 Διαπραγμάτευση ασφαλέστερου σεξ (communication)

Mini-σενάρια

  • «Νιώθω/νιώθουμε πιο ασφαλείς με προφυλακτικό· ας το κάνουμε συνήθεια.»
  • «Αν έχω μυρμήγκιασμα/κάψιμο, ας το αφήσουμε για άλλη μέρα και ας βρούμε άλλη μορφή οικειότητας.»
  • «Θα με βοηθούσε να έχω standby αγωγή για να ξεκινάω νωρίς όταν χρειάζεται.»

14.10 Πρόληψη νεογνικού έρπητα (υπενθύμιση)

  • Αποφυγή νέας λοίμωξης στο 3ο τρίμηνο (αποχή από υψηλού κινδύνου επαφές).
  • Καταστολή από 36 εβδομάδες σε υποτροπές· έλεγχος για βλάβες στον τοκετό.
  • Ενεργές βλάβες/πρόδρομα στον τοκετό → εξέταση επιλογής καισαρικής.
  • Μετά τη γέννα: όχι επαφή νεογνού με βλάβες/«κρύωμα» φροντιστών· σχολαστική υγιεινή (βλ. Section 8).

14.11 «Κιτ πρόληψης» τσέπης

  1. Προφυλακτικά/οδοντικά φράγματα + λιπαντικό (νερού/σιλικόνης).
  2. Αντιιικό για άμεση επεισοδιακή έναρξη (σύμφωνα με ιατρική οδηγία).
  3. Σύντομες οδηγίες πρόδρομων/αποχής σε σημειώσεις κινητού.
  4. Υπενθύμιση για έλεγχο ΣΜΝ ανά 6–12 μήνες ή κατά αλλαγή κινδύνου.
Σημαντικό: Καμία στρατηγική δεν εξαλείφει πλήρως τον κίνδυνο πέρα από την αποχή.
Ο ρεαλιστικός στόχος είναι η ουσιαστική μείωση του κινδύνου με συνδυασμό μέτρων που ταιριάζουν στις ανάγκες σας.

Νομικά & Ηθικά Ζητήματα (Ιδιωτικότητα, Γνωστοποίηση, Συναίνεση)

Ο γεννητικός έρπης (HSV-2) δεν αφορά μόνο κλινικές αποφάσεις·
εγείρει επίσης ερωτήματα ιδιωτικότητας, γνωστοποίησης σε συντρόφους,
συναίνεσης στη σεξουαλική δραστηριότητα, και διαχείρισης προσωπικών δεδομένων υγείας.
Το παρόν τμήμα συνοψίζει γενικές αρχές. Οι νόμοι ποικίλλουν ανά χώρα/περιοχή· για ειδικές περιπτώσεις
απαιτείται συμβουλή νομικού.

Σημαντική αποποίηση:
Οι παρακάτω πληροφορίες έχουν εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελούν νομική συμβουλή.
Οι απαιτήσεις για γνωστοποίηση, η ποινικοποίηση της μετάδοσης ΣΜΝ και η υποχρεωτική δήλωση νοσημάτων
διαφέρουν ανά δικαιοδοσία.

15.1 Ιδιωτικότητα & απόρρητο υγείας

  • Δικαίωμα στην ιδιωτικότητα: Η διάγνωση HSV-2 είναι ευαίσθητο προσωπικό δεδομένο υγείας.
    Έχεις δικαίωμα να αποφασίζεις ποιος το μαθαίνει και πότε.
  • Ιατρικό απόρρητο: Οι επαγγελματίες υγείας υποχρεούνται να διαφυλάσσουν το απόρρητο,
    με εξαιρέσεις μόνο όπου ο νόμος το απαιτεί (π.χ. συγκεκριμένα νοσήματα δημόσιας υγείας).
    Ο HSV-2, στις περισσότερες δικαιοδοσίες, δεν είναι νόσημα υποχρεωτικής δήλωσης.
  • Δικαίωμα πρόσβασης στον ιατρικό φάκελο και διόρθωσης ανακριβειών, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο προστασίας δεδομένων.

15.2 Ηθική & νομική διάσταση της γνωστοποίησης σε συντρόφους

Η ηθική υποχρέωση γνωστοποίησης σχετίζεται με τη συναίνεση του/της συντρόφου και
την πρόληψη μετάδοσης. Η νομική υποχρέωση (εάν υπάρχει) διαφέρει ανά περιοχή.

ΠτυχήΤι σημαίνει στην πράξηΣημειώσεις
Ηθική γνωστοποίησηΕνημερώνεις τον/την σύντροφο πριν από επαφή υψηλού κινδύνου, ώστε να συναποφασίσετε μέτρα.Χτίζει εμπιστοσύνη, μειώνει άγχος και ρίσκο.
Νομικές απαιτήσειςΣε ορισμένες χώρες/πολιτείες, η μη γνωστοποίηση κάποιων ΣΜΝ μπορεί να έχει κυρώσεις.Συνήθως εστιάζουν σε λοιμώξεις με σοβαρές επιπτώσεις· ο HSV-2 συχνά δεν περιλαμβάνεται, αλλά έλεγξε τοπικό δίκαιο.

15.3 Συναίνεση στη σεξουαλική δραστηριότητα

  • Ενημερωμένη συναίνεση: ο/η σύντροφος έχει δικαίωμα να γνωρίζει πληροφορίες που αλλάζουν ουσιωδώς τον κίνδυνο για την υγεία του/της.
  • Πρακτικά: συζήτηση για μέτρα (προφυλακτικό/οδοντικό φράγμα), αποχή σε εξάρσεις, σκέψη για καταστολή ως επιπλέον μείωση κινδύνου.
  • Συναίνεση χωρίς πίεση: αποφυγή εξαναγκασμού· σε ανισορροπίες ισχύος (π.χ. εργασιακή σχέση), επιπλέον προσοχή.

15.4 Εργασία, εκπαίδευση & κοινωνικοί χώροι

  • Μη υποχρέωση γνωστοποίησης στον εργοδότη/σχολείο για HSV-2, εκτός αν επηρεάζονται ουσιωδώς καθήκοντα (σπάνιο).
  • Απουσία αποκλεισμών: ο HSV-2 δεν αποτελεί λόγο αποκλεισμού από σπουδές/εργασία/αθλητισμό.
  • Εύλογες διευκολύνσεις (όπου χρειάζονται): π.χ. άδεια για ιατρική επίσκεψη.

15.5 Ασφάλιση & διακρίσεις

  • Ο HSV-2 δεν πρέπει να αποτελεί αιτία διάκρισης σε υπηρεσίες/εργασία. Αν συμβεί, αναζήτησε νομική συμβουλή/δομές προστασίας καταναλωτή.
  • Σε ασφαλιστήρια ζωής/υγείας, ενημερώσου για τις υποχρεώσεις γνωστοποίησης όρων συμβολαίου.

15.6 Δημόσια υγεία & ειδοποίηση συντρόφων

Κάποια συστήματα δημόσιας υγείας προσφέρουν υπηρεσίες εθελοντικής ειδοποίησης συντρόφων (anonymized).
Αυτό μπορεί να βοηθήσει σε ευρύτερη πρόληψη, χωρίς να αποκαλυφθεί η ταυτότητα.

  • Εθελοντική βάση για HSV-2 στις περισσότερες περιοχές.
  • Σεβασμός ιδιωτικότητας: αν επιλέξεις ειδοποίηση, απόφυγε λεπτομέρειες που εκθέτουν την ταυτότητά σου χωρίς λόγο.

15.7 Προστασία ψηφιακών δεδομένων υγείας

  • Αποθήκευση: κλείδωμα συσκευών, ισχυροί κωδικοί, προσοχή σε cloud/backup που μοιράζεσαι.
  • Εφαρμογές (ημερολόγια/υπενθυμίσεις): διάβασε πολιτικές απορρήτου· προτίμησε apps με end-to-end κρυπτογράφηση.
  • Κοινή χρήση: επίλεξε ελάχιστη αναγκαία πληροφορία όταν στέλνεις έγγραφα ή μοιράζεσαι αποτελέσματα.

15.8 Ανήλικοι/ευάλωτοι ενήλικοι

  • Συναίνεση: οι κανόνες για ηλικία συναίνεσης/γονική ενημέρωση διαφέρουν ανά περιοχή.
  • Προστασία: προτεραιότητα στην ασφάλεια και την πρόσβαση σε φροντίδα· σε περιπτώσεις κακοποίησης, ισχύουν ειδικές διαδικασίες αναφοράς.

15.9 Ταξίδια & μεταφορά φαρμάκων

  • Μετέφερε αντιιικά στην πρωτότυπη συσκευασία με συνταγή/ιατρική γνωμάτευση, ειδικά σε διεθνείς πτήσεις.
  • Έλεγξε εκ των προτέρων τελωνειακούς περιορισμούς φαρμάκων στη χώρα προορισμού.

15.10 Mini-οδηγός γνωστοποίησης (πλαίσιο)

  1. Επίλεξε χρόνο/χώρο χωρίς πίεση και πριν από οικειότητα.
  2. Πες τα βασικά καθαρά: «Έχω HSV-2· διαχειρίζεται. Θέλω να σε προστατεύσω.»
  3. Πρότεινε μέτρα: προφυλακτικό/οδοντικό φράγμα, αποχή σε εξάρσεις, καταστολή.
  4. Άνοιξε χώρο για ερωτήσεις· πρόσφερε αξιόπιστες πηγές/επίσκεψη μαζί σε γιατρό.
  5. Τεκμηρίωσε (προαιρετικά) τη συζήτηση εάν υπάρχει νομικός προβληματισμός (π.χ. ανταλλαγή μηνυμάτων).

15.11 Συχνά διλήμματα – πρακτικός πίνακας

ΔίλημμαΠρόταση προσέγγισηςΣχόλια/Νομικά
«Πρέπει να το πω σε νέο/α σύντροφο;»Ναι, ηθικά πριν την επαφή υψηλού κινδύνου· από κοινού λήψη μέτρων.Νομική υποχρέωση εξαρτάται από χώρα/πολιτεία.
«Τι αν αντιδράσει αρνητικά;»Αποδοχή συναισθήματος, παροχή πληροφορίας, σεβασμός ορίων.Δικαίωμα επιλογής/συναίνεσης και των δύο.
«Μπορώ να μοιραστώ το status του/της συντρόφου;»Όχι χωρίς ρητή άδεια· αφορά δικά του/της δεδομένα υγείας.Προστασία προσωπικών δεδομένων τρίτων.
«Ζητά ο εργοδότης ιατρικά στοιχεία;»Παρέχεται μόνο το απολύτως αναγκαίο (π.χ. ικανότητα για εργασία).Το status HSV-2 σπάνια είναι σχετικό/αναγκαίο.

15.12 Λίστα ελέγχου (Check-list) 60″

  • Γνώριζε τα δικαιώματα ιδιωτικότητας σου· φύλαξε τον ιατρικό φάκελο.
  • Προετοίμασε σενάριο γνωστοποίησης πριν από νέες σχέσεις.
  • Συζήτησε μέτρα μείωσης κινδύνου & (αν χρειάζεται) καταστολή.
  • Προστάτευσε ψηφιακά δεδομένα (κωδικοί, κρυπτογράφηση, ελάχιστη κοινοποίηση).
  • Σε ειδικά ερωτήματα/διαφορές → συμβουλή νομικού στην περιοχή σου.
Συμπέρασμα: Η ηθική διαφάνεια, η ενημερωμένη συναίνεση και η προστασία της
ιδιωτικότητας είναι οι τρεις βασικοί άξονες. Με σεβασμό και σωστή πληροφόρηση, οι περισσότερες
καταστάσεις λύνονται χωρίς συγκρούσεις και με αμοιβαία εμπιστοσύνη.

15.Νομικά & Ηθικά Ζητήματα (Ιδιωτικότητα, Γνωστοποίηση, Συναίνεση)

Ο γεννητικός έρπης (HSV-2) δεν αφορά μόνο κλινικές αποφάσεις·
εγείρει επίσης ερωτήματα ιδιωτικότητας, γνωστοποίησης σε συντρόφους,
συναίνεσης στη σεξουαλική δραστηριότητα, και διαχείρισης προσωπικών δεδομένων υγείας.
Το παρόν τμήμα συνοψίζει γενικές αρχές. Οι νόμοι ποικίλλουν ανά χώρα/περιοχή· για ειδικές περιπτώσεις
απαιτείται συμβουλή νομικού.

Σημαντική αποποίηση:
Οι παρακάτω πληροφορίες έχουν εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελούν νομική συμβουλή.
Οι απαιτήσεις για γνωστοποίηση, η ποινικοποίηση της μετάδοσης ΣΜΝ και η υποχρεωτική δήλωση νοσημάτων
διαφέρουν ανά δικαιοδοσία.

15.1 Ιδιωτικότητα & απόρρητο υγείας

  • Δικαίωμα στην ιδιωτικότητα: Η διάγνωση HSV-2 είναι ευαίσθητο προσωπικό δεδομένο υγείας.
    Έχεις δικαίωμα να αποφασίζεις ποιος το μαθαίνει και πότε.
  • Ιατρικό απόρρητο: Οι επαγγελματίες υγείας υποχρεούνται να διαφυλάσσουν το απόρρητο,
    με εξαιρέσεις μόνο όπου ο νόμος το απαιτεί (π.χ. συγκεκριμένα νοσήματα δημόσιας υγείας).
    Ο HSV-2, στις περισσότερες δικαιοδοσίες, δεν είναι νόσημα υποχρεωτικής δήλωσης.
  • Δικαίωμα πρόσβασης στον ιατρικό φάκελο και διόρθωσης ανακριβειών, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο προστασίας δεδομένων.

15.2 Ηθική & νομική διάσταση της γνωστοποίησης σε συντρόφους

Η ηθική υποχρέωση γνωστοποίησης σχετίζεται με τη συναίνεση του/της συντρόφου και
την πρόληψη μετάδοσης. Η νομική υποχρέωση (εάν υπάρχει) διαφέρει ανά περιοχή.

ΠτυχήΤι σημαίνει στην πράξηΣημειώσεις
Ηθική γνωστοποίησηΕνημερώνεις τον/την σύντροφο πριν από επαφή υψηλού κινδύνου, ώστε να συναποφασίσετε μέτρα.Χτίζει εμπιστοσύνη, μειώνει άγχος και ρίσκο.
Νομικές απαιτήσειςΣε ορισμένες χώρες/πολιτείες, η μη γνωστοποίηση κάποιων ΣΜΝ μπορεί να έχει κυρώσεις.Συνήθως εστιάζουν σε λοιμώξεις με σοβαρές επιπτώσεις· ο HSV-2 συχνά δεν περιλαμβάνεται, αλλά έλεγξε τοπικό δίκαιο.

15.3 Συναίνεση στη σεξουαλική δραστηριότητα

  • Ενημερωμένη συναίνεση: ο/η σύντροφος έχει δικαίωμα να γνωρίζει πληροφορίες που αλλάζουν ουσιωδώς τον κίνδυνο για την υγεία του/της.
  • Πρακτικά: συζήτηση για μέτρα (προφυλακτικό/οδοντικό φράγμα), αποχή σε εξάρσεις, σκέψη για καταστολή ως επιπλέον μείωση κινδύνου.
  • Συναίνεση χωρίς πίεση: αποφυγή εξαναγκασμού· σε ανισορροπίες ισχύος (π.χ. εργασιακή σχέση), επιπλέον προσοχή.

15.4 Εργασία, εκπαίδευση & κοινωνικοί χώροι

  • Μη υποχρέωση γνωστοποίησης στον εργοδότη/σχολείο για HSV-2, εκτός αν επηρεάζονται ουσιωδώς καθήκοντα (σπάνιο).
  • Απουσία αποκλεισμών: ο HSV-2 δεν αποτελεί λόγο αποκλεισμού από σπουδές/εργασία/αθλητισμό.
  • Εύλογες διευκολύνσεις (όπου χρειάζονται): π.χ. άδεια για ιατρική επίσκεψη.

15.5 Ασφάλιση & διακρίσεις

  • Ο HSV-2 δεν πρέπει να αποτελεί αιτία διάκρισης σε υπηρεσίες/εργασία. Αν συμβεί, αναζήτησε νομική συμβουλή/δομές προστασίας καταναλωτή.
  • Σε ασφαλιστήρια ζωής/υγείας, ενημερώσου για τις υποχρεώσεις γνωστοποίησης όρων συμβολαίου.

15.6 Δημόσια υγεία & ειδοποίηση συντρόφων

Κάποια συστήματα δημόσιας υγείας προσφέρουν υπηρεσίες εθελοντικής ειδοποίησης συντρόφων (anonymized).
Αυτό μπορεί να βοηθήσει σε ευρύτερη πρόληψη, χωρίς να αποκαλυφθεί η ταυτότητα.

  • Εθελοντική βάση για HSV-2 στις περισσότερες περιοχές.
  • Σεβασμός ιδιωτικότητας: αν επιλέξεις ειδοποίηση, απόφυγε λεπτομέρειες που εκθέτουν την ταυτότητά σου χωρίς λόγο.

15.7 Προστασία ψηφιακών δεδομένων υγείας

  • Αποθήκευση: κλείδωμα συσκευών, ισχυροί κωδικοί, προσοχή σε cloud/backup που μοιράζεσαι.
  • Εφαρμογές (ημερολόγια/υπενθυμίσεις): διάβασε πολιτικές απορρήτου· προτίμησε apps με end-to-end κρυπτογράφηση.
  • Κοινή χρήση: επίλεξε ελάχιστη αναγκαία πληροφορία όταν στέλνεις έγγραφα ή μοιράζεσαι αποτελέσματα.

15.8 Ανήλικοι/ευάλωτοι ενήλικοι

  • Συναίνεση: οι κανόνες για ηλικία συναίνεσης/γονική ενημέρωση διαφέρουν ανά περιοχή.
  • Προστασία: προτεραιότητα στην ασφάλεια και την πρόσβαση σε φροντίδα· σε περιπτώσεις κακοποίησης, ισχύουν ειδικές διαδικασίες αναφοράς.

15.9 Ταξίδια & μεταφορά φαρμάκων

  • Μετέφερε αντιιικά στην πρωτότυπη συσκευασία με συνταγή/ιατρική γνωμάτευση, ειδικά σε διεθνείς πτήσεις.
  • Έλεγξε εκ των προτέρων τελωνειακούς περιορισμούς φαρμάκων στη χώρα προορισμού.

15.10 Mini-οδηγός γνωστοποίησης (πλαίσιο)

  1. Επίλεξε χρόνο/χώρο χωρίς πίεση και πριν από οικειότητα.
  2. Πες τα βασικά καθαρά: «Έχω HSV-2· διαχειρίζεται. Θέλω να σε προστατεύσω.»
  3. Πρότεινε μέτρα: προφυλακτικό/οδοντικό φράγμα, αποχή σε εξάρσεις, καταστολή.
  4. Άνοιξε χώρο για ερωτήσεις· πρόσφερε αξιόπιστες πηγές/επίσκεψη μαζί σε γιατρό.
  5. Τεκμηρίωσε (προαιρετικά) τη συζήτηση εάν υπάρχει νομικός προβληματισμός (π.χ. ανταλλαγή μηνυμάτων).

15.11 Συχνά διλήμματα – πρακτικός πίνακας

ΔίλημμαΠρόταση προσέγγισηςΣχόλια/Νομικά
«Πρέπει να το πω σε νέο/α σύντροφο;»Ναι, ηθικά πριν την επαφή υψηλού κινδύνου· από κοινού λήψη μέτρων.Νομική υποχρέωση εξαρτάται από χώρα/πολιτεία.
«Τι αν αντιδράσει αρνητικά;»Αποδοχή συναισθήματος, παροχή πληροφορίας, σεβασμός ορίων.Δικαίωμα επιλογής/συναίνεσης και των δύο.
«Μπορώ να μοιραστώ το status του/της συντρόφου;»Όχι χωρίς ρητή άδεια· αφορά δικά του/της δεδομένα υγείας.Προστασία προσωπικών δεδομένων τρίτων.
«Ζητά ο εργοδότης ιατρικά στοιχεία;»Παρέχεται μόνο το απολύτως αναγκαίο (π.χ. ικανότητα για εργασία).Το status HSV-2 σπάνια είναι σχετικό/αναγκαίο.

15.12 Λίστα ελέγχου (Check-list) 60″

  • Γνώριζε τα δικαιώματα ιδιωτικότητας σου· φύλαξε τον ιατρικό φάκελο.
  • Προετοίμασε σενάριο γνωστοποίησης πριν από νέες σχέσεις.
  • Συζήτησε μέτρα μείωσης κινδύνου & (αν χρειάζεται) καταστολή.
  • Προστάτευσε ψηφιακά δεδομένα (κωδικοί, κρυπτογράφηση, ελάχιστη κοινοποίηση).
  • Σε ειδικά ερωτήματα/διαφορές → συμβουλή νομικού στην περιοχή σου.
Συμπέρασμα: Η ηθική διαφάνεια, η ενημερωμένη συναίνεση και η προστασία της
ιδιωτικότητας είναι οι τρεις βασικοί άξονες. Με σεβασμό και σωστή πληροφόρηση, οι περισσότερες
καταστάσεις λύνονται χωρίς συγκρούσεις και με αμοιβαία εμπιστοσύνη.

16.Διατροφή, Lifestyle & Μύθοι

Η καθημερινότητα παίζει σημαντικό ρόλο στη διαχείριση του HSV-2.
Καμία τροφή ή «φυσικό» σκεύασμα δεν θεραπεύει τον ιό· όμως
η καλή ρουτίνα (ύπνος, στρες, άσκηση) και μια
ισορροπημένη διατροφή βοηθούν πολλούς ανθρώπους να έχουν
λιγότερα ή ηπιότερα επεισόδια και καλύτερη ποιότητα ζωής.

Τι στοχεύουμε;

  • Σταθερό ανοσοποιητικό (ύπνος, διατροφή, κίνηση).
  • Λιγότερους παράγοντες πυροδότησης (στρες, τριβή, αφυδάτωση).
  • Ρεαλιστική διατροφική στρατηγική που ταιριάζει στη ζωή σου.

16.1 Διατροφή: βασικές αρχές

  • Μεσογειακό πρότυπο: λαχανικά, φρούτα, ολικής άλεσης, όσπρια, ξηροί καρποί, ελαιόλαδο, ψάρι 1–2×/εβδ.
  • Πρωτεΐνη επαρκής (κοτόπουλο, ψάρι, αυγά, όσπρια/τόφου) για επούλωση ιστών.
  • Ενυδάτωση: 6–8 ποτήρια νερό/ημέρα (περισσότερο με άσκηση/ζέστη).
  • Περιορισμός υπερ-επεξεργασμένων, πολύ ζάχαρης/αλκοόλ → μειώνουν τη γενική ευεξία & ύπνο.

16.2 Αργινίνη & Λυσίνη: τι ισχύει πραγματικά;

Συχνά αναφέρεται ότι η αργινίνη «ταΐζει» τον έρπη και ότι η λυσίνη τον «κόβει».
Τα δεδομένα είναι ετερόκλητα και δεν υποστηρίζουν αυστηρές απαγορεύσεις τροφών.

ΣτοιχείοΤι γνωρίζουμεΠρακτική σύσταση
Αργινίνη (σοκολάτα, ξηροί καρποί κ.ά.)Εργαστηριακά μπορεί να διευκολύνει αναπαραγωγή HSV· κλινικά στοιχεία ασθενή.Δεν απαιτούνται γενικές απαγορεύσεις. Παρατήρησε αν εσένα σε επηρεάζει.
Λυσίνη (συμπλήρωμα)Αντικρουόμενες μικρές μελέτες· δεν αποτελεί καθιερωμένη πρόληψη.Μην ξεκινάς χωρίς ιατρική συμβουλή· όχι στην κύηση/θηλασμό/νεφρική νόσο χωρίς έλεγχο.

Συμπέρασμα: δώσε έμφαση στη συνολική ποιότητα διατροφής. Κατέγραψε τυχόν προσωπικά triggers.

16.3 Πίνακας «τι με βολεύει» (ενδεικτικός)

ΚατηγορίαΠαραδείγματαΣχόλιο
ΚαθημερινάΛαχανικά, φρούτα, γιαούρτι/κεφίρ, όσπρια, ψάρια, ελαιόλαδοΣτήριξη μικροθρεπτικών & μικροβιώματος
Με μέτροΚαβουρδισμένοι ξηροί καρποί, μαύρη σοκολάτα, καφές 1–2Εξατομίκευση· δες αν σχετίζονται με επεισόδια
Καλύτερα σπάνιαΥπερ-επεξεργασμένα, πολλά γλυκά, πολύ αλκοόλΕπηρεάζουν ύπνο/στρες/γλυκαιμία

16.4 Συμπληρώματα: τι να ξέρεις

  • Βιταμίνη D: αν υπάρχει ανεπάρκεια, η διόρθωση ωφελεί συνολικά την υγεία· όχι ειδική θεραπεία HSV-2.
  • Ψευδάργυρος: χρήσιμος αν υπάρχει έλλειψη· τα τοπικά σκευάσματα μπορεί να ερεθίσουν βλεννογόνους· όχι χρήση σε γεννητικές βλάβες χωρίς οδηγίες.
  • Λυσίνη: βλέπε 16.2 – συζήτηση με γιατρό· αποφυγή σε κύηση/νεφρική νόσο χωρίς παρακολούθηση.
  • Φυτικά (μελισσόχορτο/λεμόν μπαλμ κ.ά.): ενδείξεις κυρίως για επιχείλιο έρπη· όχι σε βλεννογόνους γεννητικών λόγω ερεθισμού.
Κανόνας ασφαλείας: Οτιδήποτε παίρνεις σε χάπι/σταγόνες μπορεί να αλληλεπιδράσει με φάρμακα ή παθήσεις.
Πάντα ενημέρωσε τον/την γιατρό σου.

16.5 Ύπνος, στρες & κίνηση

  • Ύπνος: 7–9 ώρες/νύχτα. Σταθερό ωράριο, δροσερό δωμάτιο, λιγότερες οθόνες πριν τον ύπνο.
  • Διαχείριση στρες: 5΄ αναπνοές (box-breathing), 10–15΄ περπάτημα, 1–2 συνεδρίες mindfulness/εβδ.
  • Άσκηση: 150′/εβδομάδα μέτρια αερόβια + 2× ενδυνάμωση. Αποφυγή έντονης τριβής κατά έξαρση.

16.6 Δέρμα, υγιεινή & τριβή

  • Ήπια υγιεινή: χλιαρό νερό, ήπια καθαριστικά· απόφυγε αρωματικά/σκληρά σαπούνια.
  • Ρούχα: βαμβακερά/φαρδιά· αποφυγή συνθετικών/στενών στα επεισόδια.
  • Λιπαντικά: βάσης νερού/σιλικόνης για μείωση μικροτραυματισμών· όχι λιπαρά με προφυλακτικά latex.

16.7 Αλκοόλ, νικοτίνη & άλλες ουσίες

  • Αλκοόλ: επηρεάζει ύπνο/ανοχή στον πόνο· προτίμησε χαμηλή–μέτρια κατανάλωση, όχι σε επεισόδια.
  • Κάπνισμα/νικοτίνη: συνδέονται με κακή επούλωση· κάθε μείωση βοηθά.
  • Κάνναβη/άλλες ουσίες: προσοχή σε αλληλεπιδράσεις & επίδραση στον ύπνο/άγχος.

16.8 Mini-πλάνο εβδομάδας (ενδεικτικό)

  1. Δευ–Παρ: 20΄ γρήγορο περπάτημα, λαχανικά σε κάθε γεύμα, ύπνος στις 23:30.
  2. Τετάρτη/Σάββατο: 30΄ ενδυνάμωση (σώμα/λάστιχα).
  3. Καθημερινά: 5΄ αναπνοές + 5΄ διατάσεις (πρωί/βράδυ).
  4. Νερό: μπουκάλι 500 ml μαζί → 2–3 γεμίσματα/ημέρα.
  5. Ημερολόγιο: σημείωσε ύπνο, στρες, πιθανό trigger, συμπτώματα.

16.9 «Κιτ εξάρσεων» (practical)

  • Συμφωνημένο επεισοδιακό σχήμα αντιιικού διαθέσιμο στο σπίτι/τσάντα.
  • Αναλγητικό κατά ένδειξη, θερμό ντους/πλύσεις, μαλακά βαμβακερά εσώρουχα.
  • Λιδοκαΐνη gel για σύντομη τοπική ανακούφιση (όχι σε μεγάλες επιφάνειες/χωρίς οδηγίες).
  • Σημείωση: όχι αιθέρια έλαια/αλκοολούχα πάνω σε βλεννογόνους → ερεθισμός/καύσος.

16.10 Μύθοι vs Πραγματικότητα

ΜύθοςΠραγματικότητα
«Κόψε εντελώς σοκολάτα & ξηρούς καρπούς»Δεν υπάρχουν ισχυρά κλινικά δεδομένα για γενική απαγόρευση· δες τι ισχύει σε σένα.
«Φυσικά έλαια θεραπεύουν τον HSV-2»Δεν θεραπεύουν· και μπορεί να ερεθίσουν τους βλεννογόνους.
«Αν δεν βλέπω πληγές, δεν κολλάω»Γίνεται μετάδοση και χωρίς ορατές βλάβες (ασυμπτωματικό shedding).
«Τα αντιιικά φθείρουν το σώμα αν τα παίρνεις καιρό»Χρόνια καταστολή είναι γενικά καλά ανεκτή με ιατρική παρακολούθηση· δεν «χαλά» το ανοσοποιητικό.

16.11 Πότε να ζητήσεις συμβουλή ειδικού

  • Σκέφτεσαι συμπληρώματα (λυσίνη, βότανα) ή έχεις χρόνια νόσο/πολυφαρμακία.
  • Παρατηρείς συσχέτιση επεισοδίων με ειδικά τρόφιμα και θες εξατομίκευση.
  • Θέλεις διατροφικό πλάνο γύρω από άσκηση/κύκλο/εργασιακό ωράριο.
Σύνοψη: Δώσε προτεραιότητα σε ύπνο, διαχείριση στρες, άσκηση και ισορροπημένη διατροφή.
Οι «μαύρες λίστες» τροφών σπάνια χρειάζονται. Παρατήρησε το δικό σου σώμα και συνεργάσου με επαγγελματία
για ασφαλείς επιλογές.

17.Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Παρακάτω θα βρεις συγκεντρωμένες απαντήσεις σε ό,τι ρωτιέται πιο συχνά για τον HSV-2.
Οι απαντήσεις είναι πρακτικές και συνδέονται με σχετικές ενότητες του οδηγού για περισσότερες λεπτομέρειες.

A. Βασικά & Μετάδοση

1) Μπορώ να μεταδώσω τον HSV-2 όταν δεν έχω πληγές;
Ναι. Υπάρχει ασυμπτωματική αποβολή ιού (shedding). Ο κίνδυνος είναι μικρότερος από ό,τι στις εξάρσεις,
αλλά όχι μηδενικός. Μειώνεται με καταστολή και φραγμούς.
2) Μεταδίδεται από τουαλέτες, πετσέτες ή πισίνες;
Πολύ απίθανο. Ο HSV-2 είναι ελυτροφόρος ιός και δεν επιβιώνει καλά στο περιβάλλον. Μεταδίδεται κατά κανόνα με
στενή επαφή δέρμα-με-δέρμα/βλεννογόνων.
3) Φιλιά & στοματογεννητικό: τι ισχύει;
Τα φιλιά μεταδίδουν κυρίως HSV-1 (επιχείλιος έρπης).
Στοματογεννητική επαφή με ενεργό επιχείλιο έρπη μπορεί να προκαλέσει γεννητικό HSV-1.
Απόφυγέ την όταν υπάρχουν «σπυράκια/κάψιμο» στα χείλη. Χρησιμοποίησε οδοντικό φράγμα/προφυλακτικό.
4) Πότε είμαι πιο μεταδοτικός/ή;
Στο πρόδρομο (μυρμήγκιασμα/κάψιμο) και στα ενεργά έλκη.
Ο κίνδυνος πέφτει μετά την πλήρη επούλωση + 2–3 ημέρες.
5) Το προφυλακτικό αρκεί για να μηδενίσει τον κίνδυνο;
Μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο αλλά δεν τον μηδενίζει, γιατί μένει δέρμα ακάλυπτο.
Καλύτερη προστασία όταν συνδυαστεί με κατασταλτική αγωγή και αποχή στις εξάρσεις.

B. Διάγνωση & Τεστ

6) Ποιο είναι το καλύτερο τεστ όταν έχω βλάβες;
PCR από επίχρισμα της βλάβης (swab) – υψηλή ευαισθησία. Γίνεται και τύπου-ειδικός προσδιορισμός (HSV-1 ή HSV-2).
7) Να κάνω εξέταση αίματος (IgG/IgM);
IgM δεν συνιστάται. Οι τύπου-ειδικές IgG βοηθούν όταν δεν υπάρχουν βλάβες ή για
serodiscordant ζευγάρια. Προσοχή σε χαμηλούς δείκτες (πιθανά ψευδώς θετικά) — μπορεί να απαιτείται επιβεβαίωση.
8) Πότε «πιάνει» το αίμα μετά από έκθεση;
Συνήθως 3–12 εβδομάδες για ανάπτυξη ανιχνεύσιμων IgG. Αν η αρχική εξέταση είναι αρνητική αλλά υπάρχει υποψία,
επανάλαβέ την μετά από 12–16 εβδομάδες.
9) Η PCR μπορεί να βγει αρνητική παρότι έχω έρπη;
Ναι, ειδικά εάν οι βλάβες έχουν σχεδόν επουλωθεί ή το δείγμα δεν λήφθηκε σωστά. Επανάληψη όσο πιο νωρίς γίνεται στο επεισόδιο.

C. Θεραπεία & Φάρμακα

10) Τα αντιιικά «σκοτώνουν» οριστικά τον ιό;
Όχι. Καταστέλλουν τον πολλαπλασιασμό, μειώνοντας διάρκεια/ένταση επεισοδίων και τον κίνδυνο μετάδοσης.
Ο ιός παραμένει λανθάνων στα νευρικά γάγγλια.
11) Πότε να αρχίσω το φάρμακο σε έξαρση;
Ιδανικά στο πρόδρομο ή εντός 24–48 ωρών από την έναρξη. Κράτα «stand-by» συνταγή (βλ. Section 11).
12) Χρειάζομαι καθημερινή κατασταλτική αγωγή;
Βοηθά εάν έχεις συχνές/βαριές υποτροπές ή θες να μειώσεις τον κίνδυνο μετάδοσης σε οροδιαφορετικό ζευγάρι.
Επανεκτίμηση κάθε 6–12 μήνες.
13) Είναι ασφαλής η μακροχρόνια λήψη;
Γενικά καλά ανεκτή σε υγιή άτομα. Προσαρμογή δόσης σε νεφρική δυσλειτουργία.
Συζήτησε με τον/την γιατρό σου για παρακολούθηση (βλ. Section 10).
14) Υπάρχει αντοχή στα αντιιικά;
Σπάνια σε ανοσοεπαρκείς. Πιθανότερη σε σοβαρή ανοσοκαταστολή. Αν δεν ανταποκρίνεσαι, απαιτείται έλεγχος &
εναλλακτικά (π.χ. foscarnet) από ειδικό (βλ. 9.5).

D. Σεξουαλική ζωή & σχέσεις

15) Πρέπει να το πω σε νέο/α σύντροφο;
Ηθικά ναι πριν από επαφή υψηλού κινδύνου ώστε να υπάρχει ενημερωμένη συναίνεση και κοινές αποφάσεις.
Δες πρακτικά scripts στο Section 13 και τα νομικά στο Section 15.
16) Πώς μειώνουμε στο μέγιστο τον κίνδυνο μετάδοσης;
Συνδυασμός: αποχή σε πρόδρομα/έλκη + προφυλακτικό/οδοντικό φράγμα +
καταστολή. Προσθέτεις λιπαντικό νερού/σιλικόνης για λιγότερη τριβή.
17) Μπορώ να κάνω σεξ στην «ουρά» της επούλωσης;
Περίμενε μέχρι πλήρη επούλωση + 2–3 ημέρες. Η αποβολή ιού μειώνεται όσο προχωρά η επούλωση αλλά δεν είναι μηδέν.

E. Κύηση, Τοκετός & Νεογνό

18) Τι γίνεται αν είμαι έγκυος με HSV-2;
Στόχος είναι η πρόληψη νεογνικού έρπητα. Καταστολή από 36 εβδομάδες σε υποτροπές,
έλεγχος για βλάβες στον τοκετό και επιλογή τρόπου γέννας κατά ένδειξη (βλ. Section 8).
19) Μπορώ να θηλάσω;
Ναι, εφόσον δεν υπάρχουν βλάβες στον μαστό και άλλες βλάβες είναι καλυμμένες.
Αν υπάρχει βλάβη σε έναν μαστό, θηλάζεις από τον άλλον και απορρίπτεις το γάλα του προσβεβλημένου ώσπου να επουλωθεί.

F. Σχέση με HIV & άλλα ΣΜΝ

20) Ο HSV-2 αυξάνει τον κίνδυνο για HIV;
Ναι, οι ελκώσεις και η φλεγμονή αυξάνουν την ευαλωτότητα. Για υψηλό κίνδυνο, σκέψου
PrEP και κάνε τακτικό screening (βλ. Section 12).
21) Υπάρχει PEP μετά από έκθεση σε HSV-2;
Όχι όπως στον HIV. Δεν υπάρχει τυπική «μετα-έκθεση» προφύλαξη για HSV. Η διαχείριση είναι κλινική/συμπτωματική.

G. Lifestyle, Εξάρσεις & Αυτοφροντίδα

22) Τι πυροδοτεί υποτροπές;
Στρες, έλλειψη ύπνου, τριβή, άλλες λοιμώξεις/πυρετός, ορμονικές μεταβολές (σε κάποιες γυναίκες), έντονη αφυδάτωση.
Κράτα ημερολόγιο για να εντοπίσεις προσωπικά triggers (βλ. 11.3, 16.5).
23) Να αποφεύγω σοκολάτα/ξηρούς καρπούς;
Δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία για γενική απαγόρευση. Δες αν σε επηρεάζουν προσωπικά (βλ. Section 16).
24) Μπορώ να γυμνάζομαι;
Ναι. Απόφυγε δραστηριότητες με έντονη τριβή στην περιοχή σε έξαρση. Προτίμησε βαμβακερά/φαρδιά ρούχα.
25) Μολύνει το κερί/ξύρισμα/laser;
Κατά την έξαρση απόφυγε ξύρισμα/κερί/laser στην περιοχή (κίνδυνος αυτοενοφθαλμισμού και ερεθισμού).
Σε ύφεση, ήπιο ξύρισμα με καθαρά εργαλεία και λιπαντική κρέμα.
26) Τι βοηθά τον πόνο;
Χλιαρές πλύσεις/ντους, αναλγητικά κατά ένδειξη, λιδοκαΐνη gel προσεκτικά, βαμβακερά ρούχα,
ούρηση στο ντους για λιγότερο κάψιμο (βλ. Section 9, Section 11).

H. Εργασία, Κοινωνική Ζωή & Ιδιωτικότητα

27) Πρέπει να το πω στη δουλειά;
Όχι. Ο HSV-2 είναι προσωπικό δεδομένο υγείας. Γνωστοποίηση μόνο αν επηρεάζονται ουσιωδώς καθήκοντα (σπάνιο)
ή χρειάζεσαι διευκόλυνση. Βλ. Section 15.
28) Μπορώ να πηγαίνω γυμναστήριο/πισίνα;
Ναι σε ύφεση. Απόφυγε άμεση επαφή βλαβών με κοινές επιφάνειες και κάλυψέ τες επαρκώς μέχρι πλήρη επούλωση.

I. Ειδικά Ιατρικά Θέματα

29) Τι είναι το «πρόδρομο»;
Πρόωρα συμπτώματα πριν τα έλκη: μυρμήγκιασμα, κάψιμο, πόνος. Είναι περίοδος υψηλής μεταδοτικότητας.
Ξεκίνα επεισοδιακή θεραπεία άμεσα.
30) Πού εμφανίζονται οι βλάβες;
Πέος/αιδοίο/κλειτορίδα/κόλπος, περιγεννητικά, γλουτοί, μηροί, περιπρωκτικά. Μπορεί να συνυπάρχει ουρηθρίτιδα ή πρωκτίτιδα.
31) Μπορεί ο HSV-1 να προκαλέσει γεννητικές βλάβες;
Ναι (κυρίως από στοματογεννητική επαφή). Τείνει να υποτροπιάζει λιγότερο συχνά από τον HSV-2, αλλά διαχείριση παρόμοια.
32) Υπάρχει εμβόλιο ή θεραπεία-ίαση στον ορίζοντα;
Προς το παρόν όχι εγκεκριμένο εμβόλιο ή θεραπεία εκρίζωσης. Η έρευνα συνεχίζεται (εμβόλια, ανοσοθεραπείες).
33) Πότε πρέπει να ζητήσω άμεσα ιατρική βοήθεια;
Υψηλός πυρετός/έντονος πόνος, δυσκολία ή αδυναμία ούρησης, συμπτώματα μηνιγγίτιδας
(έντονη κεφαλαλγία/αυχενική δυσκαμψία/φωτοφοβία), οφθαλμικός πόνος/θάμβος, εγκυμοσύνη με νέες βλάβες,
ανοσοκαταστολή με εκτεταμένες ή επιμένουσες βλάβες (βλ. Section 7).
34) Έχω «σπυράκι» – πώς ξεχωρίζει από σύφιλη ή άφθες;
Η σύφιλη συχνά δίνει ανώδυνο έλκος (σκληρός χάνκρος). Ο HSV-2 τυπικά είναι επώδυνος με φυσαλίδες → έλκη.
Η διάγνωση απαιτεί PCR/τεστ (βλ. Διαφορική διάγνωση).

J. Φάρμακα, Αλληλεπιδράσεις & Πρακτικά

35) Αλκοόλ με αντιιικά;
Δεν υπάρχει ειδική φαρμακολογική αντένδειξη σε μέτρια κατανάλωση, όμως μπορεί να επιδεινώσει ύπνο/πόνο.
Προτίμησε χαμηλή–μέτρια κατανάλωση και απόφυγε στις εξάρσεις.
36) Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων;
Προσοχή με νεφροτοξικά (π.χ. IV σκιαγραφικά, αμινογλυκοσίδες). Η προβενεσίδη ↑ AUC acyclovir.
Έλεγξε το ιστορικό σου (βλ. Section 10).
37) Πώς φυλάω τα φάρμακά μου όταν ταξιδεύω;
Στην πρωτότυπη συσκευασία με συνταγή/γνωμάτευση, ειδικά σε διεθνείς πτήσεις. Έλεγξε τυχόν περιορισμούς χώρας (βλ. 15.9).

K. Ψυχολογία & Σχέσεις

38) Νιώθω άγχος/ντροπή – είναι φυσιολογικό;
Απολύτως. Βοηθά η ενημέρωση, ένα πλάνο δράσης και αν χρειαστεί
συμβουλευτική (π.χ. CBT). Δες Section 13.
39) Πώς να το πω χωρίς να «χαλάσω» τη στιγμή;
Επίλεξε ήρεμη στιγμή πριν τη σεξουαλική επαφή, μίλησε σύντομα και πρακτικά,
δώσε έμφαση στη φροντίδα και στα μέτρα (δες mini-scripts στο Section 13).
40) Πώς ξέρω ότι «πάω καλύτερα» μακροπρόθεσμα;
Οι περισσότερες/οι βλέπουν μείωση σε συχνότητα/ένταση υποτροπών μέσα στα πρώτα χρόνια.
Το ημερολόγιο βοηθά να δεις την πρόοδο (βλ. Section 11).
Υπενθύμιση: Το FAQ είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.
Αν έχεις επιμένοντα ή σοβαρά συμπτώματα, επικοινώνησε με επαγγελματία υγείας.

19.Λεξιλόγιο / Γλωσσάρι & Χρήσιμα Templates

Γρήγορες επεξηγήσεις βασικών όρων γύρω από τον HSV-2 και έτοιμα
templates για καθημερινή χρήση (γνωστοποίηση, πλάνο εξάρσεων, σημειώσεις γιατρού κ.ά.).
Όλα είναι σχεδιασμένα για εύκολη ανάγνωση σε κινητό.

18.1 Γλωσσάρι (A–Ω)

Asymptomatic viral shedding (ασυμπτωματική αποβολή)
Απέκκριση ιού χωρίς ορατές βλάβες. Εξηγεί γιατί υπάρχει μετάδοση και σε ύφεση.
Βλάβη / Έλκος
Φυσαλίδες/διαβρώσεις που συχνά είναι επώδυνες. Μετά από ρήξη μένει έλκος που επουλώνεται σε ημέρες.
BV (Bacterial Vaginosis – βακτηριακή κολπίτιδα)
Αλλαγή μικροβιώματος κόλπου με αυξημένη φλεγμονή· σχετίζεται με αυξημένη ευαλωτότητα σε ΣΜΝ.
CDC / Οδηγίες
Κατευθυντήριες οδηγίες για ΣΜΝ. Αναφορά για δοσολογίες & πρακτικές διαχείρισης.
DNA πολυμεράση (ιική)
Ένζυμο-στόχος των αντιερπητικών. Η αναστολή της εμποδίζει την αντιγραφή του ιικού DNA.
Episodic therapy (επεισοδιακή θεραπεία)
Βραχεία λήψη αντιιικού μόνο σε έξαρση, ιδανικά στο πρόδρομο ή εντός 24–48 ωρών από την έναρξη.
eGFR
Δείκτης νεφρικής λειτουργίας. Απαραίτητος για προσαρμογή δόσεων acyclovir/valacyclovir/famciclovir.
HSV-1 vs HSV-2
Και οι δύο μπορούν να προκαλέσουν γεννητικές βλάβες. Ο HSV-2 τείνει να υποτροπιάζει συχνότερα.
IgG / IgM
Αντισώματα. Οι IgG τύπου-ειδικές είναι χρήσιμες για παλαιά/σιωπηρή λοίμωξη. Οι IgM δεν συνιστώνται.
NAAT / PCR
Μοριακές μέθοδοι ανίχνευσης ιικού DNA. PCR από βλάβη είναι το τεστ εκλογής.
Neonatal herpes (νεογνικός έρπης)
Σοβαρή λοίμωξη νεογνού. Κύριος κίνδυνος: πρωτολοίμωξη μητέρας στο 3ο τρίμηνο & ενεργές βλάβες στον τοκετό.
PEP / PrEP (για HIV)
Μετά-έκθεση (PEP) & προ-έκθεση (PrEP) προφύλαξη για HIV. Δεν υπάρχουν αντίστοιχα πρωτόκολλα για HSV-2.
Prodrome (πρόδρομο)
Πρόωρα συμπτώματα: μυρμήγκιασμα/κάψιμο/άλγος. Περίοδος υψηλής μεταδοτικότητας και ιδανική για έναρξη θεραπείας.
Serodiscordant ζευγάρι
Ένας σύντροφος HSV-2(+), ο άλλος HSV-2(–). Χρήσιμη η καθημερινή καταστολή + προφυλακτικό + αποχή σε εξάρσεις.
Suppressive therapy (κατασταλτική)
Καθημερινή λήψη αντιιικού για μείωση υποτροπών και κινδύνου μετάδοσης.
TK (Thymidine Kinase – θυμιδινική κινάση)
Ιικό ένζυμο που «ενεργοποιεί» τα αντιερπητικά μέσα στο μολυσμένο κύτταρο.
U=U (Undetectable = Untransmittable)
Για HIV: μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο → μη σεξουαλική μετάδοση. Ανεξάρτητο από τον HSV-2.

18.2 Χρήσιμα Templates (έτοιμα για αντιγραφή)

Α) Γνωστοποίηση σε νέο/α σύντροφο (σύντομο & ήρεμο)
«Θέλω να μοιραστώ κάτι για την υγεία μου πριν προχωρήσουμε: έχω γεννητικό έρπη (HSV-2).
Διαχειρίζεται με φάρμακα και προφυλάξεις. Συνήθως αποφεύγω επαφή όταν έχω συμπτώματα
και μπορώ να παίρνω κατασταλτική αγωγή. Αν θες, συζητάμε τι μας κάνει να νιώθουμε
και οι δύο ασφαλείς (προφυλακτικό, αποχή σε εξάρσεις, κ.λπ.). Μπορούμε να ρωτήσουμε
και γιατρό μαζί αν έχεις απορίες.»
Β) «Outbreak Action Plan» (πλάνο εξάρσεων σε 6 βήματα)
  1. Αναγνώριση πρόδρομων (μυρμήγκιασμα/κάψιμο/άλγος).
  2. Έναρξη επεισοδιακού σχήματος άμεσα (σύμφωνα με ιατρική οδηγία).
  3. Τοπική φροντίδα: χλιαρές πλύσεις, αναλγητικό, βαμβακερά/φαρδιά ρούχα.
  4. Αποχή από σεξ έως πλήρη επούλωση + 2–3 ημέρες.
  5. Ενημέρωση συντρόφου (αν χρειάζεται) & χρήση φραγμών σε αμφιβολία.
  6. Καταγραφή επεισοδίου (ημ/νία, trigger, αγωγή, διάρκεια, ένταση).
Γ) Μήνυμα ενημέρωσης συντρόφου (chat/SMS)
«Θέλω να είμαι ειλικρινής για την υγεία μου: έχω HSV-2. Διαχειρίζεται καλά και θέλω
να σε προστατεύσω. Προτείνω προφυλακτικό και αποχή όταν έχω συμπτώματα. Αν σε
βοηθά, μπορούμε να μιλήσουμε σε γιατρό ή να σου στείλω πληροφορίες.»
Δ) Σημείωμα προς γιατρό (τηλεϊατρική/ραντεβού)
Λόγος: HSV-2 — αξιολόγηση & συνταγογράφηση.
Ιστορικό: [ημ/νία διάγνωσης], [συχνότητα υποτροπών/έτος], [τελευταίο επεισόδιο: ημ/νία/διάρκεια].
Θεραπεία έως τώρα: [π.χ. valacyclovir 500 mg 2×/ημ ×3 μέρες επεισοδιακά].
Στόχος: [episodic vs suppressive], [μείωση μετάδοσης σε οροδιαφορετικό ζευγάρι].
Συννοσηρότητες/φάρμακα: [λίστα] — eGFR: [τελευταία τιμή, αν υπάρχει].
Ερωτήσεις: [δοσολογία/προσαρμογές], [πλάνο εγκυμοσύνης], [παρενέργειες/monitoring].
Ε) Ημερολόγιο υποτροπών (φόρμα 1-σελίδας)
Ημ/νία έναρξηςΠρόδρομαΠιθανό triggerΘεραπείαΔιάρκεια (ημ.)Ένταση (1–10)Σχόλια
ΣΤ) Κατάλογος φαρμάκων & παρακολούθησης (checklist)
  • Φάρμακο/Δοσολογία: ________ Συχνότητα: ________ Σκοπός: episodic / suppressive
  • Νεφρική λειτουργία (eGFR): τελευταία μέτρηση ___ / στόχος επανάληψης: ___
  • Παρενέργειες/συμπτώματα προς παρακολούθηση: ναυτία, κεφαλαλγία, εξάνθημα, σύγχυση (σπάνια).
  • Αλληλεπιδράσεις/νεφροτοξικά: ναι/όχι (π.χ. σκιαγραφικά, αμινογλυκοσίδες).
Ζ) «Κιτ πρόληψης» & ταξιδιωτικό σημείωμα
Κιτ: προφυλακτικά/οδοντικά φράγματα, λιπαντικό νερού/σιλικόνης, αντιιικό stand-by, αναλγητικό, βαμβακερά εσώρουχα.
Ταξίδι: φάρμακα στην πρωτότυπη συσκευασία + αντίγραφο συνταγής/γνωμάτευσης. Έλεγχος τελωνειακών κανόνων προορισμού.
Η) Σενάρια επικοινωνίας για «ασφαλέστερο σεξ»
  • «Νιώθω πιο ασφαλής με προφυλακτικό· το κάνουμε σταθερή συνήθεια;»
  • «Αν έχω μυρμήγκιασμα/κάψιμο, προτιμώ να περιμένουμε και να επιλέξουμε άλλη οικειότητα.»
  • «Μου ταιριάζει να έχω stand-by αγωγή για έγκαιρη έναρξη – σε βοηθά κι εσένα αυτό;»
Θ) Κύηση: «mini birth-plan» για HSV-2
1) Ιστορικό HSV-2: [πρωτολοίμωξη/υποτροπές] — τελευταία έξαρση: [ημ/νία].
2) Καταστολή από 36 εβδ.: [acyclovir 400 mg 3×/ημ ή valacyclovir 500 mg 2×/ημ].
3) Έλεγχος για βλάβες/πρόδρομα στον τοκετό & επιλογή τρόπου γέννας κατά ένδειξη.
4) Μετά τον τοκετό: κάλυψη βλαβών, υγιεινή χεριών, αποφυγή επαφής νεογνού με βλάβες/«κρύωμα».
(Βλ. αναλυτικά Section 8)
Ι) «One-pager» ραντεβού (γρήγορη υπενθύμιση)
  • Συχνότητα υποτροπών τελευταίου 6μήνου: ___
  • Τι λειτούργησε/δεν λειτούργησε (αγωγή/υποστηρικτικά): ___
  • Στόχοι: [λιγότερες υποτροπές / μείωση μετάδοσης / εγκυμοσύνη / άλλο].
  • Ερωτήσεις προς γιατρό: [δοσολογία, προσαρμογές, monitoring, κύηση, εμβολιασμοί].
Κ) «Red-flags» για άμεση αναζήτηση φροντίδας
  • Υψηλός πυρετός, αφυδάτωση, αδυναμία λήψης υγρών/φαρμάκων.
  • Δυσουρία/αδυναμία ούρησης, εκτεταμένες/επιμένουσες βλάβες >2–3 εβδομάδες.
  • Συμπτώματα ΚΝΣ (έντονος πονοκέφαλος, αυχενική δυσκαμψία, φωτοφοβία).
  • Οφθαλμικός πόνος/θάμβος, εγκυμοσύνη με νέες βλάβες, βαριά ανοσοκαταστολή.
  • 20.📚 Βιβλιογραφία

    📖 Προτεινόμενη Περαιτέρω Μελέτη

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/


Επιχείλιος-Έρπης-HSV-1-1200x800.jpg

Επιχείλιος Έρπης: Συμπτώματα, Θεραπεία, Υποτροπές & Πλήρης Οδηγός

Τελευταία ενημέρωση:

Σύντομη περίληψη

Ο επιχείλιος έρπης είναι υποτροπιάζουσα ιογενής λοίμωξη των χειλιών από τον ιό HSV-1.
Ξεκινά συνήθως με μυρμήγκιασμα, ακολουθούν φυσαλίδες και κρούστα και επουλώνεται σε 7–10 ημέρες.
Η έγκαιρη αντι-ιική αγωγή μειώνει διάρκεια, πόνο και μεταδοτικότητα.
Πίνακας Περιεχομένων
  1. Τι είναι ο Επιχείλιος Έρπης
  2. Αιτιολογία & Παθογένεια (HSV-1 / HSV-2)
  3. Επιδημιολογία & Μετάδοση
  4. Παράγοντες Κινδύνου & Triggers
  5. Κλινική Εικόνα & Στάδια
  6. Διάγνωση & Διαφορική
  7. Θεραπεία – Γενικές Αρχές
  8. Θεραπεία Οξέος Επεισοδίου (δόσεις)
  9. Κατασταλτική / Προφυλακτική Αγωγή
  10. Ειδικοί Πληθυσμοί
  11. Αντιμετώπιση Πόνου & Τοπική Φροντίδα
  12. Επιπλοκές & Πότε να ζητήσω βοήθεια
  13. Πρόληψη, Υγιεινή & Δημόσια Υγεία
  14. Οδοντιατρικές / Δερματολογικές Πράξεις & Reactivation
  15. Διατροφή, Συμπληρώματα & Τρόπος Ζωής
  16. Μύθοι & Αλήθειες
  17. Συχνά Σενάρια & Μικρο-Αλγόριθμοι Πράξης
  18. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
  19. Σύνοψη για Ασθενείς (οδηγός 1 λεπτού)
  20. Γλωσσάριο Όρων
  21. Βιβλιογραφία & Ελληνικές Πηγές


1

Τι είναι ο Επιχείλιος Έρπης

Ο επιχείλιος έρπης είναι υποτροπιάζουσα ιογενής λοίμωξη των χειλιών και της περιστοματικής περιοχής που προκαλείται κυρίως από τον HSV-1, με τυπική πορεία
μυρμήγκιασμα → φυσαλίδες → έλκη → κρούστα.

Μετά την πρωτολοίμωξη, ο ιός παραμένει λανθάνων στο γάγγλιο του τριδύμου και μπορεί να
επανενεργοποιείται από ερεθίσματα όπως ο ήλιος (UV), ο πυρετός, το stress,
οι ορμονικές μεταβολές ή το τοπικό τραύμα, προκαλώντας τις γνωστές υποτροπές στα χείλη.

Σε 1 λεπτό

  • Συχνότερος υπαίτιος: HSV-1 (σπανιότερα HSV-2).
  • Τυπική διάρκεια επεισοδίου: 7–10 ημέρες, συνήθως χωρίς ουλή.
  • Η μεταδοτικότητα είναι υψηλότερη σε φυσαλίδες/έλκη και μειώνεται μετά την κρούστα.
  • Η έγκαιρη αντι-ιική αγωγή μειώνει τη διάρκεια και την ένταση του επεισοδίου.


2

Αιτιολογία και Παθογένεια (HSV-1 / HSV-2)

Ο επιχείλιος έρπης προκαλείται κυρίως από τον ιό HSV-1 και λιγότερο συχνά από HSV-2. Πρόκειται για νευροτρόπους ιούς DNA που μολύνουν το επιθήλιο των χειλιών, εγκαθίστανται λανθάνοντες στα αισθητικά γάγγλια και επανενεργοποιούνται περιοδικά.

Μηχανισμός λοίμωξης σε απλά λόγια

  • Πρωτολοίμωξη στο επιθήλιο των χειλιών.
  • Μεταφορά του ιού στο γάγγλιο του τριδύμου.
  • Λανθάνουσα παραμονή του ιού χωρίς συμπτώματα.
  • Επανενεργοποίηση και επιστροφή του ιού στο δέρμα των χειλιών.

Γιατί εμφανίζονται υποτροπές

Ο HSV δεν εκκαθαρίζεται από τον οργανισμό. Παραμένει «σιωπηλός» στα νευρικά κύτταρα και, όταν το ανοσοποιητικό ή το τοπικό περιβάλλον αποδυναμωθεί, αρχίζει ξανά να πολλαπλασιάζεται και να μετακινείται προς τα χείλη.

Συνηθισμένα ερεθίσματα επανενεργοποίησης

  • Ηλιακή ακτινοβολία και εγκαύματα
  • Πυρετός ή άλλες λοιμώξεις
  • Σωματικό ή ψυχολογικό stress
  • Ορμονικές μεταβολές
  • Τοπικό τραύμα (οδοντιατρικές ή αισθητικές πράξεις)
  • Ανοσοκαταστολή

HSV-1 και HSV-2 στην πράξη

↔ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΧαρακτηριστικόHSV-1HSV-2
Συχνότερη εντόπισηΧείλη και στόμαΓεννητική περιοχή
Υποτροπές στα χείληΣυχνές σε ευαίσθητα άτομαΛιγότερο συχνές
Τρόπος μετάδοσηςΣτόμα-σε-στόμα, στοματογεννητικήΣεξουαλική, στοματογεννητική
Και οι δύο τύποι μπορούν να μολύνουν και τις δύο περιοχές.

Τι σημαίνει αυτό για τη θεραπεία

  • Τα αντι-ιικά φάρμακα (ακυκλοβίρη, βαλακυκλοβίρη, φαμσικλοβίρη) αναστέλλουν την ιική DNA-πολυμεράση.
  • Η έναρξη της αγωγής στο στάδιο του μυρμηγκιάσματος δίνει το μεγαλύτερο όφελος.
  • Η αντοχή είναι σπάνια σε ανοσοεπαρκή άτομα, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε ανοσοκαταστολή.

Τι πρέπει να θυμάστε

  • Η λανθάνουσα λοίμωξη εξηγεί τις υποτροπές.
  • Η έγκαιρη αντι-ιική αγωγή μειώνει διάρκεια και ένταση.
  • HSV-1 είναι ο κύριος υπαίτιος για τις βλάβες στα χείλη.


3

Επιδημιολογία και Μετάδοση

Ο HSV-1 είναι εξαιρετικά διαδεδομένος παγκοσμίως, με περισσότερους από τους μισούς ενήλικες σε πολλές χώρες να έχουν μολυνθεί κάποια στιγμή. Η πλειονότητα αποκτά τον ιό στην παιδική ή νεαρή ενήλικη ηλικία.

Η μετάδοση γίνεται κυρίως με άμεση επαφή (φιλί, επαφή δέρμα-σε-δέρμα) και λιγότερο συχνά με έμμεση επαφή (κοινή χρήση ποτηριών, σκευών, κραγιόν), ιδιαίτερα όταν υπάρχουν φυσαλίδες ή έλκη.

Πότε μεταδίδεται περισσότερο

  • Στο στάδιο των φυσαλίδων και των ελκών.
  • Η μεταδοτικότητα μειώνεται μετά τη δημιουργία κρούστας.
  • Υπάρχει και ασυμπτωματική αποβολή ιού, αλλά με μικρότερη σημασία.

Προστασία νεογνών

Όταν υπάρχει ενεργός επιχείλιος έρπης, πρέπει να αποφεύγεται το φιλί και η στενή επαφή με νεογνά, επειδή διατρέχουν υψηλό κίνδυνο σοβαρής λοίμωξης.


4

Παράγοντες Κινδύνου και Triggers

Ο επιχείλιος έρπης επανεμφανίζεται όταν ενεργοποιούνται συγκεκριμένα ερεθίσματα που μειώνουν την τοπική ή συστηματική άμυνα και επιτρέπουν στον HSV να ξαναρχίσει την αντιγραφή του.

  • Ηλιακή ακτινοβολία και εγκαύματα από ήλιο.
  • Πυρετός ή άλλες λοιμώξεις.
  • Σωματικό ή ψυχολογικό stress και έλλειψη ύπνου.
  • Ορμονικές μεταβολές, όπως η έμμηνος ρύση.
  • Τοπικό τραύμα ή ερεθισμός των χειλιών (ξηρότητα, σκασίματα, οδοντιατρικές ή αισθητικές πράξεις).
  • Ανοσοκαταστολή από νόσο ή φάρμακα.
  • Κοινή χρήση μακιγιάζ ή στοματικών σκευών κατά την ενεργό φάση.

Τι μπορείς να κάνεις προληπτικά

  • Χρησιμοποίησε λιποπροστατευτικό για τα χείλη με SPF πριν από έκθεση στον ήλιο.
  • Κράτησε τα χείλη ενυδατωμένα για να αποφεύγεις ρωγμές και ερεθισμό.
  • Διατήρησε σταθερό ύπνο και διαχείριση stress.
  • Αν έχεις συχνές υποτροπές πριν από laser, fillers ή οδοντιατρικές πράξεις, συζήτησε βραχεία προφύλαξη με αντι-ιικό.

Σημαντικό

Κάθε άτομο έχει τα δικά του triggers. Η καταγραφή του πότε εμφανίζεται ο έρπης βοηθά στον στοχευμένο προληπτικό σχεδιασμό.


5

Κλινική Εικόνα και Στάδια

Ένα τυπικό επεισόδιο επιχείλιου έρπη διαρκεί 7–10 ημέρες και εξελίσσεται σε διαδοχικά στάδια, από τα πρώτα προειδοποιητικά συμπτώματα έως την πλήρη ίαση.

  1. Πρόδρομο στάδιο (ώρες έως 1 ημέρα): μυρμήγκιασμα, κνησμός, καύσος ή αίσθημα τάσης στο σημείο όπου θα εμφανιστεί η βλάβη.
  2. Φυσαλιδώδες στάδιο (1–2 ημέρες): μικρές ομαδοποιημένες φυσαλίδες σε ερυθρό υπόστρωμα.
  3. Στάδιο ελκών και κρούστας (3–6 ημέρες): οι φυσαλίδες σπάζουν, δημιουργούνται επώδυνα έλκη και στη συνέχεια σχηματίζεται κρούστα.
  4. Ίαση (έως περίπου 10η ημέρα): η κρούστα αποπίπτει και το δέρμα επανέρχεται συνήθως χωρίς ουλή.

Στην πρωτολοίμωξη, που εμφανίζεται συχνότερα στην παιδική ηλικία, μπορεί να αναπτυχθεί οξεία ερπητική ουλοστοματίτιδα με εκτεταμένες βλάβες στο στόμα, πυρετό, κακουχία και δυσκολία στη σίτιση.

Σημαντικό

Αν ο ιός μεταφερθεί στα μάτια, μπορεί να προκαλέσει ερπητική κερατίτιδα. Απέφυγε να αγγίζεις τις βλάβες και μετά τα μάτια και πλένε συχνά τα χέρια.


6

Διάγνωση και Διαφορική

Η διάγνωση του επιχείλιου έρπη είναι συνήθως κλινική όταν η εικόνα είναι τυπική. Εργαστηριακή επιβεβαίωση χρειάζεται σε άτυπες, σοβαρές ή επιπλεγμένες περιπτώσεις και σε ανοσοκαταστολή.

  • PCR από επίχρισμα βλάβης: μέθοδος εκλογής με υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα.
  • Καλλιέργεια ιού: σπανιότερα, με χαμηλότερη ταχύτητα και ευαισθησία.
  • Ορολογία (IgG/IgM): περιορισμένη αξία στην οξεία διάγνωση.

Διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει άφθες, γωνιακή χειλίτιδα, impetigo, δερματίτιδα εξ επαφής, HSV-2, έρπητα ζωστήρα και σπάνια αυτοάνοσες πομφολυγώδεις δερματοπάθειες.

Πότε χρειάζεται PCR

Σε άτυπες ή εκτεταμένες βλάβες, ανοσοκαταστολή, υποψία επιπλοκών ή πριν από μακροχρόνια κατασταλτική αγωγή.

HSV-1 IgG & IgM – τι δείχνουν πραγματικά

Οι ορολογικές εξετάσεις HSV-1 IgG και HSV-1 IgM
δεν διαγιγνώσκουν αξιόπιστα ένα ενεργό επεισόδιο επιχείλιου έρπη,
αλλά χρησιμοποιούνται για να εκτιμηθεί αν το άτομο έχει
εκτεθεί στο παρελθόν στον ιό ή αν υπάρχει
πρόσφατη πρωτολοίμωξη.

↔ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΕξέτασηΤι σημαίνειΠότε είναι χρήσιμηΠεριορισμοί
HSV-1 IgGΔείχνει ότι το άτομο έχει μολυνθεί κάποτε στο παρελθόνΕπιβεβαίωση παλιάς έκθεσης, έλεγχος πριν από κύηση ή ανοσοκαταστολήΔεν δείχνει αν υπάρχει ενεργός έρπης
HSV-1 IgMΜπορεί να εμφανιστεί σε πρόσφατη πρωτολοίμωξηΣπάνια χρήσιμη σε πρωτολοίμωξη χωρίς τυπικές βλάβεςΣυχνά ψευδώς θετική ή αρνητική – δεν διακρίνει υποτροπή

Κλινικό σημείο-κλειδί

Σε ενεργή βλάβη στα χείλη,
η PCR από επίχρισμα είναι μακράν πιο αξιόπιστη από οποιαδήποτε εξέταση αίματος.
Τα IgG/IgM δεν μπορούν να πουν αν η βλάβη που βλέπεις είναι από HSV αυτή τη στιγμή.

Πότε έχουν νόημα τα HSV-1 IgG / IgM

  • Σε άτομα χωρίς τυπικές βλάβες αλλά με ύποπτο ιστορικό
  • Σε έλεγχο πριν από κύηση ή ανοσοκαταστολή
  • Σε διαφορική διάγνωση πρωτολοίμωξης


7

Θεραπεία – Γενικές Αρχές

Η έγκαιρη έναρξη αντι-ιικής αγωγής, ιδανικά στο πρόδρομο στάδιο, μειώνει τη διάρκεια, την ένταση και τη μεταδοτικότητα του επεισοδίου.

  • Τοπικά: ακυκλοβίρη 5%, πενσικλοβίρη 1%, δοκοσανόλη 10%.
  • Συστηματικά: ακυκλοβίρη, βαλακυκλοβίρη, φαμσικλοβίρη.
  • Συστηματική αγωγή προτιμάται σε έντονα ή εκτεταμένα επεισόδια και σε άτομα υψηλού κινδύνου.
  • Κατασταλτική αγωγή εξετάζεται σε συχνές υποτροπές ή σημαντική επίπτωση στην ποιότητα ζωής.

Στόχοι θεραπείας

  • Μείωση διάρκειας και πόνου.
  • Ταχύτερη επούλωση και μικρότερη μεταδοτικότητα.
  • Πρόληψη επιπλοκών.
  • Μείωση συχνότητας υποτροπών.


8

Θεραπεία Οξέος Επεισοδίου (δόσεις)

Η θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινά στο πρόδρομο στάδιο (μυρμήγκιασμα ή κάψιμο), πριν εμφανιστούν οι φυσαλίδες.

Πρακτική οδηγία

Αν έχεις συχνές υποτροπές, κράτησε συνταγογραφημένη αγωγή διαθέσιμη ώστε να ξεκινήσεις άμεσα.

Τοπικές θεραπείες

  • Ακυκλοβίρη 5% κρέμα: εφαρμογή κάθε 4 ώρες (5 φορές ημερησίως) για 4–5 ημέρες.
  • Πενσικλοβίρη 1% κρέμα: κάθε 2 ώρες κατά τη διάρκεια της ημέρας για 4 ημέρες.
  • Δοκοσανόλη 10%: έως 5 φορές ημερησίως μέχρι ίαση.

Οι τοπικές αγωγές μειώνουν μέτρια τη διάρκεια και τα συμπτώματα. Εφαρμογή με καθαρά χέρια και αποφυγή αποκόλλησης της κρούστας.

Συστηματικές θεραπείες (ενήλικες)

↔ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΦάρμακοΣχήμα οξέος επεισοδίουΣχόλια
Ακυκλοβίρη400 mg τρεις φορές ημερησίως για 5 ημέρες
ή 200 mg πέντε φορές ημερησίως για 5 ημέρες
Έναρξη νωρίς. Απαιτείται προσαρμογή σε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια.
Βαλακυκλοβίρη2 g κάθε 12 ώρες για 1 ημέραΠρακτικό σχήμα μιας ημέρας. Προσαρμογή σε νεφρική δυσλειτουργία.
Φαμσικλοβίρη1500 mg εφάπαξ
ή 750 mg κάθε 12 ώρες για 1 ημέρα
Βολικό single-dose σχήμα. Προσαρμογή σε νεφρική δυσλειτουργία.

Προσαρμογή σε νεφρική δυσλειτουργία

Οι δόσεις των ακυκλοβίρης, βαλακυκλοβίρης και φαμσικλοβίρης
πρέπει να προσαρμόζονται όταν υπάρχει μειωμένη νεφρική λειτουργία.

Παιδιά

  • Ακυκλοβίρη από του στόματος: 15 mg/kg ανά δόση, 5 φορές ημερησίως για 5–7 ημέρες, με ανώτατα όρια ανά ηλικία.
  • Τοπικά σκευάσματα: μπορούν να χρησιμοποιηθούν με προσοχή στον ερεθισμό.

Η ακριβής παιδιατρική δοσολογία καθορίζεται από παιδίατρο.


9

Κατασταλτική και Προφυλακτική Αγωγή

Η κατασταλτική αγωγή ενδείκνυται σε συχνές ή βαριές υποτροπές, σε σημαντική επιβάρυνση ποιότητας ζωής ή σε ανοσοκαταστολή.

↔ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΦάρμακοΤυπικό σχήμα καταστολήςΣχόλια
Ακυκλοβίρη400 mg δύο φορές ημερησίωςΕπανεκτίμηση κάθε 6–12 μήνες.
Βαλακυκλοβίρη500 mg άπαξ ημερησίως
ή 1 g άπαξ σε πολύ συχνές υποτροπές
Πρακτικό σχήμα με καλή συμμόρφωση.
Φαμσικλοβίρη250 mg δύο φορές ημερησίωςΕναλλακτική επιλογή.

Εποχιακή προφύλαξη

Σε άτομα με υποτροπές μετά από έντονη έκθεση στον ήλιο,
μπορεί να χρησιμοποιηθεί βραχεία προφύλαξη λίγες ημέρες πριν
και κατά τη διάρκεια της έκθεσης, μετά από ιατρική σύσταση.


10

Ειδικοί Πληθυσμοί

Παιδιά

  • Η πρωτολοίμωξη μπορεί να εκδηλωθεί ως ερπητική ουλοστοματίτιδα με πυρετό, κακουχία και δυσκολία στη σίτιση.
  • Προτεραιότητα στην ενυδάτωση και την αναλγησία.
  • Συστηματική αντι-ιική αγωγή σε σοβαρές μορφές ή κίνδυνο αφυδάτωσης.

Κύηση και λοχεία

  • Ο επιχείλιος έρπης αφορά κυρίως HSV-1· ο κύριος μαιευτικός κίνδυνος σχετίζεται με γεννητικό HSV.
  • Τα τοπικά σκευάσματα έχουν χαμηλή συστηματική απορρόφηση· η συστηματική αγωγή αξιολογείται εξατομικευμένα.
  • Αποφυγή φιλιού και στενής επαφής με νεογνό όταν υπάρχει ενεργή βλάβη, μέχρι να σχηματιστεί κρούστα.

Ανοσοκαταστολή

  • Συχνότερα, παρατεταμένα ή εκτεταμένα επεισόδια.
  • Χαμηλό κατώφλι για PCR επιβεβαίωση και για συστηματική αγωγή.
  • Συχνά απαιτείται κατασταλτική θεραπεία μεγαλύτερης διάρκειας.

Σοβαρή ανοσοκαταστολή

Σε ουδετεροπενία ή μετά από μεταμόσχευση απαιτείται συνεννόηση με την εξειδικευμένη ομάδα για προφύλαξη και δοσολογική προσαρμογή.


11

Αντιμετώπιση Πόνου και Τοπική Φροντίδα

  • Αναλγησία: παρακεταμόλη ή μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, εφόσον δεν υπάρχουν αντενδείξεις.
  • Τοπικά αναισθητικά: γέλη λιδοκαΐνης βραχείας δράσης για συμπτωματική ανακούφιση.
  • Υγιεινή: ήπιος καθαρισμός, ενυδάτωση χειλιών, αποφυγή αποκόλλησης της κρούστας.
  • Αποφυγή: τοπικών κορτικοστεροειδών πάνω σε ενεργή ερπητική βλάβη και ερεθιστικών προϊόντων.

Βασικοί κανόνες υγιεινής

  • Συχνό πλύσιμο χεριών μετά από επαφή με τη βλάβη.
  • Μη κοινή χρήση ποτηριών, σκευών ή καλλυντικών.
  • Αποφυγή επαφής με τα μάτια αμέσως μετά την επαφή με την περιοχή.


12

Επιπλοκές και Πότε να ζητήσω βοήθεια

  • Ερπητική κερατίτιδα ή επιπεφυκίτιδα: πόνος, ερυθρότητα ή φωτοφοβία στο μάτι απαιτούν άμεση οφθαλμολογική εκτίμηση.
  • Eczema herpeticum: εκτεταμένες επώδυνες βλάβες σε ατοπικό δέρμα με πυρετό απαιτούν επείγουσα αντιμετώπιση.
  • Επίμονες ή μεγάλες βλάβες: ιδίως σε ανοσοκαταστολή, χρειάζονται έλεγχο και πιθανή τροποποίηση αγωγής.
  • Συχνές υποτροπές: συζήτηση για κατασταλτική θεραπεία.

Επείγουσα επικοινωνία

  • Πόνος, ερυθρότητα ή θολή όραση στο μάτι.
  • Υψηλός πυρετός, κακουχία ή εκτεταμένες βλάβες.
  • Αδυναμία λήψης υγρών ή τροφής, ιδιαίτερα σε παιδιά.


13

Πρόληψη, Υγιεινή και Δημόσια Υγεία

  • Αποφυγή φιλιού, στενής επαφής και κοινής χρήσης σκευών όταν υπάρχει ενεργή βλάβη.
  • Χρήση λιποαντηλιακού με SPF στα χείλη και προστασία από τον ήλιο.
  • Επαρκής ύπνος, διαχείριση stress και αποφυγή τοπικού τραύματος.
  • Εκπαίδευση για αποφυγή μεταφοράς του ιού στα μάτια ή σε άλλες περιοχές.

Εργασία και σχολείο

Συνήθως δεν απαιτείται αποχή όταν η βλάβη καλύπτεται και τηρούνται τα μέτρα υγιεινής. Σε χώρους με νεογνά απαιτείται ιατρική συμβουλή.


14

Οδοντιατρικές και Δερματολογικές Πράξεις και Reactivation

Ορισμένες επεμβάσεις στα χείλη ή στο πρόσωπο (οδοντιατρικές πράξεις, laser, fillers) μπορούν να προκαλέσουν επανενεργοποίηση του HSV σε άτομα με ιστορικό υποτροπών.

  • Μπορεί να χρειαστεί προφυλακτική αντι-ιική αγωγή μετά από ιατρική σύσταση.
  • Συνηθισμένο σχήμα είναι βαλακυκλοβίρη 500 mg έως 1 g ημερησίως από 1–2 ημέρες πριν και για 2–3 ημέρες μετά την πράξη, με εξατομίκευση.
  • Μετά από αισθητικές πράξεις απαιτείται ήπια περιποίηση και προστασία από τον ήλιο.

Πρακτική εφαρμογή

Άτομο με ιστορικό υποτροπών και προγραμματισμένο laser στα χείλη θα πρέπει να συζητήσει προφυλακτική αγωγή πριν από την επέμβαση.


15

Διατροφή, Συμπληρώματα και Τρόπος Ζωής

Η επίδραση της διατροφής στις υποτροπές του επιχείλιου έρπη δεν είναι απόλυτα τεκμηριωμένη. Η ισορροπία λυσίνης και αργινίνης έχει μελετηθεί, αλλά τα αποτελέσματα δεν είναι πάντα συνεπή.

  • Ισορροπημένη διατροφή με επαρκή πρωτεΐνη και αποφυγή υπερβολών.
  • Λυσίνη ως συμπλήρωμα χρησιμοποιείται από ορισμένους, αλλά απαιτεί συζήτηση με επαγγελματία υγείας.
  • Ύπνος και stress: επαρκής ξεκούραση και τεχνικές διαχείρισης άγχους.

Αποφυγή μη τεκμηριωμένων προϊόντων

Πριν από συμπληρώματα ή «ισχυρά» τοπικά σκευάσματα, ζήτησε ιατρική ή φαρμακευτική συμβουλή.


16

Συχνά λάθη για τον επιχείλιο έρπη

Μύθος: Είναι πάντα αφροδίσιο νόσημα

Αλήθεια: Συνήθως αφορά HSV-1 και μεταδίδεται στοματο-στοματικά, αλλά μπορεί και στοματογεννητικά.

Μύθος: Με την κρούστα δεν μεταδίδεται

Αλήθεια: Η μεταδοτικότητα μειώνεται αλλά δεν μηδενίζεται έως την πλήρη ίαση.

Μύθος: Τα αντιβιοτικά βοηθούν

Αλήθεια: Είναι ιογενής λοίμωξη· αντιβιοτικά μόνο σε βακτηριακή επιμόλυνση.

Μύθος: Η κορτιζόνη «στεγνώνει» τον έρπη

Αλήθεια: Αποφεύγεται στην ενεργή βλάβη· βάση θεραπείας είναι τα αντι-ιικά.

Μύθος: Η οδοντόκρεμα βοηθά

Αλήθεια: Συχνά ερεθίζει και παρατείνει το επεισόδιο.

Μύθος: Μόνο τα παιδιά κολλάνε

Αλήθεια: Όλες οι ηλικίες μπορούν να μολυνθούν και να εμφανίσουν υποτροπές.

Μύθος: Δεν έχει σημασία πότε ξεκινά η αγωγή

Αλήθεια: Η έναρξη στο πρόδρομο στάδιο μειώνει διάρκεια και ένταση.

Μύθος: Μπορώ να χρησιμοποιώ τα ίδια καλλυντικά

Αλήθεια: Προϊόντα που άγγιξαν ενεργή βλάβη καλό είναι να αντικαθίστανται.

Μύθος: Η λυσίνη θεραπεύει οριστικά

Αλήθεια: Δεν υπάρχει οριστική ίαση· ο ιός παραμένει λανθάνων.

Μύθος: Αν σπάσω τη φυσαλίδα περνά πιο γρήγορα

Αλήθεια: Αυξάνει τον κίνδυνο επιμόλυνσης και καθυστερεί την επούλωση.

Τι να θυμάσαι

  • SPF και ενυδάτωση χειλιών
  • Έναρξη αγωγής στο πρόδρομο στάδιο
  • Αποφυγή κοινής χρήσης σκευών και καλλυντικών

Τι να αποφεύγεις

  • Κορτικοστεροειδή πάνω σε ενεργή βλάβη
  • Αποκόλληση κρούστας ή σκάσιμο φυσαλίδων
  • Επαφή με νεογνά στην ενεργή φάση


17

Συχνά Σενάρια και Μικρο-Αλγόριθμοι Πράξης

Αλγόριθμος 1 – Πρώιμο μυρμήγκιασμα

  1. Έναρξη άμεσα τοπικής κρέμας (ακυκλοβίρη ή πενσικλοβίρη) ή συστηματικής αγωγής (π.χ. βαλακυκλοβίρη 2 g ανά 12 ώρες για 1 ημέρα).
  2. Αναλγησία κατά ανάγκη, υγιεινή και ενυδάτωση χειλιών.
  3. Αποφυγή φιλιού και κοινών σκευών έως τον σχηματισμό κρούστας.

Αλγόριθμος 2 – Υποτροπές μετά από ήλιο

  1. Λιποαντηλιακό SPF για χείλη και σκιά.
  2. Σκέψου βραχεία προφύλαξη (π.χ. βαλακυκλοβίρη 500 mg ημερησίως) μετά από ιατρική σύσταση.

Αλγόριθμος 3 – Έξι ή περισσότερες υποτροπές ανά έτος

  1. Συζήτηση για συνεχόμενη κατασταλτική αγωγή (π.χ. βαλακυκλοβίρη 500 mg ημερησίως).
  2. Επανεκτίμηση μετά από 6–12 μήνες.

Αλγόριθμος 4 – Πράξη στα χείλη (laser, fillers, οδοντιατρικό)

  1. Ιστορικό υποτροπών: προφυλακτική αντι-ιική αγωγή κατόπιν σύστασης.
  2. Συνέχιση για 2–3 ημέρες μετά την πράξη.


18

Συχνές Ερωτήσεις

Τι προκαλεί τον επιχείλιο έρπη;

Κυρίως ο HSV-1. Μετά την πρωτολοίμωξη ο ιός παραμένει λανθάνων στο γάγγλιο τριδύμου και μπορεί να επανενεργοποιείται από UV, πυρετό, stress, ορμόνες ή τοπικό τραύμα.

Πόσο διαρκεί ένα επεισόδιο;

Συνήθως 7–10 ημέρες με διαδοχικά στάδια από το πρόδρομο έως την πλήρη ίαση.

Πότε είμαι πιο μεταδοτικός;

Στο στάδιο φυσαλίδων και ελκών. Μετά την κρούστα η μεταδοτικότητα μειώνεται αλλά δεν μηδενίζεται έως την πλήρη ίαση.

Πότε να ξεκινήσω θεραπεία;

Όσο πιο νωρίς γίνεται, ιδανικά στο πρόδρομο στάδιο με μυρμήγκιασμα ή κάψιμο.

Τοπική ή συστηματική αγωγή;

Τοπική για ήπια επεισόδια. Συστηματική για έντονα, εκτεταμένα ή συχνά επεισόδια.

Υπάρχει σχήμα μίας ημέρας;

Ναι: βαλακυκλοβίρη 2 g ανά 12 ώρες για 1 ημέρα ή φαμσικλοβίρη 1500 mg εφάπαξ, με προσαρμογή σε νεφρική δυσλειτουργία.

Πότε χρειάζεται κατασταλτική αγωγή;

Σε συχνές υποτροπές (π.χ. έξι ή περισσότερες ανά έτος), βαριά επεισόδια ή ανοσοκαταστολή.

Είναι ασφαλή τα αντι-ιικά;

Γενικά καλά ανεκτά. Σε νεφρική δυσλειτουργία απαιτείται προσαρμογή δόσης.

Τι ισχύει στην κύηση ή στον θηλασμό;

Τα τοπικά έχουν χαμηλή απορρόφηση. Η συστηματική αγωγή αξιολογείται εξατομικευμένα. Αποφυγή επαφής με νεογνό όταν υπάρχει ενεργή βλάβη.

Πότε χρειάζεται PCR;

Σε άτυπη εικόνα, ανοσοκαταστολή, επιπλοκές ή πριν από μακροχρόνια καταστολή.

Πώς φροντίζω την περιοχή;

Ήπιος καθαρισμός, όχι αποκόλληση κρούστας, ενυδάτωση και αποφυγή ερεθιστικών.

Μπορεί να προσβληθεί το μάτι;

Ναι. Πόνος, ερυθρότητα ή θάμβος απαιτούν άμεση οφθαλμολογική εκτίμηση.

Υπάρχει εμβόλιο;

Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο για HSV-1 ή HSV-2.


19

Σύνοψη για Ασθενείς (οδηγός 1 λεπτού)

  • Έναρξη νωρίς: ξεκίνα αγωγή στο μυρμήγκιασμα ή στο κάψιμο.
  • Προστασία τρίτων: όχι φιλί ή κοινά σκεύη έως τον σχηματισμό κρούστας.
  • Πρόληψη UV: SPF για χείλη όταν εκτίθεσαι στον ήλιο.
  • Υποτροπές: συζήτησε κατασταλτική αγωγή αν είναι συχνές.
  • Επείγον: οφθαλμικά συμπτώματα ή εκτεταμένες βλάβες απαιτούν άμεση εκτίμηση.

Γρήγορος πρακτικός οδηγός

Σε ενεργό επεισόδιο

  • Έναρξη τοπικής ή συστηματικής αντι-ιικής αγωγής όσο το δυνατόν νωρίτερα.
  • Καλή υγιεινή, χωρίς αποκόλληση κρούστας, με ενυδάτωση χειλιών.
  • Αναλγησία κατά ανάγκη.
  • Αποφυγή φιλιού και κοινών σκευών έως τον σχηματισμό κρούστας.

Πρόληψη υποτροπών

  • SPF για χείλη, καπέλο και αποφυγή έντονης ηλιοέκθεσης.
  • Σταθερός ύπνος και έλεγχος stress.
  • Πριν από επεμβάσεις στα χείλη, συζήτηση για βραχεία προφύλαξη.
  • Σε συχνές υποτροπές, κατασταλτική αντι-ιική αγωγή.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια

  • Πόνος, ερυθρότητα, φωτοφοβία ή θάμβος στο μάτι.
  • Υψηλός πυρετός ή εκτεταμένες ή επίμονες βλάβες.
  • Παιδί με δυσκολία στη λήψη υγρών ή τροφής.
Σημείωση: Οι δόσεις εξατομικεύονται και προσαρμόζονται στη νεφρική λειτουργία.


20

Γλωσσάριο Όρων

  • HSV: Ιός απλού έρπητα (Herpes Simplex Virus).
  • Λανθάνων: παραμονή του ιού σε «ύπνωση» στα αισθητικά γάγγλια.
  • Εφελκίδα: κρούστα που σχηματίζεται κατά την επούλωση.
  • Κατασταλτική αγωγή: μακροχρόνια χαμηλή δόση αντι-ιικού για πρόληψη υποτροπών.

Τελικές σημειώσεις

Έγκαιρη θεραπεία, καλή υγιεινή και στοχευμένη πρόληψη (SPF, αποφυγή triggers, προφύλαξη σε επεμβάσεις) είναι τα βασικά για έλεγχο του επιχείλιου έρπη.


21

Βιβλιογραφία

1. Herpes simplex virus (HSV-1, HSV-2) – Fact Sheet. World Health Organization.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/herpes-simplex-virus
2. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines: Herpes. Centers for Disease Control and Prevention.
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/herpes.htm
3. Spruance SL et al. High-dose, short-duration, early valacyclovir therapy for herpes labialis. J Am Acad Dermatol. 2003.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12637915/
4. Spruance SL et al. Single-dose famciclovir for herpes labialis. J Am Acad Dermatol. 2006.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16781291/
5. Cold sores (herpes labialis) – Diagnosis and treatment. Mayo Clinic.
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cold-sore/diagnosis-treatment/drc-20371023
6. Διαθέσιμες εξετάσεις για ιούς και λοιμώξεις στο Μικροβιολογικό Λαμία.
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

ΕΡΥΣΙΠΕΛΑΣ-1200x800.jpg

Τι είναι το Ερυσίπελας;

Το ερυσίπελας είναι οξεία βακτηριακή λοίμωξη του δέρματος που προσβάλλει κυρίως τα ανώτερα στρώματα του δέρματος
(επιδερμίδα και ανώτερη χόριο) και χαρακτηρίζεται από αιφνίδια έναρξη, έντονο ερυθρότητα με
σαφή, υπερυψωμένα όρια, πόνο/κάψιμο και συχνά πυρετό με ρίγος.
Ο συχνότερος υπεύθυνος μικροοργανισμός είναι ο β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος ομάδας Α (Streptococcus pyogenes).

Με μια ματιά

  • Ταχεία έναρξη με υψηλό πυρετό και ρίγος.
  • Ερυθρή, θερμή, επώδυνη πλάκα με καθαρά και υπερυψωμένα όρια.
  • Συχνότερη εντόπιση: κάτω άκρα, λιγότερο συχνά πρόσωπο.
  • Κλασικός αιτιολογικός παράγοντας: Streptococcus pyogenes.
  • Απαιτεί έγκαιρη αντιβιοτική θεραπεία για πρόληψη επιπλοκών και υποτροπών.

Πώς διαφέρει από την κυτταρίτιδα;

Το ερυσίπελας συχνά συγχέεται με την κυτταρίτιδα, όμως προσβάλλει πιο επιφανειακά στρώματα και
κλινικά εμφανίζει σαφέστερα, υπερυψωμένα όρια. Η κυτταρίτιδα συνήθως έχει απροσδιόριστα όρια
και μπορεί να επεκτείνεται βαθύτερα στον υποδόριο ιστό.

ΧαρακτηριστικόΕρυσίπελαςΚυτταρίτιδα
Βάθος προσβολήςΕπιδερμίδα & ανώτερη χόριο (επιφανειακό)Χόριο & υποδόριος ιστός (βαθύτερο)
Όρια βλάβηςΣαφή, υπερυψωμέναΑσαφή, επίπεδα
ΕντόπισηΣυχνά κάτω άκρα, πρόσωποΚάτω άκρα, οπουδήποτε
Συστηματικά συμπτώματαΣυχνός υψηλός πυρετός/ρίγοςΠυρετός μπορεί να υπάρχει ή όχι
Τυπικός παθογόνοςStreptococcus pyogenes (GAS)Στρεπτόκοκκοι & Staphylococcus aureus

Τυπική κλινική εικόνα

  • Ερυθρότητα σε πλάκα, θερμή και επώδυνη στην αφή.
  • Σαφή, υπερυψωμένα άκρα που ξεχωρίζουν από το υγιές δέρμα.
  • Οίδημα της περιοχής ± λεμφαγγειίτιδα ή ευαισθησία λεμφαδένων.
  • Πυρετός, κακουχία, ρίγος που συχνά προηγούνται ή συνοδεύουν τη δερματική βλάβη.
  • Σε ορισμένους ασθενείς, φυσαλίδες ή πετέχειες στην επιφάνεια.

Αίτια & τρόπος εγκατάστασης

Ο μικροοργανισμός εισέρχεται μέσω διαταραχής του δερματικού φραγμού (σκασίματα, μυκητίαση μεσοδακτυλικά,
εκδορές, έλκη, τσιμπήματα, δερματίτιδες) και πολλαπλασιάζεται στα επιφανειακά στρώματα.
Παράγοντες όπως λεμφοίδημα, χρόνια φλεβική ανεπάρκεια και σακχαρώδης διαβήτης
αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης και υποτροπής.

Πότε να ανησυχήσω — «κόκκινες σημαίες»

  • Υψηλός πυρετός (> 38.5°C), ρίγη, ταχυκαρδία ή σύγχυση.
  • Ταχεία επέκταση της ερυθρότητας μέσα σε ώρες ή εμφάνιση έντονου πόνου δυσανάλογου της εικόνας.
  • Φυσαλίδες, νεκρώσεις, μελανή χροιά ή ύποπτη οσμή από τη βλάβη.
  • Σημεία σήψης ή νεκρωτικής λοίμωξης μαλακών μορίων — απαιτείται άμεση αξιολόγηση.
  • Ασθενείς υψηλού κινδύνου (π.χ. ανοσοκαταστολή, προχωρημένη ηλικία, κύηση).

Ποιοι προσβάλλονται;

Μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, αλλά είναι συχνότερο σε μεσαίας/προχωρημένης ηλικίας ενήλικες.
Το λεμφοίδημα, το υπέρβαρο, οι μυκητιάσεις των ποδιών, οι χρόνιες δερματίτιδες
και τα χρόνια τραύματα αυξάνουν σαφώς τον κίνδυνο.

Μετάδοση & πρόληψη

Η λοίμωξη οφείλεται σε αυτόχθονες ή συχνά κοινοτικούς στρεπτόκοκκους που αποικίζουν το δέρμα ή το ανώτερο αναπνευστικό.
Η άμεση μετάδοση από άτομο σε άτομο δεν είναι ο συνήθης τρόπος πρόκλησης νόσου·
πιο σημαντικός είναι ο τοπικός τραυματισμός και η διαταραχή του δερματικού φραγμού.
Η προσεκτική φροντίδα του δέρματος, η αγωγή μυκητιάσεων στα πόδια και η αντιμετώπιση του οιδήματος
συμβάλλουν ουσιαστικά στην πρόληψη.

Σημαντική σημείωση

Το παρόν κείμενο έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά ιατρική συμβουλή.
Σε ύποπτα συμπτώματα ή ταχεία επιδείνωση, απευθυνθείτε άμεσα σε ιατρό.

Αίτια & Μικροβιολογία

Το ερυσίπελας προκαλείται κατά κύριο λόγο από β-αιμολυτικούς στρεπτόκοκκους, με συχνότερο τον
Streptococcus pyogenes (ομάδας Α, GAS). Σπανιότερα εμπλέκονται Streptococcus dysgalactiae subsp. equisimilis
(ομάδες C/G) και, σε ειδικά σενάρια, Streptococcus agalactiae (ομάδα B, κυρίως σε νεογνά/λοχεία).
Η συμμετοχή του Staphylococcus aureus είναι λιγότερο συχνή στο ερυσίπελας (πιο τυπικός στην κυτταρίτιδα),
αν και μπορεί να συνυπάρχει ή να σχετίζεται με φυσαλιδώδεις μορφές ή τοπική επιμόλυνση.

Γρήγορα σημεία

  • Κυρίαρχος παθογόνος: Streptococcus pyogenes (GAS).
  • Πορεία μέσω διαταραχής του δερματικού φραγμού και λεμφικών αγγείων χορίου.
  • Συχνές «πύλες εισόδου»: μεσοδακτυλική τινία πελμάτων, ραγάδες/εκδορές, έλκη, δερματίτιδες,
    λεμφοίδημα, χρόνια φλεβική στάση.

Συνήθεις παθογόνοι οργανισμοί

ΜικροοργανισμόςΣχέση με ερυσίπελαςΤυπικά σενάρια
Streptococcus pyogenes (GAS)Κυριότερη αιτίαΕνήλικες με πύλη εισόδου, πρόσωπο/κάτω άκρα, υψηλός πυρετός
Streptococcus dysgalactiae (ομάδες C/G)Λιγότερο συχνόςΗλικιωμένοι, λεμφοίδημα, υποτροπές
Streptococcus agalactiae (GBS)ΣπάνιαΝεογνά, λοχεία, σακχαρώδης διαβήτης
 Staphylococcus aureusΣπανιότερος στο ερυσίπελας (συχνότερος στην κυτταρίτιδα)Επιμόλυνση, διαβητικά έλκη, τραύματα, φυσαλιδώδεις μορφές

Πύλες εισόδου & τοπικοί παράγοντες

  • Μυκητίαση μεσοδακτυλικά (tinea pedis), διαβροχή, διαβητική δερματίτιδα, εκζέματα.
  • Μικροτραυματισμοί (εκδορές, ραγάδες, τσιμπήματα, εκδορές από ξύρισμα/αθλητισμό).
  • Χρόνια έλκη/κάλοι, ρωγμές πτέρνας, περινυχίδες.
  • Λεμφοίδημα (μετεγχειρητικό, μετεγκαρκινικό, συγγενές) και χρόνια φλεβική ανεπάρκεια.
  • Παχυσαρκία, υπεριδρωσία, κακή εφαρμογή υποδημάτων/κάλτσων.

Παθογενετικά & λοιμογόνα χαρακτηριστικά των στρεπτοκόκκων

Οι β-αιμολυτικοί στρεπτόκοκκοι διαθέτουν πρωτεΐνη M που αναστέλλει τη φαγοκυττάρωση,
στρεπτολυσίνες O/S, στρεπτοκινάση και υαλουρονιδάση,
διευκολύνοντας τη διάχυση στον ιστό και την επέκταση κατά μήκος λεμφικών αγγείων.
Σε ειδικά στελέχη, εξωτοξίνες (SPE) σχετίζονται με τοξικό σύνδρομο ή σκαρλατίνα,
χωρίς αυτό να αποτελεί τον κανόνα στο ερυσίπελας.

Κλινικά πρακτικά

  • Η καλλιέργεια αίματος συνήθως είναι αρνητική∙ μπορεί να είναι θετική σε βαριές/σηπτικές εικόνες.
  • Η καλλιέργεια από την πλάκα έχει χαμηλή απόδοση. Πιο χρήσιμη είναι η λήψη από πύλη εισόδου (π.χ. ρωγμή, έλκος).
  • Οι στρεπτοκοκκικές ορολογίες (ASO, anti-DNase B) δεν είναι διαγνωστικές οξέως, αλλά μπορεί να τεκμηριώνουν πρόσφατη έκθεση.

Ειδικές καταστάσεις/Ιδιαιτερότητες

  • Πρόσωπο: συχνά GAS, δυνατόν μετά από φαρυγγίτιδα/ρινίτιδα με λύση συνέχειας στη ρινοχειλική αύλακα.
  • Κάτω άκρα: GAS με πύλη εισόδου από tinea pedis, ρωγμές πτέρνας, λεμφοίδημα, φλεβική στάση.
  • Υποτροπές: συχνά GAS σε έδαφος λεμφικής ανεπάρκειας/λεμφοίδηματος.
  • Φυσαλιδώδες ερυσίπελας: μπορεί να είναι στρεπτοκοκκικό· σκεφτόμαστε επιμόλυνση από S. aureus όταν υπάρχουν φλύκταινες/κρούστες.

Θεραπευτική συνέπεια (preview)

Επειδή το ερυσίπελας είναι κατά κανόνα στρεπτοκοκκικό, η εμπειρική αγωγή στοχεύει πρωτίστως τους στρεπτόκοκκους.
Κάλυψη για S. aureus (π.χ. MRSA) αξιολογείται με βάση κλινικά/επιδημιολογικά στοιχεία (τραύμα, αποστήματα, ενδοφλέβια χρήση ουσιών, τοπική επιδημιολογία).
Αναλυτικά σχήματα θα παρουσιαστούν στην ενότητα «Αντιβιοτικά & Οδηγίες».

Παράγοντες Κινδύνου

Το ερυσίπελας εμφανίζεται συχνότερα όταν συνυπάρχουν διαταραχές του δερματικού φραγμού και
λεμφική/φλεβική στάση. Η αναγνώριση και διόρθωση των παραγόντων κινδύνου είναι κρίσιμη για
πρόληψη πρώτου επεισοδίου αλλά και υποτροπών.

Σύνοψη

  • Τοπικοί παράγοντες: μυκητιάσεις ποδιών (tinea pedis), ρωγμές πτέρνας, εκζέματα, χρόνιοι κάλοι/έλκη.
  • Κυκλοφορικό/λεμφικό: λεμφοίδημα, χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, κιρσοί.
  • Μεταβολικοί: παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης, μεταβολικό σύνδρομο.
  • Δερματική ακεραιότητα: μικροτραυματισμοί, τσιμπήματα, δερματίτιδες, περινυχίδες.
  • Ξενιστής: προχωρημένη ηλικία, ανοσοκαταστολή, νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια.

Α. Τοπικοί/Δερματικοί παράγοντες

  • Tinea pedis (μεσοδακτυλική): διαβροχή, ρωγμές, ευνοεί στρεπτοκοκκική είσοδο.
  • Ρωγμές πτέρνας, κάλοι, υπερκερατώσεις, περινυχίδες, παρανυχίδες.
  • Εκζεματώδεις δερματίτιδες, ατοπία, ψωρίαση με ρωγμές.
  • Χρόνια έλκη (ιδίως φλεβικά ή διαβητικά), κατακλίσεις.
  • Μικροτραυματισμοί: ξύρισμα, αθλητική δραστηριότητα, επαγγελματικές κακώσεις.
  • Διαβροχή (υπεριδρωσία, ακατάλληλα υποδήματα/κάλτσες, εργασία σε υγρό περιβάλλον).

Β. Λεμφική/Φλεβική στάση

  • Λεμφοίδημα: συγγενές ή επίκτητο (μετεγχειρητικό, μετά ακτινοθεραπεία, μετεγκαρκινικό).
  • Χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, κιρσοί, μεταθρομβωτικό σύνδρομο.
  • Ακινητοποίηση, ορθοστασία/καθιστική εργασία πολλών ωρών.
  • Συχνά οιδήματα κάτω άκρων (καρδιακή/νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια).

Γ. Μεταβολικοί & συστηματικοί

  • Παχυσαρκία και μεταβολικό σύνδρομο.
  • Σακχαρώδης διαβήτης (νευροπάθεια, μικροαγγειοπάθεια, μειωμένη άμυνα).
  • Χρόνια νεφρική νόσος, ηπατική κίρρωση.
  • Ανοσοκαταστολή (κορτικοστεροειδή, βιολογικοί παράγοντες, αιματολογικά νοσήματα).
  • Προχωρημένη ηλικία, υποσιτισμός, αλκοολισμός.

Δ. Συνήθεις «πύλες εισόδου»

Πύλη εισόδουΠαράδειγμαΤι να διορθωθεί
Μυκητίαση μεσοδακτυλικήΛεύκανση/διαβροχή μεταξύ δακτύλων ποδιούΑντιμυκητιασική αγωγή, σχολαστικό στέγνωμα, αλλαγή καλτσών/υποδημάτων
Ρωγμές πτέρνας/υπερκεράτωσηΣκασίματα, πόνος στο περπάτημαΕνυδάτωση, απολέπιση, ποδολογική φροντίδα
Χρόνιο έλκος/κάλοςΔιαβητικό/φλεβικό έλκος, κάλος μεταταρσίουΑποφόρτιση, τοπική περιποίηση, αντισηψία, ειδικά υποδήματα
Δερματίτιδα/εκζέματαΚνησμός, ερυθρότητα, ρωγμέςΤοπική θεραπεία, αποφυγή ξυσίματος, ενυδάτωση φραγμού

Ε. Παράγοντες υποτροπής

Μετά από ένα επεισόδιο, ο κίνδυνος υποτροπής αυξάνει όταν συνυπάρχει:

  • Ανεπάρκεια λεμφικής παροχέτευσης (λεμφοίδημα, προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις, μαστεκτομή).
  • Χρόνια φλεβική στάση, μη χρήση ελαστικών καλτσών συμπίεσης.
  • Μη θεραπευμένη tinea pedis ή επανειλημμένη διαβροχή ποδιών.
  • Παχυσαρκία/διαβήτης με κακή ρύθμιση.
  • Συχνά τραύματα στην ίδια περιοχή.

Πρακτική διαβάθμιση κινδύνου (κλινικό εργαλείο)

ΕπίπεδοΧαρακτηριστικάΠρόληψη/Δράσεις
ΧαμηλόςΈνας ήπιος τοπικός παράγοντας (π.χ. μικροτραυματισμοί)Τοπική φροντίδα δέρματος, εκπαίδευση
Μέτριος≥2 τοπικοί παράγοντες ή/και παχυσαρκία/διαβήτηςΑντιμετώπιση μυκητίασης, απώλεια βάρους, ρύθμιση σακχάρου
ΥψηλόςΛεμφοίδημα/χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, πολλαπλές υποτροπέςΣυμπίεση/λεμφική παροχέτευση, προφύλαξη με πενικιλίνη σε επιλεγμένους

*Η διαβάθμιση είναι πρακτική/κλινική και όχι επίσημο validated score· βοηθά την εξατομίκευση μέτρων πρόληψης.

ΣΤ. Ειδικοί πληθυσμοί

  • Ηλικιωμένοι: εύθραυστο δέρμα, πολυνοσηρότητα, μειωμένη κινητικότητα.
  • Κύηση/λοχεία: οίδημα κάτω άκρων, φυσιολογικές αλλαγές ανοσίας/κυκλοφορίας.
  • Ανοσοκαταστολή: κορτικοστεροειδή/βιολογικοί, HIV, ογκολογικοί ασθενείς.
  • Νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια: οίδημα, υποπρωτεϊναιμία, αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων.

Checklist πρόληψης (για κάτω άκρα)

  • Ημερήσιο στέγνωμα μεσοδακτυλικά & χρήση ταλκ όπου χρειάζεται.
  • Αντιμυκητιασική κρέμα/σκόνη για tinea pedis μέχρι πλήρη ίαση.
  • Ενυδάτωση πτερνών, απολέπιση υπερκεράτωσης, αποφυγή ρωγμών.
  • Ελαστικές κάλτσες συμπίεσης σε φλεβική ανεπάρκεια/οίδημα (μετά ιατρική εκτίμηση).
  • Κατάλληλα υποδήματα, συχνή αλλαγή κάλτσας, αποφυγή παρατεταμένης διαβροχής.
  • Έλεγχος βάρους & ρύθμιση σακχάρου όπου ενδείκνυται.

ΕΡΥΣΙΠΕΛΑΣ-ΔΙΑΓΝΩΣΗ-ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Παθογένεση & Μηχανισμός Λοίμωξης

Το ερυσίπελας είναι λοίμωξη που ξεκινά όταν ο στρεπτόκοκκος διεισδύσει στο δέρμα μέσω
πύλης εισόδου (π.χ. ρωγμή, μυκητίαση, εκδορά). Ο μικροοργανισμός εγκαθίσταται στα
επιφανειακά στρώματα (επιδερμίδα και ανώτερο χόριο) και εξαπλώνεται κυρίως μέσω των
λεμφικών αγγείων. Η παθογένεση περιλαμβάνει τόσο τον πολλαπλασιασμό του παθογόνου, όσο και
την έντονη φλεγμονώδη αντίδραση του ξενιστή.

Κύρια στάδια

  1. Διαταραχή του δερματικού φραγμού (τραύμα, μυκητίαση, έλκος).
  2. Είσοδος β-αιμολυτικού στρεπτόκοκκου.
  3. Εγκατάσταση στα επιφανειακά στρώματα του δέρματος.
  4. Διάχυση μέσω λεμφικών αγγείωνχαρακτηριστικά υπερυψωμένα όρια.
  5. Ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος → οίδημα, ερυθρότητα, πόνος.

Ο ρόλος των στρεπτοκοκκικών παραγόντων

  • Πρωτεΐνη Μ: αναστέλλει φαγοκυττάρωση, ενισχύει επιβίωση μικροβίου.
  • Στρεπτολυσίνες O και S: προκαλούν βλάβες σε κύτταρα ξενιστή.
  • Στρεπτοκινάση: διασπά ινώδες, διευκολύνει εξάπλωση.
  • Υαλουρονιδάση: διαλύει θεμέλια ουσία ιστού, ευνοεί διείσδυση.
  • Πυρετογόνες εξωτοξίνες (SPE): σπανίως προκαλούν συστηματικά φαινόμενα (σκαρλατινώδες εξάνθημα, τοξικό σύνδρομο).

Ανοσολογική αντίδραση ξενιστή

Η παρουσία του στρεπτόκοκκου ενεργοποιεί το συμπλήρωμα, τα ουδετερόφιλα και
την έκκριση κυτταροκινών. Η έντονη φλεγμονή οδηγεί σε:

  • Τοπικό οίδημα και ερυθρότητα.
  • Πόνο και θερμότητα λόγω αγγειοδιαστολής.
  • Λεμφαγγειίτιδα και λεμφαδενίτιδα.
  • Συστηματικά συμπτώματα (πυρετός, ρίγος, κακουχία) μέσω κυτταροκινών (IL-1, TNF-α).

Γιατί τα όρια είναι υπερυψωμένα;

Η φλεγμονή εκτείνεται κατά μήκος των λεμφικών αγγείων που βρίσκονται στην επιφάνεια του χορίου.
Αυτό δημιουργεί τη χαρακτηριστική εικόνα με υπερυψωμένα, καθαρά όρια που διακρίνουν το ερυσίπελας από την κυτταρίτιδα.

Πρόοδος λοίμωξης

ΣτάδιοΧαρακτηριστικά
ΕίσοδοςΜικροτραύμα ή δερματική βλάβη επιτρέπει είσοδο στρεπτόκοκκου
ΕγκατάστασηΑποικισμός επιφανειακών στρωμάτων, δράση ενζύμων
ΔιάδοσηΔιείσδυση κατά μήκος λεμφικών, χαρακτηριστικά υπερυψωμένα όρια
ΦλεγμονήΈντονη αντίδραση ξενιστή → ερυθρότητα, οίδημα, πόνος, πυρετός
ΑνάρρωσηΜε έγκαιρη αντιβιοτική αγωγή → ύφεση συμπτωμάτων σε 48–72 ώρες

Σημαντικό

Σε άτομα με λεμφοίδημα ή φλεβική στάση, η χρόνια βλάβη λεμφικών αγγείων δημιουργεί
«φαύλο κύκλο» → επαναλαμβανόμενα επεισόδια, επιπλέον καταστροφή λεμφικής παροχέτευσης και
αυξημένο κίνδυνο υποτροπών.

Συμπτώματα & Κλινική Εικόνα

Το ερυσίπελας χαρακτηρίζεται από αιφνίδια έναρξη και ταχεία εξέλιξη.
Τα συμπτώματα συνδυάζουν συστηματικές εκδηλώσεις (πυρετός, κακουχία) με
χαρακτηριστικές τοπικές δερματικές αλλοιώσεις.
Η τυπική κλινική εικόνα βοηθά στη διάκριση από άλλες λοιμώξεις μαλακών μορίων.

Κύρια χαρακτηριστικά

  • Υψηλός πυρετός με ρίγος, συνήθως πριν εμφανιστούν οι δερματικές βλάβες.
  • Οξεία εμφάνιση ερυθρής, θερμής, επώδυνης πλάκας με σαφή, υπερυψωμένα όρια.
  • Ταχεία εξέλιξη εντός ωρών.
  • Συχνή εντόπιση: κάτω άκρα και πρόσωπο.

Συστηματικά συμπτώματα

  • Απότομος πυρετός (38–40 °C) με ρίγος.
  • Κακουχία, μυαλγίες, κεφαλαλγία, κόπωση.
  • Ναυτία, εμετός (σε σοβαρότερα επεισόδια).
  • Ταχυκαρδία, υπόταση σε εκτεταμένες λοιμώξεις.

Τοπικά δερματικά ευρήματα

ΣημείοΧαρακτηριστικά
ΕρυθρότηταΕντονη, ομοιόμορφη, με σαφή όρια που ξεχωρίζουν από το υγιές δέρμα.
ΟίδημαΣυχνό, προκαλεί τάση δέρματος και πόνο.
ΘερμότηταΗ περιοχή είναι αισθητά θερμότερη στην αφή.
Πόνος/καύσοςΕυαισθησία στην αφή, αίσθημα καψίματος.
ΦυσαλίδεςΣε εκτεταμένες βλάβες μπορεί να εμφανιστούν διαυγείς ή αιμορραγικές.
ΛεμφαγγειίτιδαΕρυθρές γραμμές κατά μήκος λεμφικών αγγείων, συχνά με ευαισθησία λεμφαδένων.

Εντόπιση

  • Κάτω άκρα (συχνότερη θέση) – σχετίζεται με tinea pedis, λεμφοίδημα, φλεβική στάση.
  • Πρόσωπο – συνήθως γύρω από μύτη/μάγουλα· μπορεί να προκληθεί από τραυματισμό ή φαρυγγίτιδα.
  • Άνω άκρα – σε λεμφοίδημα μετά μαστεκτομή ή τραύματα.
  • Κορμός – σπανιότερο, συχνά σε παιδιά ή ανοσοκατασταλμένους.

Χρονική εξέλιξη

Η νόσος συνήθως ξεκινά απότομα με πυρετό και ρίγος,
και μέσα σε λίγες ώρες εμφανίζεται η χαρακτηριστική ερυθρή βλάβη.
Χωρίς θεραπεία, μπορεί να εξαπλωθεί ταχέως εντός 24–48 ωρών.
Με κατάλληλη αγωγή, παρατηρείται βελτίωση σε 48–72 ώρες.

«Κόκκινες σημαίες»

  • Ταχεία επέκταση βλάβης >10cm/24h.
  • Έντονος πόνος δυσανάλογος με την εικόνα.
  • Φυσαλίδες, νεκρωτική χροιά ή αιμορραγίες.
  • Σημεία σήψης: υπόταση, ταχυκαρδία, σύγχυση.
  • Επιπλοκές σε ευπαθείς (διαβήτης, ανοσοκαταστολή, κύηση).

Παιδιά vs Ενήλικες

  • Παιδιά: συχνότερα στο πρόσωπο, ήπια πορεία, καλό prognostic.
  • Ενήλικες: κυρίως κάτω άκρα, συχνές υποτροπές αν συνυπάρχει λεμφοίδημα.
  • Ηλικιωμένοι: πιο σοβαρή πορεία, αυξημένος κίνδυνος σηψαιμίας.

Διάγνωση

Η διάγνωση του ερυσίπελας είναι κυρίως κλινική,
βασισμένη στη χαρακτηριστική εικόνα:
οξεία έναρξη, πυρετός, σαφώς περιγεγραμμένη ερυθρή πλάκα με υπερυψωμένα όρια.
Οι παρακλινικές εξετάσεις έχουν επικουρικό ρόλο, ενώ η διαφορική διάγνωση
είναι σημαντική ώστε να αποκλειστούν άλλες λοιμώξεις ή φλεγμονώδεις καταστάσεις.

Βασικά διαγνωστικά κριτήρια

  • Οξεία εμφάνιση με πυρετό και ρίγος.
  • Ερυθρή, θερμή, επώδυνη πλάκα με σαφή και υπερυψωμένα όρια.
  • Συχνή συνύπαρξη λεμφαγγειίτιδας ή λεμφαδενίτιδας.
  • Πιθανή ύπαρξη πύλης εισόδου (ρωγμή, μυκητίαση, τραύμα).

Κλινική εξέταση

  • Αναζήτηση χαρακτηριστικής δερματικής βλάβης (ερυθρότητα, σαφή όρια, υπερυψωμένα χείλη).
  • Έλεγχος για λεμφαγγειίτιδα και τοπική λεμφαδενίτιδα.
  • Εκτίμηση συστηματικών συμπτωμάτων (πυρετός, ταχυκαρδία, κακουχία).
  • Αναζήτηση πύλης εισόδου (tinea pedis, ρωγμές, έλκη, εκδορές).

Εργαστηριακές εξετάσεις

Δεν απαιτούνται πάντα, αλλά είναι χρήσιμες σε σοβαρά ή αμφίβολα περιστατικά:

  • Γενική αίματος: λευκοκυττάρωση με ουδετεροφιλία.
  • CRP/ΤΚΕ: αυξημένα επίπεδα δείχνουν φλεγμονή.
  • Καλλιέργειες αίματος: θετικές σε μειοψηφία, χρήσιμες σε σηψαιμία/σοβαρά περιστατικά.
  • Καλλιέργεια από πύλη εισόδου (π.χ. μυκητίαση, έλκος): συχνά βοηθητική.
  • Βιοχημικός έλεγχος: σε επιπλοκές ή υποκείμενα νοσήματα (νεφρική/ηπατική λειτουργία).

Διαγνωστική αξία εξετάσεων

Η θετική καλλιέργεια αίματος παρατηρείται μόνο στο ~5–10% των περιστατικών,
κυρίως σε ηλικιωμένους ή ανοσοκατεσταλμένους.
Οι στρεπτοκοκκικές ορολογίες (ASO, anti-DNase B) έχουν περιορισμένη αξία στην οξεία διάγνωση,
αλλά μπορεί να δείξουν πρόσφατη στρεπτοκοκκική λοίμωξη.

Απεικονιστικές εξετάσεις

Δεν είναι απαραίτητες στις τυπικές περιπτώσεις. Χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει υποψία για
αποστήματα ή νεκρωτική λοίμωξη.

  • Υπέρηχος μαλακών μορίων: εντοπισμός συλλογών ή αποστημάτων.
  • MRI: αν υπάρχει υποψία νεκρωτικής λοίμωξης ή εν τω βάθει προσβολής.

Διαγνωστικά κριτήρια υποψίας σοβαρής λοίμωξης

ΣημείοΥπόνοια
Έντονος πόνος δυσανάλογος της εικόναςΠιθανή νεκρωτική λοίμωξη
Ταχεία επέκταση βλάβης σε ώρεςΕπιθετική λοίμωξη
Φυσαλίδες, νεκρωτικές αλλοιώσεις, αιμορραγίεςΝεκρωτική φασκίτιδα / επιπλοκή
Σημεία σήψης (υπόταση, ταχυκαρδία, σύγχυση)Συστηματική λοίμωξη, ανάγκη εισαγωγής

Σημαντικό

Η διάγνωση είναι κλινική. Οι εξετάσεις βοηθούν μόνο σε επιπλοκές, ατυπικές περιπτώσεις ή σοβαρή νόσο.
Σε κάθε ύποπτο περιστατικό, ιδιαίτερα με «κόκκινες σημαίες», απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Διαφορική Διάγνωση

Η διαφορική διάγνωση του ερυσίπελας επικεντρώνεται σε καταστάσεις που προκαλούν
ερύθημα, οίδημα και πόνο στα άκρα ή στο πρόσωπο. Το σαφές, υπερυψωμένο όριο
και η οξεία έναρξη με πυρετό αποτελούν καθοριστικά στοιχεία υπέρ του ερυσίπελας.

Βασικές αρχές

  • Σαφή, υπερυψωμένα όρια → ευνοούν ερυσίπελας.
  • Ασαφή, επίπεδα όρια και βαθύτερος πόνος → σκέψου κυτταρίτιδα.
  • Έντονος δυσανάλογος πόνος/ταχεία επιδείνωση → αποκλείσε νεκρωτική φασκίτιδα.
  • Απουσία πυρετού με εντοπισμένο άλγος στη γάμπα → σκέψου εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT).

Συγκριτικός πίνακας

ΟντότηταΚλινικά χαρακτηριστικάΚλειδί διαφοροδιάγνωσης
ΚυτταρίτιδαΕρυθρότητα/οίδημα, ασαφή όρια, βαθύτερος πόνος· συχνά χωρίς υψηλό πυρετόΌρια μη υπερυψωμένα, εν τω βάθει ιστός προσβεβλημένος
Νεκρωτική φασκίτιδαΚαταιγιστική πορεία, πόνος δυσανάλογος, τοξικότητα, φυσαλίδες/νεκρώσειςΣημεία σήψης, κρεπitus, αναλγησία δέρματος· επείγουσα χειρουργική εκτίμηση
Εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT)Οίδημα μονόπλευρο, άλγος γάμπας, θερμότητα· συνήθως χωρίς έντονη ερυθρότηταΘετικό D-dimer/υπέρηχος φλεβών· απουσία σαφών ορίων δερματικής βλάβης
Θρομβοφλεβίτιδα (επιπολής)Ερυθηματώδης, ευαίσθητη, σχοινιοειδής φλέβα κατά μήκος πορείαςΕυαισθησία στο σημείο της φλέβας, όχι διάχυτη πλάκα
Ερυσίπελοειδές (Erysipelothrix)Βραδεία, ιονώδης ερυθρότητα στα χέρια (κτηνίατροι/χασάπηδες)Επαγγελματική έκθεση, ήπιος πόνος, όχι υψηλός πυρετός
Έρπης ζωστήραςΕντονο άλγος/καύσος πριν το εξάνθημα· φυσαλίδες σε δερμοτόμιοΔερμοτομιακή κατανομή, εφελκίδες
Δερματίτιδα εξ επαφήςΚνησμώδες ερύθημα/φυσαλίδες μετά από έκθεση σε αλλεργιογόνο/ερεθιστικόΙστορικό έκθεσης, συμμετρική/όριο με αντικείμενο έκθεσης
Ερυσίμα (ερύθημα μεταναστευτικό Lyme)Δακτυλιοειδές ερύθημα με κεντρική κάθαρση, συνήθως ανώδυνοΙστορικό τσιμπήματος κρότωνα, όχι οξεία τοξικότητα
Ουρική αρθρίτιδα/κυτταρίτιδα άρθρωσηςΕρυθρό, θερμό, επώδυνο σημείο εντοπισμένο στην άρθρωσηΑρθρικός πόνος, κίνηση επώδυνη, κρύσταλλοι/υγρό άρθρωσης

Αλγόριθμος πρακτικής προσέγγισης

  1. Έναρξη με πυρετό + σαφή υπερυψωμένα όρια; → πιθανό ερυσίπελας.
  2. Ασαφή όρια/βαθύτερος πόνος; → κυτταρίτιδα/άλλη λοίμωξη μαλακών μορίων.
  3. Δυσανάλογος πόνος, ταχεία επιδείνωση, τοξικότητα;επείγουσα εκτίμηση για νεκρωτική φασκίτιδα.
  4. Απουσία πυρετού, πόνος γάμπας, ρίσκο θρόμβωσης; → αξιολόγηση για DVT (D-dimer/υπέρηχος).
  5. Δερμοτομιακή κατανομή/φυσαλίδες; → έρπης ζωστήρας.

Πότε να ζητήσω απεικόνιση;

  • Υπέρηχος: υποψία αποστήματος, διαφοροδιάγνωση από DVT/θρομβοφλεβίτιδα.
  • MRI: υποψία εν τω βάθει επέκτασης/νεκρωτικής φασκίτιδας.

«Κόκκινες σημαίες» που δεν ταιριάζουν με απλό ερυσίπελας

  • Υποδόρια κριγμός (κρεπitus), νεκρωτική χροιά, δύσοσμη εκροή.
  • Σημαντική αναλγησία δέρματος/υποδόριου (νευρική βλάβη από νέκρωση).
  • Εξαιρετικά υψηλή CRP/λευκοκυττάρωση με τοξικότητα.
  • Ανθεκτικότητα στα αρχικά αντιβιοτικά ή επιδείνωση σε 24–48 ώρες.

Επιπλοκές

Αν και τα περισσότερα περιστατικά ερυσίπελας ανταποκρίνονται καλά στην έγκαιρη θεραπεία,
σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να εμφανιστούν τοπικές, λεμφικές ή συστηματικές επιπλοκές.
Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μόνιμων βλαβών και υποτροπών.

Α. Τοπικές επιπλοκές

  • Φυσαλιδώδης/αιμορραγική μορφή: σχηματισμός διαυγών ή αιμορραγικών φυσαλίδων πάνω στην πλάκα.
  • Τοπική νέκρωση δέρματος: σπάνια, κυρίως σε καθυστερημένη θεραπεία ή σοβαρή ισχαιμία ιστών.
  • Απόστημα: περιορισμένη συλλογή πύου που απαιτεί παροχέτευση.
  • Θρομβοφλεβίτιδα επιπολής: φλεγμονή επιφανειακής φλέβας στην προσβεβλημένη περιοχή.
  • Ελκώσεις ή καθυστερημένη επούλωση σε έδαφος φλεβικής στάσης/διαβήτη.

Β. Λεμφικές επιπλοκές

  • Λεμφαγγειίτιδα & περιφερική λεμφαδενίτιδα (συχνές στην οξεία φάση).
  • Βλάβη λεμφικών αγγείων με συνέπεια χρόνιο λεμφοίδημα ή επιδείνωση προϋπάρχοντος.
  • Κύκλος υποτροπών: κάθε νέο επεισόδιο επιβαρύνει περαιτέρω τη λεμφική παροχέτευση → αυξημένη πιθανότητα μελλοντικών επεισοδίων.

Γ. Συστηματικές επιπλοκές

ΕπιπλοκήΚλινικά σημείαΆμεση ενέργεια
Σηψαιμία/βακτηριαιμίαΥπόταση, ταχυκαρδία, πυρετός, σύγχυσηΕισαγωγή, αιμοκαλλιέργειες, ενδοφλέβια αντιβίωση/υγρά
Τοξικό στρεπτοκοκκικό σύνδρομο (σπάνιο)Οξεία υπόταση, πολυοργανική δυσλειτουργίαΜΕΘ, ευρέος φάσματος αντιβιοτικά + κλινδαμυκίνη, υποστήριξη
Νεκρωτική λοίμωξη μαλακών μορίωνΔυσανάλογος πόνος, φυσαλίδες, μελανή χροιά, ταχεία επιδείνωσηΕπείγουσα χειρουργική εκτίμηση/απονεύρωση, ευρέος φάσματος αγωγή
Θρομβοεμβολικά (σπάνια)Πόνος/οίδημα γάμπας, δύσπνοιαΑποκλεισμός DVT/PE εφόσον κλινικά ενδείκνυται

Δ. Ειδικές εντοπίσεις

  • Πρόσωπο/περιοφθαλμική περιοχή: κίνδυνος προσηπτικής/σηπτικής κυτταρίτιδας κόγχου· ανάγκη άμεσης ΩΡΛ/Οφθαλμολογικής εκτίμησης αν υπάρχει οφθαλμικός πόνος, διπλωπία, περιορισμός κινήσεων, έκπτωση οράσεως ή υποψία εν τω βάθει επέκτασης.
  • Άνω άκρο με λεμφοίδημα (π.χ. μετά μαστεκτομή): αυξημένη συχνότητα υποτροπών και επίμονου οιδήματος.
  • Κάτω άκρα με φλεβική ανεπάρκεια: παρατεταμένη επούλωση, χρόνιες ελκώσεις.

Ε. Μεταστρεπτοκοκκικές συνέπειες (σπάνιες)

  • Οξεία μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα: μπορεί να ακολουθήσει δερματική λοίμωξη από GAS· παρουσιάζεται με αιματουρία, υπέρταση, οίδημα.
  • Ρευματικός πυρετός: σπάνιος μετά από δερματικές λοιμώξεις (τυπικότερος μετά φαρυγγίτιδα).

Checklist έγκαιρης αναγνώρισης επιπλοκών

  • Επιδείνωση παρά την αγωγή σε 24–48 ώρες → επανεκτίμηση/απεικόνιση.
  • Έντονος δυσανάλογος πόνος, φυσαλίδες, μελανή χροιά → άμεση χειρουργική αξιολόγηση.
  • Σημεία σήψης (υπόταση, σύγχυση) → νοσηλεία/ενδοφλέβια θεραπεία.
  • Υποτροπιάζον οίδημα/λεμφοίδημα → πρόγραμμα συμπίεσης & λεμφική παροχέτευση.

Πρόληψη επιπλοκών – πρακτικά

  • Έναρξη κατάλληλης αντιβιοτικής αγωγής το νωρίτερο δυνατό.
  • Ανύψωση άκρου, ανάπαυση, αντιμετώπιση πόνου/πυρετού.
  • Εντοπισμός και θεραπεία πύλης εισόδου (tinea pedis, ρωγμές, έλκη).
  • Διαχείριση λεμφοιδήματος/φλεβικής ανεπάρκειας (συμπίεση, αποσυμφόρηση).
  • Επαναξιολόγηση εάν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση σε 48–72 ώρες.

Θεραπεία (Γενικές Αρχές)

Η θεραπεία του ερυσίπελας στηρίζεται σε τρία πυλώνες:
(1) έγκαιρη αντιβιοτική αγωγή που στοχεύει κυρίως τους στρεπτόκοκκους,
(2) υποστηρικτικά μέτρα (ανάπαυση, ανύψωση άκρου, αναλγησία) και
(3) διόρθωση πύλης εισόδου/παραγόντων κινδύνου για πρόληψη υποτροπών.

Στόχοι θεραπείας

  • Γρήγορη ύφεση πυρετού και τοπικής φλεγμονής (συνήθως σε 48–72 ώρες).
  • Πρόληψη επιπλοκών (αποστήματα, νεκρωτικές λοιμώξεις, σηψαιμία).
  • Μείωση υποτροπών με αντιμετώπιση προδιαθεσικών παραγόντων.

1) Πότε νοσηλεία;

ΈνδειξηΠαραδείγματα
Σοβαρή συστηματική εικόναΥπόταση, ταχυκαρδία, σύγχυση, υποψία σήψης
Ταχεία εξέλιξη/ύποπτη νέκρωσηΔυσανάλογος πόνος, φυσαλίδες, μελανή χροιά
Ανεπαρκής ανταπόκριση σε 24–48 ώρεςΕπιδείνωση παρά την αγωγή
Ευπαθείς ομάδες/συννοσηρότητεςΚύηση, ανοσοκαταστολή, σοβαρός διαβήτης, νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια
Εντόπιση υψηλού κινδύνουΠεριοφθαλμική/προσηπτική κυτταρίτιδα, εκτεταμένο πρόσωπο

2) Υποστηρικτικά μέτρα

  • Ανάπαυση & ανύψωση προσβεβλημένου άκρου για μείωση οιδήματος/άλγους.
  • Αναλγησία/αντιπυρετικά (π.χ. παρακεταμόλη· ΜΣΑΦ με προσοχή σε αφυδάτωση/νεφρική δυσλειτουργία).
  • Τοπική φροντίδα δέρματος: ήπιος καθαρισμός, αποφυγή επιθετικών επιθεμάτων.
    Αποφυγή τοπικών κορτικοστεροειδών πάνω στη λοιμώδη πλάκα.
  • Σήμανση των ορίων με μαρκαδόρο κατά την πρώτη εκτίμηση για παρακολούθηση εξέλιξης.
  • Ενυδάτωση και διόρθωση ηλεκτρολυτών όπου χρειάζεται.

3) Διαχείριση πύλης εισόδου

  • Tinea pedis: τοπικά/συστηματικά αντιμυκητιασικά έως ίαση, σχολαστικό στέγνωμα μεσοδακτυλικά.
  • Ρωγμές/υπερκεράτωση: ενυδατικές/κερατολυτικές κρέμες, ποδολογική φροντίδα.
  • Έλκη/τραύματα: αποφόρτιση, καθαρισμός, αντισηψία, ειδικά υποδήματα όπου ενδείκνυται.
  • Λεμφοίδημα/φλεβική στάση: συμπίεση, λεμφική παροχέτευση, εκπαίδευση αυτοφροντίδας.

4) Παρακολούθηση & αναμενόμενη πορεία

  • Πυρετός συνήθως υποχωρεί σε 24–48 ώρες από την έναρξη αγωγής.
  • Ερύθημα/οίδημα βελτιώνονται σε 48–72 ώρες· η υπέρχρωση μπορεί να παραμείνει ημέρες.
  • Επανεκτίμηση αν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση σε 48 ώρες ή αν επιδεινώνεται.
  • Διάρκεια αντιβίωσης (εξωτερικοί ασθενείς) συνήθως 5–7 ημέρες∙ παρατείνεται σε βαριά/βραδεία ανταπόκριση.

5) Πότε να επεκτείνω κάλυψη για S. aureus (MRSA risk);

  • Παρουσία φλυκταινών/αποστημάτων ή τραύματος.
  • Ιστορικό MRSA, ενδοφλέβια χρήση ουσιών, στενή επαφή με φορείς.
  • Τοπική επιδημιολογία με υψηλά ποσοστά MRSA ή ανθεκτικότητα σε αρχική αγωγή.

Επικοινωνία & εκπαίδευση ασθενούς

  • Εξηγήστε τη σημασία πλήρους συμμόρφωσης στη θεραπεία.
  • Ορίστε σαφή σημεία επανεπικοινωνίας: επιδείνωση, νέος πυρετός μετά από ύφεση, νέος έντονος πόνος.
  • Εκπαιδεύστε στη φροντίδα δέρματος και στη διαχείριση οιδήματος.

Προσοχή

Σε περιοφθαλμικές λοιμώξεις ή ύποπτη νεκρωτική φασκίτιδα απαιτείται άμεση νοσοκομειακή διαχείριση
με απεικόνιση/χειρουργική εκτίμηση και ενδοφλέβια ευρέος φάσματος αγωγή.

Αντιβιοτικά & Οδηγίες

Η εμπειρική αγωγή στοχεύει πρωτίστως τους β-αιμολυτικούς στρεπτοκόκκους (GAS).
Κάλυψη για Staphylococcus aureus (ιδίως MRSA) αξιολογείται βάσει κλινικών/επιδημιολογικών ενδείξεων
(αποστήματα, τραύμα, ιστορικό MRSA, ενδοφλέβια χρήση ουσιών, ανθεκτικότητα σε αρχική αγωγή).

Γενικές αρχές

  • Διάρκεια: συνήθως 5–7 ημέρες σε ήπιο/μέτριο ερυσίπελας (παράταση έως 10 ημέρες αν βραδεία ανταπόκριση).
  • Επανεκτίμηση σε 48 ώρες. Εάν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση, αναθεώρηση διάγνωσης/κάλυψης.
  • Ανύψωση άκρου, αναλγησία, αντιμετώπιση πύλης εισόδου (tinea pedis, ρωγμές).

Α. Από του στόματος αγωγή – Ενήλικες (ήπια/μέτρια νόσος)

Σχήμα (πρώτης επιλογής)ΔόσηΣχόλιο
Πενικιλίνη V500 mg ανά 6 ώρες, 5–7 ημέρεςΕξαιρετική κάλυψη GAS
Αμοξικιλλίνη500–875 mg ανά 8–12 ώρες, 5–7 ημέρεςΕναλλακτική της Pen V
Κεφαλεξίνη (1ης γεν. κεφαλοσπορίνη)500 mg ανά 6 ώρες, 5–7 ημέρεςΚαλή κάλυψη στρεπτόκοκκου ± MSSA

Β. Αλλεργία σε πενικιλίνη (ενήλικες)

ΕπιλογήΔόσηΣχόλιο
Κλινδαμυκίνη300–450 mg ανά 6–8 ώρες, 5–7 ημέρεςΚαλύπτει GAS· προσοχή σε C. difficile
Αζιθρομυκίνη500 mg την 1η ημέρα, έπειτα 250 mg/ημέρα × 4 ημέρεςΕναλλακτική (μακρολίδη)
Δοξυκυκλίνη (εφόσον απαιτείται κάλυψη MRSA)100 mg ανά 12 ώρες, 5–7 ημέρεςΠροσθέστε β-λακτάμη για αξιοπιστία έναντι GAS όταν εφικτό

Γ. Ενδοφλέβια αγωγή – Νοσηλεία/Σοβαρή νόσος

ΣχήμαΔόση (τυπική)Σχόλιο
Κρυσταλλική πενικιλίνη G2–4 εκατ. IU IV ανά 4–6 ώρεςΠρώτης γραμμής για GAS
Κεφτριαξόνη1–2 g IV άπαξ ημερησίωςΒολική άπαξ χορήγηση
Κεφαζολίνη1–2 g IV ανά 8 ώρεςΚαλύπτει GAS ± MSSA
Πενικιλίνη G + ΚλινδαμυκίνηΠεν G όπως άνω + κλινδαμυκίνη 600–900 mg IV ανά 8 ώρεςΣε τοξικότητα/υποψία τοξινών (αναστολή σύνθεσης τοξινών)
Κάλυψη MRSA (όπου απαιτείται)Βανκομυκίνη IV (βάσει επιπέδων) ή Δαπτομυκίνη/ΛινεζολίδηΣε σαφείς ενδείξεις ή αποτυχία αρχικής αγωγής

Δ. Μετάβαση από IV σε από του στόματος

  • Μετά από κλινική βελτίωση 24–48 ωρών και πτώση πυρετού.
  • Ολοκλήρωση συνολικής διάρκειας 5–10 ημερών (συνδυασμός IV + PO).

Ε. Παιδιατρικοί ασθενείς (ενδεικτικές δόσεις)

ΦάρμακοΔόσηΜέγιστο
Αμοξικιλλίνη PO25–50 mg/kg/ημέρα ÷ κάθε 8–12 ώρεςMax 1 g ανά δόση
Κεφαλεξίνη PO25–50 mg/kg/ημέρα ÷ κάθε 6–8 ώρεςMax 500 mg ανά δόση
Πενικιλίνη G IV50,000–100,000 IU/kg ανά 6 ώρες

*Οι παιδιατρικές δόσεις προσαρμόζονται στο βάρος/ηλικία· απαιτείται παιδιατρική εκτίμηση.

ΣΤ. Ειδικές καταστάσεις

  • Κύηση: προτιμώνται πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες. Αποφύγετε δοξυκυκλίνη/λινεζολίδη εκτός ειδικής ένδειξης.
  • Νεφρική δυσλειτουργία: προσαρμογή δόσεων σε αμοξικιλλίνη/κεφαλεξίνη/βανκομυκίνη.
  • Τοξικό στρεπτοκοκκικό σύνδρομο: πενικιλίνη G + κλινδαμυκίνη IV, υποστηρικτικά μέτρα.

Αλληλεπιδράσεις/προσοχές

  • Βαρφαρίνη: πιθανή αύξηση INR με μακρολίδες/πενικιλίνες – έλεγχος.
  • Κλινδαμυκίνη: κίνδυνος C. difficile – ενημέρωση για διάρροια/κοιλιακό άλγος.
  • Δοξυκυκλίνη: φωτοευαισθησία· όχι σε κύηση/μικρά παιδιά.

Ζ. Αντιβιοτική προφύλαξη υποτροπών (επιλεγμένοι ασθενείς)

Σε συχνές υποτροπές (π.χ. ≥3 επεισόδια/έτος) παρά βέλτιστη διόρθωση παραγόντων κινδύνου,
μπορεί να εξεταστεί χημειοπροφύλαξη υπό ιατρική καθοδήγηση:

  • Πενικιλίνη V 250 mg από του στόματος δύο φορές/ημέρα για 6–12 μήνες.
  • ή Βενζαθινική πενικιλίνη G 1.2 εκατ. IU IM κάθε 2–4 εβδομάδες.
  • Επανεκτίμηση οφέλους/κινδύνου ανά 6 μήνες, πάντα σε συνδυασμό με αντιμετώπιση λεμφοιδήματος και tinea pedis.

Antibiotic stewardship

  • Στόχευση GAS με στενό φάσμα όπου είναι ασφαλές.
  • Αποφυγή άσκοπης κάλυψης MRSA χωρίς ενδείξεις.
  • Σαφής διάρκεια & επανεκτίμηση ανταπόκρισης.

Πρόληψη & Υγιεινή

Η πρόληψη του ερυσίπελας στηρίζεται στη διατήρηση του δερματικού φραγμού,
στη μείωση οιδήματος και στη διόρθωση υποκείμενων παραγόντων (λεμφοίδημα, φλεβική ανεπάρκεια,
tinea pedis, παχυσαρκία, διαβήτης). Ακολουθεί ένα πρακτικό, εφαρμόσιμο πλάνο για καθημερινή χρήση.

Γρήγορα κέρδη

  • Σχολαστικό στέγνωμα μεσοδακτυλικά στα πόδια → μειώνει τις ρωγμές/μυκητίαση.
  • Καθημερινή ενυδάτωση πτερνών → προλαμβάνει σκασίματα.
  • Ελαστική συμπίεση αν υπάρχει οίδημα (με ιατρική καθοδήγηση).
  • Αντιμυκητιασική αγωγή μέχρι πλήρη ίαση της tinea pedis.

1) Φροντίδα Ποδιών & Δέρματος

  • Καθημερινός καθαρισμός με ήπιο σαπούνι, καλό στέγνωμα (ιδίως μεσοδακτυλικά).
  • Ενυδάτωση (ουρία 5–10% ή γαλακτικό) στα ξηρά σημεία· αποφυγή εφαρμογής μεταξύ δακτύλων.
  • Απολέπιση/περιποίηση υπερκεράτωσης & ρωγμών πτέρνας (ποδολογική φροντίδα).
  • Αντιμυκητιασικά (κλοτριμαζόλη/τερβιναφίνη) σε tinea pedis επί 2–4 εβδομάδες & 1–2 εβδομάδες μετά την ύφεση.
  • Περιποίηση νυχιών: κοπή ίσια, αποφυγή «γωνιών»/περινυχίδων, ήπιο λιμάρισμα.
  • Αντισηψία μικροτραυμάτων (χολωρεξιδίνη/ιωδιούχο) και κάλυψη με μικρό επίθεμα έως επούλωση.
  • Αποφυγή ξυσίματος σε εκζέματα· θεραπεία με ενυδατικά/αντιφλεγμονώδη κατά ιατρική οδηγία.

2) Έλεγχος Οιδήματος & Φλεβικής Στάσης

  • Ανύψωση άκρων αρκετές φορές/ημέρα (πάνω από το επίπεδο καρδιάς 20–30′).
  • Κάλτσες συμπίεσης (κλάση 1–2) μετά από ιατρική εκτίμηση· σωστή μέτρηση περιμέτρων.
  • Άσκηση αντλίας γάμπας (περπάτημα, στήριξη στις μύτες) → βελτίωση λεμφικής/φλεβικής παροχέτευσης.
  • Αποφυγή ορθοστασίας/ακινησίας μεγάλης διάρκειας· συχνά διαλείμματα κίνησης.
  • Manual lymphatic drainage & πολυεπίπεδη συμπίεση σε λεμφοίδημα (ειδικός φυσικοθεραπευτής).

3) Τρόπος Ζωής & Μεταβολικοί Παράγοντες

  • Ρύθμιση σακχάρου σε διαβήτη (στόχοι εξατομικευμένοι).
  • Απώλεια βάρους εφόσον υπάρχει παχυσαρκία· μείωση μηχανικού stress σε πέλματα.
  • Σωστά υποδήματα: ευρύχωρα δάχτυλα, καλή απορρόφηση κραδασμών, βαμβακερές κάλτσες· αλλαγή σε ιδρώτα/υγρασία.
  • Αποφυγή τραυματισμών (π.χ. αθλητικές δραστηριότητες χωρίς προστασία, ξυπόλητο βάδισμα σε κοινόχρηστους χώρους).

4) Τι να κάνω / Τι να αποφύγω

ΚάνεΑπέφυγε
Καθημερινό στέγνωμα μεσοδακτυλικά, χρήση ταλκ όπου χρειάζεταιΔιαβροχή ποδιών για πολλή ώρα, υγρά παπούτσια/κάλτσες
Ενυδάτωση ξηρών σημείων, περιποίηση ρωγμώνΕνυδάτωση μεταξύ δακτύλων (κίνδυνος διαβροχής)
Ελαστικές κάλτσες συμπίεσης με σωστή εφαρμογήΣφιχτές επιδέσεις χωρίς ένδειξη/καθοδήγηση
Αντιμυκητιασική αγωγή έως πλήρη ίασηΔιακοπή θεραπείας μόλις βελτιωθούν τα συμπτώματα
Χρήση προστατευτικών/κατάλληλων υποδημάτωνΞυπόλητο βάδισμα σε αποδυτήρια/πισίνες

5) Εργασία & Άσκηση

  • Σε εργασίες με υγρασία (κουζίνες, καθαρισμοί): αδιάβροχα υποδήματα, συχνή αλλαγή κάλτσας.
  • Σε αθλητισμό: κάλτσες που «αναπνέουν», αποφυγή κοινής χρήσης πετσετών/παπουτσιών.
  • Σε επαγγελματική ορθοστασία: μικρά διαλείμματα ανύψωσης άκρων.

Πρόληψη υποτροπών – σύνοψη

  • Συστηματική φροντίδα δέρματος/ποδιών + έλεγχος οιδήματος.
  • Θεραπεία/πρόληψη tinea pedis & ρωγμών.
  • Διαχείριση συννοσηροτήτων (διαβήτης, παχυσαρκία).
  • Σε πολλαπλές υποτροπές: συζήτηση για χημειοπροφύλαξη (βλ. ενότητα Αντιβιοτικά).

Εκπαίδευση ασθενούς

  • Πότε να ζητήσει βοήθεια: ταχεία επέκταση ερυθρότητας, νέος πυρετός, έντονος πόνος,
    φυσαλίδες/μελανή χροιά, σημεία σήψης.
  • Σημάνετε τα όρια της βλάβης με μαρκαδόρο για έλεγχο εξέλιξης σε υποτροπή.
  • Τηρείτε τις οδηγίες συμπίεσης και ελέγχου οιδήματος.

Υποτροπές & Μακροχρόνια Παρακολούθηση

Οι υποτροπές του ερυσίπελας είναι συχνές, ιδίως σε άτομα με λεμφοίδημα,
χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, tinea pedis, παχυσαρκία ή ανεπαρκή φροντίδα δέρματος.
Κάθε υποτροπή προκαλεί περαιτέρω βλάβη στη λεμφική παροχέτευση και αυξάνει τον κίνδυνο νέων επεισοδίων.
Η μακροχρόνια στρατηγική συνδυάζει πρόληψη, ταχεία αντιμετώπιση και, όταν χρειάζεται,
χημειοπροφύλαξη.

Ο «φαύλος κύκλος» των υποτροπών

  1. Οξύ επεισόδιο → φλεγμονή λεμφικών αγγείων.
  2. Βλάβη λεμφικής παροχέτευσης → περισσότερο οίδημα.
  3. Περισσότερο οίδημα → ευπάθεια σε νέα επεισόδια.

Χρονοδιάγραμμα παρακολούθησης μετά από επεισόδιο

ΧρόνοςΣτόχοςΕνέργειες
48–72 ώρεςΑξιολόγηση ανταπόκρισηςΈλεγχος πυρετού/ερυθήματος, προσαρμογή αγωγής εάν χρειάζεται
7–10 ημέρεςΟλοκλήρωση θεραπείαςΕπαλήθευση ίασης, οδηγίες φροντίδας δέρματος & οίδημα
4–6 εβδομάδεςΠρόληψη υποτροπήςΑντιμετώπιση tinea pedis, ρωγμών, προσαρμογή συμπίεσης, διαχείριση βάρους
Ανά 3–6 μήνεςΜακροχρόνιος έλεγχοςΕπανεκτίμηση οιδήματος/λεμφοιδήματος, συμμόρφωσης και αναγκαιότητας προφύλαξης

Σχέδιο δράσης σε ύποπτη υποτροπή στο σπίτι

  1. Σημάνετε με μαρκαδόρο τα όρια της ερυθρότητας & καταγράψτε την ώρα.
  2. Ανύψωση άκρου και ανάπαυση.
  3. Μετρήστε θερμοκρασία κάθε 6–8 ώρες.
  4. Επικοινωνήστε με γιατρό την ίδια ημέρα για οδηγίες/αγωγή.
  5. Επείγουσα αξιολόγηση αν υπάρχουν «κόκκινες σημαίες» (έντονος πόνος, φυσαλίδες, υπόταση κ.λπ.).

Δέσμη μέτρων για λεμφοίδημα/χρόνιο οίδημα

  • Πολυεπίπεδη συμπίεση ή ελαστικές κάλτσες σωστής κλάσης.
  • Manual lymphatic drainage από ειδικό, όπου ενδείκνυται.
  • Ασκήσεις αντλίας γάμπας, βάδισμα, αποφυγή παρατεταμένης ορθοστασίας.
  • Εντατική φροντίδα δέρματος (ενυδάτωση, αποφυγή ρωγμών, άμεση αντιμετώπιση εκζεμάτων).
  • Έλεγχος σωματικού βάρους και ρύθμιση σακχάρου.

Πότε εξετάζουμε χημειοπροφύλαξη;

Εφόσον, παρά τη βέλτιστη διόρθωση παραγόντων κινδύνου, υπάρχουν συχνές υποτροπές
(π.χ. ≥2–3/έτος ή σημαντική επιβάρυνση ποιότητας ζωής), συζητείται προφύλαξη:

ΕπιλογήΤυπικό σχήμαΣημεία παρακολούθησης
Πενικιλίνη V από του στόματος250 mg BID για 6–12 μήνεςΑνεπιθύμητα, συμμόρφωση, επαναξιολόγηση ανά 6 μήνες
Βενζαθινική Πενικιλίνη G IM1.2 εκατ. IU κάθε 2–4 εβδομάδεςΑνεπιθύμητα, ευκολία πρόσβασης, προσαρμογή με βάση υποτροπές
Εναλλακτικές (σε δυσανεξία)Κλινδαμυκίνη χαμηλής δόσης ή μακρολίδη (κατά περίπτωση)Στενή ιατρική παρακολούθηση λόγω ανεκτικότητας/αντοχής

*Η προφύλαξη είναι συμπληρωματική στα μέτρα φροντίδας δέρματος και ελέγχου οιδήματος·
η διακοπή της αξιολογείται μετά από περίοδο χωρίς υποτροπές.

Αυτοπαρακολούθηση & εργαλεία

  • Ημερολόγιο συμπτωμάτων: ημερομηνία έναρξης, εντόπιση, θερμοκρασία, φωτογραφίες περιοχής.
  • Μεζούρα περιμέτρου για γάμπα/αστράγαλο σε σταθερά σημεία ανά εβδομάδα.
  • Checklists φροντίδας δέρματος/συμπίεσης (βλέπε ενότητα Πρόληψη & Υγιεινή).

Πότε χρειάζεται άμεσα ιατρός

  • Ραγδαία επέκταση ερυθρότητας ή έντονος, δυσανάλογος πόνος.
  • Φυσαλίδες, μελανή χροιά, δυσοσμία, νέκρωση.
  • Επίμονος/νέος υψηλός πυρετός, ρίγη, σύγχυση, υπόταση.
  • Εντόπιση στο πρόσωπο/πέριξ οφθαλμού με οφθαλμικά συμπτώματα.

Ερυσίπελας σε Παιδιά

Το ερυσίπελας στα παιδιά εμφανίζεται συνήθως με οξεία έναρξη πυρετού και
χαρακτηριστική ερυθρή, θερμή, επώδυνη πλάκα με σαφή, υπερυψωμένα όρια.
Συχνότερη εντόπιση είναι το πρόσωπο (ιδίως μύτη/μάγουλα) και λιγότερο τα άκρα.
Ο κύριος παθογόνος είναι ο Streptococcus pyogenes (GAS).

Με μια ματιά (παιδιατρική)

  • Οξεία έναρξη με πυρετό και ρίγος.
  • Ερυθρή πλάκα με σαφή όρια, συχνά στο πρόσωπο.
  • Συνήθεις «πύλες εισόδου»: εκδορές, ρινίτιδα/φαρυγγίτιδα με ρωγμές ρινοχειλικής αύλακας, τσιμπήματα εντόμων.
  • Τυπική καλή ανταπόκριση σε κατάλληλη αντιβίωση εντός 48–72 ωρών.

Κλινική εικόνα στα παιδιά

  • Πρόσωπο: έντονη ερυθρότητα στα μάγουλα/γύρω από μύτη, πόνος/κάψιμο, πιθανή λεμφαδενίτιδα προωτιαία/υπογνάθια.
  • Άκρα: ερυθρή πλάκα με σαφή όρια, οίδημα· συχνά μετά από τσιμπήματα/εκδορές.
  • Συστηματικά: πυρετός, κακουχία, κεφαλαλγία, καμιά φορά ναυτία.
  • Λεμφαγγειίτιδα: ερυθρές γραμμές προς γειτονικούς λεμφαδένες.

Διαφορική διάγνωση στην παιδική ηλικία

ΟντότηταΧαρακτηριστικάΔιαχωρισμός από ερυσίπελας
ΚυτταρίτιδαΑσαφή όρια, βαθύτερος πόνος, πιθανή συλλογήΌρια μη υπερυψωμένα, υπέρηχος αν υποψία αποστήματος
Ερισηπέλας vs ερυσίπελοειδέςΤο ερυσίπελοειδές (Erysipelothrix) σε χέρια, βραδεία πορείαΙστορικό επαφής με ζώα/ψάρια, χωρίς υψηλό πυρετό
Έρπης ζωστήρας/απλόςΚυστίδια, δερμοτομιακή κατανομή ή τοπικές φυσαλίδεςΦυσαλιδώδες εξάνθημα, άλγος πριν το εξάνθημα
Αλλεργική/ερεθιστική δερματίτιδαΚνησμός, συχνά συμμετρική, σαφής σχέση με έκθεσηΑπουσία υψηλού πυρετού, ιστορικό επαφής

Εργαστηριακός έλεγχος & απεικόνιση

  • Στα τυπικά περιστατικά δεν απαιτούνται εργαστηριακές εξετάσεις.
  • Σε σοβαρή νόσο/τοξικότητα: γενική αίματος, CRP/ΤΚΕ, αιμοκαλλιέργειες.
  • Υπέρηχος μαλακών μορίων αν υπάρχει υποψία αποστήματος ή εν τω βάθει προσβολής.

Θεραπευτικές αρχές στα παιδιά

Η εμπειρική αγωγή στοχεύει GAS με πενικιλίνη/αμινοπενικιλλίνη ή κεφαλοσπορίνη 1ης γενιάς.
Διάρκεια συνήθως 5–7 ημέρες σε ήπια/μέτρια νόσο. Επανεκτίμηση εντός 48 ωρών.

Αγωγή (PO/IV)Τυπική παιδιατρική δόση*Σχόλια
Αμοξικιλλίνη PO25–50 mg/kg/ημέρα ÷ κάθε 8–12 ώρες (max 1 g/δόση)Πρώτης επιλογής σε ήπια/μέτρια νόσο
Κεφαλεξίνη PO25–50 mg/kg/ημέρα ÷ κάθε 6–8 ώρες (max 500 mg/δόση)Καλή κάλυψη GAS ± MSSA
Πενικιλίνη G IV50,000–100,000 IU/kg ανά 6 ώρεςΣε νοσηλεία/σοβαρή νόσο
Κλινδαμυκίνη PO/IV (σε αλλεργία πενικιλίνης)10–13 mg/kg ανά 8 ώρες (max 450 mg PO ή 900 mg IV/δόση)Καλύπτει GAS· προσοχή για C. difficile

*Οι δόσεις προσαρμόζονται ανά ηλικία/βάρος/νεφρική λειτουργία από παιδίατρο.

Κριτήρια νοσηλείας στα παιδιά

  • Τοξική εικόνα, αφυδάτωση, εμμετοί, αδυναμία λήψης από του στόματος αγωγής.
  • Ταχεία επέκταση βλάβης, έντονος πόνος, φυσαλίδες/νέκρωση.
  • Εντόπιση στο πρόσωπο με οφθαλμικά συμπτώματα ή υποψία προσηπτικής/σηπτικής κόγχου.
  • Ανοσοκαταστολή ή σοβαρές συννοσηρότητες.
  • Ανεπαρκής ανταπόκριση σε 24–48 ώρες κατάλληλης αγωγής.

Φροντίδα & πρόληψη σε παιδιά

  • Αποφυγή ξυσίματος και σωστή περιποίηση εκδορών/τσιμπημάτων (καθαρισμός, αντισηψία, μικρό επίθεμα).
  • Θεραπεία ρινίτιδας/φαρυγγίτιδας όπου υπάρχει, και φροντίδα του δέρματος γύρω από τη μύτη/χείλη.
  • Εκπαίδευση γονέων για σημεία συναγερμού (ταχεία επέκταση, πυρετός που επιμένει, έντονος πόνος).
  • Επανεκτίμηση από παιδίατρο εάν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση σε 48 ώρες.

Σημείωση ασφάλειας

Αποφύγετε ενδορινικές/περιοφθαλμικές τοπικές κορτιζονούχες εφαρμογές πάνω σε ενεργό λοιμώδη πλάκα.
Για κνησμό/εκζεματώδη βλάβη σε γειτονικές περιοχές, ακολουθείται παιδιατρική οδηγία.

Ερυσίπελας σε Ηλικιωμένους

Στους ηλικιωμένους, το ερυσίπελας εμφανίζει συχνότερα σοβαρότερη πορεία λόγω
ευθραυστότητας δέρματος, συννοσηροτήτων (φλεβική ανεπάρκεια, καρδιακή/νεφρική ανεπάρκεια,
διαβήτης), λεμφικής δυσλειτουργίας και πολυφαρμακίας. Απαιτείται προσεκτική
εξατομίκευση θεραπείας, έμφαση στην πρόληψη υποτροπών και ολοκληρωμένη φροντίδα.

Κύρια σημεία στους ηλικιωμένους

  • Χρόνιο οίδημα (φλεβικό/λεμφικό) → υψηλός κίνδυνος υποτροπών.
  • Ευθραυστό δέρμα, ρωγμές πτερνών, κάλοι, έλκη πίεσης → συχνές «πύλες εισόδου».
  • Άτυπη παρουσίαση: πυρετός μπορεί να απουσιάζει, σύγχυση/λήθαργος να υπερισχύουν.
  • Νεφρική δυσλειτουργία → ανάγκη προσαρμογής δόσεων αντιβιοτικών.
  • Κίνδυνοι πτώσεων/αφυδάτωσης με οξεία νόσο → χαμηλό κατώφλι για νοσηλεία.

Κλινική εικόνα & παγίδες

  • Άτυπη πυρετική αντίδραση: ενδέχεται απουσία υψηλού πυρετού· δώστε βαρύτητα σε οίδημα/ερύθημα/πόνο.
  • Οξεία σύγχυση/παραλήρημα μπορεί να είναι η μόνη εκδήλωση συστηματικής φλεγμονής.
  • Διαφορική με DVT, θρομβοφλεβίτιδα, ερυσίμα, ερυσίπελοειδές,
    ουρική αρθρίτιδα και ερυσιπέλα σε χρόνια φλεβικά έλκη.
  • Πολυνευροπάθεια/περιορισμένη αισθητικότητα μπορεί να υποεκτιμήσει τον πόνο → προσοχή σε νέκρωση.

Θεραπευτικές αρχές (ηλικιωμένοι)

ΠτυχήΠρακτική προσέγγιση
ΑντιβιοτικάΕπιλογές πρώτης γραμμής: πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες. Προσαρμόστε δόσεις σε eGFR.
Αποφύγετε υπερκάλυψη MRSA χωρίς ένδειξη. Παρακολούθηση για ανεπιθύμητες (διάρροια, C. difficile).
Αναλγησία/ΑντιπυρετικάΠαρακεταμόλη ως βάση. ΜΣΑΦ με φειδώ (νεφρά/γαστρεντερικό/αντιπηκτικά).
Ενυδάτωση & ηλεκτρολύτεςΣυχνά συνυπάρχει αφυδάτωση. Εξισορρόπηση με προσοχή σε καρδιακή/νεφρική ανεπάρκεια.
Κινητικότητα & πτώσειςΒραχεία ανάπαυση με ανύψωση άκρου, όμως διατηρείτε ήπια κινητοποίηση για αποφυγή θρομβώσεων/αποδυνάμωσης.
Φροντίδα δέρματος/επιθεμάτωνΉπιος καθαρισμός, ενυδάτωση ξηρών περιοχών, αποφυγή ισχυρών τοπικών πάνω στη λοιμώδη πλάκα.
Προσοχή σε έλκη πίεσης.

Πολυφαρμακία & αλληλεπιδράσεις

  • Μακρολίδες/Φθοριοκινολόνες → αλληλεπίδραση με βαρφαρίνη (αύξηση INR).
  • Κλινδαμυκίνη → κίνδυνος C. difficile· ενημέρωση για εμμένουσα διάρροια.
  • Διουρητικά + ΜΣΑΦ → επιβάρυνση νεφρικής λειτουργίας.
  • ACEi/ARB + αφυδάτωση → οξεία νεφρική βλάβη· παρακολούθηση κρεατινίνης/Κ⁺.

Κριτήρια νοσηλείας με χαμηλό κατώφλι

  • Τοξικότητα, υπόταση, οξεία σύγχυση ή αδυναμία λήψης υγρών/φαρμάκων.
  • Ταχεία επέκταση, έντονος πόνος, φυσαλίδες/νέκρωση.
  • Σοβαρές συννοσηρότητες (ΚΑ, ΧΝΝ, κίρρωση) ή κοινωνική απομόνωση χωρίς φροντιστή.
  • Εντόπιση στο πρόσωπο/περιοφθαλμικά με οφθαλμικά συμπτώματα.

Πρόληψη υποτροπών σε ηλικιωμένους

ΠαράγονταςΕνέργεια
Χρόνιο οίδημα/λεμφοίδημαΚάλτσες συμπίεσης (σωστή κλάση), ανύψωση, manual lymphatic drainage
Tinea pedis/ονυχομυκητίασηΤοπικά/συστηματικά αντιμυκητιασικά, υγιεινή ποδιών
Ρωγμές πτέρνας/υπερκεράτωσηΕνυδατικά/κερατολυτικά, ποδολογική φροντίδα
Χρόνια φλεβικά έλκηΣυμπίεση, αποφόρτιση, εξειδικευμένα επιθέματα, κλινική εποπτεία
Πολλαπλές υποτροπέςΣυζήτηση για χημειοπροφύλαξη (πενικιλίνη V ή βενζαθινική πενικιλίνη G) + μέτρα φροντίδας

Φροντίδα σε δομές μακροχρόνιας περίθαλψης

  • Πρωτόκολλο επιθεώρησης δέρματος 2–3 φορές/εβδομάδα (πτερνές, μεσοδακτυλικά, ιερά).
  • Καταγραφή μέτρων περιμέτρου γάμπας/αστραγάλου μηνιαίως για έλεγχο οιδήματος.
  • Εκπαίδευση προσωπικού για έγκαιρη αναγνώριση «κόκκινων σημείων» και σωστή εφαρμογή συμπίεσης.
  • Διαχείριση υποδημάτων/κάλτσων: σωστό νούμερο, καθημερινή αλλαγή, αποφυγή υγρασίας.

Πότε ζητώ άμεση ιατρική εκτίμηση

  • Νέα σύγχυση, υπόταση, ταχύπνοια ή επιδείνωση γενικής κατάστασης.
  • Ταχεία επέκταση ερυθρότητας, έντονος πόνος ή εμφάνιση φυσαλίδων/νεκρωτικής χροιάς.
  • Ανεπαρκής λήψη υγρών/τροφής, κατ’ οίκον αδυναμία διαχείρισης.

Ερυσίπελας στην Εγκυμοσύνη

Το ερυσίπελας στην κύηση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή λόγω φυσιολογικών αλλαγών ανοσίας,
κυκλοφορίας και αυξημένης τάσης για οίδημα κάτω άκρων. Η έγκαιρη θεραπεία μειώνει τον κίνδυνο
επιπλοκών για μητέρα και έμβρυο.

Κύρια σημεία στην κύηση

  • Συχνός εντοπισμός στα κάτω άκρα λόγω οιδήματος/φλεβικής στάσης.
  • Η διάγνωση παραμένει κλινική· εξετάσεις μόνο όταν αλλάζει η διαχείριση.
  • Πρώτης γραμμής β-λακτάμες (πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες) με καλό προφίλ ασφάλειας στην κύηση.

Θεραπευτικές επιλογές στην εγκυμοσύνη

ΚατηγορίαΦάρμακο/ΣχήμαΣχόλια ασφάλειας
Πρώτης γραμμήςΑμοξικιλλίνη ή Πενικιλίνη V PO 5–7 ημέρεςΑσφαλείς σε όλα τα τρίμηνα· στοχεύουν GAS
ΕναλλακτικήΚεφαλεξίνη PO ή Κεφαζολίνη IV (νοσηλεία)Καλό προφίλ στην κύηση
Σε σοβαρή νόσοΠενικιλίνη G IV ± Κλινδαμυκίνη IVΚλινδαμυκίνη αποδεκτή στην κύηση· χρήσιμη για αναστολή τοξινών
ΑποφύγετεΔοξυκυκλίνη, λινεζολίδη (εκτός ειδικής ένδειξης), φθοριοκινολόνεςΛόγοι εμβρυοτοξικότητας/έλλειψης δεδομένων

Υποστηρικτικά μέτρα & πρόληψη

  • Ανύψωση άκρων, ήπια συμπίεση όπου ενδείκνυται (ιατρική εκτίμηση).
  • Εντατική φροντίδα δέρματος, θεραπεία tinea pedis, αποφυγή διαβροχής.
  • Επανεκτίμηση σε 24–48 ώρες· χαμηλό κατώφλι για νοσηλεία αν τοξικότητα/ταχεία εξέλιξη.

Σημείωση

Σε πυρετό/τοξικότητα ή περιοφθαλμική εντόπιση: άμεση νοσοκομειακή εκτίμηση.
Η κεφαλοσπορίνη/πενικιλίνη παραμένουν οι ασφαλέστερες επιλογές εμπειρικά.

Συσχέτιση με Άλλα Νοσήματα (π.χ. Διαβήτης)

Το ερυσίπελας επηρεάζεται έντονα από συννοσηρότητες που διαταράσσουν τον δερματικό φραγμό,
τη μικροκυκλοφορία και την ανοσία. Η αναγνώριση και ενεργή διαχείρισή τους μειώνει επιπλοκές και
υποτροπές.

Διαβήτης Mellitus

  • Παθοφυσιολογία: νευροπάθεια, μικρο/μακροαγγειοπάθεια, υπεργλυκαιμία → μειωμένη άμυνα και επούλωση.
  • Κλινικά: συχνότερα κάτω άκρα, έλκη, ονυχομυκητιάσεις, υψηλός κίνδυνος αποστημάτων/βαθειάς λοίμωξης.
  • Διαχείριση: ρύθμιση σακχάρου, αποφόρτιση ελκών, αντιμετώπιση μυκητιάσεων, εκπαίδευση ποδιού διαβητικού.

Χρόνια Φλεβική Ανεπάρκεια & Οίδημα

  • Οίδημα και στάση → τεντωμένο, ευάλωτο δέρμα με ρωγμές/έλκη.
  • Αντιμετώπιση με συμπίεση, ανύψωση, άσκηση αντλίας γάμπας, φροντίδα έλκους.

Λεμφοίδημα (πρωτοπαθές/δευτεροπαθές)

  • Βλάβη λεμφικής παροχέτευσης → φαύλος κύκλος λοιμώξεων/υποτροπών.
  • Δέσμη μέτρων: manual lymphatic drainage, πολυεπίπεδη συμπίεση, φροντίδα δέρματος, έλεγχος βάρους.
  • Σε πολλαπλές υποτροπές: σκέψη για χημειοπροφύλαξη (βλ. ενότητα Αντιβιοτικά).

Νεφρική/Ηπατική Νόσος

  • Υποπρωτεϊναιμία & οίδημα επιδεινώνουν τον κίνδυνο δερματικών ρωγμών/λοίμωξης.
  • Προσαρμογή δόσεων αντιβιοτικών σε eGFR, προσοχή σε υγρά/ηλεκτρολύτες.

Ανοσοκαταστολή

  • Κορτικοστεροειδή, βιολογικοί παράγοντες, αιματολογικές κακοήθειες → άτυπες/σοβαρές λοιμώξεις.
  • Χαμηλό κατώφλι για νοσηλεία, καλλιέργειες και ευρύτερη εμπειρική κάλυψη αν κλινικά ενδείκνυται.

Πρακτικό πλάνο για ασθενή με συννοσηρότητες

  1. Στόχευση GAS με στενό φάσμα εφόσον ασφαλές.
  2. Έλεγχος οιδήματος (συμπίεση, ανύψωση, άσκηση).
  3. Επιθετική φροντίδα δέρματος (tinea pedis, ρωγμές, έλκη).
  4. Ρύθμιση μεταβολικών (σάκχαρο, βάρος, λευκώματα).
  5. Σαφές follow-up σε 48–72 ώρες και έπειτα ανά 1–2 εβδομάδες μέχρι πλήρη ίαση.

Διατροφή & Υποστηρικτικά Μέτρα

Αν και το ερυσίπελας είναι πρωτίστως βακτηριακή λοίμωξη που απαιτεί κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή,
η διατροφή και τα υποστηρικτικά μέτρα μπορούν να βελτιώσουν τη γενική κατάσταση,
να μειώσουν το οίδημα, να επιταχύνουν την επούλωση του δέρματος και να περιορίσουν τον κίνδυνο υποτροπών.
Οι παρακάτω συστάσεις είναι συμπληρωματικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική θεραπεία.

1) Ενυδάτωση

  • Στόχος: επαρκή υγρά μέσα στην ημέρα (π.χ. 30–35 ml/kg/ημέρα)* εκτός αν υπάρχει ιατρικός περιορισμός (ΚΑ/ΧΝΝ).
  • Προτιμήστε: νερό, αφεψήματα χωρίς ζάχαρη, ζωμούς χαμηλού άλατος.
  • Αποφύγετε: υπερβολική καφεΐνη/αλκοόλ που μπορεί να επιτείνουν αφυδάτωση.

*Η ακριβής πρόσληψη εξατομικεύεται από τον ιατρό σας (ιδίως σε καρδιακή/νεφρική ανεπάρκεια).

2) Πρωτεΐνη για επούλωση & ανοσία

Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης υποστηρίζει την επούλωση του δέρματος και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού.

Στόχος πρόσληψηςΕνδεικτικές πηγέςΠαρατηρήσεις
~1.0–1.2 g πρωτεΐνης/κιλό/ημέρα*Ψάρι, κοτόπουλο χωρίς πέτσα, γιαούρτι στραγγιστό, τυρί χαμηλών λιπαρών, όσπρια, αυγάΠροσαρμογή σε νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια από ιατρό/διαιτολόγο
Καθημερινή κατανομή25–30 g/γεύμα σε 3 κύρια γεύματαΒελτιώνει μυϊκή μάζα & ανάρρωση

*Ενδεικτικά για ενήλικες χωρίς σοβαρές αντενδείξεις.

3) Μικροθρεπτικά συστατικά-κλειδιά

  • Βιταμίνη C (επούλωση, κολλαγόνο): εσπεριδοειδή, ακτινίδιο, πιπεριές.
  • Ψευδάργυρος (άμυνα, αναγέννηση ιστών): ξηροί καρποί, όσπρια, άπαχο κρέας.
  • Βιταμίνη A & β-καροτένιο (δέρμα/βλεννογόνοι): καρότο, γλυκοπατάτα, σκούρα πράσινα λαχανικά.
  • Βιταμίνη D (ανοσοτροποποίηση): πρωτόκολλο συμπλήρωσης μόνο εφόσον υπάρχει έλλειψη και ιατρική οδηγία.
  • Ω-3 λιπαρά (αντιφλεγμονώδη): λιπαρά ψάρια 1–2×/εβδ., καρύδια, λιναρόσπορος.

Συμπληρώματα;

Προτεραιότητα έχει η διατροφή. Συμπληρώματα λαμβάνονται μόνο σε τεκμηριωμένη έλλειψη ή ειδική ένδειξη,
κατόπιν ιατρικής/διαιτολογικής καθοδήγησης (π.χ. βιταμίνη D, ψευδάργυρος).

4) Αντιφλεγμονώδες διατροφικό μοτίβο

Ένα μεσογειακού τύπου πρότυπο, πλούσιο σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια,
δημητριακά ολικής, ελαιόλαδο και ψάρια,
βοηθά στην υποστήριξη της ανοσίας και της υγείας του δέρματος.

ΣυχνότηταΤρόφιμα-στόχοςΣχόλια
ΚαθημερινάΛαχανικά (≥2 μερίδες), φρούτα (1–2), ελαιόλαδο, γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρώνΣτόχος φυτικών ινών ≥25–30 g/ημέρα
3–5×/εβδ.Όσπρια, ολικής, ξηροί καρποί/σπόροιΣταδιακή αύξηση για αποφυγή γαστρεντερικών ενοχλήσεων
1–2×/εβδ.Ψάρια (ιδίως λιπαρά), άπαχο κρέαςΠεριορίστε επεξεργασμένα κρέατα

5) Νάτριο & έλεγχος οιδήματος

  • Περιορίστε άλας (στόχος <5–6 g/ημέρα, ~1 κ.γ. συνολικά από τρόφιμα/μαγείρεμα).
  • Αποφύγετε: αλλαντικά, αλατισμένα τυριά/σνακ, έτοιμες σάλτσες/σούπες.
  • Προτιμήστε: φρέσκα τρόφιμα, βότανα/μπαχαρικά για γεύση, «χωρίς προσθήκη αλατιού» επιλογές.

6) Γλυκαιμικός έλεγχος (σε διαβήτη)

  • Σταθερά γεύματα με συνδυασμό πρωτεΐνης/φυτικών ινών/λιπαρών καλής ποιότητας.
  • Αποφύγετε μεγάλα φορτία απλών σακχάρων· προτιμήστε ολικής, όσπρια, λαχανικά.
  • Συνεργασία με διαιτολόγο για εξατομίκευση στόχων.

7) Διαχείριση βάρους

Η ήπια απώλεια βάρους (5–10%) σε υπέρβαρους/παχύσαρκους μειώνει το μηχανικό stress στο δέρμα των κάτω άκρων,
βελτιώνει την κινητικότητα και συμβάλλει στον έλεγχο οιδήματος/υποτροπών.

8) Μη διατροφικά υποστηρικτικά μέτρα

  • Ανύψωση άκρου αρκετές φορές/ημέρα (20–30′ πάνω από καρδιά).
  • Ήπια κινητοποίηση (περπάτημα, ασκήσεις αντλίας γάμπας) εκτός αν υπάρχει ιατρική αντένδειξη.
  • Ελαστικές κάλτσες συμπίεσης (κλάση 1–2) μετά από ιατρική εκτίμηση και σωστή μέτρηση.
  • Φροντίδα δέρματος: ενυδάτωση ξηρών σημείων, θεραπεία tinea pedis, άμεση περιποίηση εκδορών.
  • Επαρκής ανάπαυση και διαχείριση πόνου/πυρετού σύμφωνα με ιατρικές οδηγίες.

9) Ενδεικτικό 3ήμερο πλάνο γευμάτων (μεσογειακό)

ΗμέραΠρωινόΜεσημεριανόΒραδινόΣνακ
1Γιαούρτι στραγγιστό με βρώμη & φρούτο εποχήςΦασολάκια λαδερά με ψωμί ολικής & σαλάταΣολομός στη σχάρα με κινόα & μπρόκολοΑμύγδαλα & ακτινίδιο
2Ομελέτα 2 αυγών με ντομάτα & πιπεριά, ψωμί ολικήςΚοτόπουλο ψητό με πατάτα φούρνου & σαλάταΣαλάτα με τόνο, φασόλια, ελαιόλαδο & λεμόνιΓιαούρτι & καρύδια
3Πόριτζ με γάλα/φυτικό ρόφημα, μήλο & κανέλαΡεβίθια στο φούρνο με δεντρολίβανο & σαλάταΓλώσσα/μπακαλιάρος ψητός με λαχανικά & ρύζι ολικήςΦρούτο & λίγοι σπόροι

Ασφάλεια & εξατομίκευση

  • Οι διατροφικές οδηγίες δεν αντικαθιστούν την αντιβιοτική αγωγή.
  • Σε νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια, κύηση ή ειδικές δίαιτες, απαιτείται προσαρμογή από ιατρό/διαιτολόγο.
  • Σε εμμένουσα ανορεξία/απώλεια βάρους, εξετάστε ενισχυμένα γεύματα ή ιατρικά θρεπτικά συμπληρώματα μετά από σύσταση.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Συγκεντρωμένες πρακτικές απαντήσεις για το ερυσίπελας, βασισμένες σε τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες.
Πατήστε σε κάθε ερώτηση για να ανοίξει.

Γρήγορη πλοήγηση

Διαφορές με κυτταρίτιδα · Μεταδοτικότητα · Πόσο γρήγορα βελτιώνομαι; · Σπίτι/αυτοφροντίδα ·
Πότε επείγον · Αντιβιοτικά & διάρκεια · Αλλεργία πενικιλίνης · Εργασία/άθληση ·
Κομπρέσες/επιθέματα · Συμπίεση · Πρόληψη υποτροπών · Προβιοτικά & C. difficile ·
Κύηση/θηλασμός · Παιδιά · Διαβήτης · Μπάνιο/πισίνα · Ταξίδι · Εξετάσεις/απεικόνιση ·
Προφύλαξη με πενικιλίνη · Αλλαγή αγωγής · Tinea pedis

1) Τι είναι το ερυσίπελας;
Οξεία βακτηριακή λοίμωξη του ανώτερου χορίου και των επιπολής λεμφαγγείων, με σαφή, υπερυψωμένα όρια, ερυθρότητα, πόνο και συχνά πυρετό. Συνήθως οφείλεται σε β-αιμολυτικούς στρεπτοκόκκους.
2) Ποια η διαφορά με την κυτταρίτιδα;
Η κυτταρίτιδα αφορά βαθύτερους ιστούς με ασαφή όρια. Το ερυσίπελας έχει σαφή/υπερυψωμένα όρια και συνήθως πιο έντονη επιπολής ερυθρότητα. Η θεραπευτική προσέγγιση επικαλύπτεται αλλά διαφέρει στις λεπτομέρειες.
3) Είναι μεταδοτικό; Χρειάζεται απομόνωση;
Η μετάδοση από άτομο σε άτομο είναι σπάνια· απαιτούνται σπάσιμο δέρματος και στενή επαφή. Τηρείτε βασική υγιεινή χεριών, καθαρά επιθέματα και αποφυγή κοινής χρήσης πετσετών μέχρι την ύφεση.
4) Πότε θα νιώσω καλύτερα;
Με κατάλληλη αντιβίωση, ο πυρετός υποχωρεί σε 24–48 ώρες. Το ερύθημα/οίδημα βελτιώνονται σε 48–72 ώρες, ενώ η δυσχρωμία μπορεί να επιμείνει για ημέρες.
5) Τι κάνω στο σπίτι;
Ανύψωση άκρου, ανάπαυση, παρακεταμόλη για πόνο/πυρετό, ήπιος καθαρισμός, σήμανση ορίων με μαρκαδόρο και επικοινωνία με ιατρό αν επεκτείνεται η βλάβη ή δεν βελτιώνεται σε 48 ώρες.
6) Πότε πάω ΤΕΠ (επείγοντα);
Νέος υψηλός πυρετός/ρίγη, ταχεία επέκταση, δυσανάλογος πόνος, φυσαλίδες/μελανή χροιά, υπόταση/σύγχυση, οφθαλμικά σημεία σε εντόπιση προσώπου ή αδυναμία λήψης υγρών/φαρμάκων.
7) Ποια αντιβιοτικά και για πόσο;
Στόχευση στρεπτόκοκκου με πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες. Συνήθως 5–7 ημέρες (παράταση αν βραδεία ανταπόκριση). Κάλυψη MRSA μόνο αν υπάρχουν ενδείξεις (αποστήματα, ιστορικό MRSA κ.λπ.).
8) Αν έχω αλλεργία στην πενικιλίνη;
Επιλογές: κλινδαμυκίνη, μακρολίδες κατά περίπτωση. Σε ανάγκη κάλυψης MRSA, μπορεί να προστεθεί δοξυκυκλίνη (όχι σε κύηση/μικρά παιδιά), ιδανικά μαζί με β-λακτάμη για αξιόπιστη κάλυψη GAS.
9) Μπορώ να δουλέψω/γυμναστώ;
Τις πρώτες 48–72 ώρες προτιμάται ανάπαυση και ανύψωση. Επιστροφή στην εργασία όταν υποχωρεί ο πυρετός, ο πόνος είναι ελεγχόμενος και το οίδημα βελτιώνεται. Ήπια κινητοποίηση ενθαρρύνεται, αποφυγή έντονης άσκησης.
10) Πάγος ή κομπρέσες;
Όχι πάγος απευθείας. Επιτρέπονται δροσερές κομπρέσες σύντομα, αν ανακουφίζουν. Πάντα προστασία δέρματος (λεπτό ύφασμα), αποφυγή υγρασίας που διαβρέχει το δέρμα.
11) Να βάλω κρέμες/επιθέματα;
Ήπια καθαριότητα και απλή προστατευτική κάλυψη μικροτραυμάτων. Όχι τοπικά κορτικοστεροειδή πάνω στη λοιμώδη πλάκα. Ενυδάτωση στο γύρω ξηρό δέρμα, όχι μεσοδακτυλικά.
12) Κάλτσες συμπίεσης;
Ωφέλιμες σε χρόνιο οίδημα/φλεβική ανεπάρκεια μετά την οξεία φάση και με σωστή μέτρηση/ιατρική καθοδήγηση. Στην οξεία επώδυνη φάση προτιμάται ανύψωση και ήπια κινητοποίηση.
13) Πώς προλαμβάνω υποτροπές;
Θεραπεία tinea pedis, φροντίδα ρωγμών/υπερκεράτωσης, έλεγχος οιδήματος με συμπίεση, ρύθμιση διαβήτη/βάρους, αποφυγή διαβροχής, σωστά υποδήματα. Σε πολλαπλές υποτροπές: συζήτηση για προφύλαξη.
14) Προβιοτικά και κίνδυνος C. difficile;
Τα προβιοτικά ενδέχεται να μειώνουν διάρροια από αντιβιοτικά σε κάποιους ασθενείς· όχι υποκατάστατο οδηγών. Προσοχή σε ανοσοκαταστολή. Επικοινωνήστε με ιατρό αν εμφανιστεί επίμονη διάρροια.
15) Αλκοόλ/οδήγηση με αντιβιοτικά;
Με β-λακτάμες συνήθως δεν υπάρχει ειδική αντένδειξη, αλλά συνιστάται μέτρο. Αποφύγετε αλκοόλ αν νιώθετε καταβολή/πυρετό. Προσοχή σε υπνηλία/ζάλη από πυρετό/αναλγητικά πριν οδηγήσετε.
16) Κύηση/θηλασμός;
Πρώτης επιλογής πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες. Αποφύγετε δοξυκυκλίνη/φθοριοκινολόνες. Στον θηλασμό οι ίδιες επιλογές είναι συνήθως ασφαλείς· πάντα ιατρική καθοδήγηση.
17) Τα παιδιά διαφέρουν;
Συχνότερη εντόπιση το πρόσωπο. Δόσεις αντιβιοτικών βάσει βάρους. Χαμηλό κατώφλι για επανεκτίμηση αν δεν βελτιώνονται σε 48 ώρες ή αν υπάρχουν οφθαλμικά συμπτώματα.
18) Διαβήτης: τι επιπλέον προσέχω;
Έλεγχος σακχάρου, επιθετική φροντίδα ποδιών/ελκών, αποφόρτιση, θεραπεία μυκητιάσεων. Πιο συχνή απεικόνιση αν υποψία εν τω βάθει λοίμωξης.
19) Μπορώ να κάνω μπάνιο ή πισίνα;
Ντους επιτρέπεται με προσοχή· όχι πισίνα/υδρομασάζ/θάλασσα έως ότου υποχωρήσει πλήρως η οξεία φάση και επουλωθούν τα σημεία εισόδου.
20) Ταξίδι/πτήση;
Αποφύγετε πτήση στην οξεία φάση. Μετά την ύφεση: ενυδάτωση, διαλείψεις κίνησης, κάλτσες συμπίεσης αν υπάρχει χρόνιο οίδημα (με ιατρική σύσταση).
21) Χρειάζομαι εξετάσεις/απεικόνιση;
Σε τυπική εικόνα όχι. Γίνονται αν υπάρχει υποψία αποστήματος, DVT ή σοβαρή συστηματική νόσος (υπέρηχος, Doppler, κ.ά.).
22) Προφύλαξη με πενικιλίνη για υποτροπές;
Σε συχνές υποτροπές παρά μέτρα φροντίδας, μπορεί να δοθεί χαμηλή δόση πενικιλίνης (PO ή ενέσιμα) για 6–12 μήνες, με περιοδική επανεκτίμηση οφέλους/κινδύνου.
23) Πότε αλλάζω αντιβίωση;
Αν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση σε 48 ώρες ή υπάρχει επιδείνωση/τοξικότητα: επανεκτίμηση διάγνωσης, κάλυψη για άλλα παθογόνα, αναζήτηση αποστήματος/νεκρωτικής λοίμωξης.
24) Ποιος ο ρόλος της tinea pedis;
Συχνή πύλη εισόδου. Απαιτεί πλήρη θεραπεία (τοπικά/συστηματικά αντιμυκητιασικά) και σχολαστικό στέγνωμα μεσοδακτυλικά για πρόληψη υποτροπών.
25) Να ξυρίζω/αποτριχώνω την περιοχή;
Όχι στην οξεία φάση. Μετά την ύφεση, προτιμήστε ήπιες μεθόδους και αποφύγετε μικροτραυματισμούς που ανοίγουν νέα «πύλη εισόδου».

Βιβλιογραφία & Προτεινόμενες Πηγές

Επιλεγμένες, πρόσφατα ενημερωμένες πηγές κατευθυντήριων οδηγιών, ανασκοπήσεων και αξιόπιστης κλινικής πληροφόρησης για το ερυσίπελας και τις λοιμώξεις δέρματος/μαλακών μορίων.

A. Κατευθυντήριες Οδηγίες

  • NICE NG141Cellulitis and erysipelas: antimicrobial prescribing (2019, διαρκής ενημέρωση). Οπτική σύνοψη, επιλογές 1ης γραμμής και διάρκεια θεραπείας.
  • IDSAPractice Guidelines for the Diagnosis and Management of Skin and Soft Tissue Infections (2014). Αναφορά-βάση για αντιμετώπιση SSTIs, περιλαμβάνει ερυσίπελας/κυτταρίτιδα.
  • British Lymphology Society (BLS) & Lymphoedema Support NetworkGuidelines on the Management of Cellulitis in Lymphoedema (2022). Έμφαση σε πρόληψη υποτροπών & συμπίεση σε λεμφοίδημα.

B. Ανασκοπήσεις & Σύνοψη Τεκμηρίων

  • Cochrane ReviewInterventions for the prevention of recurrent erysipelas/cellulitis of the leg (2017): αποτελεσματικότητα προφυλακτικής πενικιλίνης, επίδραση μετά τη διακοπή.
  • StatPearls (NCBI Bookshelf)Erysipelas (συνεχής ενημέρωση): κλινική εικόνα, διάγνωση, θεραπεία.
  • DermNet NZErysipelas: πρακτική, εικονογραφημένη κάλυψη για κλινική αναγνώριση.

Γ. Επιλεγμένα Κλινικά Θέματα

  • Recurrent Cellulitis: who is at risk and how effective is antibiotic prophylaxis? (ανασκόπηση ανοιχτής πρόσβασης, 2022).
  • Cellulitis (StatPearls): διαφοροποίηση από ερυσίπελας, τυπικά κλινικά σημεία.
  • Τοπικοί NHS/νοσοκομειακοί αλγόριθμοι για cellulitis/erysipelas in lymphoedema (π.χ. NHS Borders, 2025) — χρήσιμοι για εφαρμογή πρωτοκόλλων συμπίεσης & προφύλαξης.

Δ. Πηγές για Ασθενείς (κατανοητές)

  • DermNet NZ — συνοπτικός οδηγός με φωτογραφίες/διαφορική διάγνωση.
  • NICE Visual Summary — απλοποιημένη ροή αποφάσεων για αντιβιοτικά (χρήσιμη στην επικοινωνία).

Πώς να χρησιμοποιήσεις τη βιβλιογραφία

  • Για εξωτερικό ιατρείο: ξεκίνα από NICE NG141 (δοσολογίες/διάρκειες), διασταύρωσε με IDSA σε ειδικές περιπτώσεις.
  • Σε λεμφοίδημα/χρόνιο οίδημα: ακολούθησε BLS 2022 (συμπίεση, αυτοφροντίδα, προφύλαξη).
  • Για υποτροπές: δες Cochrane 2017 για (α) κριτήρια/αποτελεσματικότητα προφυλακτικής πενικιλίνης και (β) τι συμβαίνει μετά τη διακοπή.
  • Για ταχεία ανασκόπηση/διδασκαλία: StatPearls & DermNet.

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/


EMA.jpg

Τι είναι τα EMA Αντισώματα;

Τα EMA αντισώματα (anti-Endomysial antibodies, αντι-ενδομυϊκά αντισώματα) αποτελούν ειδικό τύπο
αυτοαντισωμάτων που ανιχνεύονται με αιματολογική εξέταση.
Ανήκουν συνήθως στην κατηγορία IgA ανοσοσφαιρινών και στρέφονται έναντι πρωτεϊνών του
ενδομυϊκού ιστού, συγκεκριμένα της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (tTG).

Η παρουσία EMA αντισωμάτων στον ορό του αίματος συνδέεται άμεσα με την
κοιλιοκάκη (celiac disease), μία χρόνια αυτοάνοση πάθηση που προκαλεί
βλάβες στο λεπτό έντερο μετά από κατανάλωση γλουτένης.
Λόγω της υψηλής ειδικότητας τους, τα EMA χρησιμοποιούνται ευρέως στην διάγνωση και παρακολούθηση της νόσου.

Η ανίχνευση γίνεται με εξέταση αίματος, κατά την οποία λαμβάνεται δείγμα φλεβικού αίματος
και αποστέλλεται σε μικροβιολογικό εργαστήριο.
Η πιο κλασική μέθοδος είναι η έμμεση ανοσοφθορισμό (IFA),
με χρήση τμημάτων ιστού ως υπόστρωμα (συνήθως οισοφάγου πιθήκου ή ομφαλικού λώρου ανθρώπου).
Τα EMA αντισώματα εμφανίζουν χαρακτηριστικό πρότυπο χρώσης που αναγνωρίζεται στο μικροσκόπιο.

Στην πράξη, τα EMA θεωρούνται ένας από τους πιο αξιόπιστους δείκτες της κοιλιοκάκης,
με εξαιρετική ειδικότητα (>95-100%).
Γι’ αυτό και παραμένουν εξέταση αναφοράς, παρόλο που νεότερα τεστ (όπως τα anti-tTG) είναι πιο απλά και αυτοματοποιημένα.

ℹ️ EMA Αντισώματα — Γρήγορα Στοιχεία

  • Ονομασία: EMA (anti-Endomysial antibodies)
  • Συνώνυμα: Αντι-ενδομυϊκά αντισώματα, anti-EMA
  • Σκοπός: Διάγνωση & παρακολούθηση κοιλιοκάκης
  • Νόσημα-στόχος: Αυτοάνοση εντεροπάθεια από γλουτένη
  • Δείγμα: Ορός αίματος (φλεβική αιμοληψία)
  • Μέθοδος: Έμμεσος ανοσοφθορισμός (IFA) • ELISA
  • Τύποι: IgA-EMA (κύριο) • IgG-EMA (σε ανεπάρκεια IgA)
  • Απόδοση: Ειδικότητα ~95–100% • Ευαισθησία ~85–98%
  • Προετοιμασία: Να καταναλώνεται γλουτένη πριν την εξέταση (όχι νηστεία υποχρεωτικά)
  • Χρόνος απάντησης: 1–3 εργάσιμες
  • Ενδείξεις: Χρόνια διάρροια/φούσκωμα, σιδηροπενία, καθυστέρηση ανάπτυξης, αυτοάνοσα, συγγενείς α΄ βαθμού
  • Περιορισμοί: Ψευδώς αρνητικά σε ανεπάρκεια IgA ή σε δίαιτα χωρίς γλουτένη

Σχέση EMA με Κοιλιοκάκη

Η κοιλιοκάκη (celiac disease, CeD) είναι μια χρόνια αυτοάνοση εντεροπάθεια που προκαλείται από
την κατανάλωση τροφών που περιέχουν γλουτένη (πρωτεΐνη που βρίσκεται στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη) σε γενετικά
ευαίσθητα άτομα. Η παρουσία EMA αντισωμάτων στο αίμα έχει καθιερωθεί ως ένας από τους πλέον
ειδικούς δείκτες της πάθησης.

Η εξέταση EMA είναι αιματολογική. Με μία απλή αιμοληψία μπορούμε να ανιχνεύσουμε
την ύπαρξη αυτών των αντισωμάτων και να επιβεβαιώσουμε την υποψία κοιλιοκάκης.
Η αξία τους έγκειται στο γεγονός ότι έχουν εξαιρετικά υψηλή ειδικότητα (95-100%),
δηλαδή όταν το αποτέλεσμα είναι θετικό, η πιθανότητα ο ασθενής να έχει κοιλιοκάκη είναι πάρα πολύ μεγάλη.

Πότε ζητείται η εξέταση EMA;

  • Σε άτομα με χρόνια διάρροια, φούσκωμα, μετεωρισμό, απώλεια βάρους.
  • Σε περιπτώσεις σιδηροπενικής αναιμίας ή αναιμίας άγνωστης αιτιολογίας.
  • Σε παιδιά με καθυστέρηση ανάπτυξης, χαμηλό ύψος ή μειωμένη όρεξη.
  • Σε συγγενείς πρώτου βαθμού ασθενών με κοιλιοκάκη (έλεγχος οικογενειακού ιστορικού).
  • Σε περιπτώσεις αυτοάνοσων νοσημάτων (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, θυρεοειδίτιδα Hashimoto), όπου η κοιλιοκάκη εμφανίζεται συχνότερα.

Πώς συμβάλλουν τα EMA στην επιβεβαίωση της διάγνωσης;

Η ανίχνευση EMA αντισωμάτων στο αίμα αποτελεί καθοριστικό βήμα στη διάγνωση.
Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες (ESPGHAN), σε παιδιά με υψηλούς τίτλους EMA
και συμβατή κλινική εικόνα μπορεί να τεθεί η διάγνωση κοιλιοκάκης ακόμα και χωρίς βιοψία εντέρου.

Ωστόσο, σε ενήλικες ασθενείς, η βιοψία δωδεκαδακτύλου εξακολουθεί να θεωρείται χρυσός κανόνας.
Η εξέταση EMA χρησιμοποιείται ως προεξέταση, ενώ τα αποτελέσματα συνδυάζονται με
anti-tTG, ολική IgA και τα ευρήματα της ενδοσκόπησης.

Τι δείχνει η αρνητικότητα των EMA;

Η απουσία EMA αντισωμάτων στο αίμα σε άτομα με ύποπτα συμπτώματα δεν αποκλείει πλήρως την κοιλιοκάκη.
Υπάρχουν περιπτώσεις με αρνητικά EMA αλλά θετικά anti-tTG ή χαρακτηριστικά ευρήματα
στη βιοψία. Αυτό συμβαίνει συχνότερα:

  • Σε πρώιμα στάδια της νόσου.
  • Σε ασθενείς με εκλεκτική ανεπάρκεια IgA (οπότε η εξέταση πρέπει να γίνει για IgG-EMA).
  • Σε ασθενείς που έχουν ήδη περιορίσει τη γλουτένη στη διατροφή τους πριν από την εξέταση αίματος.

Συμπέρασμα

Η εξέταση EMA αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του διαγνωστικού αλγορίθμου της κοιλιοκάκης.
Παρέχει εξαιρετική ειδικότητα και σε συνδυασμό με άλλους δείκτες βοηθά στη λήψη
τελικής απόφασης για τη διάγνωση και την παρακολούθηση της νόσου.

🌾 EMA & Κοιλιοκάκη — Βασικά Σημεία

  • Νόσος-στόχος: Κοιλιοκάκη (celiac disease)
  • Χρησιμότητα: Εξαιρετικά ειδικό τεστ για διάγνωση
  • Ειδικότητα: 95–100% → θετικό αποτέλεσμα σχεδόν επιβεβαιώνει τη νόσο
  • Πότε ζητείται: Χρόνια διάρροια, σιδηροπενία, καθυστέρηση ανάπτυξης, αυτοάνοσα
  • Σε παιδιά: Με υψηλά anti-tTG + θετικά EMA → διάγνωση χωρίς βιοψία (ESPGHAN)
  • Αρνητικό EMA: Σχεδόν αποκλείει κοιλιοκάκη, αλλά όχι σε ανεπάρκεια IgA ή πρώιμη νόσο
  • Περιορισμοί: Αν ο ασθενής έχει ήδη ξεκινήσει δίαιτα χωρίς γλουτένη, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ψευδώς αρνητικό

Εργαστηριακές Εξετάσεις & Μεθοδολογία

Η ανίχνευση των EMA αντισωμάτων γίνεται αποκλειστικά μέσω εξέτασης αίματος.
Η διαδικασία είναι απλή και περιλαμβάνει λήψη φλεβικού δείγματος, το οποίο αποστέλλεται σε
μικροβιολογικό ή ανοσολογικό εργαστήριο για ανάλυση.

Πώς γίνεται η εξέταση;

  1. Λαμβάνεται δείγμα φλεβικού αίματος (συνήθως από την έσω φλέβα του αγκώνα).
  2. Ο ορός διαχωρίζεται με φυγοκέντρηση.
  3. Το δείγμα εξετάζεται με ειδική μέθοδο ανίχνευσης αντισωμάτων.

Μέθοδοι Ανίχνευσης EMA

  • Έμμεσος Ανοσοφθορισμός (IFA): Θεωρείται η «κλασική» μέθοδος. Χρησιμοποιείται ιστός οισοφάγου πιθήκου ή ομφαλικού λώρου ως υπόστρωμα. Τα EMA δίνουν χαρακτηριστικό μοτίβο χρώσης.
  • ELISA: Νεότερη μέθοδος, που χρησιμοποιεί καθαρισμένη ιστική τρανσγλουταμινάση (tTG). Παρέχει πιο αυτοματοποιημένα και εύκολα αναπαραγόμενα αποτελέσματα.

Η IFA παραμένει εξαιρετικά αξιόπιστη, αλλά απαιτεί εξειδικευμένο προσωπικό και
μικροσκοπική αξιολόγηση, γι’ αυτό και δεν είναι πάντα διαθέσιμη σε όλα τα εργαστήρια.
Η ELISA είναι πιο διαδεδομένη, ειδικά σε συνδυασμό με anti-tTG.

Τύποι Αντισώματων που Ανιχνεύονται

  • IgA-EMA: Ο πιο συχνός τύπος. Χρησιμοποιείται ως εξέταση αναφοράς για την κοιλιοκάκη.
  • IgG-EMA: Ζητείται σε περιπτώσεις εκλεκτικής ανεπάρκειας IgA, η οποία είναι πιο συχνή στους ασθενείς με κοιλιοκάκη.

Αξιοπιστία Εξέτασης

Η ειδικότητα της εξέτασης EMA είναι εξαιρετικά υψηλή, φτάνοντας το 95-100%,
ενώ η ευαισθησία κυμαίνεται από 85-98%, ανάλογα με τη μέθοδο και το στάδιο της νόσου.
Γι’ αυτό τα EMA θεωρούνται «χρυσός δείκτης» στην επιβεβαίωση της κοιλιοκάκης.

ℹ️ Εξέταση EMA Αντισώματα (Anti-Endomysial)

  • Είδος: Εξέταση αίματος (ορός)
  • Δείγμα: Φλεβικό αίμα
  • Μέθοδος: IFA (ανοσοφθορισμός) ή ELISA
  • Τύπος αντισώματος: IgA (κυρίως) ή IgG σε ανεπάρκεια IgA
  • Χρόνος αποτελέσματος: 1–3 εργάσιμες ημέρες
  • Ειδικότητα: 95–100%
  • Χρήση: Διάγνωση και παρακολούθηση κοιλιοκάκης

Αντιτοπία – Το Αντιγόνο των EMA

Τα EMA αντισώματα (anti-Endomysial) δεν στρέφονται τυχαία ενάντια στον ενδομυϊκό ιστό.
Ο κύριος αντιγονικός τους στόχος έχει ταυτοποιηθεί ως η
ιστική τρανσγλουταμινάση (tTG), ένα ένζυμο που παίζει κρίσιμο ρόλο
στη διασταυρούμενη σύνδεση πρωτεϊνών και στην αποδόμηση της γλουτένης.

Η γλουτένη περιέχει μία πρωτεΐνη που ονομάζεται γλιαδίνη.
Κατά την πέψη, η γλιαδίνη υφίσταται μερική αποδόμηση και στη συνέχεια τροποποιείται
από την ιστική τρανσγλουταμινάση.
Η τροποποίηση αυτή αυξάνει την ανοσογονικότητα της γλιαδίνης,
με αποτέλεσμα το ανοσοποιητικό σύστημα να την αναγνωρίζει ως «ξένη» και να ενεργοποιεί
την παραγωγή αντισωμάτων.

Έτσι, τα EMA αντισώματα αποτελούν στην πραγματικότητα έμμεσο δείκτη της
αυτοάνοσης αντίδρασης έναντι της tTG.
Η ιδιαιτερότητα αυτή εξηγεί γιατί τα EMA παρουσιάζουν
τόσο υψηλή ειδικότητα για την κοιλιοκάκη.

Σχέση EMA με άλλα αντισώματα

  • Anti-tTG: Κατευθύνονται απευθείας κατά της ιστικής τρανσγλουταμινάσης. Είναι πιο εύκολα μετρήσιμα με ELISA.
  • Anti-gliadin (AGA): Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν στη διάγνωση, αλλά έχουν χαμηλότερη ειδικότητα.
  • EMA: Εμφανίζουν την υψηλότερη ειδικότητα, γι’ αυτό και χρησιμοποιούνται ως «gold standard» επιβεβαίωσης.

Γιατί έχει σημασία στην εξέταση αίματος;

Η γνώση ότι τα EMA αναγνωρίζουν την tTG επιτρέπει την ανάπτυξη πιο
στοχευμένων και αυτοματοποιημένων εξετάσεων, όπως το τεστ anti-tTG ELISA.
Ωστόσο, ο ανοσοφθορισμός EMA (IFA) παραμένει πολύτιμος, καθώς
επιβεβαιώνει την παρουσία της αυτοάνοσης αντίδρασης με μεγάλη ακρίβεια.

Έτσι, σε εργαστηριακό επίπεδο, τα EMA συνδέουν την κλινική υποψία κοιλιοκάκης
με την ανοσολογική πραγματικότητα της αντίδρασης έναντι της γλουτένης.

🔬 EMA & Αντιγόνο Στόχος

  • Κύριος στόχος: Ιστική τρανσγλουταμινάση (tTG)
  • Σχέση: Τροποποιεί τη γλιαδίνη → Αυξημένη ανοσογονικότητα
  • Αποτέλεσμα: Παραγωγή αυτοαντισωμάτων (EMA, anti-tTG)
  • Κλινική αξία: Υψηλή ειδικότητα για κοιλιοκάκη

Σύγκριση EMA vs anti-tTG

Στην καθημερινή κλινική πράξη, οι δύο βασικότερες εξετάσεις αίματος για την
διάγνωση κοιλιοκάκης είναι τα EMA αντισώματα και τα
anti-tTG αντισώματα.
Παρόλο που και οι δύο εξετάσεις ανιχνεύουν την ίδια ανοσολογική αντίδραση,
έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Ομοιότητες

  • Και οι δύο εξετάσεις γίνονται με απλή αιμοληψία.
  • Ανιχνεύουν την αυτοάνοση αντίδραση έναντι της γλουτένης.
  • Χρησιμοποιούνται για διάγνωση αλλά και παρακολούθηση της κοιλιοκάκης.

Διαφορές

Οι κύριες διαφορές τους αφορούν τη μέθοδο ανάλυσης, την
ευαισθησία/ειδικότητα και την διαθεσιμότητα στα εργαστήρια.

ΧαρακτηριστικόEMAanti-tTG
ΜέθοδοςΈμμεσος Ανοσοφθορισμός (IFA)ELISA, αυτοματοποιημένη
Ειδικότητα95–100% (εξαιρετικά υψηλή)90–98% (πολύ καλή)
Ευαισθησία85–98%90–98%
ΔιαθεσιμότηταΌχι σε όλα τα εργαστήρια (απαιτεί μικροσκόπιο & ειδικό προσωπικό)Πολύ ευρεία (αυτοματοποιημένα εργαστήρια)
Χρόνος αποτελέσματος2–4 ημέρες1–2 ημέρες
Κλινική χρήσηΕπιβεβαίωση κοιλιοκάκης (gold standard)Πρώτο screening test

Ποιο τεστ να επιλέξω;

Στην πράξη, τα περισσότερα εργαστήρια ξεκινούν με anti-tTG
λόγω ευκολίας και χαμηλότερου κόστους.
Εάν το αποτέλεσμα είναι θετικό, ζητείται συχνά επιβεβαίωση με EMA.
Σε παιδιά με πολύ υψηλούς τίτλους anti-tTG και θετικά EMA μπορεί να τεθεί διάγνωση
χωρίς ενδοσκόπηση, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες (ESPGHAN).

⚖️ EMA vs anti-tTG

  • EMA: Εξαιρετικά ειδική εξέταση – χρησιμοποιείται για επιβεβαίωση.
  • anti-tTG: Πιο εύκολη και οικονομική εξέταση – χρησιμοποιείται για αρχικό έλεγχο.
  • Συχνά ζητούνται και τα δύο για ασφαλέστερη διάγνωση.
  • Σε υψηλούς τίτλους και στα δύο → διάγνωση κοιλιοκάκης χωρίς βιοψία (σε παιδιά).

Κλινικός Ρόλος και Ερμηνεία

Η εξέταση EMA αντισωμάτων έχει κεντρικό ρόλο στη διάγνωση της κοιλιοκάκης,
καθώς και στην παρακολούθηση της πορείας των ασθενών μετά την εφαρμογή δίαιτας χωρίς γλουτένη.
Η ερμηνεία του αποτελέσματος πρέπει πάντα να γίνεται σε συνδυασμό με το ιστορικό,
την κλινική εικόνα και άλλες εργαστηριακές εξετάσεις.

Τι σημαίνει θετικό αποτέλεσμα;

  • Υποδηλώνει με μεγάλη πιθανότητα κοιλιοκάκη.
  • Σε συνδυασμό με θετικά anti-tTG, η διάγνωση είναι ιδιαίτερα ισχυρή.
  • Σε παιδιά με πολύ υψηλούς τίτλους EMA + anti-tTG μπορεί να τεθεί διάγνωση χωρίς βιοψία, σύμφωνα με ESPGHAN.

Τι σημαίνει αρνητικό αποτέλεσμα;

  • Στις περισσότερες περιπτώσεις αποκλείει την κοιλιοκάκη.
  • Δεν αποκλείει 100% τη νόσο σε πρώιμα στάδια ή σε ανεπάρκεια IgA.
  • Σε ύποπτη κλινική εικόνα → πρέπει να ελεγχθεί anti-tTG, ολική IgA, HLA-DQ2/DQ8 και πιθανώς να γίνει βιοψία δωδεκαδακτύλου.

Τι σημαίνει οριακό/ασθενώς θετικό αποτέλεσμα;

  • Μπορεί να υποδηλώνει πρώιμο στάδιο κοιλιοκάκης.
  • Μπορεί να οφείλεται σε τεχνικούς παράγοντες (π.χ. χαμηλός τίτλος).
  • Σε τέτοιες περιπτώσεις ο γιατρός συστήνει επανέλεγχο και συνδυασμό με άλλες εξετάσεις.

Χρήση EMA στην παρακολούθηση

Μετά τη διάγνωση κοιλιοκάκης, οι ασθενείς ξεκινούν δίαιτα χωρίς γλουτένη.
Τα επίπεδα EMA συνήθως μειώνονται και τελικά αρνητικοποιούνται μέσα σε λίγους μήνες έως 1–2 χρόνια.
Η παραμονή θετικών EMA μπορεί να υποδηλώνει:

  • Μη τήρηση της δίαιτας (κατανάλωση γλουτένης, έστω και σε μικρές ποσότητες).
  • Καθυστέρηση ανοσολογικής υποχώρησης – σε ορισμένους ασθενείς χρειάζεται περισσότερος χρόνος.
  • Πιθανές συννοσηρότητες ή αλληλεπιδράσεις με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα.

Συνδυασμός με άλλες εξετάσεις

Η εξέταση EMA δεν χρησιμοποιείται μεμονωμένα.
Ο γιατρός τη συνεκτιμά μαζί με:

  • Anti-tTG: βασικό screening test.
  • Ολική IgA: για αποκλεισμό ανεπάρκειας IgA.
  • Βιοψία δωδεκαδακτύλου: χρυσός κανόνας σε ενήλικες.
  • Γενετικός έλεγχος (HLA-DQ2/DQ8): χρησιμοποιείται σε αμφίβολες περιπτώσεις.

🧪 Ερμηνεία Εξέτασης EMA

  • Θετικό EMA: Ισχυρή ένδειξη κοιλιοκάκης.
  • Αρνητικό EMA: Σχεδόν αποκλείει τη νόσο, αλλά όχι πάντα σε αρχικά στάδια ή σε ανεπάρκεια IgA.
  • Οριακό αποτέλεσμα: Χρειάζεται επανέλεγχος και συνδυασμός με anti-tTG & βιοψία.
  • Παρακολούθηση: Μετά από δίαιτα χωρίς γλουτένη, τα EMA πρέπει να αρνητικοποιούνται.

EMA σε Παιδιά

Η διάγνωση της κοιλιοκάκης στην παιδική ηλικία παρουσιάζει ιδιαιτερότητες,
καθώς τα συμπτώματα μπορεί να είναι άτυπα ή να συγχέονται με άλλες παθήσεις
(π.χ. σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, τροφικές δυσανεξίες, λοιμώξεις).
Σε αυτό το πλαίσιο, η εξέταση EMA αντισωμάτων στο αίμα
αποκτά ξεχωριστή αξία.

Κλινικά σημεία που οδηγούν σε έλεγχο

  • Καθυστέρηση ανάπτυξης ή χαμηλό ανάστημα.
  • Επίμονη διάρροια, φούσκωμα, μετεωρισμός.
  • Αναιμία που δεν βελτιώνεται με σίδηρο.
  • Μειωμένη όρεξη και απώλεια βάρους.
  • Καθυστερημένη εφηβεία ή διαταραχές εμμήνου ρύσεως (σε έφηβες).

Ο ρόλος της εξέτασης EMA

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες (ESPGHAN), σε παιδιά με
πολύ υψηλούς τίτλους anti-tTG (>10x ULN) και
θετικά EMA στο αίμα, η διάγνωση κοιλιοκάκης μπορεί να τεθεί
χωρίς ενδοσκόπηση και βιοψία εντέρου.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό, καθώς μειώνει την ανάγκη για επεμβατική διαδικασία.

Σε παιδιά με οριακά ή αρνητικά EMA αλλά με ισχυρή κλινική υποψία,
ο γιατρός συνήθως συστήνει επαναληπτικό έλεγχο ή
ενδοσκοπική επιβεβαίωση.

Συχνές προκλήσεις

  • Σε μικρά παιδιά κάτω των 2 ετών, η ευαισθησία των EMA είναι ελαφρώς χαμηλότερη.
  • Η εκλεκτική ανεπάρκεια IgA είναι πιο συχνή σε παιδιά με κοιλιοκάκη → χρειάζεται μέτρηση IgG-EMA.
  • Τα EMA πρέπει πάντα να γίνονται ενώ το παιδί καταναλώνει γλουτένη,
    αλλιώς υπάρχει κίνδυνος ψευδώς αρνητικού αποτελέσματος.

👶 EMA Αντισώματα σε Παιδιά

  • Θετικό EMA + υψηλό anti-tTG: Διάγνωση χωρίς βιοψία (ESPGHAN).
  • Αρνητικό EMA: Δεν αποκλείει πλήρως την κοιλιοκάκη σε μικρά παιδιά.
  • Συχνή πρόκληση: Αντιμετώπιση ανεπάρκειας IgA → έλεγχος IgG-EMA.
  • Προϋπόθεση: Το παιδί πρέπει να καταναλώνει γλουτένη κατά τη λήψη αίματος.

EMA στην Εγκυμοσύνη

Η εγκυμοσύνη αποτελεί μια περίοδο όπου η υγεία της μητέρας και του εμβρύου
εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την διατροφική επάρκεια και τη σωστή
απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.
Η κοιλιοκάκη, εάν δεν έχει διαγνωστεί, μπορεί να οδηγήσει σε
σοβαρές διατροφικές ελλείψεις (σίδηρο, φυλλικό οξύ, βιταμίνη D, ασβέστιο)
και να αυξήσει τον κίνδυνο επιπλοκών της κύησης.

Πότε ζητείται η εξέταση EMA στην εγκυμοσύνη;

  • Σε περιπτώσεις σιδηροπενικής αναιμίας που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία με σίδηρο.
  • Σε επαναλαμβανόμενες αποβολές ή ανεξήγητη υπογονιμότητα.
  • Σε καθυστέρηση ενδομήτριας ανάπτυξης (IUGR) του εμβρύου.
  • Σε γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό κοιλιοκάκης ή άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων.

Κλινική σημασία

Ένα θετικό EMA τεστ στην εγκυμοσύνη υποδηλώνει μεγάλη πιθανότητα κοιλιοκάκης
και απαιτεί άμεση διατροφική παρέμβαση με δίαιτα χωρίς γλουτένη.
Η έγκαιρη διάγνωση προστατεύει τόσο τη μητέρα όσο και το έμβρυο,
μειώνοντας τον κίνδυνο επιπλοκών.

Ένα αρνητικό EMA δεν αποκλείει 100% τη νόσο, αλλά σε συνδυασμό με
αρνητικά anti-tTG μειώνει σημαντικά την πιθανότητα κοιλιοκάκης.

Πλεονεκτήματα της εξέτασης EMA στην κύηση

  • Είναι μη επεμβατική (απλή αιμοληψία).
  • Έχει υψηλή ειδικότητα για κοιλιοκάκη.
  • Βοηθά στην πρόληψη μαιευτικών επιπλοκών μέσω έγκαιρης διάγνωσης.

🤰 EMA Αντισώματα στην Εγκυμοσύνη

  • Θετικό EMA: Υποδηλώνει κοιλιοκάκη → άμεση δίαιτα χωρίς γλουτένη.
  • Αρνητικό EMA: Μειώνει σημαντικά την πιθανότητα κοιλιοκάκης.
  • Κλινικές ενδείξεις: Αναιμία, αποβολές, IUGR, οικογενειακό ιστορικό.
  • Πλεονέκτημα: Ασφαλής και μη επεμβατική εξέταση αίματος.

EMA και Ανεπάρκεια IgA

Η εκλεκτική ανεπάρκεια IgA είναι η πιο συχνή πρωτοπαθής ανοσοανεπάρκεια,
με συχνότητα περίπου 1:400 έως 1:800 άτομα στον γενικό πληθυσμό.
Η συχνότητα είναι ακόμη μεγαλύτερη σε ασθενείς με κοιλιοκάκη.

Τα κλασικά EMA αντισώματα ανιχνεύονται στον ορό κυρίως στην ισομορφή IgA.
Επομένως, σε άτομα με ανεπάρκεια IgA, η εξέταση μπορεί να βγει ψευδώς αρνητική,
παρά την ύπαρξη κοιλιοκάκης.

Πώς αντιμετωπίζεται το πρόβλημα στην πράξη;

  • Όταν υπάρχει υποψία κοιλιοκάκης, πρέπει πάντα να μετράται και η ολική IgA.
  • Εάν υπάρχει ανεπάρκεια IgA, τότε ζητείται η εξέταση IgG-EMA αντί για IgA-EMA.
  • Παράλληλα, ελέγχονται και IgG anti-tTG ή IgG DGP (deamidated gliadin peptides).

Κλινική σημασία

Η μέτρηση IgA-EMA χωρίς έλεγχο της ολικής IgA μπορεί να οδηγήσει σε
λανθασμένη ερμηνεία του αποτελέσματος.
Γι’ αυτό, σε όλα τα πρωτόκολλα διάγνωσης κοιλιοκάκης, η μέτρηση ολικής IgA
είναι βασικό βήμα παράλληλα με τον προσδιορισμό EMA.

Η χρήση IgG-EMA έχει αποδειχθεί αξιόπιστη σε περιπτώσεις ανεπάρκειας IgA,
αν και είναι λιγότερο διαδεδομένη σε σχέση με τα IgG anti-tTG.

🧬 EMA & Ανεπάρκεια IgA

  • Πρόβλημα: Κλασικά EMA = IgA → ψευδώς αρνητικά σε IgA ανεπάρκεια.
  • Λύση: Μέτρηση ολικής IgA σε κάθε έλεγχο κοιλιοκάκης.
  • Εναλλακτική: Χρήση IgG-EMA και IgG anti-tTG.
  • Συχνότητα: Η IgA ανεπάρκεια είναι πιο συχνή σε ασθενείς με κοιλιοκάκη.

Ψευδώς Θετικά & Αρνητικά Αποτελέσματα

Παρότι η εξέταση EMA αντισωμάτων θεωρείται εξαιρετικά αξιόπιστη,
υπάρχουν περιπτώσεις όπου μπορεί να εμφανιστούν
ψευδώς θετικά ή ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα.
Η σωστή ερμηνεία απαιτεί πάντα συνδυασμό με το ιστορικό,
την κλινική εικόνα και άλλες εξετάσεις.

Ψευδώς Θετικά Αποτελέσματα

Σπάνια, η εξέταση EMA μπορεί να βγει θετική χωρίς την παρουσία κοιλιοκάκης.
Αυτό μπορεί να συμβεί σε περιπτώσεις:

  • Άλλα αυτοάνοσα νοσήματα (π.χ. Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1, θυρεοειδίτιδα Hashimoto).
  • Χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου (IBD: Crohn, ελκώδης κολίτιδα).
  • Ηπατικά νοσήματα (π.χ. αυτοάνοση ηπατίτιδα).
  • Τεχνικά σφάλματα στον ανοσοφθορισμό (IFA).

Ψευδώς Αρνητικά Αποτελέσματα

Είναι συχνότερα από τα ψευδώς θετικά και μπορεί να οφείλονται σε:

  • Πρώιμο στάδιο κοιλιοκάκης, όπου τα αντισώματα δεν έχουν ακόμη ανιχνεύσιμους τίτλους.
  • Μερική ή ολική ανεπάρκεια IgA (οπότε χρειάζεται IgG-EMA).
  • Δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν την αιμοληψία → τα αντισώματα μειώνονται/αρνητικοποιούνται.
  • Λάθος χειρισμό δείγματος στο εργαστήριο.

Πώς αποφεύγονται τα λάθη;

  • Έλεγχος ολικής IgA σε όλους τους ασθενείς με υποψία κοιλιοκάκης.
  • Συμπληρωματικός έλεγχος με anti-tTG και HLA-DQ2/DQ8 εφόσον χρειάζεται.
  • Βεβαίωση ότι ο ασθενής καταναλώνει γλουτένη πριν την εξέταση αίματος.
  • Αξιολόγηση από έμπειρο εργαστήριο με κατάλληλα πρωτόκολλα.

⚠️ EMA: Ψευδώς Θετικά & Αρνητικά

  • Ψευδώς θετικά: Αυτοάνοσα νοσήματα, φλεγμονές, ηπατίτιδα.
  • Ψευδώς αρνητικά: Ανεπάρκεια IgA, πρώιμη νόσος, δίαιτα χωρίς γλουτένη.
  • Αποφυγή σφαλμάτων: Έλεγχος ολικής IgA + κατανάλωση γλουτένης πριν την εξέταση.

Παρακολούθηση Ασθενών με Κοιλιοκάκη

Μετά τη διάγνωση της κοιλιοκάκης, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος θεραπείας είναι η
αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη.
Η πορεία των ασθενών μπορεί να παρακολουθηθεί με αιματολογικές εξετάσεις,
μεταξύ των οποίων και τα EMA αντισώματα.

Ποιος είναι ο ρόλος της εξέτασης EMA στην παρακολούθηση;

  • Δείχνει αν ο ασθενής τηρεί τη δίαιτα χωρίς γλουτένη.
  • Η αρνητικοποίηση των EMA θεωρείται καλός δείκτης θεραπευτικής ανταπόκρισης.
  • Η παραμονή θετικών EMA υποδηλώνει πιθανή έκθεση σε γλουτένη ή μη συμμόρφωση.

Χρονοδιάγραμμα αρνητικοποίησης

Μετά την έναρξη της δίαιτας χωρίς γλουτένη, τα επίπεδα EMA μειώνονται σταδιακά.
Συνήθως:

  • Μέσα σε 6–12 μήνες παρατηρείται σημαντική μείωση.
  • Σε διάστημα 1–2 ετών αναμένονται πλήρως αρνητικά αποτελέσματα.

Τι σημαίνει αν παραμείνουν θετικά τα EMA;

  • Συνεχόμενη κατανάλωση γλουτένης (ακόμα και σε μικρές ποσότητες).
  • Ακούσια έκθεση μέσω «κρυφής γλουτένης» σε επεξεργασμένα τρόφιμα.
  • Σπάνια, συνυπάρχουν άλλες παθήσεις που επηρεάζουν την ανοσολογική απάντηση.

Άλλες εξετάσεις στην παρακολούθηση

Τα EMA δεν είναι η μοναδική εξέταση που χρησιμοποιείται.
Ο γιατρός συνήθως ζητά:

  • anti-tTG: πιο ευαίσθητο για την παρακολούθηση.
  • Ολική IgA: για τον αποκλεισμό ανεπάρκειας.
  • Εργαστηριακό έλεγχο ελλείψεων: σίδηρο, φερριτίνη, βιταμίνη D, ασβέστιο, φολικό.
  • Διαιτολογική αξιολόγηση: έλεγχος συμμόρφωσης με δίαιτα.

📈 EMA στην Παρακολούθηση Κοιλιοκάκης

  • Μετά από 6–12 μήνες: Σημαντική μείωση EMA.
  • Μετά από 1–2 χρόνια: Αναμενόμενη πλήρης αρνητικοποίηση.
  • Θετικά EMA μετά από δίαιτα: Υποδηλώνουν κατανάλωση ή έκθεση σε γλουτένη.
  • Συνδυασμός: Έλεγχος και με anti-tTG & διατροφική αξιολόγηση.

EMA και άλλες Αυτοάνοσες Παθήσεις

Η κοιλιοκάκη δεν είναι απομονωμένο φαινόμενο.
Ανήκει στην κατηγορία των αυτοάνοσων νοσημάτων και συχνά συνυπάρχει
με άλλες παθήσεις που σχετίζονται με την δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η εξέταση EMA στο αίμα μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία σε αυτούς τους ασθενείς.

Αυτοάνοσα νοσήματα που σχετίζονται με θετικά EMA

  • Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1: Η κοιλιοκάκη εμφανίζεται σε ποσοστό 3–10% των παιδιών με διαβήτη τύπου 1. Ο έλεγχος EMA θεωρείται απαραίτητος σε νεοδιαγνωσμένους ασθενείς.
  • Θυρεοειδίτιδα Hashimoto & Graves: Αυξημένη συχνότητα κοιλιοκάκης σε άτομα με αυτοάνοσα του θυρεοειδούς.
  • Αυτοάνοση ηπατίτιδα: Ορισμένοι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν θετικά EMA, ακόμη και χωρίς τυπικά εντερικά συμπτώματα.
  • Ρευματοειδής αρθρίτιδα & ΣΕΛ: Σποραδικές αναφορές συσχέτισης με EMA, αν και όχι συστηματικά.

Κλινική αξία της εξέτασης EMA σε ασθενείς με άλλα αυτοάνοσα

Η ανίχνευση EMA σε ασθενείς με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα έχει μεγάλη σημασία,
διότι:

  • Επιτρέπει την έγκαιρη διάγνωση κοιλιοκάκης σε άτομα υψηλού κινδύνου.
  • Εξηγεί συμπτώματα όπως αναιμία, κόπωση, διαταραχές ανάπτυξης που συχνά παραβλέπονται.
  • Βελτιώνει την ποιότητα ζωής με την έγκαιρη εφαρμογή δίαιτας χωρίς γλουτένη.

Πιθανότητα ψευδώς θετικών

Σε σπάνιες περιπτώσεις, τα EMA μπορεί να είναι θετικά χωρίς την παρουσία τυπικής κοιλιοκάκης,
ιδιαίτερα σε άτομα με ηπατικά ή ρευματικά αυτοάνοσα.
Γι’ αυτό και η ερμηνεία τους πρέπει να γίνεται προσεκτικά και σε συνδυασμό με
βιοψία εντέρου ή άλλες εξετάσεις.

🧩 EMA & Αυτοάνοσα Νοσήματα

  • Διαβήτης τύπου 1: Συχνός συνδυασμός με κοιλιοκάκη.
  • Αυτοάνοσα θυρεοειδούς: Hashimoto, Graves.
  • Ηπατικά νοσήματα: Αυτοάνοση ηπατίτιδα.
  • Ρευματοειδής αρθρίτιδα / ΣΕΛ: Σπανιότερη συσχέτιση.
  • Κλινική αξία: EMA = σημαντικός έλεγχος σε άτομα υψηλού κινδύνου.

Δίαιτα χωρίς Γλουτένη & Επίδραση στα EMA

Η δίαιτα χωρίς γλουτένη (GFD – Gluten Free Diet) αποτελεί τη μόνη
αποτελεσματική θεραπεία για την κοιλιοκάκη.
Τα EMA αντισώματα, ως δείκτης της αυτοάνοσης αντίδρασης,
επηρεάζονται άμεσα από τη διατροφική συμμόρφωση του ασθενούς.

Πώς επηρεάζονται τα EMA από τη διατροφή;

  • Μετά την έναρξη δίαιτας χωρίς γλουτένη, οι τίτλοι EMA μειώνονται σταδιακά.
  • Σε 6–12 μήνες, τα περισσότερα άτομα εμφανίζουν σημαντική μείωση.
  • Σε 1–2 χρόνια, τα EMA συνήθως αρνητικοποιούνται πλήρως.

Τι σημαίνει αν τα EMA παραμένουν θετικά;

  • Υποδηλώνει πιθανή κατανάλωση γλουτένης, έστω και σε μικρές ποσότητες.
  • Μπορεί να οφείλεται σε «κρυφή γλουτένη» σε τροφές (π.χ. σάλτσες, αλλαντικά, βιομηχανικά προϊόντα).
  • Σπάνια, παραμονή θετικών EMA παρά αυστηρή δίαιτα → χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Κλινική χρήση της εξέτασης EMA στη διατροφή

Η εξέταση EMA στο αίμα δεν χρησιμοποιείται μόνο για διάγνωση, αλλά και για να ελέγξει
αν ο ασθενής ακολουθεί σωστά τη δίαιτα χωρίς γλουτένη.
Η αρνητικοποίηση τους αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι η δίαιτα είναι επιτυχής
και ότι το ανοσοποιητικό σύστημα έχει επανέλθει σε φυσιολογική ισορροπία.

Η παρακολούθηση γίνεται συνήθως σε ετήσια βάση μετά τη διάγνωση,
αν και σε περιπτώσεις μη τήρησης δίαιτας μπορεί να χρειαστεί συχνότερος έλεγχος.

🥖❌ EMA & Δίαιτα Χωρίς Γλουτένη

  • Έναρξη δίαιτας: Μείωση EMA μέσα σε 6–12 μήνες.
  • 1–2 χρόνια: Συνήθως πλήρης αρνητικοποίηση.
  • Θετικά EMA μετά τη δίαιτα: Υποδηλώνουν έκθεση σε γλουτένη.
  • Κλινική χρήση: Έλεγχος συμμόρφωσης στη θεραπεία.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

❓ Τι είναι η εξέταση EMA αντισωμάτων;

Η εξέταση EMA (anti-Endomysial antibodies) είναι αιματολογικό τεστ που ανιχνεύει
αυτοαντισώματα έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (tTG).
Χρησιμοποιείται κυρίως για τη διάγνωση και παρακολούθηση της κοιλιοκάκης.

❓ Πώς γίνεται η εξέταση EMA;

Γίνεται με απλή αιμοληψία.
Το αίμα στέλνεται σε μικροβιολογικό/ανοσολογικό εργαστήριο και αναλύεται με
έμμεσο ανοσοφθορισμό (IFA) ή ELISA.

❓ Χρειάζεται νηστεία πριν την εξέταση EMA;

Όχι, η εξέταση δεν απαιτεί νηστεία.
Το σημαντικότερο είναι ο ασθενής να καταναλώνει γλουτένη τις
εβδομάδες πριν την αιμοληψία, αλλιώς υπάρχει κίνδυνος ψευδώς αρνητικού αποτελέσματος.

❓ Είναι αξιόπιστη η εξέταση EMA;

Ναι, η εξέταση έχει ειδικότητα 95–100% και ευαισθησία 85–98%.
Γι’ αυτό θεωρείται «gold standard» για επιβεβαίωση της κοιλιοκάκης.

❓ Τι σημαίνει θετικό EMA αποτέλεσμα;

Ένα θετικό EMA υποδηλώνει με πολύ μεγάλη πιθανότητα κοιλιοκάκη.
Σε συνδυασμό με θετικά anti-tTG, η διάγνωση είναι σχεδόν βέβαιη.

❓ Τι σημαίνει αρνητικό EMA αποτέλεσμα;

Στις περισσότερες περιπτώσεις αποκλείει την κοιλιοκάκη.
Όμως, σε ασθενείς με ανεπάρκεια IgA ή σε αρχικά στάδια νόσου,
μπορεί να είναι ψευδώς αρνητικό. Σε τέτοιες περιπτώσεις γίνονται συμπληρωματικές εξετάσεις.

❓ Τι γίνεται αν έχω ανεπάρκεια IgA;

Σε ανεπάρκεια IgA πρέπει να ζητείται ο έλεγχος IgG-EMA
ή IgG anti-tTG, καθώς το κλασικό IgA-EMA μπορεί να είναι ψευδώς αρνητικό.

❓ Μπορεί ένα παιδί να αποφύγει τη βιοψία εντέρου με θετικά EMA;

Ναι, σύμφωνα με τις οδηγίες ESPGHAN, εάν το παιδί έχει
πολύ υψηλούς τίτλους anti-tTG (>10x ULN) και θετικά EMA,
μπορεί να τεθεί διάγνωση χωρίς βιοψία.

❓ Πόσο συχνά πρέπει να κάνω έλεγχο EMA μετά τη διάγνωση;

Συνήθως, ο έλεγχος γίνεται κάθε 6–12 μήνες στην αρχή,
και στη συνέχεια σε ετήσια βάση, για να ελέγχεται η συμμόρφωση στη δίαιτα χωρίς γλουτένη.

❓ Πόσο κοστίζει η εξέταση EMA;

Το κόστος ποικίλλει ανάλογα με το εργαστήριο.
Συνήθως κυμαίνεται από 25 έως 40 ευρώ σε ιδιωτικά κέντρα,
ενώ σε πολλά δημόσια νοσοκομεία μπορεί να γίνεται δωρεάν με παραπεμπτικό.

❓ Τι άλλο επηρεάζει το αποτέλεσμα της εξέτασης EMA;

– Η κατανάλωση ή όχι γλουτένης πριν την εξέταση.
– Η ύπαρξη άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων (π.χ. διαβήτης τύπου 1, ηπατίτιδα).
– Τεχνικοί παράγοντες στο εργαστήριο.

Βιβλιογραφία

Τελευταία πρόσβαση: 16 Αυγούστου 2025

Α. Κατευθυντήριες Οδηγίες & Επίσημες Θέσεις

  1. ESPGHAN. New Guidelines for the Diagnosis of Paediatric Coeliac Disease (Advice Guide), 2020.
  2. Husby S, et al. ESPGHAN Guidelines for Diagnosing Coeliac Disease 2020. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2020;70(1):141–156.
  3. Rubio-Tapia A, et al. American College of Gastroenterology Guidelines: Diagnosis & Management of Celiac Disease. Am J Gastroenterol 2023;118:59–76.
  4. ACG Guidelines hub. GI Guidelines — American College of Gastroenterology.
  5. NICE NG20. Coeliac disease: recognition, assessment and management. National Institute for Health and Care Excellence, 2015 (surveillance update 2019).
  6. Ludvigsson JF, et al. Diagnosis and management of adult coeliac disease: BSG Guidelines. Gut 2014;63:1210–1228. (BSG resource page: link).
  7. ESPGHAN Position Paper (follow-up). Mearin ML, et al. Management and Follow-up of Children and Adolescents with Coeliac Disease, 2022.

Β. Ανασκοπήσεις & Πηγές Αναφοράς για Σερoλογία (EMA, tTG, DGP)

  1. ARUP Consult. Celiac Disease | Choose the Right Test (αλγόριθμοι διάγνωσης & παρακολούθησης).
  2. ARUP Consult Algorithm. Celiac Disease Testing for Symptomatic Individuals.
  3. ARUP Test Directory. Celiac Disease Reflexive Cascade, Serum (fact sheet PDF: link).
  4. ARUP Test Directory. Tissue Transglutaminase Antibody, IgA και TTG IgA with Reflex.
  5. ARUP Test Directory. Endomysial Antibody, IgG; DGP Antibodies (IgA/IgG), DGP IgG.
  6. Raiteri A, et al. Current guidelines for the management of celiac disease. Acta Biomed 2022.

Γ. Ενημέρωση Ασθενών & Εκλαΐκευση

  1. Celiac Disease Foundation. Updated Clinical Guidelines (ACG 2023 overview).
  2. Lab Tests Online GR. Κοιλιοκάκη — τι εξετάσεις γίνονται.
  3. Lab Tests Online UK. Patient Education on Laboratory Tests.

Δ. Ελληνικές Πηγές & Φορείς

  1. Ελληνική Εταιρεία Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας, Ηπατολογίας & Διατροφής (HelSPGHAN). Κοιλιοκάκη — ενημέρωση.
  2. Ελληνική Γαστρεντερολογική Εταιρεία (ΕΓΕ). Podcast/εκπαιδευτικό υλικό για κοιλιοκάκη: hsg.gr/podcast.
  3. Ελληνική Εταιρεία Κοιλιοκάκης. koiliokaki.com.

Σημείωση: Για κλινική απόφαση προέχει η συμβουλή του θεράποντος ιατρού και η εφαρμογή των πλέον πρόσφατων επίσημων οδηγιών (ESPGHAN, ACG, NICE, BSG).
Οι παραπάνω σύνδεσμοι παρέχουν το πλήρες κείμενο ή επίσημες περιλήψεις των κατευθυντήριων οδηγιών και εργαστηριακών αλγορίθμων (EMA, anti-tTG, DGP, IgA/IgG).

🧾 EMA σε μία Ματιά (Endomysial Antibodies)

  • Τι είναι; Αυτοαντισώματα (κυρίως IgA) κατά ενδομυϊκών δομών/ιστικής τρανσγλουταμινάσης (tTG). Δείκτης κοιλιοκάκης.
  • Δείγμα: Ορός αίματος (φλεβική αιμοληψία). Νηστεία: όχι απαραίτητη.
  • Μέθοδος: IFA (έμμεσος ανοσοφθορισμός) ή ELISA. IFA = «gold standard» επιβεβαίωσης.
  • Απόδοση: Ειδικότητα ~95–100% • Ευαισθησία ~85–98% (μεταβάλλεται ανά μέθοδο/στάδιο νόσου).
  • Πότε ζητείται; Χρόνια διάρροια/φούσκωμα, σιδηροπενική αναιμία, απώλεια βάρους, καθυστέρηση ανάπτυξης, αυτοάνοσα (DM1, Hashimoto), συγγενείς α΄ βαθμού.
  • Προετοιμασία: Να καταναλώνεται γλουτένη πριν την εξέταση (αποφυγή GFD προ του ελέγχου).
  • Ερμηνεία:Θετικό → Ισχυρή ένδειξη κοιλιοκάκης (ιδίως με θετικό anti-tTG).• Αρνητικό → Σχεδόν αποκλείει τη νόσο, αλλά όχι σε πρώιμη φάση ή IgA ανεπάρκεια.• Οριακό → Επανέλεγχος + συνδυασμός με άλλα τεστ.
  • Συνδυαστικές εξετάσεις: anti-tTG (IgA/IgG), ολική IgA, DGP (IgG/IgA), HLA-DQ2/DQ8, βιοψία δωδεκαδακτύλου (κυρίως ενήλικες).
  • Ειδικές περιπτώσεις:Παιδιά (ESPGHAN): anti-tTG >10× ULN + θετικό EMA → μπορεί διάγνωση χωρίς βιοψία.• Ανεπάρκεια IgA: ζητάμε IgG-EMA / IgG anti-tTG + μέτρηση ολικής IgA.• Εγκυμοσύνη: ασφαλής εξέταση· χρήσιμη σε αναιμία/IUGR/αποβολές.
  • Ψευδώς αρνητικά: GFD πριν τον έλεγχο, πρώιμη νόσος, IgA ανεπάρκεια, τεχνικά θέματα.
  • Ψευδώς θετικά (σπάνια): Άλλα αυτοάνοσα (ηπατίτιδα, ρευματολογικά), IBD, τεχνικά/ερμηνευτικά σφάλματα IFA.
  • Παρακολούθηση: Με GFD οι τίτλοι μειώνονται σε 6–12 μήνες και συνήθως αρνητικοποιούνται σε 1–2 έτη. Επιμονή θετικών → πιθανή έκθεση σε γλουτένη.
  • Χρόνος αποτελέσματος: ~1–3 εργάσιμες (ανά εργαστήριο/μέθοδο).
  • Χρήσιμες σημειώσεις: Να γίνεται ο έλεγχος όσο ο ασθενής τρώει γλουτένη • Συνεκτίμηση με κλινική εικόνα/ενδοσκόπηση όπου ενδείκνυται.

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/


Ιστική-τρανσγλουταμινάση-1200x800.jpg

Ιστική Τρανσγλουταμινάση (anti-tTG) Εξέταση – Πλήρης Οδηγός

Η εξέταση αντισωμάτων έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (anti-tTG) αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές αιματολογικές εξετάσεις για τη διάγνωση και παρακολούθηση της κοιλιοκάκης.
Η ιστική τρανσγλουταμινάση είναι ένα ένζυμο που εμπλέκεται στη διαδικασία επούλωσης των ιστών και στην τροποποίηση της γλουτένης.
Όταν το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά παθολογικά στη γλουτένη, δημιουργεί αντισώματα έναντι της tTG, τα οποία ανιχνεύονται με την εξέταση.

Η εξέταση αυτή έχει υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα για την κοιλιοκάκη, χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική πράξη και συχνά συνδυάζεται με άλλες δοκιμασίες (όπως EMA, DGP και HLA-DQ2/DQ8).
Η σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων είναι καθοριστική τόσο για τη διάγνωση όσο και για την παρακολούθηση της πορείας του ασθενούς υπό δίαιτα ελεύθερη γλουτένης.


📌 Πίνακας Περιεχομένων


1. Τι είναι η Ιστική Τρανσγλουταμινάση (tTG);

Η Ιστική Τρανσγλουταμινάση (tTG) είναι ένα ένζυμο που εντοπίζεται κυρίως στους ιστούς του λεπτού εντέρου, αλλά και σε άλλα όργανα.
Ανήκει στην οικογένεια των τρανσγλουταμινασών και έχει ως κύρια λειτουργία την διασταύρωση (cross-linking) πρωτεϊνών, συμβάλλοντας στην επούλωση και αναδόμηση των ιστών.

Στην κοιλιοκάκη, το ένζυμο αυτό παίζει κεντρικό ρόλο: τροποποιεί τα πεπτίδια της γλουτένης (κυρίως τη γλιαδίνη), τα οποία στη συνέχεια αναγνωρίζονται από το ανοσοποιητικό σύστημα ως “ξένα”.
Αυτό οδηγεί στην παραγωγή αντισωμάτων έναντι της tTG, δηλαδή των anti-tTG, τα οποία ανιχνεύονται στο αίμα και αποτελούν πολύτιμο διαγνωστικό δείκτη.

🔬 Σημαντικό:
Η παραγωγή αντισωμάτων anti-tTG είναι άμεσα εξαρτημένη από την κατανάλωση γλουτένης.
Εάν ο ασθενής ακολουθεί αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη, τα επίπεδα των αντισωμάτων τείνουν να μειώνονται και τελικά να εξαφανίζονται.

📌 Ο ρόλος της tTG στην Παθογένεια της Κοιλιοκάκης

  • Η γλουτένη (πρωτεΐνη που βρίσκεται στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη) διασπάται σε μικρά πεπτίδια.
  • Η tTG αποδιαμορφώνει (deamidates) αυτά τα πεπτίδια, αυξάνοντας τη συγγένειά τους με τα μόρια HLA-DQ2/DQ8.
  • Τα “τροποποιημένα” πεπτίδια παρουσιάζονται στα Τ-λεμφοκύτταρα, προκαλώντας έντονη ανοσολογική αντίδραση.
  • Το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα τόσο έναντι της γλουτένης όσο και έναντι της ίδιας της tTG.
  • Η διαδικασία αυτή οδηγεί σε φλεγμονή και καταστροφή των λαχνών του λεπτού εντέρου.

📊 Infobox – Ιστική Τρανσγλουταμινάση (tTG)

ΌνομαΙστική Τρανσγλουταμινάση (tTG)
Τύπος μορίουΈνζυμο (τρανσγλουταμινάση)
Κύρια λειτουργίαΔιασταύρωση πρωτεϊνών, τροποποίηση πεπτιδίων γλουτένης
Σχέση με κοιλιοκάκηΔημιουργία αυτοαντισωμάτων (anti-tTG) → διάγνωση & παρακολούθηση
Εξάρτηση από δίαιταΕξαφανίζεται σταδιακά με δίαιτα χωρίς γλουτένη

2. Γιατί γίνεται η εξέταση anti-tTG;

Η εξέταση αντισωμάτων έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (anti-tTG) ζητείται κυρίως για τη διάγνωση και παρακολούθηση της κοιλιοκάκης.
Λόγω της υψηλής διαγνωστικής της απόδοσης, αποτελεί την πρώτη γραμμή ορολογικού ελέγχου στους ενήλικες και στα παιδιά, συχνά σε συνδυασμό με ολική IgA.

⚠️ Κρίσιμο: Η εξέταση πρέπει να γίνεται ενώ ο ασθενής καταναλώνει γλουτένη για ≥6-8 εβδομάδες. Η αποχή από γλουτένη μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα.

Α. Ενδείξεις Διενέργειας

  • Γαστρεντερικά συμπτώματα: χρόνια διάρροια, μετεωρισμός, κοιλιακό άλγος, απώλεια βάρους, δυσαπορρόφηση.
  • Εκδηλώσεις δυσαπορρόφησης: σιδηροπενική αναιμία, οστεοπενία/οστεοπόρωση, έλλειψη φολικού οξέος ή βιταμίνης Β12, υποαλβουμιναιμία.
  • Δερματικές εκδηλώσεις: έρπητας herpetiformis (δερματική κοιλιοκάκη).
  • Εξωεντερικές εκδηλώσεις: καθυστέρηση ανάπτυξης/ύψους στα παιδιά, υπογονιμότητα, καθ’ έξιν αποβολές, στοματίτιδες, υπερτρανσαμινασαιμία αγνώστου αιτιολογίας, νευρολογικά συμπτώματα (περιφερική νευροπάθεια, αταξία).
  • Συνοδά αυτοάνοσα: σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, αυτοάνοση ηπατίτιδα, σύνδρομο Sjögren.
  • Συγγενείς πρώτου βαθμού διαγνωσμένων ασθενών με κοιλιοκάκη.
  • Εργαστηριακά “σήματα”: χαμηλή φερριτίνη/σίδηρος, αυξημένη TSH ή θυρεοειδικά αντισώματα, επίμονη αύξηση τρανσαμινασών, χαμηλή βιταμίνη D.

Β. Ρόλος στη Διάγνωση

Τα αντισώματα anti-tTG (ιδίως IgA-tTG) είναι ο κύριος ορολογικός δείκτης. Σε υψηλούς τίτλους, ιδίως όταν συνοδεύονται από θετικά EMA και συμβατό HLA-DQ2/DQ8, η πιθανότητα κοιλιοκάκης είναι πολύ αυξημένη. Σε ορισμένους παιδιατρικούς αλγορίθμους, πολύ υψηλές τιμές IgA-tTG (π.χ. ≥10×ULN) με επιβεβαίωση EMA μπορεί να θέσουν τη διάγνωση χωρίς βιοψία (ανάλογα με οδηγίες/κέντρο).

💡 Συμβουλή: Πάντα έλεγξε την ολική IgA. Σε έλλειψη IgA, προτίμησε IgG-tTG ή IgG-DGP.

Γ. Ρόλος στην Παρακολούθηση

  • Μετά τη διάγνωση: επανέλεγχος anti-tTG συνήθως σε 6–12 μήνες μετά την έναρξη δίαιτας ελεύθερης γλουτένης.
  • Στη συνέχεια: ανά 6–12 μήνες μέχρις ότου αρνητικοποιηθούν ή σταθεροποιηθούν σε χαμηλά επίπεδα.
  • Κλινική στόχευση: πτώση τίτλων συνεπάγεται συμμόρφωση· επίμονη θετικότητα/άνοδος υποδηλώνει λανθάνουσα έκθεση σε γλουτένη ή σπάνια άλλη αιτία.
✅ Τι να περιμένεις: Οι τίτλοι anti-tTG συνήθως μειώνονται σταδιακά σε μερικούς μήνες. Η πλήρης αρνητικοποίηση μπορεί να απαιτήσει 12–24 μήνες, ειδικά με πολύ υψηλές αρχικές τιμές.

Δ. Ποιοι πρέπει να κάνουν Screening;

Ο συστηματικός έλεγχος (χωρίς έντονα συμπτώματα) ενδείκνυται σε ομάδες υψηλού κινδύνου:

ΟμάδαΠαράδειγμαΣυχνότητα ελέγχου
Πρώτου βαθμού συγγενείςΓονείς/αδέλφια ασθενούςΑρχικός έλεγχος και επανάληψη ανά 2–3 έτη ή με νέα συμπτώματα
Αυτοάνοσα νοσήματαT1DM, θυρεοειδίτιδα Hashimoto, αυτοάνοση ηπατίτιδαΚατά τη διάγνωση και περιοδικά
ΣύνδρομαDown, Turner, WilliamsΚατ’ εξατομίκευση (π.χ. κάθε 1–3 έτη)
Ανεξήγητες ανεπάρκειεςΣίδηρος, φολικό, βιτ. D, οστεοπενίαΣτον αρχικό έλεγχο και αν υποτροπιάζουν

Ε. Πότε ΔΕΝ αρκεί μόνη της η εξέταση;

  • Χαμηλή κατανάλωση γλουτένης ή δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν την εξέταση.
  • Έλλειψη ολικής IgA: απαιτείται χρήση IgG-βασισμένων δοκιμασιών.
  • Οριακοί/χαμηλοί τίτλοι με υψηλή κλινική υποψία → χρειάζεται EMA, DGP ή και ενδοσκόπηση με βιοψίες.
  • Μη τυπικά συμπτώματα/άτυπες μορφές όπου απαιτείται ευρύτερη διερεύνηση.
🚩 Red flags για περαιτέρω διερεύνηση/βιοψία: απώλεια βάρους, σημαντική αναιμία, επίμονες διαρροϊκές κενώσεις, υποθρεψία, θετικό οικογενειακό ιστορικό με σοβαρές εκδηλώσεις.

ΣΤ. Προϋποθέσεις Ορθού Δείγματος & Χρονισμός

  • Διατροφή: κανονική πρόσληψη γλουτένης (π.χ. 1–2 μερίδες/ημέρα) για ≥6–8 εβδομάδες.
  • Συννοσηρότητες/φάρμακα: ενημέρωσε για ανοσοκατασταλτικά, καθώς μπορεί να μειώσουν τίτλους αντισωμάτων.
  • Ηλικία: στα μικρότερα παιδιά ίσως απαιτούνται συμπληρωματικές δοκιμασίες (π.χ. DGP) ανά κέντρο.

🧭 Κλινικός αλγόριθμος (σύνοψη):

  1. Ύποπτα συμπτώματα ή ομάδα υψηλού κινδύνου → ζήτα IgA-tTG + ολική IgA.
  2. Αν ολική IgA χαμηλή → ζήτα IgG-tTG ή IgG-DGP.
  3. Σε υψηλό τίτλο → επιβεβαίωση με EMA ± HLA-DQ2/DQ8· εξέταση ενδοσκόπησης κατά ένδειξη.
  4. Μετά τη διάγνωση → δίαιτα χωρίς γλουτένη και επαναξιολόγηση anti-tTG σε 6–12 μήνες.

4. Τιμές Αναφοράς & Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Η εξέταση anti-tTG πραγματοποιείται κυρίως σε μορφή IgA αντισωμάτων, ενώ σε περιπτώσεις IgA ανεπάρκειας εξετάζονται και τα IgG αντισώματα.
Οι τιμές αναφοράς διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με το εργαστήριο και τη μέθοδο (ELISA, CLIA, ECLIA κ.λπ.), αλλά συνήθως κυμαίνονται ως εξής:

ΚατηγορίαΤιμή (IU/mL)Ερμηνεία
Αρνητικό< 10Δεν υποδηλώνει κοιλιοκάκη (εφόσον καταναλώνεται γλουτένη)
Οριακό10 – 20Γκρίζα ζώνη – απαιτείται επιβεβαίωση με EMA/DGP ± HLA
Θετικό> 20Ισχυρή ένδειξη κοιλιοκάκης (ιδίως με συμβατή κλινική εικόνα)
Πολύ υψηλό> 10× ULNΣύμφωνα με ESPGHAN, σε παιδιά μπορεί να τεθεί διάγνωση χωρίς βιοψία (με θετικά EMA + HLA-DQ2/DQ8)

🔎 Τι σημαίνει το ULN (Upper Limit of Normal);

Το ULN είναι το ανώτερο φυσιολογικό όριο που θέτει το εκάστοτε εργαστήριο.
Για παράδειγμα, αν το ULN = 20 IU/mL:

  • 5 IU/mL → αρνητικό (εντός φυσιολογικών ορίων)
  • 18 IU/mL → οριακό (γκρίζα ζώνη)
  • 80 IU/mL → θετικό (4× ULN)
  • 250 IU/mL → πολύ υψηλό (>10× ULN)

📄 Παράδειγμα Εργαστηριακής Αναφοράς

Όνομα Εξέτασης: Anti-tTG (IgA)
Μέθοδος: ELISA
Αποτέλεσμα: 85 IU/mL
Τιμές Αναφοράς: <20 IU/mL Αρνητικό

Σχόλιο: Σημαντικά αυξημένα επίπεδα αντισωμάτων έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης, συμβατά με κοιλιοκάκη.
Συνιστάται περαιτέρω διερεύνηση με EMA και/ή ενδοσκόπηση λεπτού εντέρου.


📌 Παράγοντες που Επηρεάζουν την Ερμηνεία

  • Διατροφή: εάν ο ασθενής έχει ήδη διακόψει τη γλουτένη, τα επίπεδα μειώνονται και μπορεί να δώσουν ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.
  • Ηλικία: στα μικρά παιδιά τα anti-tTG μπορεί να είναι λιγότερο ευαίσθητα σε σχέση με τα DGP.
  • Συνυπάρχοντα αυτοάνοσα: σπάνια μπορεί να προκαλέσουν ψευδώς θετικά.
  • Μέθοδος μέτρησης: οι διαφορετικοί αναλυτές έχουν ελαφρές διαφοροποιήσεις στα cut-offs.
⚠️ Προσοχή: Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα, το ιστορικό και – όπου χρειάζεται – την ενδοσκοπική βιοψία.

5. Ψευδώς Θετικά και Ψευδώς Αρνητικά Αποτελέσματα

Αν και η εξέταση anti-tTG έχει πολύ υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα (>90%), σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν
ψευδώς θετικά ή ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα. Η κατανόηση αυτών των περιορισμών βοηθά τους ιατρούς να αποφύγουν λανθασμένες διαγνώσεις.


🔴 Ψευδώς Θετικά Αποτελέσματα

Τα επίπεδα anti-tTG μπορεί να βρεθούν αυξημένα χωρίς ο ασθενής να έχει κοιλιοκάκη.
Αυτό παρατηρείται σε παθήσεις με έντονη ανοσολογική δραστηριότητα ή φλεγμονή.

ΚατηγορίαΠαράδειγμαΜηχανισμός
Άλλες αυτοάνοσες παθήσειςΣακχαρώδης Διαβήτης Τύπου 1, Θυρεοειδίτιδα HashimotoΔιασταυρούμενη ανοσολογική αντίδραση
Ηπατικά νοσήματαΑυτοάνοση ηπατίτιδα, χρόνια ηπατίτιδα CΠαραγωγή αυτοαντισωμάτων
ΛοιμώξειςΙογενείς λοιμώξεις (π.χ. EBV, CMV)Προσωρινή ανοσολογική ενεργοποίηση
ΝεοπλασίεςΛέμφωμα, συμπαγείς όγκοιΠαρανεοπλασματικά αυτοαντισώματα
🚩 Tip: Αν το anti-tTG είναι μέτρια θετικό αλλά η κλινική εικόνα δεν παραπέμπει σε κοιλιοκάκη,
χρειάζεται επιβεβαίωση με EMA, DGP και – εφόσον υπάρχει υποψία – ενδοσκοπική βιοψία.

🟡 Ψευδώς Αρνητικά Αποτελέσματα

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η κοιλιοκάκη υπάρχει, αλλά τα αντισώματα anti-tTG δεν ανιχνεύονται. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε:

  • Δίαιτα χωρίς γλουτένη: ακόμη και μερικές εβδομάδες αποχής μειώνουν τα επίπεδα αντισωμάτων.
  • Έλλειψη IgA: έως 2-3% των ασθενών με κοιλιοκάκη έχουν εκλεκτική IgA ανεπάρκεια → τα IgA-tTG δίνουν ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.
  • Πρώιμη νόσος: σε αρχικά στάδια τα αντισώματα μπορεί να μην έχουν φτάσει σε ανιχνεύσιμα επίπεδα.
  • Νεαρά παιδιά <2 ετών: σε αυτή την ηλικία συχνά προτιμώνται και τα DGP-IgG λόγω μεγαλύτερης ευαισθησίας.
  • Ανοσοκατασταλτική αγωγή: κορτικοστεροειδή ή ανοσοκατασταλτικά μπορούν να καταστείλουν την παραγωγή αντισωμάτων.
🔍 Λύση: Σε ύποπτα περιστατικά με αρνητικά anti-tTG → έλεγξε IgG-DGP, EMA και σκέψου ενδοσκόπηση με βιοψία εάν η υποψία είναι υψηλή.

📌 Κλινική Εφαρμογή

Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων anti-tTG πρέπει να γίνεται συνολικά, λαμβάνοντας υπόψη:

  • Την ποσότητα γλουτένης στη διατροφή του ασθενούς.
  • Το ιστορικό και τα συμπτώματα (εντερικά και εξωεντερικά).
  • Την ηλικία και πιθανή ανοσολογική ανεπάρκεια.
  • Συνοδά αυτοάνοσα ή λοιμώξεις.
✅ Συμπέρασμα: Η εξέταση anti-tTG είναι εξαιρετικά χρήσιμη, αλλά δεν είναι αλάθητη.
Για οριστική διάγνωση κοιλιοκάκης, συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις και – όπου ενδείκνυται – με βιοψία λεπτού εντέρου.

6. Anti-tTG στην Παιδική Ηλικία

Η διάγνωση της κοιλιοκάκης στα παιδιά παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τους ενήλικες.
Η ανίχνευση των αντισωμάτων έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (anti-tTG) παραμένει η βασική ορολογική δοκιμασία,
αλλά η αξιολόγηση γίνεται με βάση ειδικά παιδιατρικά κριτήρια.


📌 Ιδιαίτερες προκλήσεις στα παιδιά

  • Η ηλικία <2 ετών μπορεί να δώσει ψευδώς αρνητικά anti-tTG – σε αυτές τις περιπτώσεις προτιμάται και ο έλεγχος με DGP-IgG.
  • Τα συμπτώματα συχνά είναι άτυπα (καθυστέρηση ανάπτυξης, σιδηροπενία, οδοντικά ελλείμματα) και όχι μόνο διάρροια.
  • Η βιοψία λεπτού εντέρου δεν είναι πάντα απαραίτητη, εφόσον πληρούνται τα σύγχρονα κριτήρια.

📑 Οδηγίες ESPGHAN (European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition)

Σύμφωνα με τις οδηγίες ESPGHAN (2012, επικαιροποίηση 2020), τα παιδιά μπορούν να διαγνωστούν με κοιλιοκάκη χωρίς βιοψία σε ορισμένες περιπτώσεις:

  1. Τίτλος IgA-tTG ≥10× ULN.
  2. Επιβεβαίωση με EMA (IgA) σε δεύτερο δείγμα.
  3. Συμβατό γονιδιακό υπόστρωμα (HLA-DQ2 ή HLA-DQ8).
  4. Κλινική βελτίωση μετά από δίαιτα ελεύθερη γλουτένης.

Σε περιπτώσεις με χαμηλότερους τίτλους anti-tTG ή αμφιλεγόμενα αποτελέσματα, απαιτείται ενδοσκοπική βιοψία του λεπτού εντέρου για επιβεβαίωση.


📊 Anti-tTG στα παιδιά – Ερμηνεία

ΕύρημαΣημασία
IgA-tTG αρνητικό, αλλά ύποπτα συμπτώματαΈλεγχος IgG-DGP, EMA, HLA – πιθανή βιοψία
IgA-tTG οριακό (1–3× ULN)Επιβεβαίωση με EMA ή παρακολούθηση – πιθανή βιοψία
IgA-tTG ≥10× ULN + EMA θετικό + HLA συμβατόΔιάγνωση χωρίς βιοψία (κατά ESPGHAN)
Πτώση τίτλων μετά από δίαιτα χωρίς γλουτένηΕπιβεβαίωση διάγνωσης & συμμόρφωσης

👶 Συχνά Συμπτώματα Κοιλιοκάκης στα Παιδιά

  • Καθυστέρηση ανάπτυξης & χαμηλό βάρος
  • Χρόνια διάρροια ή δυσκοιλιότητα
  • Κοιλιακή διάταση & μετεωρισμός
  • Αναιμία (σιδηροπενία)
  • Καθυστέρηση εφηβείας
  • Απώλεια οστικής μάζας (οστεοπενία)
  • Ευερεθιστότητα, κόπωση
✅ Συμπέρασμα: Στα παιδιά η εξέταση anti-tTG είναι αξιόπιστη, αλλά πρέπει να συνδυάζεται με DGP, EMA και HLA όταν υπάρχουν αμφιβολίες.
Η διάγνωση χωρίς βιοψία είναι δυνατή μόνο με πολύ υψηλούς τίτλους και επιβεβαίωση με EMA/HLA.

7. Anti-tTG στην Εγκυμοσύνη

Η εγκυμοσύνη αποτελεί μια ιδιαίτερη κατάσταση όπου η ανοσολογική απάντηση και η διατροφική κατάσταση της γυναίκας επηρεάζουν την ερμηνεία και τη σημασία των αντισωμάτων anti-tTG.
Η μη διαγνωσμένη ή αρρύθμιστη κοιλιοκάκη μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες τόσο για τη μητέρα όσο και για το έμβρυο.


📌 Επίδραση της εγκυμοσύνης στην ανοσία

  • Η εγκυμοσύνη χαρακτηρίζεται από ανοσολογική “τροποποίηση”, ώστε να γίνει ανεκτό το έμβρυο.
  • Αυτό μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα αντισωμάτων και να οδηγήσει σε μεταβολές στους τίτλους anti-tTG.
  • Η κατανάλωση γλουτένης εξακολουθεί να είναι καθοριστική: η δίαιτα χωρίς γλουτένη οδηγεί σε πτώση τίτλων, ακόμη και κατά την εγκυμοσύνη.

🤰 Επιπτώσεις Κοιλιοκάκης στην Εγκυμοσύνη

Αν η κοιλιοκάκη δεν έχει διαγνωστεί ή δεν ελέγχεται σωστά, μπορεί να εμφανιστούν:

  • Δυσκολία σύλληψης (υπογονιμότητα)
  • Καθ’ έξιν αποβολές
  • Ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης (IUGR)
  • Χαμηλό βάρος γέννησης
  • Προεκλαμψία
  • Πρόωρος τοκετός
  • Ανεπάρκειες βιταμινών & μετάλλων (σίδηρος, φυλλικό οξύ, βιταμίνη D, ασβέστιο)
🚩 Σημείωση: Οι γυναίκες με ιστορικό καθ’ έξιν αποβολών ή ανεξήγητης υπογονιμότητας πρέπει να ελέγχονται για κοιλιοκάκη (anti-tTG + EMA).

📊 Anti-tTG στην Εγκυμοσύνη – Τιμές & Σημασία

ΚατάστασηΕρμηνείαΚλινική Σημασία
Αρνητικό anti-tTGΔεν ανιχνεύεται κοιλιοκάκηΕξαιρετικά χαμηλός κίνδυνος
Θετικό anti-tTG (χαμηλό)Πιθανή κοιλιοκάκη – χρειάζεται επιβεβαίωσηΠαρακολούθηση, έλεγχος με EMA ± βιοψία
Θετικό anti-tTG (υψηλό)Ισχυρή ένδειξη κοιλιοκάκηςΣυνιστάται άμεση διερεύνηση – επίπτωση στην κύηση

🥦 Διατροφή χωρίς γλουτένη στην εγκυμοσύνη

Η δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι η μόνη αποτελεσματική θεραπεία για την κοιλιοκάκη και πρέπει να συνεχίζεται αυστηρά και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
Προσφέρει:

  • Ομαλοποίηση τίτλων αντισωμάτων (anti-tTG, EMA)
  • Μείωση κινδύνου αποβολής & επιπλοκών
  • Καλύτερη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών
  • Υγιή ανάπτυξη εμβρύου
✅ Συμπέρασμα: Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή διατροφική παρέμβαση είναι ζωτικής σημασίας.
Οι έγκυες με κοιλιοκάκη πρέπει να παρακολουθούνται στενά με anti-tTG, EMA και έλεγχο θρεπτικών ελλείψεων.

8. Σύγκριση με EMA, DGP και HLA-DQ2/DQ8

Η εξέταση anti-tTG αποτελεί την κύρια ορολογική δοκιμασία για την κοιλιοκάκη.
Ωστόσο, στην πράξη συχνά συνδυάζεται με άλλους δείκτες, όπως τα EMA (anti-Endomysial Antibodies),
τα DGP (Deamidated Gliadin Peptides) και τον γονιδιακό έλεγχο HLA-DQ2/DQ8.
Ο συνδυασμός αυτών των εξετάσεων ενισχύει τη διαγνωστική ακρίβεια, ειδικά σε αμφίβολες περιπτώσεις.


📌 Anti-tTG vs EMA

  • Anti-tTG: Ευαίσθητη, φθηνή, αυτοματοποιημένη εξέταση πρώτης γραμμής.
  • EMA: Πολύ υψηλή ειδικότητα (>95%), αλλά πιο ακριβή και χρονοβόρα (έμμεσος ανοσοφθορισμός σε ιστό).
  • Χρήση EMA: Επιβεβαιώνει οριακά/μέτρια αποτελέσματα anti-tTG ή πολύ υψηλούς τίτλους (σύμφωνα με ESPGHAN, απαραίτητη σε παιδιά για διάγνωση χωρίς βιοψία).
Συμπέρασμα: Anti-tTG = screening, EMA = επιβεβαίωση.

📌 Anti-tTG vs DGP

  • DGP-IgA/IgG: Αντισώματα έναντι αποδιαμορφωμένων πεπτιδίων γλιαδίνης.
  • Λιγότερο ειδικά από τα anti-tTG, αλλά χρήσιμα σε παιδιά <2 ετών και σε περιπτώσεις IgA ανεπάρκειας.
  • Χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει υψηλή κλινική υποψία αλλά αρνητικά anti-tTG.
Tip: Σε βρέφη και μικρά παιδιά, συχνά ζητούνται μαζί IgA-tTG + IgG-DGP.

📌 Anti-tTG vs HLA-DQ2/DQ8

  • Η παρουσία HLA-DQ2 ή HLA-DQ8 είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη κοιλιοκάκης, αλλά δεν αρκεί από μόνη της (υπάρχει σε 30–40% του γενικού πληθυσμού).
  • Η απουσία των HLA-DQ2/DQ8 αποκλείει σχεδόν με βεβαιότητα την κοιλιοκάκη (<1% πιθανότητα).
  • Χρησιμοποιείται ως test αποκλεισμού σε αμφίβολες περιπτώσεις ή πριν από την εισαγωγή δίαιτας χωρίς γλουτένη.

📊 Συγκριτικός Πίνακας

ΕξέτασηΕυαισθησίαΕιδικότηταΠλεονεκτήματαΠεριορισμοί
Anti-tTG (IgA)~95%~90–95%Φθηνή, αυτοματοποιημένη, πρώτη επιλογήΜειωμένη ευαισθησία σε IgA ανεπάρκεια
EMA (IgA)90–95%>95%Πολύ υψηλή ειδικότηταΑκριβή, εξαρτάται από εμπειρία εργαστηρίου
DGP (IgG/IgA)80–90%85–90%Χρήσιμα σε μικρά παιδιά, IgA ανεπάρκειαΛιγότερο ειδικά – συχνότερα ψευδώς θετικά
HLA-DQ2/DQ8Απουσία τους αποκλείει κοιλιοκάκηΔεν επιβεβαιώνει διάγνωση (πολλοί φορείς είναι υγιείς)

📌 Κλινική Στρατηγική

  • Πρώτο βήμα: Anti-tTG + ολική IgA.
  • Εάν IgA ανεπάρκεια: Anti-tTG (IgG) ή DGP-IgG.
  • Επιβεβαίωση: EMA για αυξημένους τίτλους ή αμφιβολίες.
  • Σε ασαφείς περιπτώσεις: HLA-DQ2/DQ8 για αποκλεισμό.
✅ Συμπέρασμα:
Το anti-tTG είναι η βασική εξέταση, αλλά η διάγνωση της κοιλιοκάκης είναι συνδυαστική.
Ο ιατρός επιλέγει ποιοι δείκτες θα χρησιμοποιηθούν, με βάση την ηλικία, τα συμπτώματα και τα ευρήματα.

9. Χρήση στην Παρακολούθηση της Κοιλιοκάκης

Η εξέταση anti-tTG δεν χρησιμοποιείται μόνο για τη διάγνωση αλλά και για την
παρακολούθηση της συμμόρφωσης των ασθενών με κοιλιοκάκη στη δίαιτα ελεύθερη γλουτένης.
Η εξέταση αποτελεί έναν “βιοδείκτη” που αντανακλά την πρόσφατη ανοσολογική απάντηση στην κατανάλωση γλουτένης.


📌 Χρήση μετά τη διάγνωση

  • Μετά την έναρξη δίαιτας χωρίς γλουτένη, τα επίπεδα anti-tTG πρέπει να μειώνονται προοδευτικά.
  • Η αρχική επανεξέταση γίνεται συνήθως σε 6–12 μήνες μετά τη διάγνωση.
  • Στη συνέχεια, ο έλεγχος γίνεται ανά έτος ή συχνότερα, ανάλογα με την πορεία.
💡 Σημαντικό: Η πτώση των τίτλων δεν είναι πάντα άμεση· μπορεί να χρειαστούν 12–24 μήνες για πλήρη αρνητικοποίηση, ειδικά αν οι αρχικές τιμές ήταν πολύ υψηλές.

📊 Τυπικός ρυθμός πτώσης anti-tTG

Χρονικό ΣημείοΤυπική Εξέλιξη
0 μήνες (διάγνωση)Υψηλοί τίτλοι anti-tTG
6–12 μήνεςΣημαντική πτώση (50–80% μείωση)
12–24 μήνεςΣυνήθως αρνητικοποίηση ή τιμές κοντά στο φυσιολογικό
>24 μήνεςΕάν παραμένουν υψηλά → πιθανή κακή συμμόρφωση ή επιπλοκές

📌 Χρήση για συμμόρφωση

Το anti-tTG αποτελεί εργαλείο παρακολούθησης της δίαιτας:

  • Η πτώση των αντισωμάτων δείχνει ότι ο ασθενής ακολουθεί σωστά τη δίαιτα.
  • Επίμονη θετικότητα ή αύξηση → πιθανή λανθάνουσα κατανάλωση γλουτένης (ηθελημένη ή ακούσια).
  • Εξακολουθούμενα υψηλά επίπεδα, παρά σωστή δίαιτα → σπάνιες μορφές ανθεκτικής κοιλιοκάκης (refractory celiac disease).

📌 Παρακολούθηση σε ειδικές ομάδες

  • Παιδιά: οι τίτλοι συνήθως πέφτουν πιο γρήγορα, αλλά η συμμόρφωση στη δίαιτα είναι πιο δύσκολη.
  • Έγκυες: απαιτείται στενότερη παρακολούθηση, ώστε να διασφαλιστεί καλή θρέψη.
  • Ασθενείς με άλλες αυτοάνοσες: η πτώση μπορεί να είναι βραδύτερη λόγω ανοσολογικής δραστηριότητας.

📌 Παράδειγμα Κλινικής Ερμηνείας

Ασθενής: 28 ετών με κοιλιοκάκη
Διάγνωση: anti-tTG = 120 IU/mL (ULN=20)
Μετά 12 μήνες δίαιτας: anti-tTG = 25 IU/mL
Μετά 18 μήνες: anti-tTG = 12 IU/mL

Σχόλιο: Σταδιακή πτώση → καλή συμμόρφωση. Αναμένεται πλήρης αρνητικοποίηση σε 24 μήνες.


✅ Συμπέρασμα: Το anti-tTG αποτελεί αξιόπιστο δείκτη παρακολούθησης της κοιλιοκάκης και της τήρησης της δίαιτας.
Η αξιολόγηση γίνεται πάντα σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα και την πορεία του ασθενούς.

10. Δίαιτα Ελεύθερη Γλουτένης & Επίδραση στα anti-tTG

Η δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι η μοναδική θεραπευτική προσέγγιση για την κοιλιοκάκη.
Η αποτελεσματικότητα της δίαιτας αντικατοπτρίζεται άμεσα στη μείωση των τίτλων anti-tTG.
Η σωστή παρακολούθηση των αντισωμάτων βοηθά στην αξιολόγηση της συμμόρφωσης και στην έγκαιρη ανίχνευση διατροφικών λαθών.


📌 Πτώση αντισωμάτων μετά από δίαιτα

  • Σε 3–6 μήνες → εμφανής μείωση τίτλων.
  • Σε 6–12 μήνες → πτώση >50% (στις περισσότερες περιπτώσεις).
  • Σε 12–24 μήνες → πλήρης αρνητικοποίηση (ιδίως αν υπήρξε αυστηρή δίαιτα).
💡 Σημαντικό: Αν τα αντισώματα παραμένουν υψηλά μετά από 18–24 μήνες δίαιτας,
πιθανότατα υπάρχει λανθάνουσα κατανάλωση γλουτένης ή ανθεκτική κοιλιοκάκη.

🥖 Πηγές Γλουτένης που συχνά “κρύβονται”

Ασθενείς που δεν βλέπουν πτώση anti-tTG, συνήθως εκτίθενται ακούσια σε γλουτένη. Συνήθεις παγίδες:

  • Σάλτσες, σούπες και έτοιμα φαγητά με πηκτικά σιταριού.
  • Αλλαντικά και επεξεργασμένα τρόφιμα.
  • Καλλυντικά (κραγιόν) και οδοντόκρεμες με γλουτένη.
  • Επικονίαση σε κουζίνες με κοινές επιφάνειες/σκεύη.
  • Μπύρα, λικέρ και ποτά με βάση το κριθάρι.
⚠️ Συμβουλή: Ακόμη και ίχνη γλουτένης (<20 ppm) μπορούν να διατηρήσουν τα anti-tTG θετικά.
Η εκπαίδευση του ασθενούς είναι καθοριστική.

📊 Δίαιτα & Anti-tTG – Ενδεικτικός Χρονοδιάγραμμα

Χρόνος σε δίαιταΕξέλιξη anti-tTGΚλινική Σημασία
0 μήνεςΥψηλοί τίτλοιΑρχική διάγνωση
3–6 μήνεςΜείωση (20–50%)Καλή αρχική ανταπόκριση
6–12 μήνεςΠτώση >50%Επιτυχής δίαιτα
12–24 μήνεςΑρνητικοποίησηΣταθεροποίηση – καλός έλεγχος
>24 μήνεςΕπιμένουν θετικάΚακή συμμόρφωση ή ανθεκτική κοιλιοκάκη

🥦 Συμπληρώματα & Δίαιτα

Η αποκατάσταση της εντερικής υγείας με δίαιτα χωρίς γλουτένη οδηγεί σε καλύτερη απορρόφηση βιταμινών και μετάλλων.
Ωστόσο, στην αρχή συχνά χρειάζονται συμπληρώματα:

  • Σίδηρος (για σιδηροπενία)
  • Φυλλικό οξύ & βιταμίνη Β12
  • Βιταμίνη D & ασβέστιο
  • Ψευδάργυρος & μαγνήσιο

✅ Συμπέρασμα:
Η δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι η μόνη θεραπεία και ο σημαντικότερος παράγοντας που μειώνει τα anti-tTG.
Ο έλεγχος των αντισωμάτων βοηθά στον εντοπισμό ασθενών που δεν τηρούν σωστά τη δίαιτα.

11. Διαφορική Διάγνωση & Άλλα Νοσήματα

Αν και τα αντισώματα anti-tTG είναι εξαιρετικά χρήσιμα στη διάγνωση της κοιλιοκάκης,
δεν είναι απόλυτα ειδικά. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυξάνονται σε άλλα νοσήματα ή όπου η κοιλιοκάκη μπορεί να μιμηθεί άλλες παθήσεις.
Η σωστή διαφορική διάγνωση είναι κρίσιμη για να αποφευχθούν λανθασμένες θεραπείες.


📌 Νοσήματα με ψευδώς θετικά anti-tTG

Σε ορισμένα αυτοάνοσα και χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα, μπορεί να εμφανιστούν θετικά anti-tTG χωρίς κλινική κοιλιοκάκη:

ΚατηγορίαΠαράδειγμαΣχόλιο
Αυτοάνοσα νοσήματαΣΔ τύπου 1, θυρεοειδίτιδα Hashimoto, Σύνδρομο SjögrenΣυχνή συνύπαρξη με κοιλιοκάκη ή ψευδώς θετικά λόγω πολυαυτοανοσίας
ΗπατοπάθειεςΑυτοάνοση ηπατίτιδα, χρόνια ηπατίτιδα CΜπορεί να δώσουν μέτρια αύξηση anti-tTG
ΛοιμώξειςEBV (λοιμώδης μονοπυρήνωση), CMVΠαροδικά θετικά, συνήθως εξαφανίζονται μετά την ίαση
ΝεοπλασίεςΛεμφώματα, παρανεοπλασματικά σύνδρομαΣπάνια, αλλά αναφέρονται ψευδώς θετικά

📌 Παθήσεις που μιμούνται την κοιλιοκάκη

Η βλάβη του εντερικού βλεννογόνου (ατροφία λαχνών) μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλες καταστάσεις εκτός κοιλιοκάκης.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα anti-tTG είναι αρνητικά, αλλά η εικόνα της δυσαπορρόφησης μπορεί να μοιάζει με κοιλιοκάκη.

  • Τροφικές αλλεργίες: αλλεργία σε αγελαδινό γάλα, σόγια.
  • Φλεγμονώδη νοσήματα εντέρου: Crohn, ελκώδης κολίτιδα.
  • Λοιμώξεις: Giardia lamblia (γιαρδίαση), HIV.
  • Υποτροπιάζουσες εντερικές λοιμώξεις σε παιδιά.
  • Φάρμακα: ολσαλαζίνη, μεθοτρεξάτη, χημειοθεραπευτικά.

📌 Σχέση με άλλα Αυτοάνοσα

Η κοιλιοκάκη συχνά συνυπάρχει με άλλα αυτοάνοσα, και γι’ αυτό προτείνεται ορολογικός έλεγχος σε ασθενείς με:

⚠️ Κλινικό Pearls:
Θετικά anti-tTG σε ασθενή με αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα → μπορεί να σημαίνει συνύπαρξη κοιλιοκάκης, όχι απλώς “ψευδώς θετικό”.
Απαιτείται επιβεβαίωση με EMA/βιοψία.

📌 Ενδείξεις για βιοψία παρά θετικά αντισώματα

  • Ασθενείς με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα και θετικά anti-tTG, χωρίς τυπικά συμπτώματα.
  • Ασθενείς με μέτρια θετικά αποτελέσματα (<3× ULN).
  • Παιδιά με ασύμβατη κλινική εικόνα.
  • Ενήλικες με ηπατοπάθεια ή λοιμώξεις που μπορεί να επηρεάζουν το αποτέλεσμα.

✅ Συμπέρασμα:
Τα anti-tTG είναι ισχυρό διαγνωστικό εργαλείο, αλλά δεν αποτελούν απόλυτη απόδειξη κοιλιοκάκης.
Η διαφορική διάγνωση με άλλα νοσήματα είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν αμφιβολίες ή συνυπάρχουσες παθήσεις.

12. Πρακτικές Συμβουλές για Ασθενείς

Η εξέταση anti-tTG είναι απλή αιματολογική εξέταση, αλλά η σωστή προετοιμασία και η κατανόηση των αποτελεσμάτων της είναι κρίσιμη.
Ακολουθούν μερικές πρακτικές συμβουλές για όσους πρόκειται να την κάνουν ή έχουν ήδη θετικό αποτέλεσμα.


🧪 Πριν την Εξέταση

  • Μην κόβετε τη γλουτένη πριν από την εξέταση. Πρέπει να τρώτε κανονικά σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη (π.χ. ψωμί, ζυμαρικά) για τουλάχιστον 6–8 εβδομάδες.
  • Ενημερώστε τον ιατρό για φάρμακα που παίρνετε (π.χ. κορτικοστεροειδή, ανοσοκατασταλτικά).
  • Αν έχετε άλλες παθήσεις (π.χ. θυρεοειδίτιδα, διαβήτη), αναφέρετέ το, γιατί μπορεί να επηρεάσει την ερμηνεία.
  • Δεν απαιτείται νηστεία, αλλά καλό είναι το δείγμα να ληφθεί πρωινές ώρες.

📊 Μετά την Εξέταση

  • Τα αποτελέσματα πρέπει να τα ερμηνεύσει ειδικός γαστρεντερολόγος ή παθολόγος.
  • Μην ξεκινάτε μόνοι σας δίαιτα χωρίς γλουτένη χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
  • Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν αρκεί για διάγνωση – χρειάζονται συχνά EMA, DGP ή και βιοψία.
  • Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει κοιλιοκάκη, ειδικά αν είστε σε δίαιτα χωρίς γλουτένη ή έχετε IgA ανεπάρκεια.

🥦 Αν έχεις θετικό αποτέλεσμα

  1. Κλείσε ραντεβού με γαστρεντερολόγο.
  2. Πιθανόν θα σου ζητηθούν επιπλέον εξετάσεις (EMA, HLA, βιοψία).
  3. Μην ξεκινήσεις δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν ολοκληρωθεί η διάγνωση, για να μην επηρεαστούν τα αποτελέσματα.

🍽️ Αν έχεις ήδη διάγνωση κοιλιοκάκης

  • Ακολούθησε αυστηρά δίαιτα χωρίς γλουτένη.
  • Έλεγχε anti-tTG κάθε 6–12 μήνες για να παρακολουθείς τη συμμόρφωση.
  • Πρόσεχε για “κρυφές” πηγές γλουτένης σε τρόφιμα και καλλυντικά.
  • Ζήτησε έλεγχο για θρεπτικές ελλείψεις (σίδηρος, φολικό, Β12, βιταμίνη D, ασβέστιο).

🧭 Πρακτικά Tips για την Καθημερινότητα

  • Διάβαζε πάντα τις ετικέτες τροφίμων.
  • Ενημέρωσε το σχολείο, την εργασία ή το εστιατόριο για τη διατροφή σου.
  • Κράτα ξεχωριστά σκεύη και επιφάνειες στην κουζίνα για αποφυγή επιμόλυνσης.
  • Σκέψου τη συμμετοχή σε ομάδα υποστήριξης κοιλιοκάκης για πρακτικές συμβουλές.
✅ Συμπέρασμα:
Η εξέταση anti-tTG είναι ένα εργαλείο – όχι η τελική διάγνωση.
Ο ασθενής χρειάζεται συνεργασία με ειδικό και προσεκτική διατροφική καθοδήγηση για να διασφαλιστεί καλή υγεία και σωστή πορεία.

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Ακολουθούν οι πιο συχνές ερωτήσεις γύρω από την εξέταση anti-tTG και τη σχέση της με την κοιλιοκάκη:


1. Τι είναι η εξέταση anti-tTG;

Είναι αιματολογική εξέταση που ανιχνεύει αντισώματα έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης.
Χρησιμοποιείται κυρίως για τη διάγνωση και την παρακολούθηση της κοιλιοκάκης.

2. Χρειάζεται να είμαι νηστικός για την εξέταση;

Όχι, δεν απαιτείται νηστεία. Ωστόσο, πρέπει να καταναλώνετε γλουτένη στη διατροφή σας
για τουλάχιστον 6–8 εβδομάδες πριν την εξέταση.

3. Τι σημαίνει αν βγει θετικό το anti-tTG;

Ένα θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι πιθανόν έχετε κοιλιοκάκη.
Ωστόσο, απαιτείται επιβεβαίωση με EMA, DGP ή και ενδοσκόπηση/βιοψία, ανάλογα με την περίπτωση.

4. Μπορεί το anti-tTG να είναι θετικό χωρίς να έχω κοιλιοκάκη;

Ναι. Σε ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα (διαβήτης τύπου 1, θυρεοειδίτιδα Hashimoto), σε ηπατίτιδα C ή σε λοιμώξεις (EBV, CMV)
μπορεί να υπάρξουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα.

5. Αν βγει αρνητικό σημαίνει ότι αποκλείεται η κοιλιοκάκη;

Όχι πάντα. Αν ο ασθενής έχει ήδη κόψει τη γλουτένη ή έχει IgA ανεπάρκεια, μπορεί να βγει ψευδώς αρνητικό.
Σε ύποπτες περιπτώσεις ζητούνται IgG-DGP ή HLA-DQ2/DQ8.

6. Μπορεί να διαγνωστώ με κοιλιοκάκη χωρίς βιοψία;

Ναι, σε παιδιά (βάσει ESPGHAN) όταν το IgA-tTG ≥10× ULN, το EMA είναι θετικό και υπάρχει συμβατό HLA-DQ2/DQ8.
Στους ενήλικες συνήθως απαιτείται βιοψία για επιβεβαίωση.

7. Κάθε πότε πρέπει να επαναλαμβάνεται το anti-tTG;

Μετά τη διάγνωση και την έναρξη δίαιτας χωρίς γλουτένη, γίνεται συνήθως στους 6–12 μήνες και στη συνέχεια ανά έτος,
μέχρι να αρνητικοποιηθεί ή να σταθεροποιηθεί σε φυσιολογικά επίπεδα.

8. Πόσο γρήγορα πέφτουν τα anti-tTG μετά από δίαιτα χωρίς γλουτένη;

Συνήθως μειώνονται μέσα σε 3–6 μήνες και αρνητικοποιούνται σε 12–24 μήνες, ανάλογα με την αρχική τιμή και τη συμμόρφωση.

9. Πώς επηρεάζει η εγκυμοσύνη το anti-tTG;

Η εγκυμοσύνη μπορεί να τροποποιήσει την ανοσολογική απάντηση, αλλά οι γυναίκες με κοιλιοκάκη πρέπει να παραμένουν σε δίαιτα χωρίς γλουτένη.
Η μη διαγνωσμένη κοιλιοκάκη σχετίζεται με αποβολές, IUGR και προεκλαμψία.

10. Τι πρέπει να κάνω αν βγει θετικό το anti-tTG;

Μην ξεκινήσετε μόνοι σας δίαιτα χωρίς γλουτένη.
Επισκεφθείτε γαστρεντερολόγο, ο οποίος θα ζητήσει επιβεβαιωτικές εξετάσεις και θα αποφασίσει για βιοψία ή γονιδιακό έλεγχο.

11. Υπάρχει τρόπος να προλάβω την κοιλιοκάκη;

Όχι. Η κοιλιοκάκη έχει γενετική προδιάθεση.
Το μόνο μέτρο είναι η έγκαιρη διάγνωση και η αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη.

12. Μπορεί να εξαφανιστεί η κοιλιοκάκη;

Όχι, είναι χρόνια πάθηση.
Ωστόσο, με δια βίου δίαιτα χωρίς γλουτένη οι ασθενείς ζουν φυσιολογικά και τα anti-tTG παραμένουν αρνητικά.


📚 Βιβλιογραφία

  • Ελληνική Γαστρεντερολογική Εταιρεία –
    hsg.gr
  • Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) – Κοιλιοκάκη
    eody.gov.gr
  • Husby S, Koletzko S, Korponay-Szabó IR, et al. “European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition guidelines for diagnosing coeliac disease 2020.”
    J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2020;70(1):141–156.
    PubMed
  • Ludvigsson JF, Leffler DA, Bai JC, et al. “The Oslo definitions for coeliac disease and related terms.”
    Gut. 2013;62(1):43–52.
    PubMed
  • Rubio-Tapia A, Hill ID, Kelly CP, Calderwood AH, Murray JA; American College of Gastroenterology. “ACG Clinical Guidelines: Diagnosis and Management of Celiac Disease.”
    Am J Gastroenterol. 2013;108(5):656–676.
    PubMed
  • Rostom A, Dubé C, Cranney A, et al. “The diagnostic accuracy of serologic tests for celiac disease: a systematic review.”
    Gastroenterology. 2005;128(4 Suppl 1):S38–46.
    PubMed
  • Catassi C, Fasano A. “Celiac disease diagnosis: simple rules are better than complicated algorithms.”
    Am J Med. 2010;123(8):691–693.
    PubMed
  • Elli L, Tomba C, Branchi F, et al. “Evidence for the presence of celiac disease autoimmunity in relatives of patients with celiac disease.”
    J Clin Gastroenterol. 2015;49(3):180–184.
    PubMed

Σημείωση: Το άρθρο βασίζεται σε διεθνείς οδηγίες (ESPGHAN, ACG) και ελληνικές πηγές (ΕΟΔΥ, Ελληνική Γαστρεντερολογική Εταιρεία).
Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει πάντα να γίνεται από ειδικευμένο γαστρεντερολόγο.

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/


Το Εργαστήριό μας

Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.

Social Networks

Facebook
Twitter

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

Επικοινωνία

22310 66841
6972 860905
Έσλιν 19, Λαμία 35100
©2025 Παντελής Αναγνωστόπουλος. All rights reserved.

Μικροβιολογικό Λαμία – Διαγνωστική ιατρική φροντίδα από το 2004.

Μικροβιολογικό Λαμία
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.