Κολπική Μυκητίαση από Candida spp: Συμπτώματα, Διάγνωση, Θεραπεία & Υποτροπές
Η κολπική μυκητίαση είναι συχνή κολπική λοίμωξη που οφείλεται συνήθως σε Candida albicans, αλλά μπορεί να προκαλείται και από άλλα είδη Candida spp. Τα τυπικά συμπτώματα είναι κνησμός, κάψιμο, ερυθρότητα και λευκά παχύρρευστα υγρά, όμως η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στα συμπτώματα. Σε επίμονες, υποτροπιάζουσες ή άτυπες περιπτώσεις χρειάζεται σωστή μικροβιολογική αξιολόγηση, συχνά με καλλιέργεια κολπικού επιχρίσματος ή στοχευμένο έλεγχο, ώστε να μη δοθεί λάθος θεραπεία.
1
Τι είναι η κολπική μυκητίαση
Η κολπική μυκητίαση, γνωστή και ως κολπική καντιντίαση, είναι λοίμωξη ή φλεγμονώδης κατάσταση του κόλπου και του αιδοίου που σχετίζεται με υπερανάπτυξη μυκήτων του γένους Candida. Στις περισσότερες περιπτώσεις το είδος είναι η Candida albicans, όμως σε ένα μικρότερο ποσοστό μπορεί να εμπλέκονται άλλα είδη, όπως Candida glabrata, Candida krusei, Candida tropicalis ή άλλα Candida spp.
Η Candida δεν είναι πάντα «εχθρός». Μικροοργανισμοί του γένους Candida μπορεί να υπάρχουν φυσιολογικά στο δέρμα, στο στόμα, στο έντερο και στον κόλπο χωρίς να προκαλούν νόσο. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν διαταράσσεται η ισορροπία της φυσιολογικής χλωρίδας και ο μύκητας πολλαπλασιάζεται περισσότερο από όσο πρέπει. Τότε μπορεί να προκληθούν κνησμός, ερυθρότητα, κάψιμο, πόνος και χαρακτηριστικές εκκρίσεις.
Η κολπική μυκητίαση δεν θεωρείται κλασικό σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα. Μπορεί να εμφανιστεί και σε γυναίκες που δεν έχουν πρόσφατη σεξουαλική επαφή. Η σεξουαλική επαφή όμως μπορεί να ερεθίσει την περιοχή, να επιδεινώσει συμπτώματα ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να σχετίζεται με επανεμφάνιση ενοχλήσεων. Για αυτό η σωστή αξιολόγηση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο ερώτημα «μεταδόθηκε;», αλλά στο αν υπάρχουν συμπτώματα, τι δείχνει η εξέταση και αν συνυπάρχουν άλλες αιτίες κολπίτιδας.
2
Πόσο συχνή είναι και ποιες γυναίκες επηρεάζει
Η κολπική μυκητίαση είναι μία από τις συχνότερες αιτίες κνησμού και ερεθισμού στην περιοχή του αιδοίου και του κόλπου. Πολλές γυναίκες θα εμφανίσουν τουλάχιστον ένα επεισόδιο στη ζωή τους, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό εμφανίζει επαναλαμβανόμενα επεισόδια που επηρεάζουν έντονα την καθημερινότητα, τη σεξουαλική ζωή και την ψυχολογία.
Η ηλικία, οι ορμονικές μεταβολές, η εγκυμοσύνη, η χρήση αντιβιοτικών, ο σακχαρώδης διαβήτης, η ανοσοκαταστολή και το ιστορικό προηγούμενων επεισοδίων επηρεάζουν τον κίνδυνο. Η λοίμωξη δεν εμφανίζεται μόνο σε μία «κατηγορία» γυναικών. Μπορεί να συμβεί σε νεαρές γυναίκες, σε γυναίκες μετά από αντιβίωση, σε εγκύους, σε γυναίκες με διαβήτη, αλλά και σε άτομα χωρίς εμφανή παράγοντα κινδύνου.
Η συχνότητα δεν πρέπει να οδηγεί σε υποτίμηση του προβλήματος. Επειδή πολλές γυναίκες έχουν βιώσει παρόμοια συμπτώματα στο παρελθόν, συχνά ξεκινούν θεραπεία μόνες τους. Αυτό μπορεί να είναι λάθος όταν τα συμπτώματα οφείλονται σε βακτηριακή κολπίτιδα, τριχομονάδα, δερματίτιδα, αλλεργικό ερεθισμό, έρπητα ή άλλη κατάσταση. Η λανθασμένη θεραπεία μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή διάγνωση.
Σε γυναίκες με υποτροπές, η απλή επανάληψη της ίδιας θεραπείας χωρίς εργαστηριακό έλεγχο είναι συχνό σφάλμα. Χρειάζεται να απαντηθούν πρακτικά ερωτήματα: υπάρχει όντως Candida; ποιο είδος; συνυπάρχει Gardnerella ή άλλο μικρόβιο; έχει αλλάξει το pH; υπάρχει τραχηλίτιδα ή υποψία ΣΜΝ; Σε αυτά τα σημεία βοηθά ο σωστός εργαστηριακός έλεγχος, όπως περιγράφεται και στον οδηγό για την καλλιέργεια κολπικού ή τραχηλικού επιχρίσματος.
3
Candida albicans και non-albicans Candida
Η Candida albicans είναι το συχνότερο είδος που σχετίζεται με κολπική μυκητίαση. Συνήθως ανταποκρίνεται καλύτερα στα κλασικά αντιμυκητιασικά σχήματα, όταν η διάγνωση είναι σωστή και η αγωγή λαμβάνεται όπως πρέπει. Ωστόσο, δεν είναι το μοναδικό είδος που μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα.
Τα non-albicans είδη, όπως η Candida glabrata, έχουν ιδιαίτερη σημασία σε υποτροπιάζουσες ή ανθεκτικές περιπτώσεις. Μπορεί να δίνουν πιο ήπια ή λιγότερο τυπικά συμπτώματα, αλλά να επιμένουν παρά τη συνηθισμένη θεραπεία. Ορισμένα από αυτά τα είδη ανταποκρίνονται λιγότερο καλά στη φλουκοναζόλη ή σε ορισμένα αζολικά αντιμυκητιασικά, γι’ αυτό η ταυτοποίηση του είδους είναι κρίσιμη όταν η εικόνα δεν είναι απλή.
Η πρακτική σημασία για την ασθενή είναι μεγάλη. Αν κάθε επεισόδιο θεωρείται αυτόματα «απλή μυκητίαση», μπορεί να δοθεί ξανά και ξανά η ίδια θεραπεία χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Αντίθετα, όταν γίνεται καλλιέργεια ή ειδικός έλεγχος στις σωστές περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να ξεχωρίσει αν πρόκειται για C. albicans, non-albicans Candida, μικτή κολπίτιδα ή άλλο πρόβλημα που μιμείται μυκητίαση.
4
Αποικισμός ή λοίμωξη; Η σημαντική διαφορά
Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία στην κολπική Candida είναι η διάκριση ανάμεσα στον αποικισμό και στην ενεργή λοίμωξη. Αποικισμός σημαίνει ότι ο μύκητας υπάρχει στο δείγμα, αλλά δεν προκαλεί απαραίτητα συμπτώματα ή φλεγμονή. Ενεργή λοίμωξη σημαίνει ότι η παρουσία του μικροοργανισμού συνδέεται με ενοχλήματα, κλινικά σημεία και εργαστηριακά ευρήματα.
Αυτή η διαφορά εξηγεί γιατί δεν πρέπει να θεραπεύεται κάθε θετική Candida σε γυναίκα χωρίς συμπτώματα. Η υπερθεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε ερεθισμό, διαταραχή της φυσιολογικής χλωρίδας, περιττό άγχος και πιθανή επιλογή πιο ανθεκτικών στελεχών. Η θεραπεία πρέπει να στοχεύει σε πραγματικό πρόβλημα, όχι απλώς σε ένα εύρημα που δεν έχει κλινική σημασία.
Στην πράξη, ο γιατρός αξιολογεί τα συμπτώματα, την εικόνα του κόλπου και του αιδοίου, το pH, τη μικροσκόπηση και, όταν χρειάζεται, την καλλιέργεια. Αν η γυναίκα έχει έντονο κνησμό, ερυθρότητα και χαρακτηριστικά υγρά, η Candida είναι πιθανότερο να έχει κλινική σημασία. Αν όμως η γυναίκα δεν έχει ενοχλήματα και η Candida βρεθεί τυχαία, η προσέγγιση μπορεί να είναι διαφορετική.
Ο αποικισμός έχει ιδιαίτερη σημασία σε περιπτώσεις όπου γίνεται έλεγχος για άλλους λόγους, όπως προληπτική γυναικολογική αξιολόγηση, κύηση ή διερεύνηση άλλης λοίμωξης. Το αποτέλεσμα πρέπει να ερμηνεύεται με προσοχή και να μη μετατρέπεται αυτόματα σε διάγνωση μυκητίασης.
5
Συμπτώματα κολπικής μυκητίασης
Τα συμπτώματα της κολπικής μυκητίασης μπορεί να είναι έντονα, ενοχλητικά και επαναλαμβανόμενα. Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο κνησμός, δηλαδή η έντονη φαγούρα στην περιοχή του αιδοίου ή γύρω από την είσοδο του κόλπου. Συχνά συνοδεύεται από κάψιμο, αίσθημα ερεθισμού και ερυθρότητα.
Οι κολπικές εκκρίσεις στην Candida περιγράφονται συχνά ως λευκές, παχύρρευστες και άοσμες, με υφή που θυμίζει «κομμένο γάλα» ή «τυρί». Αυτό το χαρακτηριστικό μπορεί να βοηθά, αλλά δεν είναι απόλυτο. Κάποιες γυναίκες έχουν κυρίως κνησμό χωρίς έντονα υγρά, ενώ άλλες έχουν εκκρίσεις που δεν είναι τόσο τυπικές.
Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν πόνο ή τσούξιμο στην ούρηση, ιδιαίτερα όταν τα ούρα έρχονται σε επαφή με ερεθισμένο δέρμα, δυσφορία στη σεξουαλική επαφή, πρήξιμο στα χείλη του αιδοίου και μικρές ρωγμές από τον έντονο ερεθισμό. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να υπάρχουν εκδορές, έντονο οίδημα ή πόνος ακόμη και στην καθημερινή κίνηση.
| Σύμπτωμα | Πώς εμφανίζεται | Τι σημαίνει πρακτικά |
|---|---|---|
| Κνησμός | Έντονη φαγούρα στο αιδοίο ή στον κόλπο | Συχνό σύμπτωμα Candida, αλλά όχι αποκλειστικό |
| Λευκά παχύρρευστα υγρά | Συνήθως χωρίς έντονη οσμή | Ταιριάζει με μυκητίαση, ειδικά μαζί με κνησμό |
| Κάψιμο | Κατά την ούρηση ή συνεχές αίσθημα καύσου | Μπορεί να μιμείται ουρολοίμωξη ή ερεθισμό |
| Πόνος στην επαφή | Δυσφορία ή πόνος λόγω φλεγμονής | Χρειάζεται αξιολόγηση, ειδικά αν επιμένει |
6
Συμπτώματα που δεν ταιριάζουν πάντα με Candida
Πολλά συμπτώματα που οι ασθενείς αποδίδουν σε «μύκητες» μπορεί να οφείλονται σε άλλη αιτία. Η έντονη δυσάρεστη οσμή, ειδικά όταν θυμίζει «ψάρι», ταιριάζει περισσότερο με βακτηριακή κολπίτιδα. Τα αφρώδη κιτρινοπράσινα υγρά, ο έντονος ερεθισμός και η πιθανή αιμορραγία μετά την επαφή μπορεί να σχετίζονται με τριχομονάδα ή άλλη φλεγμονή. Ο πόνος χαμηλά στην κοιλιά, ο πυρετός ή ο πόνος κατά την επαφή βαθιά στον κόλπο δεν είναι τυπικά απλή μυκητίαση.
Η Candida επίσης δεν ανεβάζει συνήθως το κολπικό pH. Όταν το pH είναι αυξημένο, ο γιατρός σκέφτεται περισσότερο βακτηριακή κολπίτιδα, τριχομονάδα ή άλλη διαταραχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποκλείεται πλήρως Candida, γιατί μπορεί να συνυπάρχουν περισσότερα από ένα προβλήματα, αλλά δείχνει ότι χρειάζεται πιο προσεκτική διαφορική διάγνωση.
Ερεθισμός από σαπούνια, απορρυπαντικά, σερβιέτες, καθημερινά προστατευτικά, λιπαντικά, προφυλακτικά, τοπικά προϊόντα ή υπερβολικές πλύσεις μπορεί να μιμηθεί μυκητίαση. Επίσης, δερματολογικές καταστάσεις, όπως λειχήνας, έκζεμα ή αλλεργική δερματίτιδα, μπορεί να προκαλέσουν χρόνιο κνησμό χωρίς να υπάρχει ενεργή μυκητιασική λοίμωξη.
7
Αίτια και παράγοντες κινδύνου
Η κολπική μυκητίαση εμφανίζεται όταν αλλάζει η ισορροπία ανάμεσα στους γαλακτοβάκιλλους, το pH, την τοπική άμυνα και τους μικροοργανισμούς που υπάρχουν φυσιολογικά στον κόλπο. Δεν υπάρχει πάντα μία και μοναδική αιτία. Συχνά συνδυάζονται παράγοντες, όπως πρόσφατη αντιβίωση, ορμονικές μεταβολές, αυξημένο σάκχαρο, τοπικός ερεθισμός και ευαισθησία της περιοχής.
Τα αντιβιοτικά είναι συχνός εκλυτικός παράγοντας, επειδή μπορούν να μειώσουν τους φυσιολογικούς γαλακτοβάκιλλους και να επιτρέψουν στην Candida να πολλαπλασιαστεί. Η εγκυμοσύνη και τα αυξημένα οιστρογόνα ευνοούν επίσης την ανάπτυξη Candida. Ο διαβήτης, ιδίως όταν δεν είναι καλά ρυθμισμένος, δημιουργεί περιβάλλον που μπορεί να ευνοεί λοιμώξεις από μύκητες.
Άλλοι παράγοντες είναι η ανοσοκαταστολή, η χρόνια λήψη κορτικοστεροειδών ή ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων, η χρήση στενών ή μη διαπνεόντων ρούχων, η υγρασία, η έντονη εφίδρωση και η χρήση ερεθιστικών προϊόντων στην περιοχή. Η υπερβολική καθαριότητα, ειδικά με κολπικές πλύσεις, μπορεί να έχει αντίθετο αποτέλεσμα από το αναμενόμενο, γιατί διαταράσσει τη φυσιολογική άμυνα.
| Παράγοντας | Πώς επηρεάζει | Τι αξίζει να ελεγχθεί |
|---|---|---|
| Αντιβίωση | Μειώνει φυσιολογική χλωρίδα | Ιστορικό πρόσφατης λήψης αντιβιοτικού |
| Διαβήτης | Ευνοεί συχνότερες λοιμώξεις όταν το σάκχαρο είναι αρρύθμιστο | Γλυκόζη, HbA1c, συνολική μεταβολική εικόνα |
| Εγκυμοσύνη | Ορμονικές αλλαγές και αυξημένη ευαισθησία | Γυναικολογική εκτίμηση πριν από θεραπεία |
| Ερεθιστικά προϊόντα | Προκαλούν ή επιδεινώνουν κνησμό | Σαπούνια, αρώματα, σερβιέτες, πλύσεις |
8
Αντιβιοτικά, ορμόνες και κολπική χλωρίδα
Η φυσιολογική κολπική χλωρίδα αποτελεί βασικό μηχανισμό προστασίας. Οι γαλακτοβάκιλλοι βοηθούν στη διατήρηση όξινου pH και περιορίζουν την υπερανάπτυξη παθογόνων ή δυνητικά παθογόνων μικροοργανισμών. Όταν αυτή η ισορροπία διαταράσσεται, μπορεί να εμφανιστεί κολπίτιδα από διαφορετικές αιτίες, μεταξύ των οποίων και Candida.
Τα αντιβιοτικά μπορούν να επηρεάσουν αυτή την ισορροπία. Δεν παθαίνουν όλες οι γυναίκες μυκητίαση μετά από αντιβίωση, αλλά σε ευαίσθητα άτομα η αλλαγή της χλωρίδας μπορεί να αποτελέσει εκλυτικό παράγοντα. Για αυτό είναι σημαντικό η αντιβίωση να λαμβάνεται μόνο όταν υπάρχει σαφής ένδειξη και σύμφωνα με ιατρική οδηγία. Η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών αυξάνει όχι μόνο τον κίνδυνο διαταραχής της χλωρίδας, αλλά και τον κίνδυνο αντοχής μικροβίων.
Οι ορμονικές μεταβολές επίσης παίζουν ρόλο. Η εγκυμοσύνη, ορισμένα αντισυλληπτικά, η φάση του κύκλου και η εμμηνόπαυση αλλάζουν το περιβάλλον του κόλπου. Σε κάποιες γυναίκες τα συμπτώματα εμφανίζονται συχνότερα πριν από την περίοδο ή μετά από αλλαγή ορμονικού σχήματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ορμόνη «προκαλεί» πάντα Candida, αλλά ότι μπορεί να αλλάξει την ευαισθησία της περιοχής.
Στις περιπτώσεις όπου υπάρχει έντονη οσμή ή υποψία βακτηριακής κολπίτιδας, είναι χρήσιμο να γίνει σωστή διάκριση από άλλες καταστάσεις, όπως η Gardnerella vaginalis στην κολπική καλλιέργεια. Η Gardnerella και η Candida μπορούν να δίνουν διαφορετική εικόνα, αλλά σε ορισμένες γυναίκες μπορεί να συνυπάρχουν ή να μπερδεύουν τη διάγνωση.
9
Διαβήτης, σάκχαρο και HbA1c
Ο αρρύθμιστος σακχαρώδης διαβήτης είναι σημαντικός παράγοντας που πρέπει να αξιολογείται σε γυναίκες με επαναλαμβανόμενες μυκητιάσεις. Όταν το σάκχαρο είναι αυξημένο, επηρεάζεται η άμυνα των ιστών και δημιουργείται περιβάλλον που μπορεί να ευνοήσει λοιμώξεις από μύκητες. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μυκητίαση κρύβει διαβήτη, αλλά σε υποτροπιάζοντα ή επίμονα επεισόδια η μεταβολική αξιολόγηση είναι πρακτικά σημαντική.
Η HbA1c δείχνει τη μέση γλυκαιμική εικόνα των τελευταίων περίπου 2–3 μηνών και μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση προδιαβήτη ή διαβήτη, όταν συνδυάζεται με το ιστορικό και τις υπόλοιπες εξετάσεις. Σε γυναίκες με γνωστό διαβήτη, η HbA1c βοηθά να εκτιμηθεί αν η ρύθμιση είναι ικανοποιητική ή αν χρειάζεται επανεκτίμηση της αγωγής από τον θεράποντα ιατρό.
Σε γυναίκες χωρίς γνωστό διαβήτη, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν συχνές υποτροπές, αυξημένη δίψα, συχνουρία, κόπωση, οικογενειακό ιστορικό ή αυξημένο σωματικό βάρος, μπορεί να ζητηθεί έλεγχος σακχάρου. Σχετικές πληροφορίες υπάρχουν και στον οδηγό για τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.
10
Κολπική μυκητίαση στην εγκυμοσύνη
Η κολπική μυκητίαση είναι συχνότερη στην εγκυμοσύνη λόγω ορμονικών αλλαγών και μεταβολών στο κολπικό περιβάλλον. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι πιο έντονα ή να υποτροπιάζουν. Παρότι η κατάσταση είναι συχνή, στην εγκυμοσύνη δεν πρέπει να γίνεται αυτοθεραπεία, γιατί η επιλογή φαρμάκου και η διάρκεια θεραπείας πρέπει να είναι ασφαλείς για τη μητέρα και το έμβρυο.
Στην εγκυμοσύνη προτιμώνται συνήθως τοπικά αντιμυκητιασικά σχήματα, όταν υπάρχει ένδειξη θεραπείας, και αποφεύγεται η λήψη από του στόματος φλουκοναζόλης χωρίς ιατρική οδηγία. Η διάρκεια μπορεί να είναι μεγαλύτερη από τα σύντομα σχήματα που χρησιμοποιούνται εκτός εγκυμοσύνης. Ο γυναικολόγος είναι ο κατάλληλος για να αποφασίσει αν χρειάζεται θεραπεία, ποιο σκεύασμα είναι κατάλληλο και πώς θα γίνει η παρακολούθηση.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν τα συμπτώματα δεν είναι τυπικά, όταν υπάρχει δύσοσμη έκκριση, πόνος, αίμα, συσπάσεις, πυρετός ή υποψία άλλης λοίμωξης. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα ότι πρόκειται για απλή Candida. Μπορεί να χρειαστεί γυναικολογική εξέταση, κολπικό ή τραχηλικό δείγμα και στοχευμένος έλεγχος.
11
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση της κολπικής μυκητίασης αρχίζει από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ο γιατρός ρωτά για τα συμπτώματα, τη διάρκειά τους, προηγούμενα επεισόδια, πρόσφατη αντιβίωση, εγκυμοσύνη, διαβήτη, σεξουαλικό ιστορικό, χρήση προϊόντων υγιεινής και προηγούμενες θεραπείες. Η πληροφορία «πήρα αντιμυκητιασικό και δεν πέρασε» είναι σημαντική, γιατί μπορεί να δείχνει λάθος διάγνωση, ανθεκτικό είδος ή συνυπάρχουσα κατάσταση.
Η κλινική εξέταση αξιολογεί ερυθρότητα, οίδημα, εκκρίσεις, μικρές ρωγμές, σημεία δερματίτιδας ή άλλα ευρήματα. Στη συνέχεια μπορεί να γίνει pH κόλπου, μικροσκόπηση νωπού παρασκευάσματος ή KOH, καλλιέργεια και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μοριακός έλεγχος. Το σωστό δείγμα και η σωστή στιγμή λήψης έχουν μεγάλη σημασία.
Για απλά, τυπικά επεισόδια, ο γιατρός μπορεί να κινηθεί πιο άμεσα. Για υποτροπές, αποτυχία θεραπείας, άτυπα συμπτώματα, εγκυμοσύνη, ανοσοκαταστολή ή υποψία μικτής λοίμωξης, ο εργαστηριακός έλεγχος γίνεται πολύ πιο σημαντικός. Σκοπός δεν είναι απλώς να «βρεθεί Candida», αλλά να εξηγηθεί σωστά η εικόνα της ασθενούς.
| Βήμα | Τι δείχνει | Πότε είναι χρήσιμο |
|---|---|---|
| Ιστορικό | Υποτροπές, φάρμακα, εγκυμοσύνη, διαβήτης | Σε όλες τις περιπτώσεις |
| pH κόλπου | Αν η εικόνα ταιριάζει με Candida ή άλλη κολπίτιδα | Όταν υπάρχει έκκριση ή αμφιβολία |
| Μικροσκόπηση | Ζυμομύκητες, υφές ή άλλα στοιχεία φλεγμονής | Στην αρχική αξιολόγηση |
| Καλλιέργεια | Είδος Candida και πιθανή ευαισθησία | Σε υποτροπές, αποτυχία θεραπείας ή άτυπη εικόνα |
12
Καλλιέργεια, μικροσκόπηση ή PCR/NAAT;
Η επιλογή εξέτασης εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα. Η μικροσκόπηση μπορεί να δώσει άμεση πληροφορία όταν υπάρχουν τυπικά συμπτώματα. Η καλλιέργεια βοηθά ιδιαίτερα όταν υπάρχουν υποτροπές, αποτυχία θεραπείας, υποψία non-albicans Candida ή ανάγκη ταυτοποίησης. Οι μοριακές μέθοδοι PCR/NAAT μπορεί να είναι χρήσιμες όταν χρειάζεται γρήγορος ή πιο ευρύς έλεγχος για συγκεκριμένα παθογόνα, ειδικά όταν η εικόνα δεν είναι απλή.
Η καλλιέργεια κολπικού επιχρίσματος δεν είναι απλώς «μία εξέταση για όλα». Μπορεί να βοηθήσει στην αναζήτηση Candida, Gardnerella ή άλλων μικροοργανισμών, αλλά η αξία της εξαρτάται από τη σωστή λήψη, την κατάλληλη ένδειξη και την ερμηνεία από γιατρό. Για παράδειγμα, ένα θετικό αποτέλεσμα για Candida σε γυναίκα χωρίς συμπτώματα μπορεί να σημαίνει αποικισμό, ενώ το ίδιο αποτέλεσμα σε γυναίκα με έντονο κνησμό και τυπική εικόνα έχει διαφορετική σημασία.
Όταν υπάρχει υποψία τραχηλίτιδας ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενου νοσήματος, το δείγμα μπορεί να χρειάζεται να είναι τραχηλικό ή να γίνει ειδικός μοριακός έλεγχος για παθογόνα όπως χλαμύδια ή γονόκοκκος. Για αυτό είναι σημαντικό να γνωρίζει ο γιατρός όλα τα συμπτώματα, όχι μόνο την παρουσία υγρών ή κνησμού.
13
Διαφορική διάγνωση από άλλες κολπίτιδες
Η κολπική μυκητίαση μπερδεύεται συχνά με άλλες αιτίες κολπίτιδας. Η βακτηριακή κολπίτιδα, η τριχομονάδα, η τραχηλίτιδα, οι ουρολοιμώξεις, ο έρπητας, οι αλλεργικές αντιδράσεις και τα δερματολογικά νοσήματα μπορεί να δίνουν παρόμοια ενοχλήματα. Η σωστή διάγνωση προστατεύει την ασθενή από λάθος θεραπεία και άσκοπη ταλαιπωρία.
Η βακτηριακή κολπίτιδα συνήθως σχετίζεται με γκριζωπά ή λεπτόρρευστα υγρά και δυσάρεστη οσμή. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει συζήτηση για θεραπεία με μετρονιδαζόλη, όπως αναλύεται στον οδηγό για το Flagyl / μετρονιδαζόλη, αλλά η θεραπεία πρέπει να δίνεται μόνο όταν υπάρχει σωστή ένδειξη. Η Candida, αντίθετα, συνήθως δεν προκαλεί έντονη οσμή και το pH συχνά παραμένει φυσιολογικό.
Ο στρεπτόκοκκος ομάδας Β, η Gardnerella και άλλοι μικροοργανισμοί μπορεί να βρεθούν σε καλλιέργεια και να χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία. Για παράδειγμα, ο οδηγός για τον GBS / Streptococcus agalactiae εξηγεί γιατί ένα θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει πάντα την ίδια κλινική απόφαση σε όλες τις γυναίκες.
| Κατάσταση | Τυπικά στοιχεία | Τι βοηθά στη διάκριση |
|---|---|---|
| Candida | Κνησμός, λευκά παχύρρευστα υγρά, κάψιμο | Μικροσκόπηση, καλλιέργεια σε υποτροπές |
| Βακτηριακή κολπίτιδα | Οσμή, λεπτόρρευστα γκριζωπά υγρά | pH, whiff test, μικροσκόπηση, κλινική εικόνα |
| Τριχομονάδα | Αφρώδη κιτρινοπράσινα υγρά, έντονος ερεθισμός | Ειδικός εργαστηριακός έλεγχος |
| Δερματίτιδα / ερεθισμός | Κνησμός χωρίς τυπική λοίμωξη | Ιστορικό προϊόντων, δερματολογική εικόνα |
14
Υποτροπιάζουσα κολπική μυκητίαση
Υποτροπιάζουσα κολπική μυκητίαση σημαίνει ότι τα επεισόδια επανέρχονται συχνά μέσα στον ίδιο χρόνο. Ανάλογα με το κριτήριο που χρησιμοποιεί ο γιατρός ή η οδηγία, συζητείται συνήθως όταν υπάρχουν τρία ή τέσσερα ή περισσότερα επεισόδια σε διάστημα 12 μηνών. Η ακριβής καταμέτρηση έχει σημασία, αλλά ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει να επιβεβαιωθεί ότι κάθε επεισόδιο ήταν πράγματι Candida.
Πολλές γυναίκες με υποτροπές έχουν λάβει επανειλημμένα αντιμυκητιασικά χωρίς να έχει γίνει καλλιέργεια ή ταυτοποίηση. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κύκλο προσωρινής βελτίωσης και επανεμφάνισης. Μερικές φορές η αιτία είναι C. albicans που χρειάζεται διαφορετικό σχήμα συντήρησης. Άλλες φορές πρόκειται για non-albicans Candida, μικτή κολπίτιδα, δερματίτιδα ή άλλο πρόβλημα.
Η προσέγγιση στις υποτροπές πρέπει να είναι συστηματική. Χρειάζεται επιβεβαίωση με εργαστηριακό έλεγχο, αναζήτηση παραγόντων κινδύνου, έλεγχος σακχάρου όταν υπάρχει ένδειξη, αξιολόγηση φαρμάκων, προϊόντων υγιεινής και πιθανών ερεθιστικών παραγόντων. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο γυναικολόγος μπορεί να συστήσει θεραπεία εφόδου και μετά θεραπεία συντήρησης για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Η υποτροπιάζουσα μυκητίαση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλή επανάληψη του ίδιου επεισοδίου. Είναι διαφορετική κλινική κατάσταση, με ανάγκη για τεκμηριωμένη διάγνωση και παρακολούθηση.
15
Θεραπεία: βασικές αρχές
Η θεραπεία της κολπικής μυκητίασης εξαρτάται από το αν πρόκειται για απλό επεισόδιο, σοβαρό επεισόδιο, υποτροπιάζουσα μορφή, εγκυμοσύνη, ανοσοκαταστολή ή non-albicans Candida. Δεν υπάρχει ένα σχήμα που να ταιριάζει σε όλες τις γυναίκες. Η επιλογή πρέπει να γίνεται με βάση τη διάγνωση, το ιστορικό και τις αντενδείξεις.
Στα απλά επεισόδια χρησιμοποιούνται συνήθως τοπικά αντιμυκητιασικά, όπως κρέμες ή κολπικά σκευάσματα, ή από του στόματος αγωγή όταν είναι κατάλληλη για τη συγκεκριμένη ασθενή. Η κλοτριμαζόλη / Canesten είναι γνωστό τοπικό αντιμυκητιασικό, όμως η μορφή, η ένδειξη και ο τρόπος χρήσης πρέπει να ταιριάζουν στο πρόβλημα και να μη χρησιμοποιούνται αδιάκριτα.
Σε σοβαρή φλεγμονή μπορεί να χρειαστεί μεγαλύτερη διάρκεια θεραπείας ή επαναληπτική δόση, ανάλογα με την ιατρική εκτίμηση. Σε υποτροπιάζουσα κολπική μυκητίαση μπορεί να δοθεί αρχική θεραπεία ελέγχου των συμπτωμάτων και στη συνέχεια αγωγή συντήρησης για μήνες. Αυτά τα σχήματα πρέπει να καθοδηγούνται από γιατρό, γιατί η μακροχρόνια ή επαναλαμβανόμενη χρήση αντιμυκητιασικών δεν είναι απλή υπόθεση.
16
Ανθεκτική και non-albicans Candida
Η ανθεκτική ή δύσκολη Candida πρέπει να υποψιάζεται όταν τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη σωστή θεραπεία, όταν η λοίμωξη επιστρέφει γρήγορα ή όταν η καλλιέργεια δείχνει non-albicans είδος. Η Candida glabrata, για παράδειγμα, μπορεί να ανταποκρίνεται λιγότερο καλά σε κλασικά αζολικά σχήματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η θεραπεία πρέπει να εξατομικεύεται.
Η εργαστηριακή ταυτοποίηση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι «βρέθηκε Candida». Πρέπει να αξιολογηθεί ποιο είδος Candida υπάρχει, αν το εύρημα ταιριάζει με τα συμπτώματα, αν συνυπάρχει άλλη κολπίτιδα και αν χρειάζεται ευαισθησία σε αντιμυκητιασικά. Η απόφαση για ειδικά σχήματα, όπως βορικό οξύ ή άλλες τοπικές θεραπείες, πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από γιατρό και ποτέ ως αυτοθεραπεία.
Το βορικό οξύ, όταν χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένα ιατρικά σχήματα για ανθεκτικά ή non-albicans περιστατικά, δεν είναι απλό προϊόν υγιεινής. Είναι επικίνδυνο αν ληφθεί από το στόμα και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται στην εγκυμοσύνη. Η χρήση του απαιτεί σαφείς οδηγίες και ασφαλή φύλαξη μακριά από παιδιά.
17
Σεξουαλική επαφή και σύντροφος
Η κολπική μυκητίαση δεν κατατάσσεται συνήθως στα κλασικά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Παρόλα αυτά, η σεξουαλική επαφή μπορεί να επιδεινώσει τον ερεθισμό, να προκαλέσει μικροτραυματισμούς ή να κάνει τα συμπτώματα πιο έντονα. Σε γυναίκες με ενεργό επεισόδιο, η επαφή μπορεί να είναι επώδυνη και να καθυστερήσει την ανακούφιση.
Η θεραπεία του συντρόφου δεν είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση. Συνήθως εξετάζεται όταν ο σύντροφος έχει συμπτώματα, όπως ερυθρότητα, κνησμό, κάψιμο ή φλεγμονή στη βάλανο. Σε υποτροπιάζουσες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να αξιολογήσει συνολικά το ζευγάρι, αλλά η αυτόματη θεραπεία χωρίς συμπτώματα δεν είναι πάντα χρήσιμη.
Τα προφυλακτικά, τα λιπαντικά, τα σπερματοκτόνα ή άλλα προϊόντα μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό σε ορισμένες γυναίκες. Αν τα επεισόδια εμφανίζονται σταθερά μετά την επαφή, αξίζει να συζητηθεί με τον γιατρό αν πρόκειται για Candida, μηχανικό ερεθισμό, αλλεργική αντίδραση, αλλαγή pH ή άλλη αιτία.
18
Πρόληψη και καθημερινές συνήθειες
Η πρόληψη της κολπικής μυκητίασης δεν βασίζεται σε υπερβολικές πλύσεις ή επιθετικά προϊόντα. Αντίθετα, στόχος είναι να προστατευτεί η φυσιολογική χλωρίδα και να μειωθεί ο τοπικός ερεθισμός. Η περιοχή του κόλπου δεν χρειάζεται εσωτερικές πλύσεις, αρώματα ή αποσμητικά. Χρειάζεται ήπια φροντίδα, καλό στέγνωμα και αποφυγή προϊόντων που προκαλούν ξηρότητα ή αλλεργία.
Βαμβακερά εσώρουχα, αποφυγή παρατεταμένης υγρασίας, αλλαγή μετά από έντονη εφίδρωση ή κολύμβηση και αποφυγή πολύ στενών ρούχων μπορεί να βοηθήσουν σε γυναίκες με ευαισθησία. Η ρύθμιση του σακχάρου σε γυναίκες με διαβήτη είναι επίσης σημαντική. Η διατροφή με υπερβολική ζάχαρη δεν είναι η μόνη αιτία Candida, αλλά η συνολική μεταβολική υγεία επηρεάζει την άμυνα του οργανισμού.
Τα προβιοτικά συζητούνται συχνά, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως θεραπεία που αντικαθιστά την ιατρική αξιολόγηση. Σε ορισμένες γυναίκες μπορεί να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά, όμως τα δεδομένα δεν υποστηρίζουν ότι λύνουν από μόνα τους την υποτροπιάζουσα μυκητίαση. Η πιο σημαντική πρόληψη είναι να γνωρίζουμε αν πρόκειται πράγματι για Candida και να αντιμετωπίζουμε τους πραγματικούς παράγοντες κινδύνου.
| Συνήθεια | Γιατί βοηθά | Τι να αποφύγετε |
|---|---|---|
| Ήπια εξωτερική καθαριότητα | Μειώνει ερεθισμό χωρίς να διαταράσσει τον κόλπο | Κολπικές πλύσεις, αρώματα, αποσμητικά |
| Βαμβακερά εσώρουχα | Μειώνουν υγρασία και τριβή | Στενά συνθετικά ρούχα για πολλές ώρες |
| Ρύθμιση σακχάρου | Βελτιώνει τη γενική άμυνα των ιστών | Παράβλεψη υποτροπών σε γνωστό διαβήτη |
| Σωστή χρήση αντιβιοτικών | Προστατεύει τη φυσιολογική χλωρίδα | Αντιβίωση χωρίς ιατρική ένδειξη |
19
Πότε χρειάζεται άμεσα ιατρική εκτίμηση
Ιατρική εκτίμηση χρειάζεται όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται για πρώτη φορά, όταν δεν είναι τυπικά, όταν υπάρχει εγκυμοσύνη, όταν η γυναίκα έχει διαβήτη, ανοσοκαταστολή ή συχνές υποτροπές, καθώς και όταν η θεραπεία δεν αποδίδει. Η αυτοδιάγνωση είναι ιδιαίτερα επισφαλής όταν υπάρχουν έντονη οσμή, πόνος χαμηλά στην κοιλιά, πυρετός, αιμορραγία, έλκη, φυσαλίδες, πόνος στην επαφή ή υποψία σεξουαλικώς μεταδιδόμενου νοσήματος.
Άμεση αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν τα συμπτώματα επιμένουν μετά από μη συνταγογραφούμενη αγωγή. Η επιμονή δεν σημαίνει πάντα «δεν ήταν αρκετά ισχυρό το φάρμακο». Μπορεί να σημαίνει ότι δεν πρόκειται για Candida, ότι υπάρχει non-albicans είδος, ότι συνυπάρχει άλλη λοίμωξη ή ότι υπάρχει δερματολογικό πρόβλημα.
Η λήψη δείγματος πριν από νέα θεραπεία είναι συχνά πιο χρήσιμη από τη λήψη δείγματος μετά από πολλαπλά σκευάσματα, γιατί τα φάρμακα μπορεί να αλλοιώσουν το αποτέλεσμα. Αν η ασθενής έχει ήδη πάρει αγωγή, είναι καλό να ενημερώνει τον γιατρό και το εργαστήριο για το τι έλαβε και πότε.
20
Συχνές ερωτήσεις
Είναι η κολπική μυκητίαση σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα;
Όχι, συνήθως δεν θεωρείται κλασικό σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα, αν και η επαφή μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα ή να σχετίζεται με ερεθισμό.
Πρέπει να θεραπεύεται και ο σύντροφος;
Συνήθως όχι, εκτός αν έχει συμπτώματα ή αν ο γιατρός το κρίνει απαραίτητο σε ειδικό πλαίσιο υποτροπών.
Μπορεί να έχω Candida χωρίς συμπτώματα;
Ναι, η Candida μπορεί να υπάρχει ως αποικισμός χωρίς ενεργή λοίμωξη και τότε δεν χρειάζεται πάντα θεραπεία.
Γιατί επιστρέφει συνέχεια η μυκητίαση;
Μπορεί να οφείλεται σε μη επιβεβαιωμένη διάγνωση, non-albicans Candida, αρρύθμιστο σάκχαρο, επαναλαμβανόμενη αντιβίωση, ερεθιστικά προϊόντα ή άλλη κατάσταση που μιμείται Candida.
Χρειάζεται καλλιέργεια σε κάθε επεισόδιο;
Όχι πάντα, αλλά είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχουν υποτροπές, αποτυχία θεραπείας, άτυπα συμπτώματα, εγκυμοσύνη ή υποψία μικτής κολπίτιδας.
Η Candida προκαλεί άσχημη οσμή;
Συνήθως όχι έντονη οσμή· η έντονη οσμή ταιριάζει περισσότερο με βακτηριακή κολπίτιδα ή άλλη αιτία και χρειάζεται αξιολόγηση.
Μπορεί να πάρω φλουκοναζόλη μόνη μου;
Όχι χωρίς ιατρική οδηγία, ειδικά σε εγκυμοσύνη, υποτροπές, ηπατικά προβλήματα, πολυφαρμακία ή όταν η διάγνωση δεν είναι βέβαιη.
Τα προβιοτικά θεραπεύουν την κολπική μυκητίαση;
Δεν πρέπει να θεωρούνται θεραπεία που αντικαθιστά την ιατρική διάγνωση και την κατάλληλη αντιμυκητιασική αγωγή.
Τι πρέπει να κάνω πριν από καλλιέργεια κολπικού δείγματος;
Ακολουθήστε τις οδηγίες του γιατρού ή του εργαστηρίου και ενημερώστε αν έχετε χρησιμοποιήσει πρόσφατα κολπικά σκευάσματα ή αντιβιοτικά.
Πότε η μυκητίαση θεωρείται υποτροπιάζουσα;
Συνήθως όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα επιβεβαιωμένα επεισόδια μέσα στον ίδιο χρόνο, συχνά τρία ή τέσσερα και πάνω, ανάλογα με το κριτήριο που χρησιμοποιείται.
21
Τι να θυμάστε
Η κολπική μυκητίαση είναι συχνή, αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται πάντα με αυτοδιάγνωση. Τα συμπτώματα μπορεί να μοιάζουν με βακτηριακή κολπίτιδα, τριχομονάδα, ερεθισμό, δερματίτιδα ή άλλη γυναικολογική κατάσταση. Η σωστή διάγνωση προστατεύει από άσκοπη θεραπεία και καθυστέρηση.
Η Candida μπορεί να υπάρχει χωρίς να προκαλεί λοίμωξη. Για αυτό ένα θετικό αποτέλεσμα πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με τα συμπτώματα. Σε υποτροπές, αποτυχία θεραπείας ή άτυπη εικόνα, η καλλιέργεια και η ταυτοποίηση του είδους Candida είναι σημαντικές.
Η εγκυμοσύνη, ο διαβήτης, η ανοσοκαταστολή και οι συχνές υποτροπές απαιτούν πιο προσεκτική προσέγγιση. Η θεραπεία πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να καθοδηγείται από γιατρό, ειδικά όταν συζητείται φλουκοναζόλη, θεραπεία συντήρησης ή ειδικά σχήματα για non-albicans Candida.
22
Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
Βιβλιογραφία
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/candidiasis.htm
https://www.idsociety.org/practice-guideline/candidiasis/
https://www.bashh.org/_userfiles/pages/files/resources/vvc_ijsa_pdf.pdf
https://www.aruplab.com/files/resources/infectious-disease/ACOG_Practice_Bulletin_Number_215.pdf
https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)60917-9
https://dermnetnz.org/topics/vulvovaginal-candidiasis
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
