Relvar: Χρήσεις σε Άσθμα και ΧΑΠ, Δόση, Παρενέργειες & Εξετάσεις Αίματος

1Τι είναι το Relvar

Το Relvar Ellipta είναι εισπνεόμενο φάρμακο για χρόνια νοσήματα των αεραγωγών. Περιέχει δύο δραστικές ουσίες: φουροϊκή φλουτικαζόνη και βιλαντερόλη. Η φουροϊκή φλουτικαζόνη είναι εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές, δηλαδή φάρμακο που μειώνει τη φλεγμονή μέσα στους αεραγωγούς. Η βιλαντερόλη είναι μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικό, δηλαδή βοηθά τους βρόγχους να παραμένουν πιο ανοιχτοί.

Το Relvar χρησιμοποιείται ως θεραπεία συντήρησης. Αυτό σημαίνει ότι λαμβάνεται σταθερά, σύμφωνα με τη δοσολογία του γιατρού, και όχι μόνο όταν ο ασθενής αισθάνεται δύσπνοια. Η σταθερή χρήση είναι σημαντική γιατί η φλεγμονή και η βρογχική στένωση δεν υπάρχουν μόνο τη στιγμή που ο ασθενής έχει έντονα συμπτώματα. Σε πολλούς ασθενείς, η νόσος παραμένει ενεργή ακόμη κι όταν τα συμπτώματα φαίνονται ήπια.

Το φάρμακο χορηγείται με τη συσκευή Ellipta, η οποία είναι συσκευή ξηρής σκόνης. Η συσκευή έχει μετρητή δόσεων και απελευθερώνει τη δόση όταν προετοιμαστεί σωστά. Η σωστή εισπνοή είναι καθοριστική. Αν ο ασθενής δεν εισπνέει βαθιά και σταθερά ή αν εκπνέει μέσα στη συσκευή, μπορεί να μη λάβει σωστά τη δόση.

Το Relvar δεν είναι απλό “σπρέι για κάθε βήχα”. Δεν είναι αντιβιοτικό, δεν είναι φάρμακο για πυρετό και δεν αντικαθιστά την επείγουσα αντιμετώπιση σε σοβαρή δύσπνοια. Αν υπάρχουν έντονα συμπτώματα, πόνος στο στήθος, κυάνωση, σύγχυση ή γρήγορη επιδείνωση, ο ασθενής πρέπει να ζητήσει άμεσα ιατρική βοήθεια.

2Δραστικές ουσίες: φουροϊκή φλουτικαζόνη και βιλαντερόλη

Η φουροϊκή φλουτικαζόνη είναι το αντιφλεγμονώδες μέρος του Relvar. Στο άσθμα και σε ορισμένους ασθενείς με ΧΑΠ, η φλεγμονή των αεραγωγών συμβάλλει στη δύσπνοια, στον βήχα, στον συριγμό και στις παροξύνσεις. Το εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές μειώνει αυτή τη φλεγμονώδη δραστηριότητα τοπικά στους βρόγχους.

Η βιλαντερόλη είναι μακράς δράσης β2-αγωνιστής. Βοηθά στη χαλάρωση των λείων μυϊκών ινών των βρόγχων και στη διατήρηση της βρογχοδιαστολής. Η δράση της διαρκεί αρκετές ώρες, γι’ αυτό το Relvar σχεδιάστηκε για χορήγηση μία φορά την ημέρα. Αυτή η απλότητα μπορεί να βοηθήσει στη συμμόρφωση, αλλά δεν σημαίνει ότι ο ασθενής μπορεί να παραλείπει δόσεις χωρίς συνέπειες.

Ο συνδυασμός ICS/LABA έχει νόημα γιατί αντιμετωπίζει δύο διαφορετικά στοιχεία: τη φλεγμονή και τη βρογχική σύσπαση. Σε ασθενείς με άσθμα, η αντιφλεγμονώδης δράση είναι κεντρική. Σε ασθενείς με ΧΑΠ, η απόφαση για εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές εξατομικεύεται περισσότερο και λαμβάνει υπόψη παροξύνσεις, κίνδυνο πνευμονίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ηωσινόφιλα αίματος.

Το Relvar δεν παρακολουθείται με εξέταση “επίπεδα φλουτικαζόνης” ή “επίπεδα βιλαντερόλης”. Οι εξετάσεις αίματος έχουν άλλο ρόλο: βοηθούν να φανεί αν υπάρχει λοίμωξη, ενεργή φλεγμονή, αναιμία, υψηλός αιματοκρίτης, ηωσινοφιλία, διαταραχή γλυκόζης ή ηλεκτρολυτών, ειδικά όταν ο ασθενής επιδεινώνεται ή έχει συχνές παροξύνσεις.

3Πότε χρησιμοποιείται το Relvar στο άσθμα

Στο άσθμα, το Relvar χρησιμοποιείται ως θεραπεία ελέγχου σε ασθενείς που χρειάζονται συνδυασμό εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς και μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικού. Το άσθμα είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών, με συμπτώματα που μπορεί να έρχονται και να φεύγουν: βήχας, συριγμός, βάρος στο στήθος και δύσπνοια.

Ένας ασθενής μπορεί να αισθάνεται καλά για αρκετές ημέρες και να επιδεινωθεί ξαφνικά μετά από ίωση, αλλεργιογόνο, άσκηση, κρύο αέρα, καπνό ή επαγγελματική έκθεση. Γι’ αυτό η θεραπεία ελέγχου δεν πρέπει να διακόπτεται μόλις μειωθούν τα συμπτώματα. Η απουσία έντονης δύσπνοιας δεν σημαίνει πάντα ότι η φλεγμονή έχει εξαφανιστεί.

Το Relvar δεν είναι φάρμακο άμεσης ανακούφισης για κρίση άσθματος. Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει ποιο είναι το ανακουφιστικό του φάρμακο και ποιο είναι το καθημερινό φάρμακο ελέγχου. Αν χρειάζεται συχνά ανακουφιστικό ή ξυπνά τη νύχτα από δύσπνοια, αυτό είναι ένδειξη ότι το άσθμα δεν είναι καλά ελεγχόμενο και χρειάζεται επανεκτίμηση.

Σε ασθενείς με αλλεργική εικόνα, ρινίτιδα, έκζεμα, εποχικότητα ή συμπτώματα μετά από συγκεκριμένα ερεθίσματα, μπορεί να χρειαστεί αιματολογικός αλλεργιολογικός έλεγχος με IgE, ειδικές IgE, RAST ή ALEX. Ο έλεγχος αυτός δεν αντικαθιστά τη θεραπεία, αλλά μπορεί να βοηθήσει να εντοπιστούν παράγοντες που επιδεινώνουν το άσθμα.

4Πότε χρησιμοποιείται το Relvar στη ΧΑΠ

Στη ΧΑΠ, το Relvar μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένους ασθενείς ως θεραπεία συντήρησης. Η ΧΑΠ είναι χρόνια αποφρακτική νόσος των πνευμόνων, συνήθως συνδεδεμένη με κάπνισμα ή μακροχρόνια έκθεση σε ερεθιστικούς παράγοντες. Τα κύρια συμπτώματα είναι δύσπνοια στην προσπάθεια, χρόνιος βήχας, πτύελα, μειωμένη αντοχή και παροξύνσεις.

Η χρήση εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς στη ΧΑΠ δεν είναι ίδια για όλους. Ο γιατρός λαμβάνει υπόψη ιστορικό παροξύνσεων, νοσηλείες, σπιρομέτρηση, συμπτώματα, κίνδυνο πνευμονίας και σε ορισμένους ασθενείς τα ηωσινόφιλα αίματος. Αυτό σημαίνει ότι το Relvar δεν είναι “ένα εισπνεόμενο για κάθε ΧΑΠ”, αλλά επιλογή που πρέπει να ταιριάζει στον συγκεκριμένο ασθενή.

Σε ασθενείς με ΧΑΠ, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζονται πυρετός, αλλαγή πτυέλων, επιδείνωση δύσπνοιας, θωρακικός πόνος ή έντονη καταβολή. Η επιδείνωση μπορεί να οφείλεται σε παρόξυνση, πνευμονία, καρδιακή επιβάρυνση, αναιμία ή άλλη αιτία. Δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο ότι “δεν αρκεί το εισπνεόμενο”.

Όταν υπάρχουν πτύελα και υποψία λοίμωξης κατώτερου αναπνευστικού, μπορεί να ζητηθεί καλλιέργεια πτυέλων. Η εξέταση έχει αξία όταν το δείγμα είναι πραγματικό πτύελο από βαθύ βήχα και όχι σάλιο. Το αποτέλεσμα πρέπει πάντα να συσχετίζεται με την κλινική εικόνα.

5Πώς δρα το Relvar στους βρόγχους

Η φουροϊκή φλουτικαζόνη μειώνει τη φλεγμονή των αεραγωγών. Στο άσθμα, αυτή η δράση είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί η φλεγμονή κάνει τους βρόγχους ευαίσθητους και έτοιμους να “κλείσουν” μετά από ερεθίσματα. Σε επιλεγμένους ασθενείς με ΧΑΠ, η αντιφλεγμονώδης δράση μπορεί να βοηθήσει στη μείωση παροξύνσεων, αλλά η επιλογή γίνεται πιο προσεκτικά.

Η βιλαντερόλη βοηθά στη βρογχοδιαστολή. Δρα στους β2-υποδοχείς και χαλαρώνει τους βρόγχους, ώστε ο αέρας να περνά πιο εύκολα. Επειδή είναι μακράς δράσης, δεν έχει τον ρόλο του φαρμάκου άμεσης ανακούφισης. Ο ασθενής πρέπει να ξέρει τι κάνει όταν εμφανίζεται οξεία δύσπνοια, γιατί το Relvar δεν προορίζεται για τέτοια χρήση.

Ο συνδυασμός των δύο ουσιών βοηθά στην καθημερινή σταθεροποίηση, εφόσον η διάγνωση και η ένδειξη είναι σωστές. Αν ο ασθενής παίρνει το φάρμακο λάθος, παραλείπει δόσεις ή δεν εισπνέει σωστά, η αποτελεσματικότητα μειώνεται. Πολύ συχνά η “αποτυχία” ενός εισπνεόμενου οφείλεται στην τεχνική και όχι στη δραστική ουσία.

Οι εξετάσεις αίματος δεν δείχνουν άμεσα αν το Relvar “άνοιξε” τους βρόγχους. Δείχνουν όμως αν υπάρχουν παράγοντες που επηρεάζουν την αναπνοή: αναιμία, λοίμωξη, φλεγμονή, ηωσινοφιλικό προφίλ, διαταραχή γλυκόζης ή ηλεκτρολυτών. Αυτό είναι κρίσιμο όταν ο ασθενής επιδεινώνεται παρά την εισπνεόμενη αγωγή.

6Δόση και καθημερινή χρήση

Το Relvar χορηγείται συνήθως μία φορά την ημέρα, αλλά η ακριβής περιεκτικότητα και ένδειξη εξαρτώνται από το αν πρόκειται για άσθμα ή ΧΑΠ, από την ηλικία και από το θεραπευτικό πλάνο του γιατρού. Ο ασθενής δεν πρέπει να αλλάζει περιεκτικότητα, ώρα ή αριθμό εισπνοών χωρίς οδηγία.

Η καθημερινή χρήση την ίδια περίπου ώρα βοηθά στη συνέπεια. Αν ο ασθενής παίρνει πολλά φάρμακα, είναι χρήσιμο να το εντάξει σε σταθερή ρουτίνα. Η παράλειψη δόσεων μπορεί να οδηγήσει σε χειρότερο έλεγχο συμπτωμάτων, ειδικά σε άσθμα όπου η αντιφλεγμονώδης θεραπεία είναι βασική.

Αν ο ασθενής νιώθει ότι χρειάζεται περισσότερη ανακούφιση, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πάρει δεύτερη δόση Relvar. Μπορεί να υπάρχει κακή τεχνική εισπνοής, λοίμωξη, παρόξυνση, ανεπαρκής έλεγχος άσθματος ή άλλη αιτία δύσπνοιας. Η επανεκτίμηση είναι ασφαλέστερη από την αυθαίρετη αύξηση της δόσης.

7Σωστή χρήση της συσκευής Ellipta

Η συσκευή Ellipta είναι συσκευή ξηρής σκόνης. Ο ασθενής ανοίγει το κάλυμμα σύμφωνα με τις οδηγίες, προετοιμάζει τη δόση και εισπνέει από το επιστόμιο. Είναι σημαντικό να μη φυσά μέσα στη συσκευή, γιατί η υγρασία της αναπνοής μπορεί να επηρεάσει τη σκόνη και τη σωστή λήψη της δόσης.

Πριν από την εισπνοή, ο ασθενής εκπνέει μακριά από τη συσκευή. Έπειτα τοποθετεί καλά τα χείλη γύρω από το επιστόμιο και εισπνέει βαθιά και σταθερά. Μετά απομακρύνει τη συσκευή και κρατά την αναπνοή του για λίγα δευτερόλεπτα, όσο μπορεί άνετα. Η εισπνοή πρέπει να είναι αρκετά δυνατή ώστε η σκόνη να φτάσει στους πνεύμονες.

Η συσκευή έχει μετρητή δόσεων. Ο ασθενής πρέπει να ελέγχει πόσες δόσεις απομένουν και να μη μένει χωρίς φάρμακο. Επειδή το Relvar είναι θεραπεία συντήρησης, η διακοπή επειδή “τελείωσε η συσκευή” μπορεί να οδηγήσει σε απορρύθμιση, ειδικά σε ασθενείς με άσθμα.

Η τεχνική πρέπει να ελέγχεται στην πράξη. Ο ασθενής καλό είναι να δείχνει στον γιατρό ή στον φαρμακοποιό πώς χρησιμοποιεί τη συσκευή. Ακόμη και ασθενείς που χρησιμοποιούν εισπνεόμενα για χρόνια μπορεί να κάνουν λάθη. Η απλή φράση “ξέρω να το παίρνω” δεν αρκεί.

8Τι κάνουμε μετά την εισπνοή

Μετά τη χρήση του Relvar, ο ασθενής πρέπει συνήθως να ξεπλένει το στόμα με νερό και να το φτύνει. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο στοματικής καντιντίασης, βραχνάδας και τοπικού ερεθισμού. Η οδηγία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή το Relvar περιέχει εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές.

Η στοματική καντιντίαση μπορεί να εμφανιστεί ως λευκές πλάκες, πόνος, κάψιμο ή ερεθισμός στο στόμα. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το φάρμακο είναι ακατάλληλο, αλλά χρειάζεται ενημέρωση γιατρού, έλεγχος τεχνικής και πιθανή θεραπεία. Η πρόληψη με σωστό ξέπλυμα είναι απλή και σημαντική.

Η συσκευή πρέπει να διατηρείται στεγνή και καθαρή σύμφωνα με τις οδηγίες. Δεν πρέπει να πλένεται αυθαίρετα με νερό, εκτός αν το φύλλο οδηγιών το προβλέπει. Η υγρασία μπορεί να επηρεάσει τη σκόνη. Συνήθως αρκεί στεγνό καθάρισμα του επιστομίου όταν χρειάζεται.

Ο ασθενής πρέπει επίσης να παρατηρεί αν έχει βελτίωση στην καθημερινή αναπνοή, αν μειώνεται η ανάγκη για ανακουφιστικό, αν υπάρχουν νυχτερινά συμπτώματα και αν έχει παρενέργειες. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν τον γιατρό να κρίνει αν η θεραπεία είναι επαρκής.

9Συχνά λάθη με το Relvar

Το πρώτο συχνό λάθος είναι να χρησιμοποιείται το Relvar σαν φάρμακο άμεσης ανακούφισης. Δεν είναι. Αν ο ασθενής έχει ξαφνική δύσπνοια, πρέπει να ακολουθήσει το σχέδιο που έχει δώσει ο γιατρός για ανακουφιστική αγωγή ή επείγουσα εκτίμηση. Το Relvar είναι θεραπεία συντήρησης και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για οξύ βρογχόσπασμο.

Το δεύτερο λάθος είναι η διακοπή όταν τα συμπτώματα βελτιωθούν. Στο άσθμα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί η φλεγμονή μπορεί να παραμένει ενεργή ακόμη και όταν ο ασθενής νιώθει καλύτερα. Στη ΧΑΠ, η διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε χειρότερο έλεγχο και συχνότερες παροξύνσεις σε ασθενείς στους οποίους υπάρχει σωστή ένδειξη.

Το τρίτο λάθος είναι η κακή τεχνική εισπνοής. Αν ο ασθενής δεν εισπνέει σωστά, το φάρμακο μπορεί να μη φτάνει στους πνεύμονες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένο συμπέρασμα ότι το φάρμακο “δεν πιάνει”. Πριν αλλάξει η θεραπεία, πρέπει να ελεγχθεί η τεχνική.

Το τέταρτο λάθος είναι η παράβλεψη λοίμωξης ή άλλης αιτίας δύσπνοιας. Αν ο ασθενής έχει πυρετό, παραγωγικό βήχα, αλλαγή πτυέλων, αδυναμία ή πόνο στο στήθος, δεν αρκεί να συνεχίσει το εισπνεόμενο. Μπορεί να χρειάζεται εξέταση, εργαστηριακός έλεγχος και διαφορετική αντιμετώπιση.

10Παρενέργειες του Relvar

Οι παρενέργειες του Relvar μπορεί να σχετίζονται με τη φουροϊκή φλουτικαζόνη ή με τη βιλαντερόλη. Από την πλευρά του εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς μπορεί να εμφανιστεί στοματική καντιντίαση, βραχνάδα, ερεθισμός στο στόμα ή στο λαιμό. Το ξέπλυμα στόματος μετά την εισπνοή μειώνει αυτόν τον κίνδυνο.

Από την πλευρά της βιλαντερόλης μπορεί να εμφανιστούν αίσθημα παλμών, ταχυκαρδία, τρόμος, νευρικότητα ή πονοκέφαλος. Συνήθως είναι ήπια, αλλά σε ασθενείς με καρδιολογικό ιστορικό ή αρρυθμίες χρειάζεται περισσότερη προσοχή. Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό αν εμφανίζει έντονο ή νέο αίσθημα παλμών.

Σε ασθενείς με ΧΑΠ, η χρήση εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς συνδέεται με ιδιαίτερη προσοχή για λοιμώξεις κατώτερου αναπνευστικού και πνευμονία. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής θα εμφανίσει πνευμονία, αλλά σημαίνει ότι πυρετός, αλλαγή πτυέλων, έντονη καταβολή ή γρήγορη επιδείνωση δύσπνοιας πρέπει να αξιολογούνται.

Σε υψηλές δόσεις ή μακροχρόνια χρήση εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών, σπάνια μπορεί να υπάρχουν συστηματικές επιδράσεις, ειδικά όταν ο ασθενής λαμβάνει συχνά κορτιζόνη από το στόμα. Ο γιατρός μπορεί να λάβει υπόψη γλυκόζη, οστική υγεία, βιταμίνη D, ιστορικό λοιμώξεων και συνολική έκθεση σε κορτικοστεροειδή.

11Πότε χρειάζεται άμεσα γιατρό

Άμεση ιατρική βοήθεια χρειάζεται όταν η δύσπνοια είναι έντονη, όταν ο ασθενής δεν μπορεί να μιλήσει άνετα, όταν υπάρχει κυάνωση, σύγχυση, υπνηλία, πόνος στο στήθος, αιμόπτυση ή γρήγορη επιδείνωση. Αυτά τα συμπτώματα δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο με επανάληψη εισπνοών.

Αν ο ασθενής με ΧΑΠ εμφανίσει πυρετό, έντονη αλλαγή πτυέλων, γενική καταβολή ή πτώση κορεσμού οξυγόνου, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. Μπορεί να υπάρχει παρόξυνση ή πνευμονία. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν γενική αίματος, CRP, καλλιέργεια πτυέλων ή άλλος έλεγχος.

Αν ο ασθενής με άσθμα χρειάζεται συνεχώς ανακουφιστικό, ξυπνά τη νύχτα, έχει περιορισμό στην καθημερινότητα ή αισθάνεται ότι το Relvar δεν βοηθά, πρέπει να επανεκτιμηθεί. Μπορεί να υπάρχει λάθος τεχνική, ανεπαρκής θεραπεία, αλλεργική επιβάρυνση ή άλλη διάγνωση.

Άμεση επικοινωνία χρειάζεται επίσης αν εμφανιστεί αλλεργική αντίδραση, οίδημα στο πρόσωπο ή στα χείλη, κνίδωση, έντονη ταχυκαρδία, λιποθυμική τάση ή επιδείνωση της αναπνοής αμέσως μετά την εισπνοή. Η απότομη επιδείνωση μετά από εισπνεόμενο δεν πρέπει να θεωρείται φυσιολογική.

12Ποιοι ασθενείς χρειάζονται περισσότερη προσοχή

Περισσότερη προσοχή χρειάζονται ασθενείς με καρδιολογικό ιστορικό, αρρυθμίες, υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, οστεοπόρωση, ιστορικό συχνών λοιμώξεων, γλαύκωμα, νεφρική ή ηπατική νόσο και ασθενείς που λαμβάνουν πολλά φάρμακα. Η χρήση Relvar μπορεί να είναι σωστή, αλλά χρειάζεται εξατομίκευση.

Σε διαβητικούς ασθενείς, η εισπνεόμενη κορτιζόνη έχει πολύ μικρότερη συστηματική δράση από την κορτιζόνη από το στόμα, αλλά η συνολική εικόνα έχει σημασία. Αν ο ασθενής παίρνει συχνά συστηματική κορτιζόνη για παροξύνσεις, η γλυκόζη και η HbA1c μπορεί να χρειάζονται πιο προσεκτική παρακολούθηση.

Σε ασθενείς με οστεοπενία, οστεοπόρωση ή ιστορικό καταγμάτων, η μακροχρόνια έκθεση σε κορτικοστεροειδή, κυρίως συστηματικά αλλά και εισπνεόμενα σε υψηλές δόσεις, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Ο γιατρός μπορεί να σκεφτεί βιταμίνη D, ασβέστιο, νεφρική λειτουργία και οστική πυκνότητα ανάλογα με το ιστορικό.

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει για όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα που λαμβάνει. Αυτό είναι σημαντικό όχι μόνο για πιθανές αλληλεπιδράσεις, αλλά και για την ερμηνεία των εξετάσεων αίματος. Η γενική αρχή είναι ότι δεν διακόπτουμε φάρμακα πριν από εξετάσεις χωρίς οδηγία.

13Εξετάσεις αίματος με Relvar: τι πραγματικά χρειάζεται

Δεν υπάρχει εξέταση αίματος που να μετρά “επίπεδα Relvar” για την καθημερινή παρακολούθηση. Οι εξετάσεις αίματος ζητούνται όταν υπάρχει κλινικό ερώτημα: υπάρχει λοίμωξη; υπάρχει φλεγμονή; υπάρχει αναιμία ή αυξημένος αιματοκρίτης; υπάρχει ηωσινοφιλικό προφίλ; υπάρχει επιβάρυνση από συχνή κορτιζόνη από το στόμα;

Σε ασθενείς με άσθμα, τα ηωσινόφιλα, η ολική IgE και οι ειδικές IgE μπορεί να βοηθήσουν όταν υπάρχουν αλλεργικά χαρακτηριστικά ή συχνές εξάρσεις. Σε ασθενείς με ΧΑΠ, τα ηωσινόφιλα αίματος μπορεί να έχουν θεραπευτική σημασία, επειδή βοηθούν τον γιατρό να εκτιμήσει αν ένας ασθενής είναι πιθανότερο να ωφεληθεί από εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές στο σχήμα του.

Ο σωστός εργαστηριακός έλεγχος είναι στοχευμένος. Δεν χρειάζεται κάθε ασθενής με Relvar όλες τις εξετάσεις. Χρειάζεται όμως να μη χαθεί μια λοίμωξη, μια αναιμία, μια ηλεκτρολυτική διαταραχή ή μια μεταβολική επιβάρυνση επειδή όλα αποδόθηκαν στο άσθμα ή στη ΧΑΠ.

14Γενική αίματος και ηωσινόφιλα

Η γενική αίματος είναι από τις πιο χρήσιμες βασικές εξετάσεις όταν υπάρχει επιδείνωση αναπνευστικών συμπτωμάτων. Δεν δείχνει αν “δουλεύει” το Relvar, αλλά μπορεί να δείξει αν υπάρχει αναιμία, αυξημένος αιματοκρίτης, λευκοκυττάρωση, ουδετεροφιλία ή ηωσινοφιλία. Όλα αυτά μπορεί να επηρεάσουν την ερμηνεία της δύσπνοιας.

Η αιμοσφαιρίνη και ο αιματοκρίτης έχουν πρακτική σημασία. Αν υπάρχει αναιμία, ο ασθενής μπορεί να νιώθει κόπωση και δύσπνοια ακόμη και αν η αναπνευστική αγωγή είναι σωστή. Αν υπάρχει αυξημένος αιματοκρίτης σε χρόνια αναπνευστική νόσο, μπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση για χρόνια υποξία ή άλλους παράγοντες.

Τα ηωσινόφιλα είναι ιδιαίτερα σημαντικά σε άσθμα και σε επιλεγμένους ασθενείς με ΧΑΠ. Στο άσθμα μπορεί να δείχνουν ηωσινοφιλικό ή αλλεργικό προφίλ. Στη ΧΑΠ μπορούν να βοηθήσουν στη θεραπευτική εκτίμηση για εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύονται μόνα τους. Το ιστορικό παροξύνσεων και ο κίνδυνος πνευμονίας έχουν επίσης σημασία.

Η πρόσφατη λήψη κορτιζόνης από το στόμα μπορεί να μειώσει τα ηωσινόφιλα και να αλλάξει τη γενική αίματος. Γι’ αυτό ο ασθενής πρέπει να αναφέρει αν έλαβε πρόσφατα Medrol, πρεδνιζολόνη ή άλλη συστηματική κορτιζόνη. Χωρίς αυτή την πληροφορία, η ερμηνεία μπορεί να είναι παραπλανητική.

15CRP, ΤΚΕ και δείκτες φλεγμονής

Η CRP είναι δείκτης ενεργής φλεγμονής και χρησιμοποιείται συχνά όταν υπάρχει πυρετός, παρόξυνση, παραγωγικός βήχας ή υποψία λοίμωξης. Δεν δείχνει από μόνη της αν η αιτία είναι βακτηριακή, ιογενής ή μη λοιμώδης. Δίνει όμως ένα εργαστηριακό σήμα που βοηθά όταν συνδυάζεται με γενική αίματος και κλινική εικόνα.

Η ΤΚΕ είναι πιο αργός και λιγότερο ειδικός δείκτης. Μπορεί να βοηθήσει σε παρατεταμένη φλεγμονώδη εικόνα, αλλά δεν είναι εξέταση για τη ρύθμιση του Relvar. Η αξία της είναι μεγαλύτερη όταν ερμηνεύεται μαζί με CRP, γενική αίματος και συμπτώματα. Για μια συνολική προσέγγιση, υπάρχει ο οδηγός Δείκτες Φλεγμονής – CRP, ΤΚΕ, Φερριτίνη, IL-6 & Γενική Αίματος.

Σε ασθενή με ΧΑΠ, η CRP μπορεί να βοηθήσει σε παρόξυνση, αλλά δεν αποφασίζει μόνη της για αντιβίωση. Ο γιατρός συνεκτιμά αν υπάρχει πυρετός, αλλαγή πτυέλων, ακροαστικά ευρήματα, κορεσμός οξυγόνου και πιθανή ακτινογραφία. Αν υπάρχει παραγωγικός βήχας, μπορεί να έχει θέση και η καλλιέργεια πτυέλων.

Σε ασθενή με άσθμα, η CRP μπορεί να αυξηθεί σε λοίμωξη που επιδεινώνει τα συμπτώματα, αλλά το άσθμα μπορεί να χειροτερέψει και από αλλεργιογόνα, άσκηση, καπνό, παλινδρόμηση ή κακή χρήση εισπνεόμενου. Άρα μια φυσιολογική CRP δεν αποκλείει κακό έλεγχο άσθματος και μια αυξημένη CRP δεν σημαίνει αυτόματα αντιβίωση.

16Γλυκόζη, κάλιο και ηλεκτρολύτες

Η γλυκόζη, το κάλιο και οι ηλεκτρολύτες δεν χρειάζονται σε κάθε ασθενή που λαμβάνει Relvar. Χρειάζονται όμως όταν υπάρχει διαβήτης, καρδιολογικό ιστορικό, χρήση διουρητικών, παροξύνσεις, συχνή χρήση βρογχοδιασταλτικών ή πρόσφατη συστηματική κορτιζόνη. Η δύσπνοια και η αδυναμία δεν είναι πάντα μόνο πνευμονικό πρόβλημα.

Η γλυκόζη μπορεί να επηρεαστεί κυρίως από συστηματική κορτιζόνη, δηλαδή κορτιζόνη από το στόμα ή ενέσιμη, και όχι τόσο από την εισπνεόμενη θεραπεία στη συνηθισμένη δόση. Παρόλα αυτά, σε ασθενείς με διαβήτη ή συχνές παροξύνσεις, η παρακολούθηση γλυκόζης και HbA1c μπορεί να έχει πρακτική αξία.

Το κάλιο έχει σημασία επειδή οι β2-αγωνιστές μπορούν σε ορισμένες συνθήκες να επηρεάσουν τα επίπεδά του, ειδικά όταν υπάρχει συχνή χρήση ανακουφιστικών βρογχοδιασταλτικών, διουρητικά, έμετοι, διάρροιες ή οξεία παρόξυνση. Συμπτώματα όπως αδυναμία, κράμπες, αίσθημα παλμών ή αρρυθμίες χρειάζονται αξιολόγηση.

Οι ηλεκτρολύτες και η νεφρική λειτουργία βοηθούν επίσης όταν ο ασθενής λαμβάνει πολλά φάρμακα. Σε ηλικιωμένους με ΧΑΠ, η πολυφαρμακία είναι συχνή και μπορεί να επηρεάσει την ερμηνεία των συμπτωμάτων. Ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να προσαρμόζεται στο ιστορικό και όχι να γίνεται μηχανικά.

17Κορτιζόνη, βιταμίνη D και οστική υγεία

Το Relvar περιέχει εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές. Η εισπνεόμενη μορφή έχει πολύ μικρότερη συστηματική επίδραση από την κορτιζόνη από το στόμα, αλλά σε μακροχρόνια χρήση, υψηλές δόσεις ή ευάλωτους ασθενείς η οστική υγεία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους, μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και ασθενείς με ιστορικό κατάγματος.

Η βιταμίνη D μπορεί να ελεγχθεί όταν υπάρχει οστικός κίνδυνος, οστεοπενία, οστεοπόρωση, μειωμένη έκθεση στον ήλιο ή συχνή χρήση συστηματικής κορτιζόνης. Δεν είναι εξέταση που γίνεται υποχρεωτικά σε όλους επειδή παίρνουν Relvar, αλλά μπορεί να είναι χρήσιμη σε σωστό κλινικό πλαίσιο.

Ασθενείς που λαμβάνουν συχνά κορτιζόνη από το στόμα για παροξύνσεις χρειάζονται πιο προσεκτική συνολική εκτίμηση. Μπορεί να χρειαστεί έλεγχος γλυκόζης, βιταμίνης D, ασβεστίου, φωσφόρου, νεφρικής λειτουργίας ή οστικής πυκνότητας. Η συχνή ανάγκη για συστηματική κορτιζόνη είναι ένδειξη ότι η νόσος ίσως δεν ελέγχεται επαρκώς.

Ο στόχος δεν είναι να φοβηθεί ο ασθενής το εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές. Ο κακός έλεγχος άσθματος ή ΧΑΠ μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερες παροξύνσεις και περισσότερη κορτιζόνη από το στόμα. Η σωστή λύση είναι η ελάχιστη αποτελεσματική αγωγή, σωστή τεχνική και στοχευμένη παρακολούθηση.

18Λοιμώξεις, πτύελα και πνευμονία

Σε ασθενείς με ΧΑΠ, οι λοιμώξεις είναι συχνή αιτία παρόξυνσης. Η παρουσία εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς στο θεραπευτικό σχήμα κάνει ακόμη πιο σημαντική την έγκαιρη αναγνώριση συμπτωμάτων όπως πυρετός, αλλαγή πτυέλων, έντονη δύσπνοια, θωρακικός πόνος ή γενική κατάπτωση.

Η πνευμονία δεν πρέπει να μπερδεύεται με απλή “επιδείνωση ΧΑΠ”. Ο ασθενής μπορεί να χρειάζεται κλινική εξέταση, ακρόαση, οξυμετρία, γενική αίματος, CRP, καλλιέργεια πτυέλων ή απεικόνιση, ανάλογα με την εικόνα. Το Relvar δεν είναι αντιβιοτικό και δεν αντιμετωπίζει βακτηριακή λοίμωξη.

Η καλλιέργεια πτυέλων έχει αξία όταν ο ασθενής μπορεί να δώσει σωστό δείγμα από βαθύ παραγωγικό βήχα. Το σάλιο δεν είναι κατάλληλο δείγμα. Αν το αποτέλεσμα δείξει μικρόβιο, πρέπει να ερμηνευτεί προσεκτικά, επειδή σε χρόνια αναπνευστική νόσο μπορεί να υπάρχει αποικισμός και όχι πάντα ενεργή λοίμωξη.

Σε ασθενείς με άσθμα, οι ιώσεις είναι συχνή αιτία επιδείνωσης. Η ύπαρξη βήχα μετά από ίωση δεν σημαίνει πάντα ότι χρειάζεται αντιβιοτικό. Αν όμως υπάρχουν πυρετός, επιδείνωση γενικής κατάστασης, επίμονα πτύελα ή δύσπνοια που δεν βελτιώνεται, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

19Πώς παρακολουθείται σωστά η θεραπεία

Η παρακολούθηση του Relvar γίνεται κυρίως με συμπτώματα, συχνότητα παροξύνσεων, ανάγκη για ανακουφιστικό, σπιρομέτρηση, έλεγχο τεχνικής εισπνοής και εργαστηριακό έλεγχο όταν υπάρχει ένδειξη. Δεν αρκεί η ερώτηση “το παίρνετε;”. Ο γιατρός χρειάζεται να ξέρει πώς το παίρνει ο ασθενής και τι συμβαίνει στην καθημερινότητά του.

Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει αν ξυπνά τη νύχτα από δύσπνοια, αν περιορίζεται στην προσπάθεια, αν χρησιμοποιεί συχνά ανακουφιστικό, αν είχε παροξύνσεις, αν πήρε αντιβιοτικό ή κορτιζόνη από το στόμα και αν χρειάστηκε επείγουσα επίσκεψη. Αυτές οι πληροφορίες δείχνουν αν η νόσος ελέγχεται.

Ο εργαστηριακός έλεγχος δεν πρέπει να γίνεται χωρίς λόγο, αλλά πρέπει να αξιοποιείται όταν αλλάζει η εικόνα. Σε πυρετό ή παραγωγικό βήχα μπορεί να χρειαστούν γενική αίματος και CRP. Σε αλλεργική εικόνα μπορεί να χρειαστεί IgE και ειδικές IgE. Σε ΧΑΠ με παροξύνσεις μπορεί να έχουν αξία τα ηωσινόφιλα. Σε συχνή συστηματική κορτιζόνη μπορεί να χρειαστεί γλυκόζη και οστικός έλεγχος.

Η τεχνική εισπνοής πρέπει να ελέγχεται σε κάθε ευκαιρία. Αν ο ασθενής δεν παίρνει σωστά τη δόση, μπορεί να αυξηθεί άδικα η θεραπεία ή να προστεθούν φάρμακα χωρίς πραγματική ανάγκη. Η σωστή χρήση της Ellipta είναι βασικό κομμάτι της παρακολούθησης.

20Συχνές ερωτήσεις για το Relvar

21Τι να θυμάστε

Το Relvar Ellipta περιέχει φουροϊκή φλουτικαζόνη και βιλαντερόλη. Είναι συνδυασμός εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς και μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικού. Χρησιμοποιείται ως θεραπεία συντήρησης σε άσθμα και ΧΑΠ, όταν υπάρχει σωστή ένδειξη από γιατρό.

Δεν είναι φάρμακο άμεσης ανακούφισης. Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει ποιο φάρμακο χρησιμοποιεί για ξαφνική δύσπνοια και πότε χρειάζεται επείγουσα ιατρική βοήθεια. Η αυθαίρετη αύξηση δόσης δεν είναι ασφαλής λύση.

Η σωστή χρήση της συσκευής Ellipta είναι απαραίτητη. Ο ασθενής πρέπει να εισπνέει βαθιά και σταθερά, να μην εκπνέει μέσα στη συσκευή και να ξεπλένει το στόμα μετά την εισπνοή. Η τεχνική πρέπει να ελέγχεται στην πράξη, όχι μόνο προφορικά.

Οι εξετάσεις αίματος δεν μετρούν το Relvar. Χρησιμοποιούνται για να αξιολογηθεί ο ασθενής όταν υπάρχει λόγος: γενική αίματος, CRP, ΤΚΕ, ηωσινόφιλα, IgE, γλυκόζη, ηλεκτρολύτες, βιταμίνη D ή καλλιέργεια πτυέλων σε παραγωγικό βήχα. Η επιλογή πρέπει να βασίζεται στα συμπτώματα και στο ιστορικό.

Σε πυρετό, αλλαγή πτυέλων, έντονη δύσπνοια, πόνο στο στήθος, κυάνωση, σύγχυση ή γρήγορη επιδείνωση, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση. Η θεραπεία συντήρησης δεν αντικαθιστά την αντιμετώπιση επείγουσας κατάστασης.

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30