Exelon (Ριβαστιγμίνη): Πλήρης Οδηγός Ασθενούς για Άνοια & Νόσο Alzheimer

1

Τι είναι το Exelon

Το Exelon είναι η εμπορική ονομασία της ριβαστιγμίνης, ενός φαρμάκου που χρησιμοποιείται για τη συμπτωματική αντιμετώπιση συγκεκριμένων μορφών άνοιας. Η πιο συχνή χρήση του αφορά την ήπια έως μέτρια άνοια τύπου Alzheimer, ενώ χρησιμοποιείται επίσης στην άνοια που σχετίζεται με τη νόσο Parkinson. Ο στόχος του δεν είναι να θεραπεύσει την υποκείμενη νόσο, αλλά να υποστηρίξει προσωρινά τη χολινεργική νευροδιαβίβαση, δηλαδή ένα από τα συστήματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη, την προσοχή και την καθημερινή λειτουργικότητα.

Η άνοια είναι σύνδρομο και όχι μία απλή διαταραχή μνήμης. Περιλαμβάνει έκπτωση σε γνωστικές λειτουργίες, αλλαγές στη συμπεριφορά, δυσκολία στην οργάνωση, μείωση της αυτονομίας και συχνά αυξανόμενη ανάγκη υποστήριξης από φροντιστές. Στη νόσο Alzheimer, η σταδιακή απώλεια νευρώνων και συνάψεων συνοδεύεται από μείωση της ακετυλοχολίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που συμμετέχει στη μάθηση και στη μνήμη. Η ριβαστιγμίνη προσπαθεί να ενισχύσει τη διαθέσιμη ακετυλοχολίνη, αναστέλλοντας τα ένζυμα που τη διασπούν.

Είναι σημαντικό να ξεκαθαριστεί ότι το Exelon δεν αναστρέφει τη νευροεκφύλιση, δεν «καθαρίζει» τις παθολογικές πρωτεΐνες της νόσου Alzheimer και δεν σταματά οριστικά την εξέλιξη της νόσου. Το αναμενόμενο αποτέλεσμα είναι συνήθως μέτριο: σε μερικούς ασθενείς παρατηρείται μικρή βελτίωση, ενώ σε άλλους το σημαντικότερο όφελος είναι ότι η επιδείνωση γίνεται πιο αργή από ό,τι αναμενόταν. Για αυτόν τον λόγο, η θεραπεία αξιολογείται με πρακτικά κριτήρια: μνήμη, προσοχή, συμπεριφορά, αυτοεξυπηρέτηση, πτώσεις, όρεξη, βάρος και γενική καθημερινή λειτουργία.

Στην καθημερινή πράξη, το Exelon έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή υπάρχει και σε διαδερμικό έμπλαστρο. Το έμπλαστρο επιτρέπει πιο σταθερή απορρόφηση της ριβαστιγμίνης μέσα στο 24ωρο και συχνά είναι καλύτερα ανεκτό από τις από του στόματος μορφές, ιδίως σε ασθενείς που εμφανίζουν ναυτία ή έμετο. Παράλληλα, διευκολύνει τους φροντιστές, γιατί μειώνει τα λάθη λήψης και κάνει πιο ορατή τη συμμόρφωση.

2

Σε ποιους χορηγείται

Το Exelon χορηγείται σε ασθενείς με τεκμηριωμένη διάγνωση άνοιας, όταν ο θεράπων ιατρός κρίνει ότι υπάρχει πιθανότητα κλινικού οφέλους. Δεν είναι φάρμακο για απλή αφηρημάδα, για φυσιολογική γήρανση ή για προληπτική χρήση. Η ένδειξη στηρίζεται στη συνολική εικόνα: γνωστικές δοκιμασίες, λειτουργικότητα, ιστορικό, νευρολογική ή ψυχιατρική εκτίμηση και αποκλεισμό καταστάσεων που μπορούν να μιμηθούν ή να επιδεινώσουν τη γνωστική έκπτωση.

Οι βασικές κλινικές ενδείξεις είναι:

• Ήπια έως μέτρια άνοια τύπου Alzheimer, όπου ο στόχος είναι η σταθεροποίηση ή η επιβράδυνση της επιδείνωσης.
• Άνοια που σχετίζεται με τη νόσο Parkinson, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν διαταραχές προσοχής, εκτελεστικής λειτουργίας και καθημερινής οργάνωσης.
• Περιπτώσεις όπου η από του στόματος αγωγή δεν γίνεται καλά ανεκτή, οπότε μπορεί να προτιμηθεί το διαδερμικό έμπλαστρο.

Η έναρξη θεραπείας συνήθως προηγείται από αξιολόγηση με εργαλεία όπως MMSE ή MoCA, αλλά η απόφαση δεν βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό. Ένας ασθενής με σχετικά μικρή πτώση σε τεστ μνήμης μπορεί να έχει μεγάλη λειτουργική δυσκολία στην καθημερινότητα, ενώ άλλος με χαμηλότερη βαθμολογία μπορεί να διατηρεί συγκεκριμένες ρουτίνες. Γι’ αυτό η εκτίμηση γίνεται πάντα εξατομικευμένα.

Το Exelon δεν είναι κατάλληλο για κάθε μορφή γνωστικής διαταραχής. Δεν χορηγείται απλώς επειδή κάποιος ξεχνά ονόματα, χάνει αντικείμενα ή δυσκολεύεται περιστασιακά να συγκεντρωθεί. Πριν θεωρηθεί ότι υπάρχει νευροεκφυλιστική άνοια, χρειάζεται να αποκλειστούν διορθώσιμοι παράγοντες όπως αναιμία, έλλειψη βιταμίνης Β12, έλλειψη φυλλικού οξέος, διαταραχή θυρεοειδούς, αφυδάτωση, λοίμωξη, φαρμακευτικές ανεπιθύμητες ενέργειες ή μεταβολικά προβλήματα.

Η συνέχιση της θεραπείας χρειάζεται επανεκτίμηση. Εάν μετά από επαρκές διάστημα δεν υπάρχει σταθεροποίηση, δεν υπάρχει λειτουργικό όφελος ή οι παρενέργειες είναι σημαντικές, ο γιατρός μπορεί να συζητήσει με την οικογένεια μείωση, αλλαγή μορφής ή διακοπή. Η θεραπεία δεν πρέπει να συνεχίζεται μηχανικά χωρίς αξιολόγηση.

3

Πώς δρα η ριβαστιγμίνη

Η ριβαστιγμίνη ανήκει στους αναστολείς χολινεστεράσης. Τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας αυξάνουν τη διαθεσιμότητα της ακετυλοχολίνης στον εγκέφαλο, αναστέλλοντας τα ένζυμα που τη διασπούν. Η ακετυλοχολίνη είναι νευροδιαβιβαστής που συμμετέχει στη μνήμη, στην προσοχή, στη μάθηση και στην επεξεργασία πληροφοριών. Στη νόσο Alzheimer και σε άλλες άνοιες, η χολινεργική λειτουργία μειώνεται, με αποτέλεσμα να επηρεάζονται γνωστικές και λειτουργικές ικανότητες.

Η ριβαστιγμίνη έχει ένα χαρακτηριστικό που τη διαφοροποιεί: αναστέλλει τόσο την ακετυλοχολινεστεράση όσο και τη βουτυρυλοχολινεστεράση. Η διπλή αυτή δράση θεωρείται φαρμακολογικά σημαντική, επειδή η συμμετοχή της βουτυρυλοχολινεστεράσης μπορεί να αυξάνεται όσο εξελίσσεται η νόσος Alzheimer. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ριβαστιγμίνη είναι «ισχυρότερη» ή κατάλληλη για όλους, αλλά εξηγεί γιατί έχει ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στα φάρμακα της άνοιας.

Η δράση της είναι συμπτωματική. Με απλά λόγια, δεν επιδιορθώνει τη βλάβη, αλλά προσπαθεί να κάνει το διαθέσιμο νευρωνικό δίκτυο να λειτουργεί λίγο καλύτερα ή πιο σταθερά. Αυτό μπορεί να αποτυπωθεί ως καλύτερη προσοχή, λιγότερη αποδιοργάνωση, μικρότερη επιδείνωση στην καθημερινότητα ή πιο σταθερή συμπεριφορά. Σε ορισμένους ασθενείς, οι φροντιστές αναφέρουν ότι ο ασθενής «είναι πιο παρών» ή «χάνεται λιγότερο εύκολα». Σε άλλους, η διαφορά είναι πιο διακριτική και φαίνεται μόνο στην πορεία των μηνών.

Το αποτέλεσμα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: στάδιο άνοιας, τύπο άνοιας, ηλικία, συνοδά νοσήματα, διατροφή, ύπνο, κινητικότητα, κοινωνική υποστήριξη, φάρμακα με αντιχολινεργική δράση και τυχόν μεταβολικές διαταραχές. Για παράδειγμα, ένας ασθενής με ανεπαρκώς ελεγχόμενο υποθυρεοειδισμό, έλλειψη Β12 ή επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις μπορεί να εμφανίζει χειρότερη γνωστική εικόνα ανεξάρτητα από τη θεραπεία με Exelon.

Η κατανόηση του μηχανισμού δράσης βοηθά και στις παρενέργειες. Επειδή το φάρμακο αυξάνει τη χολινεργική δραστηριότητα, μπορεί να προκαλέσει ναυτία, έμετο, διάρροια, αυξημένες γαστρεντερικές εκκρίσεις, βραδυκαρδία ή ζάλη. Αυτές οι ανεπιθύμητες ενέργειες δεν είναι «άσχετες» με τη δράση του φαρμάκου· αποτελούν προέκταση του ίδιου μηχανισμού σε άλλα συστήματα του οργανισμού.

4

Μορφές και περιεκτικότητες

Το Exelon διατίθεται σε διαφορετικές μορφές, ώστε η θεραπεία να προσαρμόζεται στον ασθενή. Η επιλογή μορφής έχει πρακτική σημασία, γιατί επηρεάζει την ανεκτικότητα, τη συμμόρφωση και την πιθανότητα λαθών. Σε ηλικιωμένους ασθενείς με άνοια, ακόμη και ένα απλό σχήμα μπορεί να γίνει δύσκολο εάν υπάρχουν πολλά φάρμακα, δυσκολία κατάποσης, διαταραχή ύπνου ή φροντιστές που εναλλάσσονται.

Οι βασικές μορφές είναι:

• Κάψουλες από το στόμα, συνήθως σε περιεκτικότητες 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg και 6 mg.
• Πόσιμο διάλυμα, χρήσιμο όταν υπάρχει δυσκολία κατάποσης ή ανάγκη λεπτότερης προσαρμογής.
• Διαδερμικό έμπλαστρο 24 ωρών, με σταδιακή αποδέσμευση της ριβαστιγμίνης μέσα στην ημέρα.

Οι από του στόματος μορφές χορηγούνται συνήθως δύο φορές την ημέρα και καλό είναι να λαμβάνονται με φαγητό. Η λήψη με τροφή μειώνει συχνά τη ναυτία και βοηθά στη σταθερή συνήθεια. Αντίθετα, το έμπλαστρο εφαρμόζεται μία φορά την ημέρα και μπορεί να είναι πιο πρακτικό όταν η οικογένεια θέλει να επιβεβαιώνει οπτικά ότι η θεραπεία δόθηκε.

Η επιλογή μορφής δεν σημαίνει ότι μία μορφή είναι «ανώτερη» για όλους. Οι κάψουλες μπορεί να είναι κατάλληλες σε ασθενείς που τις ανέχονται καλά και έχουν αξιόπιστη λήψη. Το πόσιμο διάλυμα μπορεί να βοηθήσει όταν υπάρχει δυσφαγία. Το έμπλαστρο μπορεί να προτιμηθεί όταν υπάρχουν γαστρεντερικές παρενέργειες, δυσκολία συμμόρφωσης ή υψηλός κίνδυνος παράλειψης δόσεων.

5

Πώς λαμβάνεται από το στόμα

Οι κάψουλες και το πόσιμο διάλυμα ριβαστιγμίνης λαμβάνονται συνήθως δύο φορές την ημέρα, πρωί και βράδυ, κατά προτίμηση μαζί με γεύμα. Η λήψη με φαγητό είναι σημαντική, γιατί μειώνει την πιθανότητα ναυτίας, εμέτου και κοιλιακής δυσφορίας. Δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετη αύξηση δόσης επειδή «δεν φαίνεται αποτέλεσμα» τις πρώτες εβδομάδες.

Σε ασθενείς με άνοια, η οργάνωση της λήψης είναι εξίσου σημαντική με τη φαρμακολογία. Ένα κουτί φαρμάκων ανά ημέρα, ένα σημειωματάριο ή ένας πίνακας στον χώρο φροντίδας μπορεί να μειώσει τα λάθη. Εάν ο ασθενής ζει μόνος, η από του στόματος μορφή μπορεί να είναι προβληματική, γιατί είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί αν η δόση λήφθηκε ή διπλολήφθηκε. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει αν το έμπλαστρο είναι πιο ασφαλής λύση.

Το πόσιμο διάλυμα πρέπει να μετριέται με το κατάλληλο δοσομετρικό μέσο και όχι «με το μάτι». Η ανακριβής μέτρηση μπορεί να οδηγήσει σε υποδοσολογία ή υπερδοσολογία. Οι φροντιστές πρέπει να γνωρίζουν ακριβώς ποια ποσότητα αντιστοιχεί στη συνταγογραφημένη δόση και να αποφεύγουν αλλαγές χωρίς οδηγία.

Εάν εμφανιστεί ναυτία, έμετος ή απώλεια όρεξης, δεν σημαίνει πάντα ότι το φάρμακο πρέπει να διακοπεί οριστικά. Μερικές φορές αρκεί προσωρινή μείωση δόσης, πιο αργή τιτλοποίηση, αλλαγή ώρας λήψης ή μετάβαση σε έμπλαστρο. Η απόφαση όμως πρέπει να γίνεται από τον θεράποντα ιατρό, ιδίως σε ηλικιωμένους με χαμηλό βάρος ή ιστορικό πτώσεων.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ο ασθενής έχει γαστρεντερίτιδα, οξεία λοίμωξη, αφυδάτωση ή μειωμένη λήψη τροφής. Σε τέτοιες περιπτώσεις η ανοχή στη ριβαστιγμίνη μπορεί να μειωθεί, και η συνέχιση της ίδιας δόσης μπορεί να προκαλέσει δυσανεξία. Η επικοινωνία με τον γιατρό είναι προτιμότερη από τον αυτοσχεδιασμό.

6

Διαδερμικό έμπλαστρο: σωστή χρήση

Το διαδερμικό έμπλαστρο Exelon εφαρμόζεται μία φορά την ημέρα, περίπου την ίδια ώρα. Πριν τοποθετηθεί νέο έμπλαστρο, πρέπει πάντα να αφαιρείται το προηγούμενο. Αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία ασφάλειας, γιατί η ταυτόχρονη χρήση δύο εμπλάστρων μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική έκθεση στη ριβαστιγμίνη και να προκαλέσει έντονη ναυτία, έμετο, ζάλη, βραδυκαρδία ή σύγχυση.

Το έμπλαστρο εφαρμόζεται σε καθαρό, στεγνό και άθικτο δέρμα. Δεν πρέπει να τοποθετείται πάνω σε ερεθισμένο δέρμα, εξάνθημα, πληγή, περιοχή με έντονη τριχοφυΐα ή σημείο όπου έχει προηγηθεί κρέμα, λάδι ή λοσιόν. Η περιοχή πρέπει να εναλλάσσεται καθημερινά, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος δερματικού ερεθισμού.

Συνήθη σημεία εφαρμογής είναι:

• το άνω μέρος της πλάτης,
• το στήθος, εκτός μαστών,
• ο άνω βραχίονας,
• περιοχές όπου ο ασθενής δεν μπορεί εύκολα να το αφαιρέσει μόνος του, όταν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος.

Πρέπει να αποφεύγεται η έντονη θερμότητα πάνω στο έμπλαστρο. Θερμοφόρες, ηλεκτρικές κουβέρτες, σάουνα ή παρατεταμένη έκθεση σε πολύ υψηλή θερμοκρασία μπορεί να αυξήσουν την απορρόφηση του φαρμάκου. Επίσης, το έμπλαστρο δεν πρέπει να κόβεται, να διπλώνεται ή να τροποποιείται.

Εάν το έμπλαστρο ξεκολλήσει κατά τη διάρκεια της ημέρας, συνήθως τοποθετείται νέο και αφαιρείται στην κανονική ώρα αλλαγής. Δεν τοποθετούνται δύο έμπλαστρα για «αναπλήρωση». Εάν υπάρχει συχνή αποκόλληση, χρειάζεται επανέλεγχος της τεχνικής εφαρμογής: καθαρό δέρμα, χωρίς κρέμα, επαρκής πίεση κατά την εφαρμογή και κατάλληλη περιοχή.

7

Δοσολογία και τιτλοποίηση

Η δοσολογία του Exelon δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν απλό σταθερό σχήμα. Η ριβαστιγμίνη χρειάζεται σταδιακή τιτλοποίηση, δηλαδή αργή αύξηση της δόσης ανάλογα με την ανοχή του ασθενούς. Η αρχή είναι απλή: ξεκινάμε χαμηλά, αυξάνουμε προσεκτικά και σταματάμε στη μέγιστη δόση που προσφέρει όφελος χωρίς σημαντικές παρενέργειες.

Η υπερβολικά γρήγορη αύξηση είναι από τα συχνότερα λάθη. Μπορεί να προκαλέσει ναυτία, έμετο, ανορεξία, απώλεια βάρους, ζάλη, αστάθεια ή πτώσεις. Σε ηλικιωμένους και εύθραυστους ασθενείς, ακόμη και μια παρενέργεια που φαίνεται «ήπια» μπορεί να έχει σοβαρή συνέπεια: αφυδάτωση, πτώση, κάταγμα, επιδείνωση σύγχυσης ή ανάγκη νοσηλείας.

Η τιτλοποίηση εξαρτάται από τη μορφή:

• Στις κάψουλες, η δόση αυξάνεται σταδιακά ανάλογα με την ανοχή.
• Στο πόσιμο διάλυμα, υπάρχει δυνατότητα πιο λεπτού χειρισμού, αλλά απαιτείται ακριβής μέτρηση.
• Στο έμπλαστρο, η μετάβαση σε υψηλότερη αποδέσμευση γίνεται μόνο όταν η προηγούμενη βαθμίδα είναι καλά ανεκτή.

Η ηλικία από μόνη της δεν απαγορεύει τη θεραπεία, αλλά επηρεάζει την προσοχή με την οποία αυξάνεται η δόση. Σε ασθενείς με χαμηλό σωματικό βάρος, ανορεξία, ιστορικό γαστρεντερικών προβλημάτων ή βραδυκαρδία, ο γιατρός μπορεί να επιλέξει πιο αργό ρυθμό ή χαμηλότερη σταθερή δόση. Ο στόχος δεν είναι να φτάσει ο ασθενής οπωσδήποτε στη μέγιστη δόση, αλλά να πετύχει την καλύτερη ισορροπία μεταξύ οφέλους και ασφάλειας.

Σε κάθε αλλαγή δόσης πρέπει να παρακολουθούνται: όρεξη, βάρος, ναυτία, έμετοι, διάρροια, ζάλη, σφύξεις, πτώσεις και αλλαγές στη συμπεριφορά. Εάν εμφανιστούν έντονα συμπτώματα μετά την αύξηση, είναι πιθανό η δόση να μην είναι ανεκτή. Η λύση δεν είναι πάντα οριστική διακοπή· μπορεί να είναι επιστροφή στην προηγούμενη δόση ή αλλαγή μορφής.

8

Πότε φαίνεται αποτέλεσμα

Το αποτέλεσμα του Exelon δεν φαίνεται συνήθως μέσα σε λίγες ημέρες. Η αρχική αξιολόγηση γίνεται συχνά μετά από 8–12 εβδομάδες, ενώ πιο ουσιαστική εκτίμηση μπορεί να χρειαστεί σε βάθος 3–6 μηνών, ανάλογα με την τιτλοποίηση και την κλινική εικόνα. Η βιαστική κρίση μπορεί να οδηγήσει σε άδικη διακοπή ενός φαρμάκου που θα μπορούσε να βοηθήσει ή, αντίθετα, σε παρατεταμένη συνέχιση χωρίς πραγματικό όφελος.

Το θεραπευτικό όφελος δεν είναι πάντα εμφανές ως «καλύτερη μνήμη». Σε πολλές περιπτώσεις, το πιο σημαντικό σημάδι είναι ότι ο ασθενής επιδεινώνεται πιο αργά, διατηρεί καλύτερα μια ρουτίνα, συμμετέχει περισσότερο σε καθημερινές δραστηριότητες ή έχει λιγότερη αποδιοργάνωση. Οι φροντιστές πρέπει να παρατηρούν πρακτικά στοιχεία και όχι μόνο απαντήσεις σε ερωτήσεις μνήμης.

Χρήσιμα σημεία παρακολούθησης είναι:

• αν ο ασθενής διατηρεί καλύτερα την καθημερινή του ρουτίνα,
• αν έχει λιγότερα επεισόδια σύγχυσης ή αποπροσανατολισμού,
• αν συνεργάζεται καλύτερα στη φροντίδα,
• αν μειώνονται συμπεριφορικές δυσκολίες,
• αν η οικογένεια παρατηρεί σταθερότητα αντί για γρήγορη επιδείνωση.

Η αξιολόγηση πρέπει να συνδυάζει την κλινική εικόνα, τα σχόλια των φροντιστών και, όταν είναι εφικτό, τυποποιημένες γνωστικές δοκιμασίες. Το MMSE ή το MoCA μπορούν να βοηθήσουν, αλλά δεν αντικαθιστούν την πραγματική καθημερινή εικόνα. Ένας μικρός αριθμητικός μετασχηματισμός σε τεστ μπορεί να μην έχει νόημα εάν ο ασθενής δεν λειτουργεί καλύτερα στην καθημερινότητα.

Εάν δεν υπάρχει κανένα κλινικό όφελος μετά από επαρκή δοκιμή σε ανεκτή δόση, η συνέχιση πρέπει να επανεκτιμάται. Αντίθετα, εάν ο ασθενής είναι σταθερός, τρώει καλά, δεν πέφτει, δεν έχει έντονες παρενέργειες και η οικογένεια αναφέρει καλύτερη καθημερινή διαχείριση, αυτό μπορεί να θεωρηθεί ουσιαστικό αποτέλεσμα.

9

Τι σημαίνει πρακτικά το θεραπευτικό όφελος

Στην άνοια, το θεραπευτικό όφελος δεν πρέπει να κρίνεται μόνο με την ερώτηση «θυμάται καλύτερα;». Η μνήμη είναι ένα κομμάτι της εικόνας, αλλά η καθημερινή λειτουργικότητα είναι συχνά πιο σημαντική. Ένας ασθενής μπορεί να συνεχίζει να ξεχνά ονόματα, αλλά να έχει καλύτερη προσοχή, λιγότερη ανησυχία, καλύτερη συνεργασία στο ντύσιμο ή μικρότερη αποδιοργάνωση στο σπίτι. Αυτές οι αλλαγές έχουν πραγματική αξία για την ποιότητα ζωής.

Το Exelon μπορεί να βοηθήσει σε τομείς όπως:

• Προσοχή: ο ασθενής παρακολουθεί καλύτερα μια συζήτηση ή οδηγία.
• Εκτελεστική λειτουργία: διαχειρίζεται πιο σταθερά απλές δραστηριότητες.
• Συμπεριφορά: μπορεί να υπάρχει λιγότερη ανησυχία ή αποδιοργάνωση.
• Καθημερινότητα: διατηρείται για περισσότερο διάστημα ένα επίπεδο αυτονομίας.
• Φροντίδα: οι φροντιστές αναφέρουν λιγότερη δυσκολία στη συνεργασία.

Η σταθεροποίηση είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί η άνοια είναι εξελισσόμενη κατάσταση. Εάν η φυσική πορεία θα ήταν συνεχής επιδείνωση και ο ασθενής παραμένει σταθερός για μήνες, αυτό μπορεί να θεωρηθεί θετικό αποτέλεσμα. Η οικογένεια συχνά περιμένει «βελτίωση», αλλά ο ρεαλιστικός στόχος είναι συχνότερα η καθυστέρηση της απώλειας λειτουργικότητας.

Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να αποδίδεται κάθε αλλαγή στο Exelon. Λοιμώξεις, αφυδάτωση, αλλαγές φαρμάκων, κακή ποιότητα ύπνου, πόνος, δυσκοιλιότητα, νοσηλεία ή πένθος μπορούν να επιδεινώσουν προσωρινά την εικόνα. Σε ηλικιωμένους με άνοια, μια ουρολοίμωξη ή μια ηλεκτρολυτική διαταραχή μπορεί να προκαλέσει σύγχυση που μοιάζει με απότομη επιδείνωση άνοιας. Γι’ αυτό η κλινική εκτίμηση πρέπει να παραμένει ολιστική.

Οι φροντιστές βοηθούν πολύ όταν καταγράφουν παρατηρήσεις με συγκεκριμένο τρόπο: ύπνος, όρεξη, βάρος, επεισόδια σύγχυσης, πτώσεις, διάθεση, συνεργασία και ανεπιθύμητες ενέργειες. Η απλή φράση «είναι καλύτερα» ή «είναι χειρότερα» είναι λιγότερο χρήσιμη από συγκεκριμένα παραδείγματα.

10

Συχνές παρενέργειες

Οι παρενέργειες του Exelon σχετίζονται κυρίως με τη χολινεργική του δράση. Εμφανίζονται συχνότερα στην αρχή ή μετά από αύξηση δόσης. Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπιες έως μέτριες, αλλά σε ηλικιωμένους ή εύθραυστους ασθενείς μπορεί να έχουν μεγαλύτερη σημασία. Η σωστή τιτλοποίηση μειώνει τον κίνδυνο, χωρίς να τον εξαφανίζει.

Οι συχνότερες παρενέργειες είναι:

• Ναυτία, ιδίως τις πρώτες εβδομάδες ή μετά από αύξηση δόσης.
• Έμετος, που μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση εάν επιμένει.
• Διάρροια ή κοιλιακή δυσφορία.
• Μείωση όρεξης και πιθανή απώλεια βάρους.
• Ζάλη, αστάθεια ή αίσθημα αδυναμίας.
• Κεφαλαλγία ή γενική κακουχία.

Οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις είναι συχνότερες με τις από του στόματος μορφές. Η λήψη με γεύμα και η πιο αργή αύξηση της δόσης βοηθούν σημαντικά. Εάν οι ενοχλήσεις επιμένουν, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει μείωση δόσης ή μετάβαση σε έμπλαστρο.

Με το διαδερμικό έμπλαστρο εμφανίζονται συχνότερα τοπικές δερματικές αντιδράσεις:

• ερυθρότητα στο σημείο εφαρμογής,
• κνησμός,
• ήπιο εξάνθημα,
• τοπικός ερεθισμός που βελτιώνεται με αλλαγή περιοχής.

Ήπια ερυθρότητα που υποχωρεί δεν είναι πάντα λόγος διακοπής. Όμως έντονη αντίδραση, φυσαλίδες, οίδημα, εξάπλωση εξανθήματος ή υποψία αλλεργικής δερματίτιδας χρειάζονται ιατρική εκτίμηση. Η επαναλαμβανόμενη τοποθέτηση στο ίδιο σημείο αυξάνει τον κίνδυνο ερεθισμού.

Η απώλεια βάρους είναι παρενέργεια που δεν πρέπει να υποτιμάται. Σε ασθενείς με άνοια, η μειωμένη πρόσληψη τροφής μπορεί να οδηγήσει σε αδυναμία, πτώσεις, λοιμώξεις και επιδείνωση της γενικής κατάστασης. Για αυτό οι φροντιστές πρέπει να παρακολουθούν το βάρος τακτικά, ιδιαίτερα μετά από αύξηση δόσης.

11

Συμπτώματα που χρειάζονται άμεση επικοινωνία με γιατρό

Οι περισσότερες παρενέργειες της ριβαστιγμίνης είναι διαχειρίσιμες, αλλά ορισμένα συμπτώματα χρειάζονται άμεση επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε ασθενείς μεγάλης ηλικίας, με καρδιολογικό ιστορικό, χαμηλό βάρος ή πολλαπλά φάρμακα.

Επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό εάν εμφανιστούν:

• λιποθυμία ή επεισόδιο σχεδόν λιποθυμίας,
• πολύ αργές σφύξεις ή έντονη ζάλη,
• επαναλαμβανόμενοι έμετοι ή αδυναμία λήψης υγρών,
• σημαντική απώλεια βάρους ή έντονη ανορεξία,
• νέα ή αυξημένα επεισόδια πτώσεων,
• έντονη σύγχυση που εμφανίστηκε απότομα,
• έντονη δερματική αντίδραση στο έμπλαστρο,
• μαύρα κόπρανα ή ένδειξη γαστρεντερικής αιμορραγίας.

Η απότομη σύγχυση δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην άνοια. Σε ηλικιωμένους ασθενείς, μια οξεία επιδείνωση μπορεί να οφείλεται σε λοίμωξη, αφυδάτωση, ηλεκτρολυτική διαταραχή, υπογλυκαιμία, πόνο, δυσκοιλιότητα ή φαρμακευτική αλληλεπίδραση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η εργαστηριακή διερεύνηση μπορεί να είναι απαραίτητη.

Εάν υπάρχει υποψία υπερδοσολογίας, ιδιαίτερα με έμπλαστρο, πρέπει να ελεγχθεί αμέσως εάν υπάρχουν περισσότερα από ένα έμπλαστρα στο σώμα. Η οικογένεια πρέπει να αφαιρέσει το επιπλέον έμπλαστρο και να ζητήσει ιατρική οδηγία. Τα συμπτώματα υπερδοσολογίας μπορεί να περιλαμβάνουν έντονη ναυτία, έμετο, εφίδρωση, σιελόρροια, βραδυκαρδία, ζάλη ή κατάρρευση.

12

Αντενδείξεις και προφυλάξεις

Το Exelon χρειάζεται προσοχή σε ασθενείς με συγκεκριμένα προβλήματα, γιατί η χολινεργική του δράση μπορεί να επηρεάσει καρδιά, γαστρεντερικό, αναπνευστικό και σωματικό βάρος. Πριν την έναρξη, ο γιατρός αξιολογεί τα φάρμακα, το ιστορικό πτώσεων, τις σφύξεις, την όρεξη, το βάρος και τη γενική αντοχή του ασθενούς.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε:

• Βραδυκαρδία ή διαταραχές αγωγιμότητας, επειδή μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος ζάλης, συγκοπής και πτώσεων.
• Ιστορικό πεπτικού έλκους ή γαστρεντερικής αιμορραγίας, λόγω πιθανής αύξησης γαστρικών εκκρίσεων.
• Χαμηλό σωματικό βάρος, επειδή η ανορεξία και η ναυτία μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω απώλεια.
• Άσθμα ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, όπου οι χολινεργικές επιδράσεις μπορεί να έχουν σημασία.
• Ιστορικό επιληπτικών κρίσεων, όπου απαιτείται εξατομικευμένη εκτίμηση.
• Αυξημένο κίνδυνο πτώσεων, λόγω ζάλης, υπότασης ή βραδυκαρδίας.

Το Exelon αντενδείκνυται σε υπερευαισθησία στη ριβαστιγμίνη ή σε σχετικά παράγωγα, καθώς και σε ορισμένες σοβαρές δερματικές αντιδράσεις που σχετίζονται με το έμπλαστρο. Εάν ο ασθενής έχει εμφανίσει έντονη αλλεργική αντίδραση, η επαναχορήγηση πρέπει να αξιολογείται με μεγάλη προσοχή.

Η προσοχή δεν σημαίνει ότι το φάρμακο απαγορεύεται σε όλους αυτούς τους ασθενείς. Σημαίνει ότι η θεραπεία πρέπει να ξεκινά με σαφές σχέδιο παρακολούθησης. Για παράδειγμα, ένας ασθενής με βραδυκαρδία μπορεί να χρειαστεί έλεγχο σφύξεων, καρδιολογική αξιολόγηση ή αναθεώρηση άλλων φαρμάκων που μειώνουν τον καρδιακό ρυθμό.

Οι φροντιστές πρέπει να ενημερώνονται από την αρχή για τα σημεία που θα παρακολουθούν. Η ασφάλεια της θεραπείας δεν εξαρτάται μόνο από τη συνταγή, αλλά και από την καθημερινή παρατήρηση: τρώει ο ασθενής; πίνει υγρά; σηκώνεται με ασφάλεια; έχει πτώσεις; υπάρχουν δύο έμπλαστρα; εμφανίστηκε νέο εξάνθημα; άλλαξε απότομα η συμπεριφορά;

13

Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Η ριβαστιγμίνη δεν έχει τόσο πολλές μεταβολικές αλληλεπιδράσεις όσο φάρμακα που εξαρτώνται έντονα από το κυτόχρωμα P450. Παρ’ όλα αυτά, οι κλινικές αλληλεπιδράσεις είναι σημαντικές, επειδή αφορούν τη δράση της στην καρδιά, στο γαστρεντερικό και στο χολινεργικό σύστημα.

Προσοχή χρειάζεται με φάρμακα που μειώνουν τον καρδιακό ρυθμό ή επηρεάζουν την αγωγιμότητα, όπως:

• β-αναστολείς,
• διγοξίνη,
• ορισμένα αντιαρρυθμικά,
• ορισμένα αντιυπερτασικά με βραδυκαρδική δράση.

Ο συνδυασμός δεν είναι πάντοτε απαγορευτικός, αλλά απαιτεί παρακολούθηση. Εάν ο ασθενής έχει ζάλη, λιποθυμία, πτώσεις ή πολύ χαμηλές σφύξεις, ο γιατρός πρέπει να επανεξετάσει το συνολικό φαρμακευτικό σχήμα. Σε ηλικιωμένους, η αιτία μιας πτώσης μπορεί να είναι πολυπαραγοντική: βραδυκαρδία, ορθοστατική υπόταση, αφυδάτωση, διουρητικά, υπνωτικά ή συνδυασμός αυτών.

Τα φάρμακα με αντιχολινεργική δράση μπορεί να μειώσουν το θεραπευτικό όφελος της ριβαστιγμίνης ή να επιδεινώσουν τη γνωστική λειτουργία. Σε αυτά μπορεί να ανήκουν ορισμένα παλαιότερα αντιισταμινικά, φάρμακα για ακράτεια, ορισμένα αντικαταθλιπτικά και φάρμακα με ηρεμιστική δράση. Η αντιχολινεργική επιβάρυνση είναι σημαντικό θέμα στην άνοια, γιατί μπορεί να προκαλέσει σύγχυση, ξηροστομία, δυσκοιλιότητα, κατακράτηση ούρων και πτώσεις.

Δεν συνιστάται συνήθως η ταυτόχρονη χρήση με άλλους αναστολείς χολινεστεράσης, όπως δονεπεζίλη ή γαλανταμίνη, εκτός εάν υπάρχει ειδική ιατρική οδηγία σε περίοδο αλλαγής αγωγής. Ο συνδυασμός μπορεί να αυξήσει τις χολινεργικές παρενέργειες χωρίς σαφές πρόσθετο όφελος.

Πριν από γενική αναισθησία ή χειρουργική πράξη, ο αναισθησιολόγος πρέπει να γνωρίζει ότι ο ασθενής λαμβάνει ριβαστιγμίνη. Η φαρμακευτική αγωγή ηλικιωμένων ασθενών με άνοια πρέπει να ανασκοπείται συχνά, γιατί με την πάροδο του χρόνου προστίθενται νέα φάρμακα και αυξάνεται ο κίνδυνος αλληλεπιδράσεων.

14

Ξεχασμένη δόση, διακοπή και επανέναρξη

Εάν ξεχαστεί μία δόση Exelon, δεν πρέπει να λαμβάνεται διπλή δόση για αναπλήρωση. Το ίδιο ισχύει και για το έμπλαστρο: δεν τοποθετούνται δύο έμπλαστρα. Η υπερδοσολογία μπορεί να προκαλέσει έντονα χολινεργικά συμπτώματα και να γίνει επικίνδυνη, ιδίως σε ηλικιωμένους.

Εάν η θεραπεία διακοπεί για περισσότερες από λίγες ημέρες, η επανέναρξη πρέπει να γίνεται με οδηγία γιατρού. Συχνά χρειάζεται επανεκκίνηση από χαμηλότερη δόση και νέα σταδιακή τιτλοποίηση. Η επιστροφή κατευθείαν στην προηγούμενη υψηλότερη δόση μπορεί να προκαλέσει ναυτία, έμετο, ζάλη, υπόταση ή πτώση.

Προσωρινή διακοπή μπορεί να χρειαστεί σε περιπτώσεις:

• επίμονων εμέτων ή διάρροιας,
• αφυδάτωσης,
• οξείας λοίμωξης με κακή γενική κατάσταση,
• έντονης ζάλης ή λιποθυμίας,
• σοβαρής δερματικής αντίδρασης στο έμπλαστρο,
• ιατρικής πράξης όπου ο γιατρός ζητά αναθεώρηση της αγωγής.

Η οριστική διακοπή εξετάζεται όταν δεν υπάρχει κλινικό όφελος, όταν οι παρενέργειες είναι επίμονες ή όταν η νόσος έχει προχωρήσει σε στάδιο όπου η συνέχιση δεν προσφέρει πρακτικό αποτέλεσμα. Η απόφαση δεν πρέπει να είναι απότομη ή αυθαίρετη. Χρειάζεται συζήτηση μεταξύ γιατρού, οικογένειας και φροντιστών, με ρεαλιστική εκτίμηση των στόχων.

Μερικοί ασθενείς μπορεί να επιδεινωθούν μετά τη διακοπή. Άλλοι δεν παρουσιάζουν εμφανή διαφορά. Γι’ αυτό η διακοπή πρέπει να παρακολουθείται. Οι φροντιστές μπορούν να κρατούν σημειώσεις για μνήμη, συμπεριφορά, ύπνο, φαγητό, πτώσεις και ανάγκη βοήθειας. Εάν υπάρξει σημαντική επιδείνωση, ο γιατρός θα αξιολογήσει αν έχει νόημα επανέναρξη.

15

Exelon και άνοια στη νόσο Parkinson

Η ριβαστιγμίνη έχει ιδιαίτερη θέση στην άνοια που σχετίζεται με τη νόσο Parkinson. Η κατάσταση αυτή δεν είναι απλώς «λίγη μνήμη χειρότερη». Συχνά χαρακτηρίζεται από δυσκολία στην προσοχή, στην εκτελεστική λειτουργία, στην ταχύτητα σκέψης, στην οργάνωση δραστηριοτήτων και μερικές φορές από οπτικές ψευδαισθήσεις ή διακυμάνσεις εγρήγορσης.

Σε ασθενείς με νόσο Parkinson, η χολινεργική έκπτωση μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη γνωστική εικόνα. Γι’ αυτό η ριβαστιγμίνη μπορεί να προσφέρει όφελος σε προσοχή, καθημερινή λειτουργία και συμπεριφορικά συμπτώματα. Το όφελος όμως παραμένει εξατομικευμένο και πρέπει να σταθμίζεται με την ανεκτικότητα.

Ένα ιδιαίτερο σημείο είναι ο τρόμος. Σε ορισμένους ασθενείς, η ριβαστιγμίνη μπορεί να επιδεινώσει τον τρόμο ή να κάνει πιο εμφανή κινητικά συμπτώματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει πάντα να διακόπτεται, αλλά χρειάζεται παρακολούθηση και συζήτηση με τον νευρολόγο. Η αύξηση δόσης πρέπει να γίνεται προσεκτικά.

Η άνοια στη νόσο Parkinson συχνά συνυπάρχει με πολλά φάρμακα: λεβοντόπα, αγωνιστές ντοπαμίνης, αντικαταθλιπτικά, υπνωτικά, αντιυπερτασικά ή φάρμακα για ούρηση. Η συνολική φαρμακευτική επιβάρυνση πρέπει να επανεξετάζεται συχνά, επειδή ορισμένα φάρμακα μπορεί να επιδεινώνουν σύγχυση, υπνηλία ή ορθοστατική υπόταση.

Για τους φροντιστές, πρακτικά σημεία παρακολούθησης είναι: πτώσεις, παραισθήσεις, υπνηλία, αλλαγές στον τρόμο, διακυμάνσεις προσοχής, ύπνος, όρεξη και βάρος. Η καταγραφή αυτών των παρατηρήσεων βοηθά τον θεράποντα ιατρό να ξεχωρίσει αν μια αλλαγή σχετίζεται με την άνοια, με την Parkinson, με το Exelon ή με άλλο φάρμακο.

16

Ειδικοί πληθυσμοί

Η χρήση του Exelon σε ειδικούς πληθυσμούς απαιτεί προσαρμογή. Οι ηλικιωμένοι ασθενείς δεν είναι όλοι ίδιοι. Άλλος είναι αυτόνομος, με καλή θρέψη και λίγα φάρμακα, ενώ άλλος είναι εύθραυστος, με χαμηλό βάρος, πτώσεις, νεφρική δυσλειτουργία, καρδιακές αρρυθμίες και πολλαπλή αγωγή. Η ίδια δόση δεν έχει πάντα την ίδια κλινική σημασία.

Σε ασθενείς άνω των 80 ετών, η τιτλοποίηση πρέπει να είναι προσεκτική. Η ανοχή μπορεί να είναι χαμηλότερη και οι παρενέργειες να έχουν μεγαλύτερη επίπτωση. Η απώλεια όρεξης ή μια μικρή αφυδάτωση μπορεί να οδηγήσει σε αδυναμία και πτώσεις.

Σε ασθενείς με χαμηλό σωματικό βάρος, η παρακολούθηση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η ναυτία, η ανορεξία και η απώλεια βάρους μπορεί να επιδεινώσουν τη γενική κατάσταση. Σε αυτούς τους ασθενείς, η χαμηλότερη ανεκτή δόση μπορεί να είναι καλύτερη επιλογή από την επιθετική αύξηση.

Σε νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία, δεν πρέπει να γίνεται αυτοματοποιημένη αλλαγή χωρίς ιατρική οδηγία, αλλά χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή στην ανεκτικότητα. Η συνολική κατάσταση του ασθενούς, η ενυδάτωση και τα συγχορηγούμενα φάρμακα μπορεί να είναι πιο σημαντικά από έναν μόνο εργαστηριακό αριθμό.

Σε γυναίκες εγκύους ή θηλάζουσες, η χρήση είναι σπάνια λόγω της ηλικιακής κατανομής της άνοιας και απαιτεί ειδική ιατρική κρίση. Σε νεότερους ασθενείς με άνοια πρώιμης έναρξης, η θεραπεία πρέπει να καθοδηγείται από ειδικό και να βασίζεται σε σαφή διάγνωση.

Σε ασθενείς με δυσφαγία, το πόσιμο διάλυμα ή το έμπλαστρο μπορεί να είναι πιο πρακτικό. Σε ασθενείς που αφαιρούν μόνοι τους το έμπλαστρο λόγω σύγχυσης, χρειάζεται επιλογή σημείου εφαρμογής που δεν είναι εύκολα προσβάσιμο και έλεγχος από φροντιστή.

17

Χρειάζονται εξετάσεις αίματος;

Το Exelon δεν απαιτεί ειδική εξέταση αίματος για να μετρηθούν επίπεδα ριβαστιγμίνης. Παρ’ όλα αυτά, ο εργαστηριακός έλεγχος έχει σημαντικό ρόλο στην αξιολόγηση ασθενών με άνοια, κυρίως για να αποκλειστούν ή να διορθωθούν καταστάσεις που μπορούν να μιμηθούν, να επιδεινώσουν ή να περιπλέξουν τη γνωστική έκπτωση.

Στην πράξη, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει:

• Γενική αίματος, για αναιμία, λοίμωξη ή φλεγμονώδη εικόνα.
• Βιταμίνη Β12 και φυλλικό οξύ, επειδή οι ανεπάρκειες μπορεί να σχετίζονται με νευρολογικά και αιματολογικά ευρήματα.
• TSH, FT4 και θυρεοειδικό έλεγχο, επειδή διαταραχές θυρεοειδούς μπορεί να επηρεάσουν μνήμη, διάθεση και ενέργεια.
• Ουρία και κρεατινίνη, μαζί με eGFR, για εκτίμηση νεφρικής λειτουργίας.
• Ηλεκτρολύτες, όπως νάτριο και κάλιο, ιδιαίτερα σε αφυδάτωση, διουρητικά, εμέτους ή διάρροιες.
• Βασικό έλεγχο βιταμινών όταν υπάρχει κλινική ένδειξη, όπως περιγράφεται στον οδηγό για εξετάσεις αίματος για βιταμίνες.

Οι εξετάσεις αυτές δεν «ελέγχουν το Exelon». Βοηθούν όμως τον γιατρό να καταλάβει αν η επιδείνωση του ασθενούς οφείλεται στην άνοια, σε παρενέργεια, σε αφυδάτωση, σε λοίμωξη, σε αναιμία, σε θυρεοειδική διαταραχή ή σε άλλη μεταβολική αιτία. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχει απότομη αλλαγή συμπεριφοράς ή λειτουργικότητας.

Για σωστή προετοιμασία αιμοληψίας, ειδικά όταν ο ασθενής λαμβάνει πολλά φάρμακα, είναι χρήσιμο να ακολουθούνται οι οδηγίες του εργαστηρίου και του γιατρού. Δείτε επίσης τον οδηγό για προετοιμασία εξετάσεων αίματος.

18

Σύγκριση με άλλα φάρμακα άνοιας

Η ριβαστιγμίνη συγκρίνεται συχνά με τη δονεπεζίλη και τη γαλανταμίνη, που επίσης ανήκουν στους αναστολείς χολινεστεράσης. Τα φάρμακα αυτά έχουν παρόμοιο θεραπευτικό στόχο: συμπτωματική βελτίωση ή σταθεροποίηση της γνωστικής λειτουργίας. Η επιλογή δεν γίνεται μόνο με βάση την αποτελεσματικότητα, αλλά και με βάση την ανεκτικότητα, τη μορφή χορήγησης, τα συνοδά νοσήματα και την πρακτική δυνατότητα συμμόρφωσης.

Η ριβαστιγμίνη έχει πλεονέκτημα ότι διατίθεται σε έμπλαστρο και έχει ένδειξη στην άνοια της νόσου Parkinson. Η δονεπεζίλη έχει απλούστερη ημερήσια λήψη σε πολλούς ασθενείς. Η γαλανταμίνη έχει επίσης χολινεργική δράση και χρησιμοποιείται σε άνοια Alzheimer, αλλά δεν διαθέτει διαδερμική μορφή όπως η ριβαστιγμίνη.

Η μεμαντίνη ανήκει σε διαφορετική κατηγορία. Δεν είναι αναστολέας χολινεστεράσης, αλλά ανταγωνιστής NMDA υποδοχέων. Χρησιμοποιείται σε μέτρια έως σοβαρότερη νόσο Alzheimer, ανάλογα με την κλινική απόφαση, και μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνδυαστεί με αναστολέα χολινεστεράσης.

Δεν υπάρχει ένα «καλύτερο» φάρμακο για όλους. Η επιλογή εξαρτάται από τον τύπο άνοιας, τα συμπτώματα, την ανεκτικότητα, τη συμμόρφωση και τις προτεραιότητες της οικογένειας. Σε έναν ασθενή με έντονη ναυτία από κάψουλες, το έμπλαστρο ριβαστιγμίνης μπορεί να είναι πιο πρακτικό. Σε άλλον ασθενή με σταθερή λήψη και καλή ανεκτικότητα, άλλη επιλογή μπορεί να είναι εξίσου κατάλληλη.

19

Πρακτικές οδηγίες για φροντιστές

Οι φροντιστές είναι κεντρικοί στη θεραπεία με Exelon. Σε πολλές περιπτώσεις, ο ασθενής δεν μπορεί να αξιολογήσει μόνος του αν πήρε σωστά το φάρμακο, αν έχει παρενέργειες ή αν η καθημερινή του λειτουργία αλλάζει. Η παρατήρηση του φροντιστή είναι συχνά πιο χρήσιμη από μια μεμονωμένη επίσκεψη στο ιατρείο.

Χρήσιμες οδηγίες:

• Σταθερή ώρα: η λήψη ή η αλλαγή εμπλάστρου να γίνεται κάθε μέρα περίπου την ίδια ώρα.
• Έλεγχος εμπλάστρου: πριν τοποθετηθεί νέο, αφαιρείται πάντα το παλιό.
• Καταγραφή βάρους: μία φορά την εβδομάδα ή συχνότερα αν υπάρχει ανορεξία.
• Παρακολούθηση σφύξεων: ειδικά σε ζάλη, πτώσεις ή καρδιολογικό ιστορικό.
• Ημερολόγιο συμπτωμάτων: ναυτία, έμετοι, διάρροια, ζάλη, πτώσεις, ύπνος και συμπεριφορά.
• Αποφυγή αυτοσχεδιασμών: καμία αλλαγή δόσης χωρίς οδηγία.

Ένα απλό ημερολόγιο μπορεί να περιλαμβάνει τέσσερις στήλες: ημέρα, φάρμακο/έμπλαστρο, συμπτώματα, σχόλια φροντιστή. Αυτό βοηθά τον γιατρό να δει αν οι παρενέργειες σχετίζονται με αύξηση δόσης ή με άλλο γεγονός, όπως λοίμωξη, αφυδάτωση ή αλλαγή σε άλλο φάρμακο.

Οι φροντιστές πρέπει επίσης να γνωρίζουν ότι η θεραπεία δεν υποκαθιστά τη συνολική φροντίδα της άνοιας. Ύπνος, ενυδάτωση, διατροφή, αποφυγή πτώσεων, διόρθωση όρασης/ακοής, ήρεμη ρουτίνα και κοινωνική υποστήριξη έχουν μεγάλη σημασία. Ένα φάρμακο μπορεί να βοηθήσει, αλλά δεν μπορεί μόνο του να λύσει όλα τα προβλήματα της καθημερινότητας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ασφάλεια στο σπίτι: καλός φωτισμός, απομάκρυνση χαλιών που γλιστρούν, σταθερά παπούτσια, χειρολαβές όπου χρειάζεται και αποφυγή απότομης έγερσης. Εάν το Exelon προκαλεί ζάλη ή βραδυκαρδία, ο κίνδυνος πτώσεων αυξάνεται.

20

Συχνές ερωτήσεις

21

Τι να θυμάστε

Το Exelon είναι φάρμακο για τη συμπτωματική υποστήριξη ασθενών με άνοια Alzheimer ή άνοια που σχετίζεται με τη νόσο Parkinson. Δεν θεραπεύει την άνοια, αλλά μπορεί να βοηθήσει στη σταθεροποίηση της γνωστικής και καθημερινής λειτουργίας. Το όφελος είναι εξατομικευμένο και πρέπει να αξιολογείται με πρακτικά κριτήρια.

• Η ριβαστιγμίνη δρα ως αναστολέας χολινεστεράσης και αυξάνει τη διαθεσιμότητα ακετυλοχολίνης.
• Η θεραπεία ξεκινά χαμηλά και αυξάνεται σταδιακά, ανάλογα με την ανεκτικότητα.
• Το έμπλαστρο μπορεί να μειώσει γαστρεντερικές παρενέργειες και να βοηθήσει στη συμμόρφωση.
• Πρέπει πάντα να αφαιρείται το παλιό έμπλαστρο πριν τοποθετηθεί νέο.
• Σημαντικά σημεία παρακολούθησης είναι βάρος, όρεξη, σφύξεις, ζάλη, πτώσεις και συμπεριφορά.
• Απότομη σύγχυση ή επιδείνωση δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην άνοια.
• Οι εξετάσεις αίματος δεν μετρούν το Exelon, αλλά βοηθούν στον αποκλεισμό διορθώσιμων αιτίων επιδείνωσης.
• Οι φροντιστές παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ασφάλεια και στην αξιολόγηση της θεραπείας.

22

Κλείστε ραντεβού και βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30