Αλκαλική Φωσφατάση (ALP): Τι δείχνει, υψηλή & χαμηλή τιμή, πότε ανησυχώ
Αλκαλική Φωσφατάση (ALP): Φυσιολογικές Τιμές, Αυξημένη & Χαμηλή – Τι Σημαίνει
🧪 Σε 1 λεπτό – Τι πρέπει να γνωρίζετε
- Η αλκαλική φωσφατάση είναι ένζυμο που συνδέεται κυρίως με τη λειτουργία ήπατος και οστών.
- Αυξημένες τιμές παρατηρούνται συχνά σε χολόσταση ή σε οστικές παθήσεις.
- Χαμηλές τιμές μπορεί να σχετίζονται με διατροφικές ή μεταβολικές διαταραχές.
- Η σωστή αξιολόγηση γίνεται σε συνδυασμό με GGT, AST, ALT, ασβέστιο και βιταμίνη D.
🧬 Τι είναι η Αλκαλική Φωσφατάση;
Η αλκαλική φωσφατάση είναι ένα ένζυμο που καταλύει την
απομάκρυνση φωσφορικών ομάδων (αποφωσφορυλίωση) από μόρια όπως
νουκλεοτίδια και πρωτεΐνες. Η δράση της είναι εντονότερη σε
αλκαλικό pH, από όπου προέρχεται και η ονομασία της.
Το ένζυμο αυτό εντοπίζεται κυρίως στους εξής ιστούς:
- Ήπαρ: στα χοληφόρα κύτταρα (ALP-1)
- Οστά: στους οστεοβλάστες (ALP-2)
- Πλακούντας: (ALP-3)
- Έντερο: (ALP-4)
- Νεφρά & λευκοκύτταρα: σε μικρότερη έκταση
Η μέτρησή της στον ορό αποτελεί μέρος του
βασικού βιοχημικού ελέγχου αίματος και συμβάλλει στη
διάγνωση ηπατικών, χολικών, οστικών και μεταβολικών διαταραχών.
📊 Φυσιολογικές Τιμές Αλκαλικής Φωσφατάσης
Οι φυσιολογικές τιμές της εξέτασης διαφέρουν ανάλογα με την
ηλικία, το φύλο και την εγκυμοσύνη.
| Ηλικιακή Ομάδα | Τιμές (IU/L) |
|---|---|
| Νεογνά | 150 – 420 |
| Βρέφη & Παιδιά | 100 – 400 |
| Έφηβοι | 130 – 500 |
| Ενήλικες Άνδρες | 40 – 130 |
| Ενήλικες Γυναίκες | 35 – 115 |
| Εγκυμοσύνη (2ο–3ο τρίμηνο) | 60 – 240 |
| Ηλικιωμένοι | 40 – 140 |
⚠️ Οι τιμές μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο και τη μέθοδο μέτρησης.
📈 Αυξημένη ALP: Αίτια και Παθήσεις
Η αύξηση της αλκαλικής φωσφατάσης σχετίζεται συχνότερα με
χολόσταση ή με αυξημένη οστική δραστηριότητα.
Μη παθολογικές αιτίες
- Εγκυμοσύνη (πλακουντική μορφή)
- Παιδική και εφηβική ηλικία
- Πρόσφατο γεύμα (εντερική προέλευση)
Παθολογικές καταστάσεις
| Αίτιο | Κατηγορία | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| Χολόσταση | Ηπατοχολική | Χολολιθίαση, PBC, PSC |
| Ηπατίτιδα | Ηπατική | Ιογενής, αλκοολική |
| Οστική νόσος | Οστική | Paget, ραχίτιδα, μεταστάσεις |
| Κακοήθειες | Νεοπλασματική | Μεταστάσεις ήπατος και οστών |
| Φάρμακα | Φαρμακογενής | Αντιεπιληπτικά, οιστρογόνα |
Η ταυτόχρονη μέτρηση GGT βοηθά στη διάκριση
ηπατικής από οστική προέλευση της αύξησης.
🩺 Κλινική Προσέγγιση Αυξημένων Τιμών
Όταν παρατηρείται αυξημένο εργαστηριακό αποτέλεσμα χωρίς σαφή κλινικά συμπτώματα,
η προσέγγιση πρέπει να είναι σταδιακή και συνδυαστική,
ώστε να αποφευχθούν άσκοπες εξετάσεις.
Στο πρώτο στάδιο, αξιολογούνται βασικές παράμετροι όπως
η ηλικία, το φύλο, η κύηση
και το ιστορικό φαρμακευτικής αγωγής.
Σε πολλές περιπτώσεις, ήπιες αυξήσεις αποδεικνύονται
παροδικές ή φυσιολογικές.
Εφόσον το εύρημα επιμένει, ακολουθεί στοχευμένος έλεγχος με
ηπατικά ένζυμα, δείκτες χολόστασης
και παραμέτρους οστικού μεταβολισμού.
Η συνδυαστική αξιολόγηση επιτρέπει τη διάκριση
μεταξύ ηπατικής και οστικής προέλευσης.
Απεικονιστικός έλεγχος (υπερηχογράφημα, μαγνητική ή αξονική τομογραφία)
ενδείκνυται μόνο όταν υπάρχουν
επίμονα παθολογικά ευρήματα
ή κλινικά συμπτώματα που τα συνοδεύουν.
Σε ασυμπτωματικούς ασθενείς με ήπια αύξηση,
η επανεκτίμηση μετά από 4–8 εβδομάδες
είναι συχνά πιο χρήσιμη από άμεσο εκτεταμένο έλεγχο.
📉 Χαμηλή ALP: Τι Σημαίνει;
Η χαμηλή τιμή είναι λιγότερο συχνή από την αύξηση και συνήθως
δεν σχετίζεται με οξείες παθολογικές καταστάσεις.
Μπορεί όμως να αποτελεί ένδειξη
διατροφικών,
μεταβολικών ή
ορμονικών διαταραχών.
Συχνότερα αίτια:
- Υποσιτισμός
- Έλλειψη ψευδαργύρου
- Υποθυρεοειδισμός
- Δυσαπορρόφηση (π.χ. κοιλιοκάκη)
Σε σπάνιες περιπτώσεις, επίμονες χαμηλές τιμές
μπορεί να σχετίζονται με γενετικά σύνδρομα,
όπως η υποφωσφατασία,
ιδίως όταν συνυπάρχουν
οστικά άλγη ή κατάγματα.
🩺 ALP και Ήπαρ
Η αύξηση του συγκεκριμένου ενζύμου
σχετίζεται κυρίως με
ηπατοχολικές παθήσεις,
ιδιαίτερα όταν υπάρχει
απόφραξη ή φλεγμονή των χοληφόρων.
- Χολόσταση
- Χολολιθίαση
- Πρωτοπαθής Χολική Χολαγγειίτιδα (PBC)
- Πρωτοπαθής Σκληρυντική Χολαγγειίτιδα (PSC)
- Ηπατικές μεταστάσεις
Η συνεκτίμηση με
GGT,
τρανσαμινάσες
και απεικονιστικό έλεγχο,
όπου χρειάζεται,
βοηθά στον ακριβέστερο εντοπισμό της αιτίας.
🦴 ALP και Οστά
Η οστική μορφή του ενζύμου
παράγεται από τους
οστεοβλάστες
και αντανακλά τον
ρυθμό οστικού μεταβολισμού.
- Παιδική ανάπτυξη
- Νόσος Paget
- Ραχίτιδα / οστεομαλακία
- Οστικές μεταστάσεις
- Κατάγματα σε φάση επούλωσης
Για πλήρη αξιολόγηση,
απαιτείται συνδυασμός με
ασβέστιο,
φώσφορο,
PTH
και βιταμίνη D.
🤰 ALP στην Εγκυμοσύνη
Κατά την κύηση,
ιδιαίτερα μετά το 2ο τρίμηνο,
παρατηρείται συχνά
φυσιολογική αύξηση
λόγω παραγωγής της πλακουντικής μορφής.
- Αύξηση έως 2–3 φορές του ανώτερου φυσιολογικού
- Συχνότερη στο 3ο τρίμηνο
Περαιτέρω διερεύνηση
απαιτείται όταν οι τιμές είναι δυσανάλογα υψηλές
ή συνοδεύονται από
αύξηση τρανσαμινασών,
GGT
ή συμπτώματα όπως
κνησμός και ίκτερος.
👶 ALP στα Παιδιά
Στην παιδική και εφηβική ηλικία,
οι εργαστηριακές τιμές είναι
φυσιολογικά υψηλότερες
λόγω αυξημένης
οστικής ανάπτυξης
και έντονης δραστηριότητας των οστεοβλαστών.
Η παθολογική αύξηση εξετάζεται
μόνο όταν συνυπάρχουν
οστικά άλγη,
καθυστέρηση ανάπτυξης
ή άλλες
βιοχημικές διαταραχές,
όπως χαμηλό ασβέστιο ή έλλειψη βιταμίνης D.
🎗️ ALP και Καρκίνος
Το συγκεκριμένο ένζυμο
δεν αποτελεί ειδικό καρκινικό δείκτη,
ωστόσο μπορεί να εμφανίσει αύξηση
σε περιπτώσεις
νεοπλασιών με μεταστάσεις
στο ήπαρ ή στα οστά.
- Οστικές μεταστάσεις (π.χ. μαστός, προστάτης)
- Ηπατικές μεταστάσεις (π.χ. παχύ έντερο)
- Ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα
- Χολαγγειοκαρκίνωμα
Σε επίμονη και ανεξήγητη αύξηση,
συνιστάται απεικονιστικός έλεγχος
και συνδυαστική αξιολόγηση με
GGT
και άλλα ηπατικά ένζυμα.
🥦 Διατροφή και ALP
Η διατροφή επηρεάζει τις εργαστηριακές τιμές
έμμεσα,
μέσω θρεπτικών συστατικών
που συμμετέχουν στη ρύθμιση
της ενζυμικής δραστηριότητας.
- Ψευδάργυρος: απαραίτητος για φυσιολογική λειτουργία
- Βιταμίνη D: ρυθμίζει τον οστικό μεταβολισμό
- Πρωτεΐνη: βασικό δομικό συστατικό ενζύμων
- Ασβέστιο & φώσφορος: σχετίζονται με οστική δραστηριότητα
Καταστάσεις όπως
υποθρεψία
ή δυσαπορρόφηση
(π.χ. κοιλιοκάκη)
μπορούν να οδηγήσουν σε
χαμηλότερα επίπεδα.
🌞 ALP και Βιταμίνη D
Η βιταμίνη D
παίζει καθοριστικό ρόλο
στον οστικό μεταβολισμό.
Σε περιπτώσεις έλλειψης,
παρατηρείται συχνά
αντιρροπιστική αύξηση
της ενζυμικής δραστηριότητας.
- ⬆️ τιμή + ⬇️ 25(OH)D → ραχίτιδα / οστεομαλακία
- ⬇️ τιμή + ⬇️ 25(OH)D → πιθανή διατροφική ανεπάρκεια
Η συνδυασμένη μέτρηση
25(OH)D,
ασβεστίου,
φωσφόρου
και PTH
διευκολύνει τη διερεύνηση
μεταβολικών νοσημάτων των οστών.
🧪 Σχέση ALP με GGT
Η ταυτόχρονη αξιολόγηση
της ενζυμικής δραστηριότητας
και της GGT
βοηθά στη
διαφορική διάγνωση
μεταξύ ηπατικής και οστικής αιτιολογίας.
- ⬆️ τιμή + ⬆️ GGT → πιθανή χολόσταση / ηπατική νόσος
- ⬆️ τιμή + φυσιολογική GGT → πιθανή οστική αιτία
Η GGT αυξάνεται συχνά σε
αλκοολική ηπατοπάθεια
ή σε περιπτώσεις
φαρμακογενούς ηπατοτοξικότητας.
🧬 Ισοένζυμα ALP
Υπάρχουν διαφορετικά ισοένζυμα,
ανάλογα με τον ιστό προέλευσης:
- ALP-1: ήπαρ (χοληφόρα)
- ALP-2: οστά (οστεοβλάστες)
- ALP-3: πλακούντας
- ALP-4: έντερο
Η ηλεκτροφόρηση ισοενζύμων
χρησιμοποιείται όταν δεν είναι σαφής
η προέλευση της αύξησης.
💊 Φάρμακα που Επηρεάζουν την ALP
Ορισμένα φάρμακα μπορούν να
μεταβάλουν τις τιμές,
είτε μέσω ηπατικής επίδρασης
είτε μέσω οστικού μεταβολισμού.
| Κατηγορία | Επίδραση | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| Αντισυλληπτικά | Αύξηση | Οιστρογόνα |
| Αντιεπιληπτικά | Αύξηση | Phenytoin, Carbamazepine |
| Αναβολικά | Αύξηση | Oxandrolone |
| Μεθοτρεξάτη | Αύξηση | Ηπατοτοξικότητα |
| Θυρεοειδική αγωγή | Μείωση | Levothyroxine |
Κάθε μεταβολή αξιολογείται
σε συνδυασμό με ALT, AST και GGT.
🧪 Πώς Γίνεται η Εξέταση
- Λήψη φλεβικού αίματος
- Δεν απαιτείται αυστηρή νηστεία
- Συνιστάται πρωινή αιμοληψία
📋 Ερμηνεία Αποτελεσμάτων
| Τιμή (IU/L) | Πιθανή Ερμηνεία | Επόμενος Έλεγχος |
|---|---|---|
| <30 | Υποθρεψία / έλλειψη ψευδαργύρου | Zn, TSH, Vit D |
| 30–50 | Ήπια δυσαπορρόφηση | Αλβουμίνη |
| 50–130 | Φυσιολογικό (ενήλικες) | — |
| 130–250 | Ήπια αύξηση | GGT, ALT, AST |
| >250 | Χολόσταση ή οστική νόσος | Απεικόνιση, ισοένζυμα |
⚠️ Συχνά Λάθη στην Ερμηνεία Εργαστηριακών Τιμών
Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι η απομόνωση ενός και μόνο αποτελέσματος
χωρίς συσχέτιση με το υπόλοιπο βιοχημικό προφίλ.
Καμία τιμή δεν πρέπει να ερμηνεύεται
εκτός κλινικού πλαισίου.
Η ηλικία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα,
καθώς σε παιδιά και εφήβους παρατηρούνται
φυσιολογικά υψηλότερες τιμές λόγω ανάπτυξης.
Αντίστοιχα, στην κύηση,
η αύξηση μπορεί να είναι απολύτως αναμενόμενη.
Επιπλέον, συχνά παραβλέπεται ο ρόλος της
φαρμακευτικής αγωγής,
καθώς αρκετά σκευάσματα επηρεάζουν
έμμεσα τον μεταβολισμό των ενζύμων.
Τέλος, η υπερερμηνεία ήπιων αποκλίσεων
οδηγεί πολλές φορές σε άσκοπο άγχος
και περιττές εξετάσεις.
Η επαναληπτική μέτρηση
είναι συχνά το πιο αξιόπιστο επόμενο βήμα.
❓ Συχνές Ερωτήσεις για την Αλκαλική Φωσφατάση (ALP)
🔍 Τι είναι η ALP και ποιος είναι ο ρόλος της;
αποφωσφορυλίωσης και εντοπίζεται κυρίως στο
ήπαρ και στα οστά.
Η μέτρησή της χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση
ηπατοχολικών και οστικών διαταραχών.
📈 Τι σημαίνει αυξημένη ALP;
χολόσταση (απόφραξη ή φλεγμονή των χοληφόρων)
και σε οστικές παθήσεις με αυξημένη οστεοβλαστική δραστηριότητα,
όπως η νόσος Paget ή οι οστικές μεταστάσεις.Η ερμηνεία πρέπει πάντα να γίνεται σε συνδυασμό με
GGT, ALT, AST και ολική χολερυθρίνη.
📉 Τι σημαίνει χαμηλή ALP;
υποθρεψία, έλλειψη ψευδαργύρου,
υποθυρεοειδισμό ή, σπανιότερα, με γενετικά νοσήματα
όπως η υποφωσφατασία.Σε επίμονες πολύ χαμηλές τιμές (<30 IU/L)
συνιστάται περαιτέρω εργαστηριακός έλεγχος.
👶 Γιατί η ALP είναι υψηλή στα παιδιά και στους εφήβους;
φυσιολογικά αυξημένη λόγω της έντονης
οστικής ανάπτυξης και της αυξημένης δραστηριότητας
των οστεοβλαστών.Διερεύνηση απαιτείται μόνο αν οι τιμές είναι υπερβολικά υψηλές
ή συνυπάρχουν παθολογικά συμπτώματα.
🤰 Είναι φυσιολογική η αύξηση ALP στην εγκυμοσύνη;
η ALP αυξάνεται φυσιολογικά λόγω της
πλακουντικής ALP.Τιμές έως 2–3 φορές πάνω από τα φυσιολογικά όρια
θεωρούνται συνήθως αναμενόμενες, εφόσον δεν υπάρχουν άλλα
παθολογικά ευρήματα.
🧪 Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση ALP;
Νηστεία απαιτείται μόνο αν διενεργούνται ταυτόχρονα
άλλες εξετάσεις που την προϋποθέτουν.
💊 Ποια φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν την ALP;
όπως αντισυλληπτικά, αντιεπιληπτικά,
αναβολικά στεροειδή και φάρμακα με
ηπατοτοξικότητα.Η αξιολόγηση γίνεται πάντα σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα
ηπατικά ένζυμα.
🧬 Τι είναι τα ισοένζυμα ALP και πότε εξετάζονται;
βοηθούν στον προσδιορισμό της προέλευσης της αύξησης.Ο έλεγχός τους ενδείκνυται όταν δεν είναι σαφές αν η αύξηση
προέρχεται από ήπαρ ή οστά.
🦴 Ποια είναι η σχέση της ALP με τη βιταμίνη D;
δευτερογενή αύξηση της ALP, λόγω αυξημένης
οστικής ανακατασκευής.Σε αυξημένη ALP με φυσιολογικές ηπατικές εξετάσεις,
συνιστάται έλεγχος 25-OH βιταμίνης D,
ασβεστίου και φωσφόρου.
🧪 Τι σημαίνει αυξημένη ALP με φυσιολογική GGT;
η αύξηση είναι πιο πιθανό να προέρχεται από τα
οστά και όχι από το ήπαρ.Σε αυτή την περίπτωση, εξετάζεται ο
οστικός μεταβολισμός και όχι η ηπατοχολική λειτουργία.
📊 Ποιες τιμές ALP θεωρούνται ανησυχητικές;
επίμονες αποκλίσεις από τα φυσιολογικά όρια
απαιτούν διερεύνηση, ιδίως όταν συνοδεύονται από
κλινικά συμπτώματα ή άλλες
εργαστηριακές ανωμαλίες.
🍽️ Μπορεί η διατροφή να επηρεάσει την ALP;
βιταμίνης D ή πρωτεΐνης
μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα της ALP μέσω διαταραχών
του οστικού μεταβολισμού.Η ισορροπημένη διατροφή συμβάλλει
στη φυσιολογική λειτουργία του ενζύμου.
📚 Βιβλιογραφία
- Mayo Clinic. Alkaline Phosphatase (ALP) Blood Test.
Mayo Clinic - Lab Tests Online. Alkaline Phosphatase (ALP).
LabTestsOnline - StatPearls (NCBI). Alkaline Phosphatase.
NCBI - ΕΟΔΥ. Εργαστηριακές εξετάσεις αίματος.
eody.gov.gr
