Ponstan (μεφαιναμικό οξύ): Χρήσεις, δοσολογία, παρενέργειες και πότε επιτρέπεται ή όχι

1
Τι είναι το Ponstan και τι περιέχει

Το Ponstan είναι εμπορική ονομασία του μεφαιναμικού οξέος, ενός φαρμάκου της κατηγορίας των ΜΣΑΦ. Αυτό σημαίνει ότι δεν λειτουργεί μόνο ως παυσίπονο, αλλά και ως αντιφλεγμονώδες.

Στην πράξη, χρησιμοποιείται όταν ο πόνος συνοδεύεται από μηχανισμό φλεγμονής ή όταν ο γιατρός θέλει ένα φάρμακο που να μειώνει τόσο την ένταση του πόνου όσο και τις προσταγλανδίνες που τον τροφοδοτούν. Το κλασικότερο παράδειγμα είναι ο πόνος περιόδου, αλλά δεν είναι το μόνο.

Παρά την ευρεία αναγνωρισιμότητά του, το Ponstan δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν «αθώο» παυσίπονο ρουτίνας. Όπως όλα τα ΜΣΑΦ, έχει συγκεκριμένα όρια ασφαλείας και συγκεκριμένους ασθενείς στους οποίους μπορεί να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.

2
Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται

Το Ponstan χρησιμοποιείται κυρίως σε βραχυχρόνιο μέτριο πόνο. Η πιο κλασική ένδειξη είναι η πρωτοπαθής δυσμηνόρροια, δηλαδή ο πόνος της περιόδου χωρίς άλλη οργανική αιτία.

Μπορεί επίσης να χορηγηθεί για οδοντιατρικό πόνο, μυοσκελετικό πόνο, πόνο μετά από μικροτραυματισμό ή άλλες βραχυχρόνιες καταστάσεις όπου ο θεράπων ιατρός κρίνει ότι χρειάζεται ΜΣΑΦ. Ο στόχος δεν είναι η χρόνια αναλγησία, αλλά η σύντομη αντιμετώπιση ενός οξέος επεισοδίου.

Αν χρειάζεστε Ponstan συχνά, κάθε μήνα για πολλές ημέρες ή σχεδόν σε κάθε πόνο, τότε το θέμα συνήθως δεν είναι μόνο το φάρμακο αλλά και η αιτία που κρύβεται πίσω από τον πόνο.

3
Πώς δρα το μεφαιναμικό οξύ

Το μεφαιναμικό οξύ μειώνει την παραγωγή προσταγλανδινών. Οι προσταγλανδίνες είναι ουσίες που συμμετέχουν στη φλεγμονή, στον πόνο, στον πυρετό αλλά και σε φυσιολογικές λειτουργίες όπως η προστασία του γαστρικού βλεννογόνου και η νεφρική αιμάτωση.

Αυτό εξηγεί γιατί το Ponstan μπορεί να βοηθά στον πόνο της περιόδου: μειώνει προσταγλανδίνες που ευθύνονται για τις συσπάσεις και τον πόνο. Ταυτόχρονα όμως, ο ίδιος μηχανισμός εξηγεί γιατί μπορεί να ερεθίσει το στομάχι, να επηρεάσει τη νεφρική λειτουργία ή να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας.

Με απλά λόγια: εκεί που βοηθά, βοηθά επειδή αλλάζει βιοχημικούς μηχανισμούς που δεν είναι αποκλειστικά “κακοί”. Γι’ αυτό η σωστή επιλογή ασθενούς και διάρκειας θεραπείας είναι κρίσιμη.

4
Πότε φαίνεται λογική επιλογή και πότε όχι

Το Ponstan φαίνεται πιο λογική επιλογή όταν υπάρχει σύντομος, σαφής, οξύς πόνος και ο ασθενής δεν έχει γνωστούς μεγάλους παράγοντες κινδύνου από στομάχι, νεφρά ή καρδιά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι μια γυναίκα με γνωστό επαναλαμβανόμενο πόνο περιόδου που έχει ήδη συζητήσει με τον γυναικολόγο της τι επιτρέπεται να παίρνει.

Δεν είναι λογική επιλογή όταν υπάρχει χρόνια καθημερινή ανάγκη για αναλγητικό, άγνωστος πόνος που δεν έχει διερευνηθεί, ιστορικό έλκους ή αιμορραγίας, σοβαρή νεφρική/ηπατική νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια, ανεξέλεγκτη υπέρταση ή πολλαπλά φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο αλληλεπιδράσεων.

Επίσης δεν είναι λύση για να «σκεπάζουμε» επαναλαμβανόμενο πόνο χωρίς διάγνωση. Αν ο πόνος επιστρέφει συστηματικά, το σωστό ερώτημα δεν είναι μόνο «τι να πάρω», αλλά και γιατί πονάω τόσο συχνά.

5
Μορφές και περιεκτικότητες

Το μεφαιναμικό οξύ κυκλοφορεί κυρίως σε καψάκια ή δισκία, συχνά των 250 mg. Ανάλογα με τη χώρα και το σκεύασμα μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές εμπορικές μορφές ή διαφορετικές οδηγίες χρήσης.

Αυτό έχει πρακτική σημασία: δεν πρέπει να μεταφέρουμε μηχανικά τη δοσολογία από άλλο brand, άλλη χώρα ή από το διαδίκτυο χωρίς να κοιτάμε το συγκεκριμένο φύλλο οδηγιών του σκευάσματος που κρατάμε στο χέρι.

Στην κλινική πράξη, ο γιατρός δεν αποφασίζει μόνο με βάση τα mg, αλλά και με βάση το ιστορικό, τις συννοσηρότητες, την ηλικία και τα συγχορηγούμενα φάρμακα.

6
Δοσολογία ενηλίκων και γενικές αρχές

Η σημαντικότερη αρχή δεν είναι να απομνημονεύσετε έναν αριθμό, αλλά να θυμάστε ότι στα ΜΣΑΦ ισχύει πάντα το “όσο χρειάζεται, όσο λιγότερο γίνεται”. Για οξύ πόνο ή δυσμηνόρροια, επίσημες μονογραφίες περιγράφουν σχήματα όπως 500 mg αρχικά και μετά 250 mg κάθε 6 ώρες, ενώ άλλα SPC δίνουν 500 mg τρεις φορές ημερησίως. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που ακολουθούμε το συγκεκριμένο PIL/SPC του φαρμάκου σας και την ιατρική οδηγία.

Για τον βραχυχρόνιο οξύ πόνο, η θεραπεία δεν πρέπει να παρατείνεται αυθαίρετα. Αν χρειάζεστε το φάρμακο για περισσότερες ημέρες από όσες σας είπε ο γιατρός, χρειάζεται επανεκτίμηση. Στον πόνο περιόδου, η χρήση έχει νόημα κυρίως στην έναρξη των συμπτωμάτων και όχι ανεξέλεγκτα για πολλές ημέρες.

7
Πώς να το παίρνετε σωστά στην πράξη

Στην πράξη, το Ponstan καλό είναι να λαμβάνεται μαζί με φαγητό ή αμέσως μετά το γεύμα, με αρκετό νερό. Αυτό δεν μηδενίζει τον γαστρεντερικό κίνδυνο, αλλά συχνά μειώνει την τοπική ενόχληση.

Δεν το συνδυάζετε μόνοι σας με άλλο ΜΣΑΦ επειδή «ο πόνος δεν περνά». Ο συνδυασμός με ιβουπροφαίνη, ναπροξένη, δικλοφενάκη ή υψηλές δόσεις ασπιρίνης αυξάνει κυρίως τον κίνδυνο παρενεργειών, όχι την ασφάλεια ή αναγκαστικά το όφελος.

Αν σας προκαλεί ζάλη, υπνηλία ή θολή όραση, αποφεύγετε οδήγηση και μηχανήματα. Αν σας πειράζει το στομάχι ή αν παρατηρήσετε αλλαγή στις κενώσεις, δεν συνεχίζετε αδιάφορα «μέχρι να περάσει».

8
Πότε δεν πρέπει να λαμβάνεται

Το Ponstan δεν πρέπει να χρησιμοποιείται όταν υπάρχει αλλεργία στο μεφαιναμικό οξύ ή ιστορικό άσθματος, κνίδωσης ή άλλης σοβαρής αντίδρασης μετά από ασπιρίνη ή άλλο ΜΣΑΦ.

Επίσης αποφεύγεται σε ενεργό ή πρόσφατο έλκος, σε γαστρεντερική αιμορραγία, μετά από σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες σε ΜΣΑΦ, σε ορισμένες περιπτώσεις σοβαρής νεφρικής ή ηπατικής δυσλειτουργίας, σε σοβαρή καρδιακή ανεπάρκεια και στο 3ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.

Αν κάποιος έχει ήδη κάνει αιμορραγία από ΜΣΑΦ ή είχε «μαύρα κόπρανα» από αντιφλεγμονώδες στο παρελθόν, το Ponstan δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ασφαλής επανάληψη χωρίς γιατρό.

9
Πότε χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή

Ακόμη και αν δεν υπάρχει απόλυτη αντένδειξη, το Ponstan θέλει ιδιαίτερη προσοχή σε ηλικιωμένους, αφυδατωμένους ασθενείς, άτομα με υπέρταση, καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου, άτομα που παίρνουν διουρητικά ή φάρμακα για την πίεση, καθώς και σε όσους έχουν ιστορικό φλεγμονωδών νόσων εντέρου.

Θέλει επίσης προσοχή σε άτομα με αιμορραγική διάθεση, σε όσους πίνουν πολύ αλκοόλ, σε ασθενείς με αναιμία ή με υποψία απώλειας αίματος, και σε γυναίκες που προσπαθούν να συλλάβουν.

Η σωστή ερώτηση εδώ δεν είναι μόνο «επιτρέπεται;», αλλά και «επιτρέπεται με ποια ασφάλεια και για πόσο».

10
Συχνές και σοβαρές παρενέργειες

Οι πιο συχνές παρενέργειες είναι γαστρεντερικές: δυσπεψία, καούρα, κοιλιακό άλγος, ναυτία, έμετος, διάρροια. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν ζάλη, κεφαλαλγία, υπνηλία, κατακράτηση υγρών ή άνοδος της πίεσης.

Οι σοβαρές παρενέργειες είναι λιγότερο συχνές αλλά πολύ σημαντικές: γαστρεντερική αιμορραγία, έλκος ή διάτρηση, νεφρική βλάβη, ηπατοτοξικότητα, επιδείνωση καρδιακής ανεπάρκειας, σοβαρή αλλεργική αντίδραση και σπάνιες αλλά βαριές δερματικές αντιδράσεις.

Άμεση ιατρική βοήθεια χρειάζεται αν δείτε μαύρα κόπρανα, εμετό σαν «κατακάθι καφέ», πρήξιμο προσώπου, δύσπνοια, εκτεταμένο εξάνθημα, ίκτερο, πολύ μειωμένα ούρα ή έντονη καταβολή.

11
Η διάρροια ως ιδιαίτερο προειδοποιητικό σημάδι

Στο μεφαιναμικό οξύ η διάρροια δεν είναι απλώς μια «συνηθισμένη μικροενόχληση» που πάντα αγνοούμε. Είναι ένα από τα σημεία που αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή, γιατί έχει περιγραφεί ειδική συσχέτισή του με προκτοκολίτιδα.

Αν εμφανιστεί διάρροια μετά την έναρξη του Ponstan, ειδικά αν επιμένει, επανέρχεται ή συνοδεύεται από κοιλιακό πόνο, δεν συνεχίζετε το φάρμακο μέχρι να “στρώσει μόνο του”. Η σωστή στάση είναι διακοπή και επικοινωνία με γιατρό.

12
Σημαντικές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Το Ponstan έχει αρκετές αλληλεπιδράσεις που αλλάζουν πραγματικά το προφίλ ασφαλείας του. Οι πιο σημαντικές είναι με αντιπηκτικά όπως η βαρφαρίνη, με αντιαιμοπεταλιακά, με SSRIs/SNRIs, με άλλα ΜΣΑΦ και με ασπιρίνη.

Επίσης χρειάζεται προσοχή με διουρητικά, ACE inhibitors, ARBs, λίθιο, μεθοτρεξάτη, κυκλοσπορίνη, τακρόλιμους, κινολόνες, μιφεπριστόνη και ζιδοβουδίνη. Σε μερικές περιπτώσεις αυξάνει ο κίνδυνος αιμορραγίας, σε άλλες ο κίνδυνος νεφρικής βλάβης ή τοξικότητας του άλλου φαρμάκου.

Ο ασφαλέστερος κανόνας είναι απλός: πριν πάρετε Ponstan, λέτε πάντα στον γιατρό ή στον φαρμακοποιό όλα τα φάρμακα που παίρνετε, ακόμη και αν σας φαίνονται άσχετα με τον πόνο.

13
Εγκυμοσύνη, γονιμότητα και θηλασμός

Το Ponstan αντενδείκνυται στο 3ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Ήδη όμως από τη 20ή εβδομάδα και μετά, τα ΜΣΑΦ μπορούν να συνδεθούν με προβλήματα όπως ολιγοϋδράμνιο και επηρεασμό του βοτάλειου πόρου, γι’ αυτό η χρήση τους δεν είναι αδιάφορη ούτε νωρίτερα.

Στο 1ο και 2ο τρίμηνο δεν χρησιμοποιείται «χαλαρά». Αν δοθεί, γίνεται μόνο όταν το κρίνει ο γιατρός, στην ελάχιστη δόση και για το συντομότερο διάστημα. Επιπλέον, το μεφαιναμικό οξύ μπορεί να επηρεάσει τη γυναικεία γονιμότητα, άρα δεν είναι καλή επιλογή για γυναίκες που προσπαθούν να συλλάβουν χωρίς προηγούμενη συζήτηση.

Στον θηλασμό γενικά προτιμάται να αποφεύγεται. Αν μια γυναίκα θηλάζει και χρειάζεται αναλγητικό, το σωστό είναι να ζητήσει εξατομικευμένη οδηγία και όχι να θεωρήσει ότι όλα τα αντιφλεγμονώδη είναι το ίδιο.

14
Παιδιά, έφηβοι και ηλικιωμένοι

Στα παιδιά δεν δίνεται αυθαίρετα. Η ηλικία, το βάρος, η ακριβής μορφή του σκευάσματος και η ένδειξη παίζουν ρόλο. Γι’ αυτό δεν χρησιμοποιούμε το φάρμακο «όπως το παίρνει η μαμά» χωρίς παιδίατρο.

Στους εφήβους, ειδικά όταν πρόκειται για δυσμηνόρροια, το φάρμακο μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο με σαφείς οδηγίες. Δεν πρέπει να γίνει συνήθεια η ανεξέλεγκτη λήψη αναλγητικών κάθε μήνα χωρίς γυναικολογική εκτίμηση όταν ο πόνος είναι πολύ έντονος.

Στους ηλικιωμένους χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη προσοχή, γιατί είναι συχνότερο να συνυπάρχουν αφυδάτωση, νεφρική ευαλωτότητα, αντιυπερτασικά, αντιπηκτικά και γαστρεντερικός κίνδυνος.

15
Νεφρά, συκώτι, πίεση και καρδιά

Τα ΜΣΑΦ, άρα και το Ponstan, μπορούν να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία, ιδιαίτερα σε αφυδάτωση, σε άτομα που λαμβάνουν διουρητικά, ACEi/ARBs, ή έχουν ήδη νεφρική ευπάθεια. Ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο βαριά χρόνια νεφροπάθεια· μπορεί να αφορά και έναν ασθενή που απλώς είναι αφυδατωμένος και παίρνει πολλά φάρμακα.

Μπορεί επίσης να υπάρξει άνοδος της πίεσης, κατακράτηση υγρών ή επιβάρυνση σε άτομα με καρδιακή ανεπάρκεια. Σε ορισμένους ασθενείς υπάρχει και συνολικός αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος, ο οποίος μεγαλώνει όσο αυξάνει η δόση και η διάρκεια.

Το συκώτι επίσης δεν είναι εκτός παιχνιδιού. Αν εμφανιστούν αυξημένες τρανσαμινάσες, ίκτερος, έντονη κόπωση ή σκουρόχρωμα ούρα, το φάρμακο πρέπει να επανεκτιμηθεί άμεσα.

16
Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν αν χρησιμοποιείται συχνά

Αν το Ponstan χρησιμοποιείται συχνά, επαναλαμβανόμενα ή για μεγαλύτερο διάστημα από το τυπικό, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει γενική αίματος, ουρία/κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες και ηπατικά ένζυμα. Αυτό δεν είναι υπερβολή· είναι ο τρόπος να εντοπιστεί έγκαιρα αναιμία, νεφρική επιβάρυνση ή ηπατοτοξικότητα.

Σε ασθενείς με πίεση ή καρδιαγγειακά προβλήματα, μπορεί να χρειάζεται και καλύτερη παρακολούθηση αρτηριακής πίεσης. Αν συνυπάρχουν αντιπηκτικά ή άλλα φάρμακα υψηλού κινδύνου, ο εργαστηριακός έλεγχος γίνεται ακόμη πιο ουσιαστικός.

17
Τι να κάνετε αν ξεχάσετε δόση ή αν δεν σας βοηθά

Αν ξεχάσετε μια δόση, δεν διπλασιάζετε την επόμενη. Συνεχίζετε σύμφωνα με το σχήμα που σας έχει δοθεί. Το «πήρα διπλό για να καλύψω το κενό» είναι από τους πιο συχνούς λόγους άσκοπης παρενέργειας.

Αν το φάρμακο δεν σας βοηθά, η λύση δεν είναι να το ανεβάζετε μόνοι σας ή να το συνδυάζετε με άλλο αντιφλεγμονώδες. Μπορεί να σημαίνει ότι ο πόνος χρειάζεται διαφορετική διερεύνηση ή άλλο αναλγητικό πλάνο.

Αν σε κάθε κύκλο, σε κάθε πονόδοντο ή σε κάθε μυαλγία χρειάζεστε Ponstan για να «βγει η μέρα», αυτό είναι σήμα ότι πρέπει να ξαναδείτε το πρόβλημα από την αρχή.

18
Υπερδοσολογία και επείγουσες κινήσεις

Σε υπερδοσολογία μπορεί να εμφανιστούν ναυτία, έμετος, επιγαστρικός πόνος, υπνηλία, ζάλη, ενώ σε σοβαρότερες καταστάσεις μπορεί να υπάρξουν αιμορραγία, σπασμοί, οξεία νεφρική βλάβη, αναπνευστική καταστολή ή κώμα.

Αν κάποιος πήρε πολύ περισσότερο Ponstan από όσο έπρεπε, δεν περιμένουμε να «δούμε πώς θα πάει». Επικοινωνούμε άμεσα με γιατρό ή με τμήμα επειγόντων και παίρνουμε μαζί μας το κουτί του φαρμάκου.

Δεν προκαλούμε έμετο μόνοι μας και δεν θεωρούμε ότι το θέμα λύθηκε επειδή «δεν είχε ακόμα συμπτώματα» στο πρώτο μισάωρο.

19
Ponstan σε σύγκριση με άλλα παυσίπονα

Δεν υπάρχει ένα «καλύτερο» παυσίπονο για όλους. Το σωστό φάρμακο εξαρτάται από το είδος του πόνου, το στομάχι, τα νεφρά, την πίεση, τα αντιπηκτικά, την εγκυμοσύνη και τον συνολικό κίνδυνο του ασθενούς.

Συμπέρασμα: το Ponstan δεν είναι «πιο δυνατό άρα καλύτερο». Είναι κατάλληλο σε ορισμένους πόνους και σε ορισμένους ασθενείς, αλλά λανθασμένο σε άλλους.

20
Συχνές ερωτήσεις

21
Τι να θυμάστε

22
Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.