🩸 Ομάδα Αίματος (ABO & Rhesus) – Φιλικός Οδηγός για Ασθενείς
Τι είναι η ομάδα αίματος, πώς καθορίζεται, πώς γίνεται η εξέταση, τι σημαίνει για μεταγγίσεις, εγκυμοσύνη και αιμοδοσία.
- 1️⃣ Τι είναι η ομάδα αίματος;
- 2️⃣ Σύστημα ABO
- 3️⃣ Σύστημα Rhesus (RhD)
- 4️⃣ Πώς καθορίζεται γενετικά
- 5️⃣ Πώς γίνεται η εξέταση
- 6️⃣ Συμβατότητα μεταγγίσεων
- 7️⃣ Αιμοδοσία και σπανιότητα ομάδων
- 8️⃣ Εγκυμοσύνη και Rh-ασυμβατότητα
- 9️⃣ Μύθοι και αλήθειες
- 🔟 Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
- 1️⃣1️⃣ Προτεινόμενη Featured Image
- 1️⃣2️⃣ Κλείστε εξέταση
- 1️⃣3️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές
1) Τι είναι η Ομάδα Αίματος;
Τα αντιγόνα αυτά καθορίζουν πώς θα αντιδράσει το σώμα σε μετάγγιση ή κύηση.
Τα δύο βασικά συστήματα είναι το ABO και το Rhesus (RhD).
Η γνώση της ομάδας αίματος είναι απαραίτητη σε κάθε ιατρικό φάκελο, καθώς παίζει καθοριστικό ρόλο στην ασφάλεια μεταγγίσεων, στη διαχείριση εγκυμοσύνης και στην επείγουσα ιατρική φροντίδα.
Η ομάδα αίματος δεν αλλάζει σε όλη τη διάρκεια της ζωής, καθώς καθορίζεται από τα γονίδια που κληρονομούμε από τους γονείς μας.
2) Σύστημα ABO – Οι βασικές ομάδες αίματος
Το σύστημα ABO είναι το σημαντικότερο και καθορίζεται από την παρουσία ή απουσία δύο αντιγόνων, του A και του B, στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Κάθε άτομο ανήκει σε μία από τις τέσσερις ομάδες:
- 🅰️ Ομάδα Α: Έχει αντιγόνο A και φυσικά αντισώματα anti-B στον ορό.
- 🅱️ Ομάδα Β: Έχει αντιγόνο B και αντισώματα anti-A.
- 🅰️🅱️ Ομάδα ΑΒ: Έχει και τα δύο αντιγόνα (A και B) και δεν έχει φυσικά αντισώματα — θεωρείται καθολικός λήπτης.
- 🅾️ Ομάδα Ο: Δεν έχει αντιγόνα, αλλά έχει αντισώματα anti-A και anti-B — θεωρείται καθολικός δότης ερυθρών.
Η ασυμβατότητα μεταξύ διαφορετικών ομάδων μπορεί να προκαλέσει αιμολυτική αντίδραση κατά τη μετάγγιση, γι’ αυτό η σωστή ταυτοποίηση είναι απολύτως κρίσιμη.
3) Σύστημα Rhesus (RhD)
Το σύστημα Rhesus (Rh) είναι το δεύτερο σημαντικότερο σύστημα ταξινόμησης ομάδων αίματος.
Το πιο καθοριστικό του αντιγόνο είναι το D.
- Rh θετικό (Rh+): Υπάρχει το αντιγόνο D στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων.
- Rh αρνητικό (Rh−): Δεν υπάρχει το αντιγόνο D. Το άτομο μπορεί να αναπτύξει αντισώματα anti-D εάν εκτεθεί σε Rh+ αίμα (π.χ. μετά από μετάγγιση ή εγκυμοσύνη).
Η γνώση του Rh είναι πολύ σημαντική σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας.
Σε περίπτωση ασυμβατότητας μεταξύ μητέρας και εμβρύου (π.χ. μητέρα Rh− και έμβρυο Rh+), μπορεί να υπάρξει ανοσοποίηση και αιμολυτική νόσος του νεογνού.
4) Πώς καθορίζεται γενετικά η ομάδα αίματος
Η ομάδα αίματος είναι κληρονομικό χαρακτηριστικό και καθορίζεται από γονίδια που κληρονομούμε από τους γονείς μας.
Σύστημα ABO:
- Κληρονομούμε δύο αλληλόμορφα γονίδια, ένα από κάθε γονέα (A, B ή O).
- Τα A και B είναι επικρατή έναντι του O.
- Παραδείγματα:
- AA ή AO → Ομάδα Α
- BB ή BO → Ομάδα Β
- AB → Ομάδα ΑΒ
- OO → Ομάδα Ο
Σύστημα Rhesus (RhD):
- Το γονίδιο RHD καθορίζει την παρουσία ή απουσία του αντιγόνου D.
- Αν υπάρχει → Rh θετικό.
- Αν λείπει → Rh αρνητικό.
Η ομάδα αίματος είναι σταθερή εφ’ όρου ζωής και δεν επηρεάζεται από διατροφή ή ασθένειες. Εξαίρεση αποτελούν σπάνιες περιπτώσεις μεταμόσχευσης μυελού ή αιματολογικών νεοπλασιών.
5) Πώς γίνεται η εξέταση ομάδας αίματος
Η εξέταση καθορισμού ομάδας αίματος είναι απλή, γρήγορη και ανώδυνη. Γίνεται με αιμοληψία και περιλαμβάνει ανάλυση του δείγματος για την παρουσία ή απουσία των αντιγόνων A, B και RhD.
- 🩸 Δείγμα: Φλεβικό αίμα, συνήθως σε σωληνάριο EDTA ή ορό.
- 🔬 Μέθοδοι:
- Forward grouping: ανίχνευση των αντιγόνων A και B πάνω στα ερυθρά αιμοσφαίρια.
- Reverse grouping: έλεγχος των φυσικών αντισωμάτων (anti-A, anti-B) στον ορό.
- 🧪 Διασταύρωση (crossmatch): τελικός έλεγχος συμβατότητας μεταξύ δότη και λήπτη πριν από μετάγγιση.
- ⏱️ Χρόνος αποτελέσματος: Συνήθως διαθέσιμο εντός λίγων ωρών ή αυθημερόν.
6) Συμβατότητα Μεταγγίσεων (ABO & RhD)
Η συμβατότητα καθορίζεται από τη συνδυασμένη δράση των συστημάτων ABO και Rhesus (RhD).
Η σωστή επιλογή αίματος είναι απαραίτητη για την αποφυγή αιμολυτικών αντιδράσεων.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
| Ομάδα Λήπτη | Μπορεί να λάβει από | Σχόλια Rh |
|---|---|---|
| Ο− | Μόνο Ο− | Καθολικός δότης ερυθρών. Δεν μπορεί να λάβει από καμία άλλη ομάδα. |
| Α− | Α−, Ο− | Προτιμάται Rh− για αποφυγή ευαισθητοποίησης. |
| Β− | Β−, Ο− | Rh− για ασφάλεια σε εγκυμοσύνη/μεταγγίσεις. |
| ΑΒ− | ΑΒ−, Α−, Β−, Ο− | Σπάνια ομάδα. Δέχεται μόνο Rh− αίμα. |
| Ο+ | Ο+, Ο− | Πιο συχνή ομάδα. Δεν δέχεται Α ή Β αντιγόνα. |
| Α+ | Α+, Α−, Ο+, Ο− | Δέχεται Rh+ ή Rh−. |
| Β+ | Β+, Β−, Ο+, Ο− | Δέχεται Rh+ ή Rh−. |
| ΑΒ+ | ΑΒ+, Α+, Β+, Ο+, και όλες οι Rh− εκδοχές | Καθολικός λήπτης ερυθρών. |
7) Αιμοδοσία και συχνότητα ομάδων αίματος
Η αιμοδοσία βασίζεται στη συμβατότητα ομάδων αίματος και στη διαθεσιμότητα αποθεμάτων. Κάθε ομάδα έχει διαφορετική συχνότητα στον πληθυσμό και ξεχωριστή σημασία στη μεταγγισιοθεραπεία.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
| Ομάδα αίματος | Περίπου ποσοστό στον ελληνικό πληθυσμό | Σχόλιο |
|---|---|---|
| Ο+ | ~37% | Η πιο συχνή ομάδα. Πολύτιμη σε επείγοντα. |
| Α+ | ~33% | Συχνή και ιδιαίτερα χρήσιμη για μεταγγίσεις. |
| Β+ | ~12% | Μέτρια συχνότητα. Περιορισμένοι συμβατοί δότες. |
| ΑΒ+ | ~5% | Σπάνια ομάδα. Καθολικός λήπτης ερυθρών. |
| Όλες οι Rh− ομάδες | ~13% | Πολύτιμες για εγκύους και έκτακτες ανάγκες. Πιο σπάνια διαθέσιμες. |
Καθολικός λήπτης: ΑΒ Rh+ |
Καθολικός δότης πλάσματος: ΑΒ.
Η τακτική αιμοδοσία εξασφαλίζει επάρκεια αίματος για ασθενείς με σπάνιες ομάδες.
Μπορείτε να γίνετε εθελοντής αιμοδότης στο πλησιέστερο κέντρο αιμοδοσίας ή στο νοσοκομείο της περιοχής σας.
8) Εγκυμοσύνη και Rh-Ασυμβατότητα
Κατά την εγκυμοσύνη, η ομάδα αίματος της μητέρας και του εμβρύου ελέγχεται προληπτικά. Το κύριο πρόβλημα μπορεί να προκύψει όταν η μητέρα είναι Rh αρνητική (Rh−) και το έμβρυο Rh θετικό (Rh+).
Τι συμβαίνει:Κατά τον τοκετό ή σε αιμορραγία μπορεί να περάσουν ερυθρά του εμβρύου στο αίμα της μητέρας, προκαλώντας την παραγωγή αντισωμάτων anti-D. Αν δεν προληφθεί, σε επόμενη κύηση τα αντισώματα αυτά μπορεί να προσβάλλουν τα ερυθρά του εμβρύου και να προκαλέσουν αιμολυτική νόσο του νεογνού.
Πρόληψη της Rh-ασυμβατότητας
- 🧪 Έλεγχος ομάδας αίματος και RhD στην αρχή της κύησης.
- 🩸 Διεξαγωγή έμμεσης Coombs για ανίχνευση αντισωμάτων anti-D.
- 💉 Προφυλακτική χορήγηση anti-D ανοσοσφαιρίνης (RhoGAM) στην 28η εβδομάδα κύησης και μετά τον τοκετό, αν το νεογνό είναι Rh+.
- 👩⚕️ Παρακολούθηση από γυναικολόγο και αιματολόγο σε θετικές περιπτώσεις.
Με τη σωστή προληπτική αγωγή, οι επιπλοκές της Rh-ασυμβατότητας έχουν σχεδόν εκμηδενιστεί στη σύγχρονη ιατρική.
9) Μύθοι και Αλήθειες για την Ομάδα Αίματος
- ❌ Μύθος: Η ομάδα αίματος μπορεί να αλλάξει με την πάροδο του χρόνου.
✅ Αλήθεια: Είναι σταθερή σε όλη τη ζωή, καθορισμένη από τα γονίδια. - ❌ Μύθος: Η διατροφή πρέπει να βασίζεται στην ομάδα αίματος.
✅ Αλήθεια: Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να στηρίζουν τη “δίαιτα ανά ομάδα αίματος”. - ❌ Μύθος: Οι ομάδες αίματος σχετίζονται με την προσωπικότητα.
✅ Αλήθεια: Δεν υπάρχει καμία αποδεδειγμένη βιολογική ή ψυχολογική συσχέτιση. - ❌ Μύθος: Όλοι μπορούν να λάβουν αίμα από ομάδα Ο.
✅ Αλήθεια: Μόνο τα ερυθρά Ο− θεωρούνται καθολικός δότης και χρησιμοποιούνται σε επείγοντα με αυστηρούς κανόνες Rh.
Η κατανόηση της ομάδας αίματος βοηθά στη σωστή ενημέρωση και αποφυγή παραπληροφόρησης. Οι ιατρικές αποφάσεις βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, όχι σε μύθους.
10) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Πώς μπορώ να μάθω την ομάδα αίματός μου;
Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση;
Τι είναι ο έλεγχος αντισωμάτων;
Γιατί χρειάζεται διασταύρωση πριν από μετάγγιση;
Τι σημαίνει Rh− στην εγκυμοσύνη;
Αλλάζει ποτέ η ομάδα αίματος;
Ποιος είναι ο «καθολικός δότης» και ο «καθολικός λήπτης»;
Ποια είναι η διαφορά ερυθρών, πλάσματος και αιμοπεταλίων ως προς τη συμβατότητα;
13) Βιβλιογραφία & Πηγές
- 1. AABB. Standards for Blood Banks and Transfusion Services, 33rd Edition. American Association of Blood Banks, 2023.
- 2. Daniels G. Human Blood Groups, 4th Edition. Wiley-Blackwell, 2022. Βασικό εγχειρίδιο ανοσοαιματολογίας για ABO και RhD.
- 3. Roback JD, Grossman BJ, Harris T, Hillyer CD (Eds). Technical Manual, 20th Edition. AABB, 2020.
- 4. British Society for Haematology. Guidelines on pre-transfusion compatibility procedures. b-s-h.org.uk
- 5. Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας (ΕΚΕΑ). Οδηγίες για αιμοδότες και συμβατότητα ομάδων αίματος.
ekea.gr - 6. Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία (ΕΑΕ). Εκπαιδευτικό υλικό και οδηγίες για μεταγγίσεις.
eae.gr - 7. ISBT – International Society of Blood Transfusion. Blood group systems and nomenclature.
isbtweb.org - 8. ΕΟΔΥ – Ομάδες αίματος και προληπτικός εργαστηριακός έλεγχος.
eody.gov.gr
Οι πηγές περιλαμβάνουν διεθνείς και ελληνικές κατευθυντήριες οδηγίες, βιβλία αναφοράς και ενημερωμένους οργανισμούς αιμοδοσίας.
