NSE (Neuron Specific Enolase): Δείκτης Μικροκυτταρικού Καρκίνου Πνεύμονα & Νευροενδοκρινών Όγκων 🧬
Τι είναι ο δείκτης NSE, πότε ζητείται η εξέταση, ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές και τι σημαίνει ένα υψηλό αποτέλεσμα. Ένας patient-friendly οδηγός για τον καρκίνο πνεύμονα και άλλους νευροενδοκρινείς όγκους.
Δεν είναι εξέταση screening. Συχνά συνδυάζεται με CYFRA 21-1 και CEA.
📑 Περιεχόμενα
1) Τι είναι το NSE;
νευρικά και νευροενδοκρινή κύτταρα. Στον ορό ανιχνεύεται κυρίως το διμερές γ-γ και απελευθερώνεται σε βλάβη ή πολλαπλασιασμό των κυττάρων αυτών.
Ως καρκινικός δείκτης μετριέται στο αίμα και χρησιμοποιείται κυρίως για την παρακολούθηση του μικροκυτταρικού καρκίνου πνεύμονα
(SCLC) και επιλεγμένων νευροενδοκρινών νεοπλασιών.
Κλινικός ρόλος
- SCLC: δείκτης βάσης και παρακολούθησης. Συχνά αντανακλά το φορτίο νόσου. Άνοδος ≈25% από την προηγούμενη τιμή είναι ύποπτη για εξέλιξη.
- Νευροενδοκρινείς όγκοι: μπορεί να αυξηθεί σε νευροβλάστωμα, φαιοχρωμοκύττωμα, μυελοειδές ΘΥ, μελάνωμα. Μέτρια ευαισθησία σε εντερικούς NETs.
- Συνδυασμοί δεικτών: το ProGRP υπερέχει διαγνωστικά στο SCLC· ο συνδυασμός NSE + ProGRP βελτιώνει την απόδοση. Το Chromogranin A είναι ευρύτερος NET δείκτης αλλά λιγότερο ειδικός.
Προ-αναλυτικά & περιορισμοί
- Αιμόλυση: προκαλεί ψευδώς αυξημένες τιμές. Απαιτείται άμεσος διαχωρισμός ορού.
- Μη κακοήθεις αυξήσεις: οξεία νευρολογική βλάβη (ΟΕΕ, ΤΒΙ), επιληπτικές κρίσεις, νεφρική ανεπάρκεια, σήψη.
- Τιμές αναφοράς: μέθοδο-εξαρτώμενες (π.χ. <12–16 μg/L). Χρησιμοποιείτε πάντα το cut-off του εργαστηρίου.
- Κινητική: T1/2 ≈ 24 ώρες· κατάλληλο για δυναμική παρακολούθηση θεραπείας.
Πότε ζητείται
- Αρχική εκτίμηση και παρακολούθηση ανταπόκρισης σε SCLC.
- Υποψία ή follow-up επιλεγμένων νευροενδοκρινών όγκων.
- Όχι για προληπτικό μαζικό έλεγχο.
Τι να γνωρίζει ο/η ασθενής
- Απλή αιμοληψία. Αποφυγή αιμόλυσης. Ιδανικά σταθερή ώρα μεταξύ μετρήσεων σε follow-up.
- Η ερμηνεία γίνεται σε συνδυασμό με κλινική εικόνα, απεικόνιση και άλλους δείκτες.
2️⃣ Πότε ζητείται η εξέταση;
- Σε διαγνωσμένους ασθενείς με μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα (SCLC).
- Για εκτίμηση ανταπόκρισης σε θεραπεία (χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία).
- Για έλεγχο υποτροπής ή μεταστάσεων.
- Σε νευροενδοκρινείς όγκους (π.χ. φαιοχρωμοκύττωμα, νευροβλάστωμα).
3️⃣ Φυσιολογικές τιμές NSE
Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν ανά εργαστήριο, αλλά συνήθως:
- Φυσιολογικό: Έως ~12 ng/mL.
- Υψηλό: >15–16 ng/mL (ανάλογα με τη μέθοδο).
4️⃣ Υψηλό NSE – Συχνές αιτίες
Υψηλό NSE σημαίνει αυξημένη απελευθέρωση της νευρωνικής ενολάσης από νευροενδοκρινή ή νευρικά κύτταρα, είτε λόγω νεοπλασίας είτε κυτταρικής βλάβης.
1. Κακοήθεις αιτίες
- Μικροκυτταρικός καρκίνος πνεύμονα (SCLC): η συχνότερη αιτία υψηλού NSE. Οι τιμές μπορεί να υπερβαίνουν τα 100 μg/L.
- Νευροενδοκρινείς όγκοι: φαιοχρωμοκύττωμα, νευροβλάστωμα, καρκινοειδείς όγκοι, μυελοειδές καρκίνωμα θυρεοειδούς.
- Μελάνωμα και καρκίνος προστάτη ή παγκρέατος (νευροενδοκρινικής διαφοροποίησης).
2. Μη κακοήθεις αιτίες
- Αιμόλυση δείγματος: τα ερυθροκύτταρα περιέχουν NSE· ακόμη και μικρή αιμόλυση μπορεί να δώσει ψευδώς υψηλή τιμή.
- Οξεία νευρολογική βλάβη: αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, τραυματική κάκωση εγκεφάλου, υποξία, επιληπτικές κρίσεις.
- Νεφρική ανεπάρκεια: μειωμένη κάθαρση NSE από τον ορό.
- Σήψη ή σοβαρή υποξαιμία: μη ειδική αύξηση λόγω εκτεταμένης κυτταρικής βλάβης.
- Αναιμία αιμολυτική ή μετάγγιση: παροδική αύξηση λόγω κυτταρικής λύσης.
3. Παράγοντες που προκαλούν ψευδώς αυξημένες τιμές
- Καθυστερημένος διαχωρισμός ορού ή έντονη ανακίνηση δείγματος.
- Αποθήκευση σε θερμοκρασία δωματίου για πολλές ώρες.
- Αντιδραστήρια διαφορετικών μεθόδων (π.χ. ECLIA vs IRMA) έχουν διαφορετικά cut-offs.
5️⃣ NSE και Μικροκυτταρικός Καρκίνος Πνεύμονα
1. Διαγνωστική αξία
- Αυξημένες τιμές NSE (>20 μg/L) εμφανίζονται στο 60–80% των ασθενών με SCLC κατά τη διάγνωση.
- Η ειδικότητα έναντι μη μικροκυτταρικού καρκίνου πνεύμονα (NSCLC) είναι περίπου 90%, εφόσον αποκλειστεί αιμόλυση.
- Ο συνδυασμός NSE + ProGRP αυξάνει σημαντικά την ακρίβεια διάκρισης SCLC/NSCLC.
2. Προγνωστική σημασία
- Οι υψηλές τιμές κατά τη διάγνωση συνδέονται με εκτεταμένο στάδιο νόσου και χειρότερη πρόγνωση.
- Πτώση >50% μετά από 1–2 κύκλους χημειοθεραπείας υποδηλώνει καλή ανταπόκριση.
- Επί εμμένουσας ή αυξανόμενης τιμής μετά θεραπεία, υπάρχει υψηλή πιθανότητα ανθεκτικότητας ή υποτροπής.
3. Παρακολούθηση θεραπείας
- Το NSE έχει χρόνο ημίσειας ζωής περίπου 24 ώρες, επιτρέποντας ταχεία αξιολόγηση της δυναμικής μεταβολής.
- Οι μετρήσεις πραγματοποιούνται συνήθως:
- πριν την έναρξη θεραπείας,
- μετά από κάθε κύκλο χημειοθεραπείας,
- και σε κάθε υποψία υποτροπής.
- Η αύξηση του NSE προηγείται συχνά κλινικής ή ακτινολογικής υποτροπής κατά 1–3 μήνες.
4. Ερμηνεία σε συνδυασμό με άλλους δείκτες
- ProGRP: πιο ειδικός για SCLC· η παράλληλη μέτρηση μειώνει τα ψευδώς αρνητικά.
- CEA, CYFRA 21-1: χρήσιμοι για διαφορική διάγνωση και παρακολούθηση συνυπάρχοντος NSCLC.
- Chromogranin A: ενδείκτης γενικευμένης νευροενδοκρινικής δραστηριότητας, όχι όμως ειδικός για SCLC.
Πάντα να ελέγχεται η αιμόλυση και να συγκρίνονται οι τιμές με το ίδιο αναλυτικό σύστημα.
παρακολούθηση της θεραπευτικής ανταπόκρισης και στην έγκαιρη ανίχνευση υποτροπής.
6️⃣ NSE και Νευροενδοκρινείς Όγκοι
Ο δείκτης μπορεί επίσης να είναι χρήσιμος σε νευροενδοκρινείς όγκους όπως το νευροβλάστωμα (παιδιά) ή το φαιοχρωμοκύττωμα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, μετριέται μαζί με άλλους δείκτες και ορμόνες για πιο πλήρη εικόνα.
7️⃣ Καλοήθεις καταστάσεις με αυξημένο NSE
Αν και σπάνια, αυξημένα επίπεδα NSE μπορεί να βρεθούν σε:
- Νευρολογικές βλάβες (π.χ. τραύμα εγκεφάλου).
- Φλεγμονές ή ισχαιμικές καταστάσεις.
- Αιμόλυση στο δείγμα αίματος (τεχνικό πρόβλημα).
Ο δείκτης NSE είναι χρήσιμος, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα.
Η αξιολόγηση γίνεται πάντα σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις αίματος, απεικονίσεις και την κλινική εικόνα.
Έτσι διασφαλίζεται πιο ακριβής διάγνωση και αξιόπιστη παρακολούθηση.
8️⃣ Παρακολούθηση στο χρόνο
Η δυναμική πορεία των τιμών έχει μεγαλύτερη σημασία από μια μεμονωμένη τιμή.
Η πτώση δείχνει ανταπόκριση στη θεραπεία, ενώ η άνοδος πιθανή υποτροπή.
Ο γιατρός σας θα καθορίσει τη συχνότητα των επανελέγχων.
9️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
❓ Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές NSE;
👉 Συνήθως έως ~12 ng/mL. Ελέγξτε τα όρια αναφοράς του εργαστηρίου σας.
❓ Μπορεί το NSE να είναι υψηλό χωρίς καρκίνο;
👉 Ναι, σε νευρολογικές βλάβες, φλεγμονές ή αιμόλυση δείγματος.
❓ Είναι εξέταση screening για καρκίνο πνεύμονα;
👉 Όχι. Χρησιμοποιείται κυρίως για παρακολούθηση SCLC.
❓ Σε ποια νεοπλάσματα είναι πιο χρήσιμο;
👉 Στον μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα και σε νευροενδοκρινείς όγκους.
❓ Χρειάζεται νηστεία;
👉 Όχι. Απλή αιμοληψία αρκεί.
🔟 📌 Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε
- Ο NSE είναι δείκτης για μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα και νευροενδοκρινείς όγκους.
- Χρησιμοποιείται για παρακολούθηση, όχι για screening.
- Η πορεία στο χρόνο έχει μεγαλύτερη σημασία από μια μεμονωμένη τιμή.
- Συχνά συνδυάζεται με CYFRA 21-1 και CEA.
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Για ακριβή διάγνωση και θεραπεία, συμβουλευτείτε τον/την θεράποντα ιατρό.
🔎 Θέλετε έλεγχο δεικτών καρκίνου πνεύμονα;
Ο δείκτης NSE μπορεί να συνδυαστεί με
CYFRA 21-1,
CEA,
Γενική Αίματος και
CRP για πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση.
11 Βιβλιογραφία & Πηγές – NSE (Neuron Specific Enolase)
- Isgrò MA, Bottoni P, Scatena R. Neuron-specific enolase as a biomarker: biochemical and clinical aspects.
Adv Exp Med Biol. 2015;867:125–143.
DOI - Ferraro S, Panteghini M, et al. Serum neuron-specific enolase in diagnosis and follow-up of neuroendocrine tumors: a systematic review and meta-analysis.
Clin Chem Lab Med. 2020;58(7):1061–1072.
DOI - Molina R, Filella X, et al. Tumor markers in lung cancer: clinical applications and future prospects.
Clin Biochem. 2013;46(7–8):593–603.
DOI - Deans GT, et al. Serum neuron-specific enolase in the diagnosis and management of small-cell lung cancer.
Br J Cancer. 1987;56(5):764–767.
DOI - Modlin IM, Oberg K, et al. Biomarkers in neuroendocrine tumor disease: current status and perspectives.
Endocrinol Metab Clin North Am. 2018;47(3):485–505.
DOI - Sorensen JB, et al. Serum neuron-specific enolase and prognosis in small-cell lung cancer.
Br J Cancer. 1993;67(4):760–764.
PubMed - Clinical practice guidelines for diagnosis and treatment of lung cancer: small-cell lung cancer (SCLC).
ESMO Guidelines Committee. 2021 update.
ESMO - National Cancer Institute (NCI). Small Cell Lung Cancer Treatment (PDQ®) – Health Professional Version. Updated 2024.
NCI PDQ - WHO Classification of Tumours Editorial Board. Thoracic Tumours, 5th ed. IARC; 2021.
IARC - O’Toole D, Kianmanesh R, Caplin M. ENETS 2020 guidance paper: biochemical markers for neuroendocrine neoplasms.
Neuroendocrinology. 2020;110(6):447–476.
DOI - Ιωαννίδης Π, κ.ά. Εργαστηριακοί δείκτες σε νευροενδοκρινείς όγκους.
Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία. 2021.
endo.gr - ΕΟΠΥΥ – Κατάλογος εργαστηριακών εξετάσεων. Κωδικός: NSE (Νευρωνική Ενολάση).
EOPYY
