1️⃣ Τι είναι οι Κατεχολαμίνες;

Οι Κατεχολαμίνες είναι βιογενείς αμίνες που λειτουργούν ως ορμόνες και νευροδιαβιβαστές. Παράγονται κυρίως στον μυελό των επινεφριδίων και στο συμπαθητικό νευρικό σύστημα, και παίζουν καθοριστικό ρόλο στην αντίδραση του οργανισμού στο στρες (“fight or flight” αντίδραση).

Οι κυριότερες κατεχολαμίνες είναι:

• ⚡ Αδρεναλίνη (Επινεφρίνη): Αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό, τη ροή αίματος στους μυς και την απελευθέρωση γλυκόζης από το ήπαρ.
• 💓 Νοραδρεναλίνη (Νορεπινεφρίνη): Ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση και προκαλεί αγγειοσύσπαση.
• 🧠 Ντοπαμίνη: Προάγει τη μετάδοση νευρικών σημάτων και εμπλέκεται στην κινητικότητα και τη διάθεση.

Μετά την παραγωγή τους, οι κατεχολαμίνες μεταβολίζονται σε μετανεφρίνες και νορμετανεφρίνες, που αποβάλλονται στα ούρα. Η μέτρηση αυτών των ουσιών στα ούρα 24ώρου δίνει πληροφορίες για την παραγωγή τους στον οργανισμό και βοηθά στη διάγνωση ορμονικών διαταραχών όπως το Φαιοχρωμοκύττωμα και το Παραγαγγλίωμα (PPGL).

Η εξέταση των κατεχολαμινών ούρων 24ώρου αποτελεί σημαντικό εργαλείο για τον ενδοκρινολόγο ή τον παθολόγο στη διάγνωση και παρακολούθηση καταστάσεων που σχετίζονται με υπερπαραγωγή αυτών των ουσιών, όπως:

• 📈 Φαιοχρωμοκύττωμα – καλοήθης όγκος των επινεφριδίων που εκκρίνει κατεχολαμίνες.
• 🧬 Παραγαγγλίωμα (PPGL) – εξωεπινεφριδικός όγκος με ανάλογη δράση.
• 👶 Νευροβλάστωμα – παιδιατρικός όγκος του συμπαθητικού συστήματος, όπου συνήθως ελέγχεται μαζί με VMA και HVA.

Η κατανόηση της φυσιολογίας των κατεχολαμινών βοηθά στην καλύτερη ερμηνεία των αποτελεσμάτων και στη σωστή καθοδήγηση για περαιτέρω εξετάσεις, όπως οι Μετανεφρίνες ούρων ή αίματος.

2️⃣ Γιατί ζητείται η εξέταση;

Η μέτρηση των Κατεχολαμινών Ούρων 24ώρου ζητείται για τη διάγνωση και διερεύνηση παθήσεων που σχετίζονται με υπερέκκριση αδρεναλίνης, νοραδρεναλίνης ή ντοπαμίνης. Οι ορμόνες αυτές επηρεάζουν την πίεση, τους παλμούς και τον μεταβολισμό. Όταν παράγονται σε υπερβολικά ποσά, προκαλούν χαρακτηριστικά συμπτώματα που απαιτούν εργαστηριακή τεκμηρίωση.

Η εξέταση χρησιμοποιείται κυρίως για:

• 🧬 Διάγνωση φαιοχρωμοκυττώματος – καλοήθους ή σπάνια κακοήθους όγκου των επινεφριδίων, που εκκρίνει μεγάλες ποσότητες κατεχολαμινών.
• 🧠 Διάγνωση παραγαγγλιώματος (PPGL) – όγκου εκτός επινεφριδίων, με ανάλογη έκκριση ορμονών.
• 👶 Νευροβλάστωμα (σε παιδιά) – συχνά συνοδεύεται από αυξημένες τιμές κατεχολαμινών και μεταβολιτών (VMA, HVA).
• ❤️ Διερεύνηση επεισοδιακής υπέρτασης με πονοκεφάλους, ταχυπαλμία, ιδρώτα, άγχος και ωχρότητα.
• 🩺 Παρακολούθηση μετά από χειρουργική αφαίρεση όγκου – για έλεγχο υποτροπής ή υπολειπόμενης νόσου.

Η παρουσία υψηλών κατεχολαμινών μπορεί να προκαλέσει τα λεγόμενα «παροξυσμικά επεισόδια» με έντονη υπέρταση, ταχυκαρδία, τρόμο ή άγχος, τα οποία διαρκούν λίγα λεπτά ή ώρες. Σε αυτές τις περιπτώσεις η εξέταση βοηθά να επιβεβαιωθεί αν υπάρχει υπερέκκριση από όγκο ή αν πρόκειται για λειτουργικό/φαρμακευτικό αίτιο.

Εκτός από την ορμονική υπερέκκριση, τα αποτελέσματα των κατεχολαμινών συμβάλλουν στη διαφοροδιάγνωση μεταξύ:

• ✅ Αληθούς PPGL (παθολογική έκκριση ορμονών),
• ❌ Δευτερογενών αιτιών όπως stress, άγχος, άσκηση, φάρμακα ή καφεΐνη.

Η εξέταση συνήθως συνδυάζεται με άλλες μετρήσεις όπως:

• 📊 Μετανεφρίνες Ούρων ή Πλάσματος (πιο ευαίσθητη μέθοδος για PPGL)
• 🧪 VMA και HVA (σε παιδιά για έλεγχο νευροβλαστώματος)
• 🩸 Νόραδρεναλίνη και Αδρεναλίνη πλάσματος σε ειδικά περιστατικά

3️⃣ Προετοιμασία πριν τη συλλογή

Η σωστή προετοιμασία είναι κρίσιμη για την αξιοπιστία της εξέτασης Κατεχολαμινών Ούρων 24ώρου. Οι τιμές μπορούν εύκολα να επηρεαστούν από διατροφή, φάρμακα και συναισθηματική ένταση. Ακολουθήστε πιστά τις παρακάτω οδηγίες πριν και κατά τη διάρκεια της συλλογής.

📅 2–3 ημέρες πριν τη συλλογή

• 🥗 Τηρήστε κανονική διατροφή, αποφεύγοντας τροφές που αυξάνουν τις κατεχολαμίνες (δείτε παρακάτω ενότητα «Τροφές και φάρμακα που επηρεάζουν»).
• 🚭 Αποφύγετε κάπνισμα, καφεΐνη και αλκοόλ.
• 🧘‍♀️ Αποφύγετε έντονη άσκηση, συναισθηματικό stress ή έλλειψη ύπνου.
• 💊 Ενημερώστε τον ιατρό σας για κάθε φάρμακο ή συμπλήρωμα που λαμβάνετε. Ορισμένα μπορεί να χρειαστεί να διακοπούν προσωρινά (π.χ. τρικυκλικά, L-Dopa, αποσυμφορητικά).
• 🕒 Επιλέξτε ημέρα χωρίς πίεση, ταξίδια ή σωματική καταπόνηση.

🧴 Πριν ξεκινήσετε τη συλλογή

• Παραλάβετε από το εργαστήριο ειδικό δοχείο 24ώρου με οξινιστικό (HCl) για σταθεροποίηση του δείγματος. ΜΗΝ αφαιρέσετε το υγρό από μέσα.
• Τοποθετήστε το δοχείο σε δροσερό περιβάλλον ή ψυγείο καθ’ όλη τη διάρκεια της συλλογής.
• Φορέστε γάντια όταν το χειρίζεστε και αποφύγετε την επαφή του υγρού HCl με το δέρμα ή τα μάτια. Σε περίπτωση επαφής, ξεπλύνετε με άφθονο νερό.

🕘 Κατά τη διάρκεια της συλλογής

• 🚫 Πετάξτε τα πρώτα πρωινά ούρα της 1ης ημέρας και σημειώστε την ώρα έναρξης.
• 🧪 Συλλέξτε όλα τα ούρα για τις επόμενες 24 ώρες στο ίδιο δοχείο.
• ❄️ Φυλάξτε το δείγμα στο ψυγείο (2–8 °C) ή σε δροσερό χώρο, μακριά από το φως.
• 📅 Την επόμενη μέρα, συμπεριλάβετε τα πρώτα πρωινά ούρα και σημειώστε την ώρα λήξης.
• 📋 Καταγράψτε στο δοχείο: ονοματεπώνυμο, ημερομηνία, ώρα έναρξης–λήξης και συνολικό όγκο.
• 🚚 Παραδώστε το δείγμα στο εργαστήριο εντός 1–4 ωρών από τη λήξη της συλλογής.

Ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες, εξασφαλίζετε ακριβή και αξιόπιστη μέτρηση των κατεχολαμινών, διευκολύνοντας τον ιατρό σας να αξιολογήσει σωστά την ορμονική λειτουργία των επινεφριδίων και να αποφύγει ψευδώς παθολογικά αποτελέσματα.

4️⃣ Τροφές και Φάρμακα που Επηρεάζουν

Οι κατεχολαμίνες είναι εξαιρετικά ευαίσθητες σε εξωγενείς παράγοντες. Ακόμη και μικρές ποσότητες τροφών ή φαρμάκων μπορούν να οδηγήσουν σε ψευδώς αυξημένα ή μειωμένα αποτελέσματα. Είναι λοιπόν απαραίτητο να ακολουθήσετε συγκεκριμένες διατροφικές και φαρμακευτικές οδηγίες πριν από την εξέταση.

🥗 Τροφές και ροφήματα που πρέπει να αποφευχθούν (48–72 ώρες πριν και κατά τη συλλογή):

• ☕ Καφές, τσάι, κακάο, ενεργειακά ποτά
• 🍌 Μπανάνες, ανανάς, αβοκάντο, εσπεριδοειδή (πορτοκάλι, λεμόνι, γκρέιπφρουτ)
• 🍫 Σοκολάτα, βανίλια, προϊόντα με καφεΐνη ή θεοβρωμίνη
• 🥜 Ξηροί καρποί, φασόλια, όσπρια σε υπερβολική ποσότητα
• 🍺 Αλκοολούχα ποτά (μπίρα, κρασί, λικέρ)
• 🌶️ Πικάντικες τροφές που προκαλούν διέγερση ή αγγειοδιαστολή

💊 Φάρμακα που μπορεί να αλλοιώσουν τα αποτελέσματα

Ενημερώστε τον γιατρό σας για κάθε φάρμακο ή συμπλήρωμα. Μην διακόπτετε καμία αγωγή χωρίς οδηγία. Ορισμένα φάρμακα που ενδέχεται να επηρεάσουν είναι:

Η τήρηση αυτών των οδηγιών βοηθά να αποφευχθούν ψευδώς παθολογικά αποτελέσματα και εξασφαλίζει ότι οι τιμές αντικατοπτρίζουν την πραγματική λειτουργία των επινεφριδίων.

7️⃣ Τι δείχνουν τα αποτελέσματα;

Τα αποτελέσματα της εξέτασης Κατεχολαμίνες Ούρων 24ώρου αποτυπώνουν τη συνολική παραγωγή και απέκκριση των ορμονών Αδρεναλίνη, Νοραδρεναλίνη και Ντοπαμίνη μέσα σε ένα 24ωρο. Οι τιμές συνήθως αναφέρονται σε μικρογραμμάρια ανά 24 ώρες (μg/24h) ή αναλογικά ως λόγος προς την κρεατινίνη (μg/g κρεατινίνης), για να διορθωθούν πιθανές διαφορές στη συγκέντρωση των ούρων.

📊 Ενδεικτικές φυσιολογικές τιμές (μπορεί να διαφέρουν ανά εργαστήριο)

📈 Τι σημαίνουν οι αυξημένες τιμές;

• 📍 Φαιοχρωμοκύττωμα / Παραγαγγλίωμα (PPGL): Συνήθως προκαλείται ταυτόχρονη αύξηση αδρεναλίνης και νοραδρεναλίνης. Οι τιμές μπορεί να είναι πολλαπλάσιες του φυσιολογικού.
• 📍 Νευροβλάστωμα (σε παιδιά): Αυξημένη κυρίως η ντοπαμίνη και οι μεταβολίτες της (VMA, HVA).
• 📍 Stress, άγχος, άσκηση: Προκαλούν παροδικές αυξήσεις, που δεν υποδηλώνουν παθολογία.
• 📍 Φάρμακα: Πολλά φάρμακα όπως αντικαταθλιπτικά, αποσυμφορητικά ή L-Dopa μπορούν να δώσουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα.

📉 Πότε παρατηρούνται χαμηλές τιμές;

• 🩸 Σε νευρολογικές παθήσεις με ανεπάρκεια του συμπαθητικού συστήματος.
• 💊 Μετά από θεραπεία με αναστολείς σύνθεσης κατεχολαμινών (π.χ. μετυροσίνη).
• 🧠 Σε περιπτώσεις προχωρημένης νευροεκφύλισης ή αυτόνομης ανεπάρκειας.

Η σύγκριση των κατεχολαμινών ούρων με τις Μετανεφρίνες παρέχει ολοκληρωμένη εικόνα της δραστηριότητας των επινεφριδίων. Οι μετανεφρίνες είναι συχνά πιο σταθεροί δείκτες και χρησιμοποιούνται για επιβεβαίωση ή αποκλεισμό παθολογίας.

8️⃣ Συχνά Λάθη και Απορρίψεις Δειγμάτων

Η εξέταση Κατεχολαμίνες Ούρων 24ώρου είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη. Ακόμη και μικρές αποκλίσεις στη συλλογή ή τη φύλαξη του δείγματος μπορούν να οδηγήσουν σε ανακριβή ή μη αποδεκτά αποτελέσματα. Παρακάτω αναφέρονται τα πιο συχνά λάθη που εντοπίζονται στην πράξη:

• ⛔ Παράλειψη ούρησης κατά τη διάρκεια του 24ώρου — ακόμη και μία χαμένη ούρηση καθιστά την εξέταση άκυρη.
• ⛔ Μη χρήση συντηρητικού (HCl) — οι κατεχολαμίνες αποδομούνται γρήγορα χωρίς όξινο περιβάλλον.
• ⛔ Μη ψύξη του δείγματος — οδηγεί σε καταστροφή των ορμονών, ειδικά το καλοκαίρι.
• ⛔ Κατανάλωση απαγορευμένων τροφών (π.χ. καφές, μπανάνες, σοκολάτα, βανίλια) κατά τις ημέρες συλλογής.
• ⛔ Έντονη άσκηση ή stress πριν ή κατά τη συλλογή — προκαλεί παροδική αύξηση των επιπέδων.
• ⛔ Αναγραφή λανθασμένης ώρας έναρξης/λήξης ή μη καταγραφή του συνολικού όγκου.
• ⛔ Αναμείξεις με άλλα δείγματα ή χρήση μη αποστειρωμένων δοχείων.

Η ακρίβεια της εξέτασης εξαρτάται περισσότερο από τη σωστή προετοιμασία και συλλογή παρά από την ίδια τη μέτρηση. Ένα αξιόπιστο δείγμα διασφαλίζει ότι τα αποτελέσματα αντανακλούν τη φυσιολογική δραστηριότητα των επινεφριδίων χωρίς ψευδείς αυξήσεις ή μειώσεις.

9️⃣ Κατεχολαμίνες vs Μετανεφρίνες

Οι Κατεχολαμίνες και οι Μετανεφρίνες σχετίζονται στενά, αλλά η διαφορά τους έχει μεγάλη διαγνωστική σημασία. Οι κατεχολαμίνες είναι οι δραστικές ορμόνες που εκκρίνονται απευθείας από τα επινεφρίδια, ενώ οι μετανεφρίνες είναι οι σταθερότεροι μεταβολίτες τους, οι οποίοι σχηματίζονται στο αίμα και αποβάλλονται στα ούρα. Η μέτρησή τους χρησιμοποιείται συνδυαστικά για τη διάγνωση των όγκων του μυελού των επινεφριδίων (Φαιοχρωμοκύττωμα) και των εξωεπινεφριδικών παραγαγγλιωμάτων.

Οι μετανεφρίνες περιλαμβάνουν τη Μετανεφρίνη (από την Αδρεναλίνη) και τη Νορμετανεφρίνη (από τη Νοραδρεναλίνη). Επειδή είναι πιο σταθερές ενώσεις, παρέχουν πιο αξιόπιστη εκτίμηση της μακροχρόνιας δραστηριότητας των επινεφριδίων.

Στην πράξη, πολλοί ενδοκρινολόγοι ζητούν συνδυαστικά τις δύο εξετάσεις, ώστε να αυξήσουν τη διαγνωστική ακρίβεια και να μειώσουν τα ψευδώς θετικά ή αρνητικά αποτελέσματα.