Αντιβιόγραμμα – Εξέταση Ευαισθησίας Αντιβιοτικών σε Καλλιέργειες

Τελευταία ενημέρωση: 13 Ιανουαρίου 2026

1

Τι είναι το Αντιβιόγραμμα

Το αντιβιόγραμμα είναι εξειδικευμένη εργαστηριακή εξέταση που μετρά την
ευαισθησία ή την αντοχή ενός βακτηρίου σε διαφορετικά
αντιβιοτικά.
Δεν γίνεται ποτέ «από μόνο του»· προηγείται πάντα καλλιέργεια
(ούρων, αίματος, τραύματος, πτυέλων ή άλλου υλικού), από την οποία
απομονώνεται το παθογόνο μικρόβιο.

Στη συνέχεια, το συγκεκριμένο βακτήριο δοκιμάζεται έναντι πολλών αντιβιοτικών
στο εργαστήριο, ώστε να φανεί ποια φάρμακα μπορούν να το εξοντώσουν και ποια όχι.
Έτσι το αντιβιόγραμμα μετατρέπει τη «τυφλή» εμπειρική αγωγή σε
στοχευμένη και εξατομικευμένη θεραπεία.

2

Τι δείχνει στην πράξη

Στην πράξη, το αντιβιόγραμμα δείχνει ποια αντιβιοτικά είναι
πραγματικά αποτελεσματικά απέναντι στο συγκεκριμένο μικρόβιο
και ποια έχουν μικρή ή μηδενική δράση.
Τα αποτελέσματα αφορούν ακριβώς το στέλεχος που βρέθηκε στη δική σας καλλιέργεια,
όχι «γενικούς» μικροβιακούς τύπους.

Αυτό έχει τεράστια κλινική σημασία, γιατί δύο ασθενείς με «ουρολοίμωξη από E. coli»
μπορεί να έχουν τελείως διαφορετικά στελέχη:
το ένα να είναι ευαίσθητο σε απλά αντιβιοτικά,
το άλλο να είναι πολυανθεκτικό και να χρειάζεται εντελώς διαφορετική αγωγή.

3

Πότε χρειάζεται

Το αντιβιόγραμμα είναι κρίσιμο όταν η επιλογή του αντιβιοτικού
δεν μπορεί να βασιστεί με ασφάλεια μόνο στην εμπειρία.
Χρησιμοποιείται όταν υπάρχει κίνδυνος αποτυχίας της θεραπείας ή όταν
πρέπει να ελεγχθεί αν ένα μικρόβιο είναι πολυανθεκτικό.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η εμπειρική αγωγή μπορεί να είναι ανεπαρκής
ή ακόμη και επικίνδυνη, και το αντιβιόγραμμα επιτρέπει
στοχευμένη και εξατομικευμένη θεραπεία.

• Υποτροπιάζουσες λοιμώξεις (ιδίως ουρολοιμώξεις)
• Αποτυχία εμπειρικής αγωγής ή επιμονή συμπτωμάτων
• Νοσοκομειακές λοιμώξεις και λοιμώξεις από πολυανθεκτικά στελέχη
• Σοβαρές λοιμώξεις (σηψαιμία, βαριά πνευμονία, ενδοκαρδίτιδα)
• Ασθενείς υψηλού κινδύνου (ανοσοκαταστολή, καθετήρες, κύηση)

4

Πώς γίνεται η εξέταση

Η διαδικασία του αντιβιογράμματος ξεκινά με την
καλλιέργεια του δείγματος (ούρα, αίμα, τραύμα, πτύελα ή άλλο υλικό).
Από αυτήν απομονώνεται το παθογόνο βακτήριο που ευθύνεται για τη λοίμωξη.

Στη συνέχεια, το μικρόβιο εκτίθεται σε διαφορετικά
αντιβιοτικά στο εργαστήριο.
Ανάλογα με το αν η ανάπτυξή του αναστέλλεται ή όχι,
καταγράφεται ως ευαίσθητο (S), ενδιάμεσο (I) ή
ανθεκτικό (R).
Σε ειδικές περιπτώσεις μετράται και το MIC,
που δείχνει πόσο «ισχυρό» πρέπει να είναι το φάρμακο για να το εξουδετερώσει.

1. Συλλογή δείγματος από την εστία της λοίμωξης
2. Καλλιέργεια και απομόνωση του βακτηρίου
3. Έλεγχος ευαισθησίας με αντιβιοτικά
4. Έκδοση αποτελέσματος (S / I / R και, όπου χρειάζεται, MIC)

5

Δείγμα: από πού προκύπτει το αντιβιόγραμμα

Το αντιβιόγραμμα δεν είναι «απλή αιμοληψία». Προκύπτει μόνο όταν υπάρχει
θετική καλλιέργεια από βιολογικό υλικό στο οποίο αναπτύσσεται το μικρόβιο.
Αν δεν απομονωθεί βακτήριο, αντιβιόγραμμα δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί.

Το δείγμα πρέπει να λαμβάνεται από την
πραγματική εστία της λοίμωξης, ώστε το αποτέλεσμα να αντικατοπτρίζει
το μικρόβιο που προκαλεί τα συμπτώματα και όχι επιμολύνσεις.

• Ούρα – καλλιέργεια ούρων σε ουρολοιμώξεις
• Αίμα – αιμοκαλλιέργειες σε πυρετό ή σηψαιμία
• Τραύμα ή πύον – σε αποστήματα και μολυσμένα τραύματα
• Πτύελα – σε βαριές αναπνευστικές λοιμώξεις
• Άλλα υλικά (κολπικό, ουρηθρικό, υγρά κοιλοτήτων) ανάλογα με την κλινική εικόνα

6

Πόσο χρόνο θέλει

Ο συνολικός χρόνος για καλλιέργεια και αντιβιόγραμμα είναι συνήθως
48–72 ώρες, επειδή το μικρόβιο πρέπει πρώτα να αναπτυχθεί και στη συνέχεια
να δοκιμαστεί έναντι των αντιβιοτικών.

Σε ορισμένα μικρόβια (π.χ. αργής ανάπτυξης ή ειδικές καλλιέργειες)
ο χρόνος μπορεί να φτάσει ή να ξεπεράσει τις 4–5 ημέρες.

7

Τι σημαίνουν S, I και R

Τα αποτελέσματα του αντιβιογράμματος κωδικοποιούνται ως
S (Sensitive), I (Intermediate) ή R (Resistant)
και βασίζονται σε διεθνή όρια (CLSI, EUCAST) που συσχετίζουν
εργαστηριακά δεδομένα με κλινική αποτελεσματικότητα.

Δεν δείχνουν απλώς αν το μικρόβιο «σταματά» στο εργαστήριο,
αλλά αν το αντιβιοτικό μπορεί να φτάσει σε επαρκή συγκέντρωση
στο σώμα του ασθενούς για να το εξουδετερώσει.

• S – Ευαίσθητο: Η συνήθης δόση του φαρμάκου είναι επαρκής για ίαση.
• I – Ενδιάμεσο: Απαιτείται υψηλότερη δόση ή ειδικές συνθήκες (π.χ. ούρα).
• R – Ανθεκτικό: Το αντιβιοτικό δεν αναμένεται να έχει κλινικό όφελος.

8

MIC: τι είναι και γιατί μετράει

Το MIC (Minimum Inhibitory Concentration) είναι η μικρότερη συγκέντρωση ενός
αντιβιοτικού που σταματά την ανάπτυξη του μικροβίου στο εργαστήριο.
Αποτελεί ποσοτικό δείκτη της ευαισθησίας.

Όσο χαμηλότερο είναι το MIC, τόσο πιο «εύκολα» μπορεί το αντιβιοτικό
να εξουδετερώσει το μικρόβιο με ασφαλείς δόσεις στον οργανισμό.
Υψηλό MIC σημαίνει ότι απαιτούνται μεγάλες συγκεντρώσεις,
οι οποίες μπορεί να μην είναι κλινικά εφικτές ή ασφαλείς.

Σε σοβαρές λοιμώξεις (σηψαιμία, πνευμονία, ενδοκαρδίτιδα),
το MIC επιτρέπει στον ιατρό να επιλέξει όχι μόνο
το κατάλληλο φάρμακο, αλλά και
το σωστό δοσολογικό σχήμα για μέγιστη αποτελεσματικότητα.

9

Πώς επιλέγεται το «σωστό» αντιβιοτικό

Το «καλύτερο» αντιβιοτικό δεν είναι απλώς αυτό που αναγράφεται ως
S στο αντιβιόγραμμα.
Η τελική επιλογή είναι κλινική απόφαση που συνδυάζει
εργαστηριακά δεδομένα και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.

Στόχος είναι να επιλεγεί φάρμακο που όχι μόνο σκοτώνει το μικρόβιο,
αλλά και φτάνει σε επαρκή συγκέντρωση
στο σημείο της λοίμωξης με ασφάλεια.

• Το σημείο της λοίμωξης (π.χ. ουροποιητικό, πνεύμονας, αίμα, ΚΝΣ)
• Η διείσδυση του φαρμάκου στους ιστούς
• Το MIC του συγκεκριμένου μικροβίου
• Η νεφρική και ηπατική λειτουργία
• Αλλεργίες και άλλα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής

10

Πότε τα αποτελέσματα μπορεί να «μπερδέψουν»

Το αντιβιόγραμμα γίνεται σε ελεγχόμενες εργαστηριακές συνθήκες,
οι οποίες δεν αναπαράγουν πάντα πλήρως το
περιβάλλον του ανθρώπινου οργανισμού.
Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις το αποτέλεσμα μπορεί να είναι παραπλανητικό.

• Βιοφίλμ σε καθετήρες, προθέσεις, stents
• Ενδοκυττάρια μικρόβια που δεν εκτίθενται πλήρως στο φάρμακο
• Κακή αιμάτωση ή νέκρωση στο σημείο της λοίμωξης
• Χαμηλή διείσδυση του αντιβιοτικού στον ιστό

11

Πολυανθεκτικά μικρόβια και ειδικοί μηχανισμοί αντοχής

Ορισμένα βακτήρια έχουν αναπτύξει ειδικούς μηχανισμούς
που τα καθιστούν ανθεκτικά σε πολλές ή και σε όλες τις βασικές
κατηγορίες αντιβιοτικών.
Τέτοια στελέχη είναι κλινικά ιδιαίτερα επικίνδυνα.

Παραδείγματα περιλαμβάνουν:
ESBL-παραγωγούς, MRSA,
VRE και CRE.
Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτούνται
εξειδικευμένα αντιβιογράμματα
και αυστηρή επιλογή αγωγής.

Η έγκαιρη αναγνώρισή τους μέσω αντιβιογράμματος
μπορεί να είναι σωτήρια,
καθώς αποτρέπει τη χορήγηση αναποτελεσματικών φαρμάκων
και περιορίζει τη διασπορά ανθεκτικών στελεχών.

12

Ειδικές ομάδες ασθενών

Σε ορισμένες ομάδες ασθενών η επιλογή του αντιβιοτικού δεν αφορά μόνο
την εξόντωση του μικροβίου, αλλά και την ασφάλεια και την
αποφυγή επιπλοκών.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το αντιβιόγραμμα έχει ακόμη μεγαλύτερη αξία.

• Έγκυες: Απαιτείται επιλογή φαρμάκων ασφαλών για το έμβρυο.
• Ανοσοκατεσταλμένοι: Οι λοιμώξεις εξελίσσονται ταχύτερα και απαιτούν απόλυτα στοχευμένη αγωγή.
• Ασθενείς με καθετήρες ή προθέσεις: Συχνά εμπλέκονται μικρόβια με βιοφίλμ και αυξημένη αντοχή.
• Ηλικιωμένοι: Η νεφρική λειτουργία και οι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων είναι κρίσιμες.

13

Τι να ρωτήσετε τον ιατρό σας

Η σωστή ερμηνεία του αντιβιογράμματος δεν αφορά μόνο το
«ποιο αντιβιοτικό», αλλά και το
πώς, πόσο και για πόσο θα χορηγηθεί.
Οι παρακάτω ερωτήσεις βοηθούν τον ασθενή να συμμετέχει ενεργά
στη θεραπεία και να αποφύγει αποτυχία ή υποτροπή.

• Ποιο αντιβιοτικό είναι το πιο κατάλληλο για το συγκεκριμένο μικρόβιο που βρέθηκε;
• Χρειάζεται αλλαγή δόσης ή διάρκειας με βάση το MIC και το σημείο της λοίμωξης;
• Υπάρχουν ασφαλείς εναλλακτικές αν εμφανίσω παρενέργειες ή αλλεργία;
• Πότε πρέπει να γίνει επανεκτίμηση αν δεν υπάρξει κλινική βελτίωση;
• Χρειάζεται επανάληψη καλλιέργειας μετά το τέλος της αγωγής για επιβεβαίωση ίασης;

14

Πότε είναι επείγον

Ορισμένα συμπτώματα υποδηλώνουν ότι η λοίμωξη μπορεί να
εξελίσσεται επικίνδυνα και απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση,
χωρίς αναμονή για το αντιβιόγραμμα.

• Υψηλός πυρετός με ρίγος ή έντονη κακουχία
• Υπόταση, ζάλη ή σύγχυση
• Δύσπνοια ή ταχεία αναπνοή
• Επίμονος πόνος ή ταχεία επιδείνωση συμπτωμάτων
• Υποψία σηψαιμίας ή βαριάς λοίμωξης

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ιατρός ξεκινά
άμεση εμπειρική αγωγή και τη
προσαρμόζει μόλις ληφθούν τα αποτελέσματα του αντιβιογράμματος.

Στη σύγχρονη ιατρική, η εμπειρική χορήγηση αντιβιοτικών χωρίς καλλιέργεια και αντιβιόγραμμα
οδηγεί συχνά σε αποτυχία θεραπείας και σε επιτάχυνση της
μικροβιακής αντοχής.
Πολλά από τα επικίνδυνα στελέχη που αντιμετωπίζουμε σήμερα στα νοσοκομεία
δεν δημιουργήθηκαν από τη φύση, αλλά από τη χρόνια
λανθασμένη ή ατελή χρήση αντιβιοτικών.

Το αντιβιόγραμμα επιτρέπει στον ιατρό να εγκαταλείψει την «πιθανότητα» και να περάσει
στη βεβαιότητα.
Αντί να επιλέγεται ένα φάρμακο επειδή «συνήθως δουλεύει»,
επιλέγεται αυτό που αποδεδειγμένα σκοτώνει το συγκεκριμένο βακτήριο
στον συγκεκριμένο ασθενή.

Σε υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις, για παράδειγμα,
πολλοί ασθενείς λαμβάνουν επαναλαμβανόμενες κινολόνες ή κεφαλοσπορίνες,
ενώ το μικρόβιο μπορεί να είναι πλήρως ανθεκτικό σε αυτές.
Το αποτέλεσμα είναι πρόσκαιρη βελτίωση και στη συνέχεια
επανεμφάνιση της λοίμωξης.
Με το αντιβιόγραμμα, αυτή η «τυφλή» προσέγγιση αντικαθίσταται από
στοχευμένη θεραπεία.

Επιπλέον, το αντιβιόγραμμα βοηθά στη
διατήρηση των πολύτιμων αντιβιοτικών.
Όταν χορηγούνται ευρέος φάσματος φάρμακα χωρίς λόγο,
αυξάνεται η πιθανότητα να δημιουργηθούν ανθεκτικά στελέχη.
Αντίθετα, η χρήση του πιο στενού αλλά αποτελεσματικού αντιβιοτικού
είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της ορθολογικής αντιβιοθεραπείας.

Τέλος, το αντιβιόγραμμα έχει ιδιαίτερη σημασία σε
χρόνιες λοιμώξεις,
σε λοιμώξεις που σχετίζονται με καθετήρες ή εμφυτεύματα
και σε ασθενείς με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα,
όπου ακόμη και ένα μικρό λάθος στην αγωγή
μπορεί να οδηγήσει σε βαριά επιπλοκή.

15

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

16

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

17

Βιβλιογραφία