1Τι είναι η εξέταση ASTO

Η ASTO, γνωστή και ως ASO τίτλος ή Antistreptolysin O, είναι εξέταση αίματος που μετρά τα αντισώματα που παράγει ο οργανισμός εναντίον της στρεπτολυσίνης Ο, μιας τοξίνης που παράγει ο β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος ομάδας Α. Με απλά λόγια, η εξέταση δεν ανιχνεύει το ίδιο το μικρόβιο στο αίμα, αλλά το ανοσολογικό «ίχνος» που αφήνει η πρόσφατη επαφή με αυτό.

Η ASTO δείχνει κυρίως ότι προηγήθηκε πρόσφατη στρεπτοκοκκική λοίμωξη και όχι ότι υπάρχει απαραίτητα ενεργός στρεπτόκοκκος τη στιγμή της εξέτασης. Για αυτό και δεν είναι το βασικό τεστ για οξεία φαρυγγίτιδα την ημέρα που ο ασθενής έχει πονόλαιμο.

Η εξέταση χρησιμοποιείται κυρίως στη διερεύνηση μεταστρεπτοκοκκικών επιπλοκών. Αυτό έχει πρακτική σημασία, επειδή ορισμένες επιπλοκές δεν εμφανίζονται τις πρώτες ημέρες της λοίμωξης, αλλά αρκετές ημέρες ή εβδομάδες αργότερα, όταν το μικρόβιο μπορεί να έχει ήδη απομακρυνθεί από τον φάρυγγα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ASTO βοηθά να απαντηθεί το ερώτημα αν έχει προηγηθεί στρεπτοκοκκική λοίμωξη.

Στην καθημερινή πράξη, η ASTO αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει ιστορικό πονόλαιμου, αμυγδαλίτιδας ή άλλης πιθανής στρεπτοκοκκικής λοίμωξης και λίγες εβδομάδες αργότερα εμφανίζονται συμπτώματα από άλλα όργανα, όπως οι αρθρώσεις, η καρδιά ή οι νεφροί. Τότε η ανίχνευση αυξημένων αντισωμάτων μπορεί να ενισχύσει τη σύνδεση ανάμεσα στη λοίμωξη που προηγήθηκε και στη σημερινή κλινική εικόνα.

Η εξέταση ζητείται αρκετά συχνά και σε παιδιά, επειδή οι στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις είναι συχνότερες στις μικρότερες ηλικίες. Ωστόσο, η ερμηνεία στα παιδιά χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή, επειδή οι συνήθεις τιμές μπορεί να είναι ελαφρώς υψηλότερες σε σύγκριση με τους ενήλικες, ανάλογα με την ηλικία και την επιδημιολογία της περιοχής.

2Τι δείχνει πραγματικά η ASTO

Η ASTO δείχνει ότι ο οργανισμός ήρθε πρόσφατα σε επαφή με αντιγόνα του στρεπτόκοκκου και ανέπτυξε αντισώματα. Πρόκειται, επομένως, για ένα έμμεσο τεστ. Δεν απαντά στο ερώτημα «υπάρχει τώρα μικρόβιο στον λαιμό;», αλλά στο ερώτημα «υπήρξε πρόσφατα ανοσολογική απάντηση συμβατή με στρεπτοκοκκική λοίμωξη;».

Αυτό εξηγεί γιατί ένας αυξημένος τίτλος ASTO από μόνος του δεν αρκεί για να τεθεί διάγνωση. Ένας ασθενής μπορεί να έχει αυξημένο ASTO επειδή πέρασε λοίμωξη πριν από εβδομάδες, αλλά τη στιγμή της εξέτασης να μην έχει πλέον ενεργή λοίμωξη, πυρετό ή ανάγκη για αντιβίωση. Αντίστροφα, ένας ασθενής με πολύ πρόσφατο στρεπτόκοκκο μπορεί αρχικά να έχει φυσιολογικό ASTO, επειδή δεν έχουν ακόμη παραχθεί αρκετά αντισώματα.

Η ASTO είναι πιο χρήσιμη όταν υπάρχει ένα χρονικό κενό ανάμεσα στην αρχική λοίμωξη και στα συμπτώματα που ακολουθούν. Ένα τυπικό παράδειγμα είναι πονόλαιμος που δεν τεκμηριώθηκε τότε εργαστηριακά και, 2 έως 4 εβδομάδες αργότερα, εμφάνιση αρθραλγιών, οιδήματος, αιματουρίας ή άλλων φλεγμονωδών εκδηλώσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ASTO βοηθά ως κομμάτι του διαγνωστικού παζλ.

Η εξέταση δεν είναι «καρκινικός δείκτης», ούτε γενικός δείκτης φλεγμονής, ούτε τεστ που γίνεται αδιακρίτως σε κάθε παρατεταμένο πυρετό. Έχει συγκεκριμένο ρόλο: τη διερεύνηση πρόσφατης λοίμωξης από στρεπτόκοκκο ομάδας Α και πιθανών συνεπειών της.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γιατροί αξιολογούν όχι μόνο μία μεμονωμένη τιμή, αλλά και την πορεία του τίτλου στον χρόνο. Δύο μετρήσεις σε διαφορετικές χρονικές στιγμές μπορούν να δείξουν αν ο τίτλος ανεβαίνει, σταθεροποιείται ή αρχίζει να υποχωρεί. Αυτό μπορεί να φανεί χρήσιμο όταν υπάρχει κλινική αμφιβολία ή όταν η πρώτη μέτρηση έγινε σε οριακή χρονική στιγμή.

Με άλλα λόγια, η ASTO δεν είναι χρήσιμη επειδή δίνει μια μονολεκτική απάντηση, αλλά επειδή βοηθά τον γιατρό να τοποθετήσει μια πιθανή στρεπτοκοκκική λοίμωξη μέσα στο σωστό χρονικό και κλινικό πλαίσιο.

3Πότε ζητείται η εξέταση

Η ASTO ζητείται όταν ο γιατρός θέλει να διερευνήσει αν μια σημερινή κλινική εικόνα μπορεί να αποτελεί συνέπεια πρόσφατης στρεπτοκοκκικής λοίμωξης. Το πιο κλασικό σενάριο είναι ιστορικό πονόλαιμου ή αμυγδαλίτιδας πριν από λίγες εβδομάδες, χωρίς τότε να έχει γίνει επιβεβαίωση με strep test ή καλλιέργεια.

Η πιο γνωστή κλινική ένδειξη είναι η διερεύνηση για ρευματικό πυρετό. Όταν εμφανίζονται συμπτώματα όπως μεταναστευτική αρθρίτιδα, πυρετός, καρδιακά φυσήματα, δύσπνοια ή άλλα συμβατά ευρήματα μετά από λοίμωξη του λαιμού, ο τίτλος ASTO μπορεί να ενισχύσει την υπόθεση ότι προηγήθηκε λοίμωξη από β-αιμολυτικό στρεπτόκοκκο ομάδας Α.

Μια ακόμη σημαντική ένδειξη είναι η διερεύνηση για μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα. Σε αυτή την περίπτωση ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει αίμα στα ούρα, αφρώδη ούρα, πρήξιμο στα βλέφαρα ή στα πόδια, αυξημένη αρτηριακή πίεση και μεταβολές στη νεφρική λειτουργία. Τότε η ASTO αξιολογείται μαζί με γενική ούρων, ουρία, κρεατινίνη, συμπλήρωμα και άλλες εξετάσεις.

Η εξέταση μπορεί επίσης να ζητηθεί όταν υπάρχει αρθρίτιδα ή αρθραλγία μετά από λοίμωξη, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους. Σε αυτές τις ηλικίες η διάκριση ανάμεσα σε συχνές λοιμώξεις, παροδικά ανοσολογικά φαινόμενα και πραγματικές μεταστρεπτοκοκκικές επιπλοκές απαιτεί προσεκτική εργαστηριακή προσέγγιση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ASTO ζητείται και σε επαναλαμβανόμενα επεισόδια, όταν ο κλινικός ιατρός προσπαθεί να ξεκαθαρίσει αν υπάρχουν συχνές εκθέσεις στον στρεπτόκοκκο ή αν μια παλαιότερη λοίμωξη εξακολουθεί να επηρεάζει την ερμηνεία της εικόνας. Παρ’ όλα αυτά, δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας για όλους τους ασθενείς με συχνά κρυολογήματα ή μη ειδικά συμπτώματα.

Στους ενήλικες, η εξέταση είναι συνήθως πιο στοχευμένη. Δεν ζητείται κατά κανόνα για έναν απλό πονόλαιμο που βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά όταν υπάρχει σαφές ερώτημα για επιπλοκή ή για σύνδεση μιας προηγηθείσας λοίμωξης με μεταγενέστερα συμπτώματα.

4Πότε δεν είναι η κατάλληλη εξέταση

Η ASTO δεν είναι η κατάλληλη εξέταση όταν το ζητούμενο είναι να επιβεβαιωθεί άμεσα μια ενεργή φαρυγγίτιδα. Αν ο ασθενής έχει σήμερα έντονο πονόλαιμο, πυρετό, πυώδεις αμυγδαλές ή διογκωμένους λεμφαδένες και ο γιατρός χρειάζεται γρήγορη απάντηση για το αν πρόκειται για στρεπτοκοκκική λοίμωξη, η ASTO δεν είναι το πρώτο βήμα.

Ο λόγος είναι ότι τα αντισώματα χρειάζονται χρόνο για να αυξηθούν. Έτσι, τις πρώτες ημέρες της λοίμωξης το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακόμη φυσιολογικό, παρότι ο ασθενής έχει πράγματι στρεπτόκοκκο. Για αυτόν τον λόγο, σε οξεία φαρυγγίτιδα προτιμώνται το rapid strep test και, όταν χρειάζεται, η καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος.

Η ASTO δεν είναι επίσης κατάλληλη για αδιάκριτο έλεγχο σε οποιοδήποτε χρόνιο σύμπτωμα χωρίς σαφές ιστορικό ή κλινική υποψία. Ένας μεμονωμένα αυξημένος τίτλος σε άτομο χωρίς συμπτώματα ή χωρίς σχετικό ιστορικό μπορεί να οδηγήσει σε υπερερμηνεία και άσκοπη ανησυχία.

Δεν αποτελεί, επίσης, τεστ παρακολούθησης για να φανεί αν «έπιασε» μια αντιβίωση στον λαιμό. Η ανταπόκριση της οξείας λοίμωξης κρίνεται κυρίως κλινικά και όχι από την πτώση της ASTO, επειδή τα αντισώματα μπορεί να παραμείνουν αυξημένα για εβδομάδες ή και μήνες μετά την υποχώρηση της λοίμωξης.

Μια άλλη κλασική παγίδα είναι η χρήση της ASTO ως «γενικού δείκτη λοιμώξεων». Η εξέταση είναι ειδικά προσανατολισμένη στην ανοσολογική απάντηση έναντι της στρεπτολυσίνης Ο. Δεν αντικαθιστά τη CRP, την ΤΚΕ, τη γενική αίματος, ούτε χρησιμεύει για τη διερεύνηση κάθε βακτηριακής ή ιογενούς λοίμωξης.

Τέλος, η ASTO δεν πρέπει να αξιολογείται εκτός κλινικού πλαισίου. Μόνο ο συνδυασμός ιστορικού, κλινικής εξέτασης, χρονισμού των συμπτωμάτων, εργαστηριακών δεικτών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, άλλων αντισωμάτων όπως το Anti-DNase B μπορεί να οδηγήσει σε ολοκληρωμένο συμπέρασμα.

5Πώς ανεβαίνει και πότε πέφτει ο τίτλος ASTO

Ο τίτλος ASTO δεν ανεβαίνει αμέσως με την έναρξη της λοίμωξης. Χρειάζεται χρόνος για να αναγνωρίσει ο οργανισμός το αντιγόνο και να αναπτύξει μετρήσιμη ανοσολογική απάντηση. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, η χρονική στιγμή της εξέτασης έχει μεγάλη σημασία στην ερμηνεία.

Συνήθως τα αντισώματα αρχίζουν να αυξάνονται περίπου 1 εβδομάδα μετά τη λοίμωξη, γίνονται πιο εμφανή μέσα στις επόμενες εβδομάδες και συχνά φτάνουν σε υψηλότερα επίπεδα γύρω στις 3 έως 5 εβδομάδες. Στη συνέχεια αρχίζουν να πέφτουν σταδιακά, αλλά όχι αμέσως. Σε αρκετούς ασθενείς ο τίτλος μπορεί να παραμείνει αυξημένος για εβδομάδες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις παραμένει αυξημένος και για μήνες.

Αυτό σημαίνει ότι, αν η εξέταση γίνει πολύ νωρίς, μπορεί να είναι ψευδώς καθησυχαστική. Αντίθετα, αν γίνει αρκετά αργότερα, μπορεί να εξακολουθεί να είναι αυξημένη χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει ακόμη ενεργή νόσος. Για αυτό, όταν το χρονικό πλαίσιο δεν είναι απολύτως σαφές, μια δεύτερη μέτρηση μετά από λίγο διάστημα μπορεί να προσθέσει χρήσιμες πληροφορίες.

Η παρακολούθηση της πορείας μπορεί να βοηθήσει σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Μια αυξανόμενη τάση υποστηρίζει πιο πρόσφατη ανοσολογική διέγερση, ενώ μια σταδιακή πτώση ταιριάζει περισσότερο με λοίμωξη που έχει ήδη παρέλθει. Και πάλι όμως, ούτε αυτή η πληροφορία πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα από την κλινική εικόνα.

Στην πράξη, όταν ένας ασθενής αναφέρει πονόλαιμο πριν από 2 έως 4 εβδομάδες και τώρα παρουσιάζει άλλα συμπτώματα, αυτό είναι συχνά το κατάλληλο χρονικό παράθυρο ώστε να αποτυπωθεί αύξηση του ASTO. Αν όμως η λοίμωξη συνέβη πριν από 24 έως 48 ώρες, είναι πολύ νωρίς. Αν συνέβη πολλούς μήνες πριν, ο τίτλος μπορεί να έχει ήδη επανέλθει ή να παραμένει οριακά αυξημένος χωρίς σαφή διαγνωστική βαρύτητα.

Εδώ φαίνεται και η σημασία μιας καλής λήψης ιστορικού: πότε άρχισε ο πονόλαιμος, πόσες ημέρες κράτησε, αν υπήρξε πυρετός, αν χορηγήθηκε αντιβίωση, πότε εμφανίστηκαν τα επόμενα συμπτώματα και αν υπήρξαν παρόμοια επεισόδια στο παρελθόν. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, ακόμη και ένα σωστό εργαστηριακό αποτέλεσμα μπορεί να παρερμηνευθεί.

6Προετοιμασία πριν από την εξέταση

Η εξέταση ASTO είναι από τις πιο απλές αιματολογικές εξετάσεις ως προς την προετοιμασία. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται νηστεία, εκτός αν ο γιατρός έχει ζητήσει ταυτόχρονα και άλλες εξετάσεις που χρειάζονται ειδική προετοιμασία, όπως γλυκόζη, λιπίδια ή ορισμένοι βιοχημικοί δείκτες.

Ο ασθενής είναι χρήσιμο να γνωρίζει γιατί ακριβώς γίνεται η εξέταση. Αν υπάρχει ιστορικό πρόσφατου πονόλαιμου, αμυγδαλίτιδας, πυρετού ή λοίμωξης του δέρματος, καλό είναι να το αναφέρει κατά την αιμοληψία ή να το έχει ήδη συζητήσει με τον γιατρό του. Πληροφορίες όπως το αν χορηγήθηκε αντιβίωση και πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα βοηθούν σημαντικά στην τελική ερμηνεία.

Δεν υπάρχει λόγος να διακοπεί κάποια συνήθης αγωγή χωρίς ιατρική οδηγία μόνο και μόνο για την ASTO. Ωστόσο, αν ο ασθενής λαμβάνει θεραπεία για ενεργή λοίμωξη ή βρίσκεται σε φάση διερεύνησης με πολλές εξετάσεις μαζί, είναι καλό να υπάρχει συνολική ενημέρωση του θεράποντος ιατρού.

Αν κάποιος φοβάται την αιμοληψία, έχει ιστορικό λιποθυμίας ή δυσκολίας στις φλέβες, καλό είναι να το αναφέρει εκ των προτέρων. Έτσι, η διαδικασία γίνεται πιο άνετα και με μεγαλύτερη ασφάλεια, ιδίως σε παιδιά, εφήβους και αγχώδεις ασθενείς.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως όταν διερευνώνται νεφρικές επιπλοκές, μπορεί να ζητηθούν επιπλέον ούρα ή άλλες συμπληρωματικές εξετάσεις. Εκεί η σωστή συλλογή δείγματος ούρων και η συνέπεια στις οδηγίες παίζουν σημαντικό ρόλο. Η ίδια η ASTO, πάντως, παραμένει μια απλή εξέταση ορού.

Με πρακτικούς όρους, ο ασθενής μπορεί συνήθως να έρθει κανονικά για αιμοληψία, χωρίς πολύπλοκη προετοιμασία. Το ουσιαστικό είναι να γνωρίζει ότι το αποτέλεσμα αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν ενταχθεί στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

7Πώς γίνεται η αιμοληψία

Η εξέταση ASTO πραγματοποιείται με απλή λήψη αίματος από φλέβα, συνήθως από το χέρι. Η διαδικασία είναι σύντομη και στις περισσότερες περιπτώσεις ολοκληρώνεται μέσα σε λίγα λεπτά.

Αρχικά γίνεται η ταυτοποίηση του ασθενούς και η επιβεβαίωση των εξετάσεων που έχουν ζητηθεί. Στη συνέχεια ο επαγγελματίας υγείας τοποθετεί μια περίδεση στο άνω μέρος του βραχίονα ώστε να αναδειχθεί καλύτερα η φλέβα. Μετά από αντισηψία, εισάγεται λεπτή βελόνα και συλλέγεται η απαραίτητη ποσότητα αίματος.

Μετά την αιμοληψία, αφαιρείται η βελόνα, εφαρμόζεται πίεση με γάζα και συνήθως τοποθετείται ένα μικρό αυτοκόλλητο. Ο ασθενής μπορεί να επιστρέψει άμεσα στις καθημερινές του δραστηριότητες. Ένα μικρό μελάνιασμα ή μια ήπια ενόχληση στο σημείο είναι πιθανό να εμφανιστούν, αλλά συνήθως υποχωρούν γρήγορα.

Στα παιδιά, η διαδικασία απαιτεί ήρεμο χειρισμό και καλή ενημέρωση του γονέα. Όταν το παιδί γνωρίζει ότι πρόκειται για μια γρήγορη αιμοληψία και όχι για κάτι πιο επώδυνο, η συνεργασία είναι συνήθως καλύτερη. Αυτό έχει σημασία, επειδή η ASTO ζητείται αρκετά συχνά σε παιδιατρικά περιστατικά.

Μετά τη συλλογή, το δείγμα μεταφέρεται για ανάλυση στον ορό. Ο ακριβής χρόνος έκδοσης του αποτελέσματος εξαρτάται από την οργάνωση του εργαστηρίου και από το αν η εξέταση εκτελείται επιτόπου ή σε συνεργαζόμενο κέντρο. Σε κάθε περίπτωση, το ουσιαστικό δεν είναι μόνο να δοθεί ένας αριθμός, αλλά να ερμηνευθεί σωστά.

Όπως συμβαίνει σε όλες τις αιματολογικές εξετάσεις, η σωστή προαναλυτική διαχείριση του δείγματος επηρεάζει την αξιοπιστία του αποτελέσματος. Για αυτό και η επιλογή οργανωμένου μικροβιολογικού εργαστηρίου έχει πρακτική σημασία.

8Φυσιολογικές τιμές ASTO

Οι φυσιολογικές τιμές της ASTO διαφέρουν ανά εργαστήριο, μέθοδο μέτρησης και ηλικία. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής δεν πρέπει να συγκρίνει μηχανικά ένα αποτέλεσμα από διαφορετικά εργαστήρια ούτε να το ερμηνεύει μόνος του με γενικούς αριθμούς που βρήκε στο διαδίκτυο.

Σε πολλές περιπτώσεις, για τους ενήλικες χρησιμοποιείται ως ενδεικτικό ανώτερο όριο μια τιμή γύρω στα 200 IU/mL, ενώ στα παιδιά μπορεί να γίνονται δεκτές ελαφρώς υψηλότερες τιμές. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει ένας παγκόσμιος αριθμός που να ισχύει για όλους. Σε περιοχές με μεγαλύτερη έκθεση του πληθυσμού σε στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις, οι συνήθεις τιμές μπορεί να είναι διαφορετικές.

Για αυτόν τον λόγο, η ασφαλέστερη προσέγγιση είναι να διαβάζεται το αποτέλεσμα σε συνδυασμό με τα όρια αναφοράς του ίδιου του εργαστηρίου. Ακόμη και τότε, μια τιμή οριακά πάνω από το όριο δεν σημαίνει αυτόματα παθολογική κατάσταση, όπως και μια τιμή μέσα στα όρια δεν αποκλείει πλήρως μια πολύ πρόσφατη λοίμωξη.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση ανάμεσα σε μεμονωμένη μέτρια αύξηση και σε σαφώς αυξημένο τίτλο μέσα σε συγκεκριμένο κλινικό πλαίσιο. Στην πρώτη περίπτωση μπορεί να πρόκειται για παλαιότερη επαφή ή ακόμη και για συνήθη τιμή για την ηλικία και την περιοχή. Στη δεύτερη περίπτωση, ιδίως όταν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα, το εύρημα αποκτά μεγαλύτερη διαγνωστική βαρύτητα.

Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι η εργαστηριακή αναφορά είναι εργαλείο και όχι τελική διάγνωση. Ο ίδιος αριθμός μπορεί να έχει τελείως διαφορετική σημασία σε ένα παιδί χωρίς συμπτώματα και σε έναν ασθενή με πρόσφατο πονόλαιμο, αρθρίτιδα και φλεγμονώδεις δείκτες.

9Τι σημαίνει αυξημένο ASTO

Ένα αυξημένο ASTO σημαίνει ότι ο οργανισμός έχει αναπτύξει αντισώματα έναντι της στρεπτολυσίνης Ο και, επομένως, υπάρχει ένδειξη πρόσφατης ή σχετικά πρόσφατης έκθεσης σε στρεπτόκοκκο ομάδας Α. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα του αποτελέσματος.

Όμως ο όρος «αυξημένο» δεν αρκεί από μόνος του. Για να αποκτήσει πραγματική κλινική αξία, πρέπει να απαντηθούν τρία βασικά ερωτήματα: πότε έγινε η πιθανή λοίμωξη, ποια συμπτώματα έχει τώρα ο ασθενής και ποιες άλλες εξετάσεις συμφωνούν ή διαφωνούν με αυτό το εύρημα.

Για παράδειγμα, αν ένας ασθενής είχε πονόλαιμο πριν από 3 εβδομάδες και τώρα εμφανίζει οίδημα, αιματουρία ή αρθρίτιδα, τότε ένα αυξημένο ASTO ενισχύει την υποψία μεταστρεπτοκοκκικής επιπλοκής. Αν όμως κάποιος είναι απολύτως καλά και τυχαία βρεθεί με μέτρια αύξηση, το αποτέλεσμα μπορεί απλώς να αντανακλά παλαιότερη επαφή με στρεπτόκοκκο χωρίς ενεργό πρόβλημα.

Ένα ακόμη σημαντικό σημείο είναι ότι η αύξηση της ASTO δεν σημαίνει απαραίτητα ότι χρειάζεται θεραπεία. Η απόφαση για αντιβιοτική αγωγή δεν βασίζεται μόνο στο αν ο τίτλος είναι υψηλός, αλλά στο αν υπάρχει ενεργή λοίμωξη ή συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη. Αυτό είναι ένα από τα συχνότερα σημεία παρεξήγησης στην καθημερινή πράξη.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει παράλληλα Anti-DNase B, ιδιαίτερα όταν υπάρχει υποψία δερματικής λοίμωξης ή όταν η ASTO δεν αρκεί για να καλύψει όλο το κλινικό ερώτημα. Σε άλλες περιπτώσεις, μεγαλύτερη σημασία μπορεί να έχουν η CRP, η ΤΚΕ, η γενική αίματος, η γενική ούρων, η νεφρική λειτουργία ή η καρδιολογική εκτίμηση.

Άρα, το σωστό συμπέρασμα δεν είναι «ο αριθμός είναι μεγάλος, άρα έχω σοβαρή νόσο», αλλά ότι υπάρχει εργαστηριακή ένδειξη πρόσφατης ανοσολογικής επαφής με στρεπτόκοκκο, η οποία πρέπει να αξιολογηθεί μέσα στο σωστό χρονικό και κλινικό πλαίσιο.

10ASTO σε παιδιά και ενήλικες

Η ερμηνεία της ASTO διαφέρει σε κάποιο βαθμό ανάμεσα σε παιδιά και ενήλικες. Στα παιδιά, οι στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις του φάρυγγα είναι συχνότερες λόγω στενής επαφής σε σχολεία, παιδικούς σταθμούς και άλλους χώρους συγχρωτισμού. Αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί μπορεί να εμφανίζει συχνότερα ήπια έως μέτρια αυξημένους τίτλους χωρίς να υπάρχει απαραίτητα σοβαρό κλινικό πρόβλημα εκείνη τη στιγμή.

Για αυτόν τον λόγο, στα παιδιά η ASTO πρέπει να ερμηνεύεται ακόμη πιο προσεκτικά. Ένα ελαφρώς αυξημένο αποτέλεσμα μπορεί να θεωρείται αναμενόμενο σε πληθυσμούς με συχνές στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις. Αντίθετα, όταν το αποτέλεσμα συνδυάζεται με αρθρίτιδα, καρδιακά συμπτώματα, δερματικό ιστορικό ή νεφρικά ευρήματα, η διαγνωστική του βαρύτητα αυξάνεται σημαντικά.

Στους ενήλικες, επειδή οι εκθέσεις είναι συνήθως λιγότερο συχνές, μια καθαρά αυξημένη τιμή τείνει να αποτελεί πιο στοχευμένη ένδειξη πρόσφατης λοίμωξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι απόλυτη ή αυτάρκης, αλλά ότι έχει συχνά μεγαλύτερη ειδικότητα όταν υπάρχει το κατάλληλο κλινικό πλαίσιο.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στους εφήβους, όπου η επιδημιολογία μοιάζει περισσότερο με εκείνη της παιδικής ηλικίας, αλλά η κλινική εκτίμηση αρχίζει να προσεγγίζει την ενήλικη ιατρική. Εκεί ο γιατρός θα σταθμίσει το ιστορικό λοιμώξεων, τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων και την πορεία της εικόνας στον χρόνο.

Σε μεγαλύτερες ηλικίες, η εξέταση δεν ζητείται τόσο συχνά όσο στα παιδιά, αλλά μπορεί να είναι χρήσιμη όταν υπάρχουν σαφή ερωτήματα για προηγηθείσα λοίμωξη και μεταγενέστερες εκδηλώσεις. Σε κάθε περίπτωση, παραμένει εξέταση με συγκεκριμένο κλινικό προσανατολισμό και όχι γενικός έλεγχος.

Στην πράξη, ο γιατρός δεν απαντά αν «το ASTO είναι καλό ή κακό» χωρίς να λάβει υπόψη ηλικία, ιστορικό, επιδημιολογική έκθεση και συνοδό εργαστηριακό έλεγχο. Η αξία του αποτελέσματος προκύπτει μόνο όταν αυτά τα στοιχεία αξιολογηθούν μαζί.

11ASTO, Strep test, καλλιέργεια και Anti-DNase B

Η ASTO δεν είναι το μόνο εργαστηριακό εργαλείο που χρησιμοποιείται όταν υπάρχει υποψία στρεπτοκοκκικής λοίμωξης ή μεταστρεπτοκοκκικών επιπλοκών. Για σωστή ερμηνεία, είναι χρήσιμο να γίνει σαφές πώς διαφέρει από το rapid strep test, την καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος και το Anti-DNase B.

Το rapid strep test και η καλλιέργεια απαντούν κυρίως στο ερώτημα αν υπάρχει ενεργός στρεπτόκοκκος στον φάρυγγα τη στιγμή της εξέτασης. Το rapid strep test δίνει γρήγορη απάντηση σε περιπτώσεις οξέος πονόλαιμου, ενώ η καλλιέργεια αποτελεί πιο κλασική μικροβιολογική τεκμηρίωση της λοίμωξης. Αντίθετα, η ASTO δεν αναζητά το ίδιο το μικρόβιο, αλλά την ανοσολογική απάντηση που άφησε πίσω της μια προηγούμενη λοίμωξη.

Το Anti-DNase B είναι επίσης αντίσωμα έναντι προϊόντων του στρεπτόκοκκου και μπορεί να συμπληρώνει την ASTO, ιδιαίτερα όταν το κλινικό ιστορικό ή η μορφή της λοίμωξης το απαιτεί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως μετά από δερματικές λοιμώξεις, μπορεί να είναι πιο χρήσιμο ή να προσθέτει πληροφορία όταν η ASTO από μόνη της δεν επαρκεί.

Για τον ασθενή, το βασικό μήνυμα είναι ότι οι εξετάσεις αυτές δεν ανταγωνίζονται η μία την άλλη. Χρησιμοποιούνται σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και απαντούν σε διαφορετικά κλινικά ερωτήματα. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από το αν αναζητούμε ενεργή λοίμωξη, προηγηθείσα λοίμωξη ή πιθανή επιπλοκή.

12Ποιες παθήσεις συσχετίζονται με υψηλό ASTO

Η σημαντικότερη κλινική χρησιμότητα της ASTO είναι η σύνδεσή της με μεταστρεπτοκοκκικές καταστάσεις. Η πιο κλασική από αυτές είναι ο ρευματικός πυρετός, όπου μετά από λοίμωξη από στρεπτόκοκκο ομάδας Α μπορεί να εμφανιστούν εκδηλώσεις όπως αρθρίτιδα, καρδίτιδα, πυρετός ή άλλα συστηματικά ευρήματα.

Μια δεύτερη ιδιαίτερα σημαντική κατάσταση είναι η μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα. Σε αυτήν, μετά από προηγηθείσα λοίμωξη του λαιμού ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, του δέρματος, μπορεί να παρουσιαστούν πρήξιμο, αυξημένη αρτηριακή πίεση, σκουρόχρωμα ούρα, πρωτεϊνουρία, αιματουρία και διαταραχές της νεφρικής λειτουργίας. Σε τέτοιο κλινικό πλαίσιο, η ASTO αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν συνδυάζεται με ουρολογικό και βιοχημικό έλεγχο.

Ένα ακόμη σενάριο είναι η μεταστρεπτοκοκκική αντιδραστική αρθρίτιδα, όπου εμφανίζονται πόνος και φλεγμονή στις αρθρώσεις μετά από στρεπτοκοκκική λοίμωξη. Εδώ η ASTO δεν θέτει από μόνη της τη διάγνωση, αλλά μπορεί να υποστηρίξει τη σύνδεση με προηγούμενο λοιμώδες επεισόδιο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα στην παιδιατρική, η ASTO μπορεί να ενταχθεί σε ευρύτερη διερεύνηση όταν υπάρχει υποψία ότι μια προηγηθείσα λοίμωξη λειτούργησε ως εκλυτικός παράγοντας για ανοσολογικά ή φλεγμονώδη συμβάματα. Και πάλι, η ερμηνεία δεν γίνεται ποτέ αποσπασματικά.

Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι αυξημένο ASTO μπορεί να βρεθεί και σε άτομα χωρίς εμφανή επιπλοκή. Για αυτό, η ύπαρξη αυξημένης τιμής δεν αρκεί ώστε να αποδοθεί στον στρεπτόκοκκο οποιοδήποτε σύμπτωμα. Απαιτείται πάντα κλινική συσχέτιση και προσεκτική διαφορική διάγνωση.

Στην πράξη, τέτοιες εξετάσεις αποκτούν πολύ μεγαλύτερη αξία όταν συνοδεύονται από καλά ληφθέν ιστορικό, σωστά χρονικά δεδομένα και συμπληρωματικό έλεγχο όπου χρειάζεται.

13Συχνά λάθη στην ερμηνεία

Το πιο συχνό λάθος είναι να θεωρείται ότι το αυξημένο ASTO σημαίνει ενεργή λοίμωξη που χρειάζεται αντιβίωση. Αυτό συνήθως δεν ισχύει. Ο τίτλος μπορεί να παραμένει αυξημένος ακόμη και όταν η αρχική λοίμωξη έχει ήδη περάσει, χωρίς να υπάρχει πλέον λόγος για θεραπεία.

Ένα άλλο συχνό λάθος είναι να ερμηνεύεται μια οριακή αύξηση ως σοβαρό παθολογικό εύρημα χωρίς επαρκή κλινικά δεδομένα. Ιδίως στα παιδιά, ελαφρώς αυξημένοι τίτλοι μπορεί να αντανακλούν συχνές εκθέσεις στον στρεπτόκοκκο και όχι απαραίτητα συγκεκριμένη επιπλοκή.

Εξίσου συχνά, η εξέταση γίνεται πολύ νωρίς μετά από πονόλαιμο και ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα εκλαμβάνεται λανθασμένα ως πλήρης αποκλεισμός στρεπτοκοκκικής λοίμωξης. Στις πρώτες ημέρες ο τίτλος μπορεί να μην έχει ακόμη προλάβει να αυξηθεί.

Λάθος είναι επίσης να διαβάζεται ο αριθμός ανεξάρτητα από το ιστορικό και τον χρόνο. Η ίδια τιμή μπορεί να σημαίνει τελείως διαφορετικά πράγματα αν ο ασθενής είχε πονόλαιμο πριν από 10 ημέρες, πριν από 2 μήνες ή δεν είχε κανένα σχετικό σύμπτωμα.

Συχνά υποτιμάται και η σημασία άλλων εξετάσεων που μπορεί να είναι εξίσου ή και πιο σημαντικές για την τελική διάγνωση, όπως γενική ούρων, ουρία, κρεατινίνη, CRP, ΤΚΕ, συμπλήρωμα, ηλεκτροκαρδιογράφημα ή κλινική καρδιολογική εκτίμηση.

Τέλος, δεν είναι σωστό να συγκρίνονται αποτελέσματα από διαφορετικά εργαστήρια χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι μέθοδοι και τα όρια αναφοράς. Παρότι πολλές φορές τα αποτελέσματα είναι γενικά συγκρίσιμα, η σωστή ανάγνωση πρέπει να γίνεται με βάση την αναφορά του κάθε εργαστηρίου και το συνολικό κλινικό σενάριο.

Τελικά, η σωστή ερμηνεία της ASTO δεν είναι θέμα αποστήθισης ενός αριθμού. Είναι θέμα σωστής ιατρικής κρίσης.

14Πότε χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος

Περαιτέρω έλεγχος χρειάζεται όταν ένα αυξημένο ASTO συνοδεύεται από συμπτώματα ή εργαστηριακά ευρήματα που δείχνουν ότι δεν πρόκειται απλώς για παλιά επαφή με στρεπτόκοκκο, αλλά για πιθανή επιπλοκή. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε περιπτώσεις με αρθρίτιδα, πυρετό, δύσπνοια, οίδημα, υπέρταση, αιματουρία ή μεταβολές στη νεφρική λειτουργία.

Στα νεφρικά σενάρια, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει γενική ούρων, μικροσκοπική εξέταση ιζήματος, ουρία, κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες και ενίοτε συμπληρωματικούς ανοσολογικούς δείκτες. Σε τέτοιο πλαίσιο, η ASTO δεν είναι το τέλος της διερεύνησης, αλλά ένα μόνο κομμάτι της.

Αν υπάρχουν καρδιακά συμπτώματα ή υποψία ρευματικού πυρετού, μπορεί να χρειαστεί καρδιολογικός έλεγχος, ηλεκτροκαρδιογράφημα, υπέρηχος καρδιάς και δείκτες φλεγμονής. Αν τα συμπτώματα εντοπίζονται κυρίως στις αρθρώσεις, ο περαιτέρω έλεγχος μπορεί να επεκταθεί και στη διαφορική διάγνωση άλλων ρευματολογικών αιτιών.

Σε παιδιά με επαναλαμβανόμενα επεισόδια, ο παιδίατρος ή παιδολοιμωξιολόγος μπορεί να εκτιμήσει αν χρειάζεται πιο στοχευμένη διερεύνηση ή παρακολούθηση. Σε ενήλικες με πιο άτυπη εικόνα, η απόφαση εξαρτάται από το σύνολο των συμπτωμάτων και την πιθανότητα εναλλακτικών διαγνώσεων.

Ο στόχος του περαιτέρω ελέγχου δεν είναι να «κυνηγήσουμε» τον αριθμό, αλλά να δούμε αν υπάρχει επίπτωση σε όργανα ή σύστημα που απαιτεί αντιμετώπιση. Εκεί ακριβώς η εργαστηριακή ιατρική συναντά την κλινική πράξη.

15Συχνές ερωτήσεις

16Τι να θυμάστε

• Η ASTO είναι εξέταση αίματος που δείχνει αν ο οργανισμός έχει αναπτύξει αντισώματα μετά από πρόσφατη στρεπτοκοκκική λοίμωξη.
• Δεν είναι το βασικό τεστ για να αποδειχθεί αν υπάρχει ενεργή φαρυγγίτιδα σήμερα.
• Έχει ιδιαίτερη αξία όταν ο γιατρός διερευνά επιπλοκές που εμφανίζονται εβδομάδες μετά από πονόλαιμο ή άλλη λοίμωξη από στρεπτόκοκκο.
• Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν ανάλογα με εργαστήριο, μέθοδο και ηλικία.
• Ένα αυξημένο ASTO δεν σημαίνει από μόνο του ότι χρειάζεται αντιβίωση.
• Η σωστή ερμηνεία γίνεται πάντα μαζί με το ιστορικό, τα συμπτώματα και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

17Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.