Κολπική μυκητίαση: πλήρης οδηγός για συμπτώματα, καλλιέργεια κολπικού εκκρίματος, θεραπεία και υποτροπές

1Τι είναι η κολπική μυκητίαση

Η κολπική μυκητίαση, ή πιο σωστά αιδοιοκολπική καντιντίαση, είναι φλεγμονή της περιοχής του κόλπου και συχνά του αιδοίου από υπερανάπτυξη μυκήτων του γένους Candida. Στην καθημερινή πράξη η συχνότερη αιτία είναι η Candida albicans, αλλά υπάρχουν και άλλα είδη, όπως η Candida glabrata, που μπορεί να δώσουν πιο άτυπη ή πιο επίμονη εικόνα.

Σημαντικό είναι να ξεκαθαριστεί κάτι από την αρχή: ο μύκητας δεν είναι πάντα «εισβολέας από έξω». Η Candida μπορεί να υπάρχει σε μικρές ποσότητες χωρίς να προκαλεί πρόβλημα. Όταν όμως αλλάξει η ισορροπία της τοπικής χλωρίδας, το pH, η άμυνα του βλεννογόνου ή το ορμονικό περιβάλλον, τότε ο μικροοργανισμός υπεραναπτύσσεται και εμφανίζονται ενοχλήματα.

Αυτός είναι και ο λόγος που η κολπική μυκητίαση δεν θεωρείται κλασικό σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα. Μπορεί να συνδέεται με επαφή, τριβή ή αλλαγές στο τοπικό περιβάλλον, όμως συχνά εμφανίζεται χωρίς να υπάρχει μετάδοση από σύντροφο. Στην πραγματικότητα, για πολλές γυναίκες είναι ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα που σχετίζεται περισσότερο με αντιβιοτικά, σακχαρώδη διαβήτη, εγκυμοσύνη, υγρασία ή τοπικούς ερεθισμούς παρά με σεξουαλική έκθεση.

Στο μικροβιολογικό εργαστήριο η διάγνωση δεν στηρίζεται μόνο στο «έχω φαγούρα, άρα είναι μύκητες». Αυτό είναι ένα πολύ συχνό λάθος. Τα ίδια περίπου συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν σε βακτηριακή κολπίτιδα, τριχομονάδωση, ατροφική κολπίτιδα, δερματίτιδες εξ επαφής, αλλεργικούς ερεθισμούς και ορισμένα ΣΜΝ. Γι’ αυτό, ειδικά όταν ένα επεισόδιο είναι άτυπο ή επανέρχεται, η σωστή λήψη δείγματος και η εργαστηριακή τεκμηρίωση έχουν μεγάλη σημασία.

Η ουσία λοιπόν δεν είναι απλώς να «κοπεί η φαγούρα», αλλά να ξεκαθαρίσει αν πρόκειται όντως για Candida, ποιο είδος Candida ευθύνεται και αν υπάρχει λόγος να αλλάξει η θεραπευτική προσέγγιση. Εκεί ακριβώς βοηθά η καλλιέργεια κολπικού εκκρίματος.

2Ποια είναι τα τυπικά συμπτώματα

Η κολπική μυκητίαση έχει αρκετά χαρακτηριστική εικόνα, αλλά όχι πάντα. Το πιο συχνό σύμπτωμα είναι ο έντονος κνησμός στην περιοχή του αιδοίου και του κόλπου. Συχνά συνυπάρχει κάψιμο, αίσθημα ερεθισμού, τοπική ευαισθησία και ερυθρότητα. Πολλές γυναίκες περιγράφουν ότι αισθάνονται την περιοχή «πρησμένη», πιο ευαίσθητη ή ότι ενοχλούνται ακόμα και από το εσώρουχο.

Εξίσου γνωστό σύμπτωμα είναι το λευκό, παχύρρευστο, τυρώδες έκκριμα. Δεν υπάρχει πάντα. Όταν υπάρχει, συνήθως δεν έχει την έντονη δύσοσμη μυρωδιά που χαρακτηρίζει περισσότερο τη βακτηριακή κολπίτιδα. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί δυσπαρευνία (πόνος ή κάψιμο στη σεξουαλική επαφή) και δυσουρία, δηλαδή κάψιμο κατά την ούρηση, όχι επειδή υπάρχει απαραίτητα ουρολοίμωξη αλλά επειδή τα ούρα ερεθίζουν έναν ήδη φλεγμένο βλεννογόνο.

Σε ορισμένες γυναίκες τα συμπτώματα αυξάνονται λίγο πριν από την περίοδο. Σε άλλες, ξεκινούν μετά από αντιβίωση ή μετά από παρατεταμένη χρήση στενών ρούχων, μαγιό ή καθημερινής σερβιέτας. Σε πιο επίμονες περιπτώσεις η εικόνα μπορεί να είναι λιγότερο «κλασική»: λιγότερο έκκριμα, περισσότερο κάψιμο, διάχυτος ερεθισμός ή ενόχληση χωρίς σαφές εξωτερικό εύρημα.

Υπάρχουν όμως και σημεία που πρέπει να σας κάνουν να σκεφτείτε ότι ίσως δεν πρόκειται για κλασική μυκητίαση: έντονα δύσοσμη έκκριση, γκριζωπή ή κιτρινοπράσινη ροή, πυρετός, πόνος χαμηλά στην κοιλιά, αιματηρή έκκριση, πληγές ή έλκη. Αυτά χρειάζονται διαφορετικό έλεγχο και δεν αντιμετωπίζονται ως απλή καντιντίαση.

Το σημαντικό είναι ότι τα συμπτώματα βοηθούν να τεθεί υποψία, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους για απόλυτη διάγνωση. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στις γυναίκες που έχουν επανειλημμένα επεισόδια και παίρνουν αντιμυκητιασικά κάθε φορά «στα τυφλά».

3Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Η κολπική μυκητίαση δεν σημαίνει «κακή υγιεινή». Το πρόβλημα είναι κυρίως θέμα διαταραχής ισορροπίας. Ο φυσιολογικός κόλπος προστατεύεται από Lactobacillus, από το όξινο περιβάλλον και από την τοπική ανοσία. Όταν αυτοί οι μηχανισμοί αποσταθεροποιηθούν, η Candida βρίσκει ευκαιρία να πολλαπλασιαστεί.

Ο πιο γνωστός εκλυτικός παράγοντας είναι η λήψη αντιβιοτικών. Ένα αντιβιοτικό μπορεί να μειώσει τη φυσιολογική χλωρίδα χωρίς να σκοτώνει τη Candida. Έτσι, ο μύκητας «κερδίζει χώρο» και προκαλεί συμπτώματα. Ιδιαίτερα μετά από πολυήμερη αγωγή ή συνδυασμούς αντιβιοτικών, αρκετές γυναίκες εμφανίζουν επεισόδιο μυκητίασης μέσα στις επόμενες ημέρες.

Άλλος σημαντικός παράγοντας είναι οι ορμονικές αλλαγές. Η εγκυμοσύνη, ορισμένα αντισυλληπτικά ή η αυξημένη οιστρογονική επίδραση ευνοούν την προσκόλληση και υπερανάπτυξη της Candida. Αντίστοιχα, σε γυναίκες με αρρύθμιστο σακχαρώδη διαβήτη, η αυξημένη γλυκόζη και η γλυκοζουρία σχετίζονται με συχνότερα ή πιο επίμονα επεισόδια.

Ρόλο παίζουν ακόμη η υγρασία, η παρατεταμένη χρήση στενών ρούχων, τα συνθετικά εσώρουχα, τα βρεγμένα μαγιό, η καθημερινή τριβή, οι τοπικοί ερεθισμοί από αρωματικά καθαριστικά, αποσμητικά, αφρόλουτρα, σερβιέτες ή λιπαντικά, αλλά και η ανοσοκαταστολή από φάρμακα ή υποκείμενα νοσήματα.

Κάποιες γυναίκες έχουν και μια μορφή βιολογικής «προδιάθεσης». Αυτό εξηγεί γιατί, παρά παρόμοιες συνθήκες, μία γυναίκα παθαίνει συχνά μυκητίαση και μια άλλη σπάνια ή ποτέ. Στις περιπτώσεις υποτροπών, συχνά συνυπάρχει συνδυασμός παραγόντων: μικρά επαναλαμβανόμενα ερεθίσματα, απορρύθμιση σακχάρου, μερική θεραπεία, λανθασμένη αυτοδιάγνωση ή non-albicans Candida.

Η κατανόηση των αιτιών δεν έχει θεωρητική μόνο αξία. Είναι ο μόνος τρόπος να μειωθούν οι επαναλήψεις. Αν δεν εντοπιστεί και δεν διορθωθεί ο εκλυτικός παράγοντας, το πρόβλημα συχνά επιστρέφει.

4Πότε να απευθυνθείτε σε ιατρό

Δεν χρειάζεται κάθε ήπιο, γνώριμο επεισόδιο πανικό. Υπάρχουν όμως καταστάσεις όπου η ιατρική αξιολόγηση και ο εργαστηριακός έλεγχος είναι ουσιαστικοί. Αν είναι το πρώτο επεισόδιο στη ζωή σας, καλό είναι να μη βασιστείτε μόνο σε υπόθεση. Οι πολλές γυναίκες που νομίζουν ότι έχουν μύκητες, τελικά έχουν κάτι διαφορετικό.

Πρέπει επίσης να ζητήσετε βοήθεια όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, όταν υπάρχει πόνος, οίδημα, ραγάδες, πληγές, δύσοσμη έκκριση ή όταν η κατάσταση δεν βελτιώνεται μέσα στις πρώτες ημέρες από αγωγή. Άλλο σημαντικό σημείο είναι η υποτροπή: αν το πρόβλημα εμφανίζεται ξανά και ξανά, δεν αρκεί να επαναλαμβάνεται η ίδια αγωγή χωρίς έλεγχο.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε εγκυμοσύνη, σε γυναίκες με διαβήτη, σε ασθενείς που λαμβάνουν κορτιζόνη ή άλλη ανοσοκατασταλτική αγωγή, καθώς και όταν συνυπάρχει υποψία ουρολοίμωξης ή ΣΜΝ. Σε αυτές τις ομάδες η ερμηνεία των συμπτωμάτων και η επιλογή θεραπείας πρέπει να γίνονται πιο προσεκτικά.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η σωστή πορεία δεν είναι «άλλο ένα υπόθετο», αλλά επαρκές ιστορικό, κλινική εκτίμηση και κατά περίπτωση καλλιέργεια ή/και μοριακός έλεγχος.

5Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση της κολπικής μυκητίασης συνδυάζει συμπτώματα, κλινική εικόνα και εργαστηριακά ευρήματα. Η κλινική υποψία ξεκινά από τον κνησμό, το κάψιμο, την ερυθρότητα και το χαρακτηριστικό έκκριμα. Στην εξέταση μπορεί να φανεί φλεγμονή του βλεννογόνου, λευκές πλάκες ή έντονος τοπικός ερεθισμός.

Ένα απλό στοιχείο που βοηθά στη διαφοροποίηση είναι το κολπικό pH. Στην Candida το pH είναι συνήθως φυσιολογικό, ενώ σε βακτηριακή κολπίτιδα ή τριχομονάδωση συχνά είναι αυξημένο. Αυτό από μόνο του δεν βγάζει διάγνωση, αλλά βάζει την υπόθεση στη σωστή κατεύθυνση.

Στο μικροβιολογικό εργαστήριο μπορεί να γίνει άμεση μικροσκόπηση του δείγματος με φυσιολογικό ορό ή/και KOH 10%, όπου αναζητούνται ζυμομύκητες, ψευδοϋφές ή υφές. Η μέθοδος είναι γρήγορη και πολύ χρήσιμη στα τυπικά περιστατικά. Ωστόσο δεν είναι τέλεια: αν το φορτίο του μύκητα είναι χαμηλό ή αν έχει προηγηθεί αγωγή, η μικροσκόπηση μπορεί να είναι αρνητική ακόμη και όταν η κλινική υποψία είναι σωστή.

Εκεί ακριβώς υπερέχει η καλλιέργεια κολπικού εκκρίματος. Είναι πολύτιμη όταν τα επεισόδια είναι επαναλαμβανόμενα, όταν τα συμπτώματα δεν είναι κλασικά, όταν η θεραπεία έχει αποτύχει ή όταν υπάρχει υποψία non-albicans Candida. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν και μοριακές μέθοδοι (PCR ή multiplex panels), ιδίως όταν χρειάζεται διερεύνηση μικτών λοιμώξεων.

Στην πράξη, η σωστή διάγνωση σημαίνει να μη θεραπεύεται η «εντύπωση», αλλά το πραγματικό αίτιο των συμπτωμάτων.

6Καλλιέργεια κολπικού εκκρίματος

Η καλλιέργεια κολπικού εκκρίματος είναι η βασική εξέταση όταν η υποψία της μυκητίασης πρέπει να τεκμηριωθεί καλύτερα. Γίνεται με λήψη δείγματος από τον κόλπο ή/και τον τράχηλο με ειδικό αποστειρωμένο στυλεό, το οποίο στη συνέχεια ενοφθαλμίζεται σε κατάλληλα θρεπτικά υλικά στο μικροβιολογικό εργαστήριο.

Η αξία της δεν είναι μόνο να απαντήσει «υπάρχει Candida ή όχι». Μπορεί να βοηθήσει να ξεκαθαρίσει ποιο είδος Candida αναπτύσσεται. Αυτό έχει πρακτική σημασία, επειδή δεν συμπεριφέρονται όλα τα είδη με τον ίδιο τρόπο. Η C. albicans συνήθως ανταποκρίνεται καλά στα κλασικά αζολικά σχήματα, ενώ non-albicans είδη, όπως η C. glabrata, μπορεί να σχετίζονται με επίμονη συμπτωματολογία ή χαμηλότερη ανταπόκριση σε ορισμένες θεραπείες.

Η καλλιέργεια είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στις εξής περιπτώσεις:

• όταν η γυναίκα έχει συχνές υποτροπές,
• όταν τα συμπτώματα δεν είναι τυπικά,
• όταν μια προηγούμενη θεραπεία δεν έφερε βελτίωση,
• όταν υπάρχει υποψία για non-albicans Candida,
• όταν χρειάζεται να αποκλειστούν ή να τεκμηριωθούν μικτές λοιμώξεις.

Σε ορισμένα εργαστήρια, ανάλογα με την κλινική ανάγκη, μπορεί να ζητηθεί και πιο εξειδικευμένη ταυτοποίηση ή ακόμα και έλεγχος ευαισθησίας. Αυτό δεν είναι απαραίτητο σε κάθε απλό επεισόδιο, αλλά έχει θέση σε πιο δύσκολες περιπτώσεις.

Με απλά λόγια, η καλλιέργεια δεν είναι «υπερβολή». Είναι το εργαλείο που σας γλιτώνει από μήνες επαναλαμβανόμενης, ατελέσφορης ή λάθος θεραπείας όταν το πρόβλημα έχει γίνει χρόνιο.

7Προετοιμασία πριν από τη λήψη δείγματος

Η σωστή προετοιμασία πριν από την καλλιέργεια είναι πολύ σημαντική. Ένα δείγμα που λαμβάνεται αμέσως μετά από τοπική θεραπεία, μετά από κολπική πλύση ή στη μέση της περιόδου μπορεί να δυσκολέψει την ερμηνεία ή να δώσει ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.

Γι’ αυτό, πριν από τη λήψη δείγματος συνήθως συστήνονται τα εξής:

• να μην έχουν προηγηθεί κολπικές πλύσεις,
• να μην έχουν χρησιμοποιηθεί κολπικές κρέμες, υπόθετα ή τοπικά αντισηπτικά για τουλάχιστον 24 ώρες, ιδανικά και περισσότερο αν το έχει συστήσει ο γιατρός ή το εργαστήριο,
• να έχει αποφευχθεί η σεξουαλική επαφή το προηγούμενο 24ωρο,
• να προτιμάται λήψη εκτός εμμήνου ρύσεως, αν αυτό είναι εφικτό,
• να ενημερώνεται το εργαστήριο αν έχει ήδη ληφθεί αντιβίωση ή αντιμυκητιασική αγωγή.

Η λήψη γίνεται συνήθως γρήγορα και είναι ανεκτή. Δεν απαιτείται νηστεία. Αυτό που χρειάζεται είναι να γνωρίζει ο επαγγελματίας υγείας αν η ασθενής είναι έγκυος, αν έχει έντονα συμπτώματα, αν έχει πρόσφατη αγωγή ή αν ο στόχος είναι συγκεκριμένα η διερεύνηση υποτροπών.

Η σωστή προετοιμασία αυξάνει σημαντικά την αξιοπιστία του αποτελέσματος και αποφεύγει την ανάγκη για επανάληψη της εξέτασης.

8Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα

Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα είναι το εξής: αν βγει Candida στην καλλιέργεια, σημαίνει σίγουρα ότι αυτή προκαλεί τα συμπτώματα; Η απάντηση είναι «όχι πάντα». Η Candida μπορεί να ανιχνεύεται και ως αποικισμός, δηλαδή να υπάρχει χωρίς να είναι η κύρια αιτία των ενοχλημάτων. Γι’ αυτό το αποτέλεσμα πρέπει πάντα να διαβάζεται σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα.

Αν μια γυναίκα έχει τυπικά συμπτώματα, θετική καλλιέργεια για Candida albicans και δεν υπάρχει άλλη πιο πιθανή εξήγηση, τότε η συσχέτιση είναι ισχυρή. Αν όμως υπάρχει ήπιο ή άτυπο σύμπτωμα, και η καλλιέργεια δείξει non-albicans Candida σε μικρό βαθμό, ο κλινικός θα πρέπει να σκεφτεί μήπως υπάρχει άλλη αιτία.

Αρνητική καλλιέργεια δεν σημαίνει πάντα ότι «δεν έχετε τίποτα». Μπορεί να έχει προηγηθεί αγωγή, να έχει ληφθεί ακατάλληλο δείγμα ή να ευθύνεται διαφορετική πάθηση που μιμείται μυκητίαση. Επίσης, σε επιλεγμένες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να ζητήσει πρόσθετο έλεγχο για βακτηριακή κολπίτιδα, τριχομονάδες ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.

Η σωστή ανάγνωση του αποτελέσματος είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την εξέταση. Δεν θεραπεύουμε ένα χαρτί· θεραπεύουμε την ασθενή και τα συμπτώματά της.

9Θεραπευτικές επιλογές

Η θεραπεία της κολπικής μυκητίασης εξαρτάται από το αν πρόκειται για απλό, πρώτο ή σποραδικό επεισόδιο ή για σύνθετη/υποτροπιάζουσα μορφή. Στα απλά επεισόδια, συνήθως αρκεί ένα τοπικό αζολικό σχήμα (π.χ. κλοτριμαζόλη ή μικοναζόλη) ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μία από του στόματος δόση φλουκοναζόλης, εφόσον δεν υπάρχει εγκυμοσύνη και δεν υπάρχουν αντενδείξεις ή σημαντικές αλληλεπιδράσεις.

Οι τοπικές θεραπείες έχουν μεγάλο πλεονέκτημα επειδή δρουν άμεσα στο σημείο, με περιορισμένη συστηματική έκθεση. Για πολλές γυναίκες αποτελούν την πιο ασφαλή και πρακτική επιλογή. Σε πιο έντονα περιστατικά ή όταν υπάρχει σοβαρός ερεθισμός του αιδοίου, μπορεί να χρειάζεται συνδυασμός ενδοκολπικής θεραπείας και εξωτερικής κρέμας για ανακούφιση των συμπτωμάτων.

Η από του στόματος αγωγή είναι χρήσιμη σε γυναίκες που δεν επιθυμούν ή δεν ανέχονται τοπικές θεραπείες, αλλά δεν είναι για όλες. Πρέπει να αποφεύγεται στην εγκυμοσύνη χωρίς ιατρική οδηγία, ενώ χρειάζεται προσοχή σε άτομα που λαμβάνουν άλλα φάρμακα. Σε σοβαρά επεισόδια μπορεί να δοθεί σχήμα με περισσότερες από μία δόσεις σε καθορισμένα μεσοδιαστήματα.

Όταν η καλλιέργεια δείξει non-albicans Candida, η προσέγγιση συχνά αλλάζει. Τα συνήθη βραχέα σχήματα δεν είναι πάντα αρκετά. Μπορεί να απαιτηθεί μεγαλύτερη διάρκεια τοπικής αγωγής ή εξειδικευμένο σχήμα, πάντοτε με ιατρική παρακολούθηση.

Δεν χρειάζεται να θεραπεύονται όλες οι γυναίκες με τον ίδιο τρόπο. Αυτός είναι και ο λόγος που η εργαστηριακή επιβεβαίωση αλλάζει συχνά την πορεία του προβλήματος.

10Υποτροπιάζουσα μυκητίαση

Όταν τα επεισόδια επανέρχονται συχνά, μιλάμε για υποτροπιάζουσα αιδοιοκολπική καντιντίαση. Πρόκειται για κατάσταση που επηρεάζει έντονα την ποιότητα ζωής: προκαλεί κνησμό, άγχος, αποφυγή επαφών, συχνές επισκέψεις, επαναλαμβανόμενη χρήση φαρμάκων και συχνά μια αίσθηση ότι «τίποτα δεν με πιάνει».

Σε αυτή την περίπτωση η προσέγγιση πρέπει να είναι πιο οργανωμένη. Το πρώτο βήμα είναι να επιβεβαιωθεί ότι πράγματι πρόκειται για Candida σε κάθε επεισόδιο ή τουλάχιστον στα αντιπροσωπευτικά επεισόδια. Το δεύτερο είναι να εντοπιστούν οι προδιαθεσικοί παράγοντες. Το τρίτο είναι να σχεδιαστεί θεραπεία όχι μόνο της οξείας φάσης αλλά και σχήμα πρόληψης υποτροπών.

Συχνά ακολουθείται ένα μοντέλο δύο φάσεων: αρχικά γίνεται εκρίζωση ή καταστολή του οξέος επεισοδίου με εντατικότερο σχήμα και ακολούθως εφαρμόζεται αγωγή συντήρησης για συγκεκριμένο διάστημα. Αυτό δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετα, αλλά μετά από σωστή εκτίμηση, ειδικά αν υπάρχουν εγκυμοσύνη, λήψη άλλων φαρμάκων ή υπόνοια non-albicans Candida.

Σε αρκετές γυναίκες οι υποτροπές σχετίζονται με συγκεκριμένα μοτίβα: μετά από αντιβιοτικά, μετά την περίοδο, μετά από διατροφή με πολύ ζάχαρη, σε περιόδους άγχους ή σε φάσεις με κακή ρύθμιση σακχάρου. Η αναγνώριση αυτού του μοτίβου βοηθά στην πρόληψη.

Με σωστή εργαστηριακή τεκμηρίωση και εξατομικευμένη στρατηγική, οι περισσότερες γυναίκες μπορούν να πετύχουν μακρά διαστήματα ύφεσης.

11Εγκυμοσύνη και κολπική μυκητίαση

Η κολπική μυκητίαση είναι συχνή στην εγκυμοσύνη. Οι ορμονικές αλλαγές και το διαφορετικό μικροπεριβάλλον του κόλπου ευνοούν την υπερανάπτυξη της Candida. Πολλές έγκυες εμφανίζουν τουλάχιστον ένα επεισόδιο, ενώ ορισμένες παρουσιάζουν περισσότερα.

Το βασικό σημείο εδώ είναι η ασφάλεια της θεραπείας. Στην εγκυμοσύνη προτιμώνται τοπικά αζολικά σχήματα και αποφεύγεται η αυθαίρετη λήψη από του στόματος αντιμυκητιασικών χωρίς ιατρική οδηγία. Ακόμη και όταν τα συμπτώματα μοιάζουν «ίδια με παλιά», δεν είναι σωστό η έγκυος να αποφασίσει μόνη της θεραπεία από το φαρμακείο χωρίς επικοινωνία με γυναικολόγο ή ιατρό.

Η καλλιέργεια σε έγκυο έχει ιδιαίτερη αξία όταν τα συμπτώματα επιμένουν, όταν υπάρχει υποτροπή ή όταν η κλινική εικόνα δεν είναι καθαρή. Η σωστή θεραπεία προστατεύει την άνεση και την ποιότητα ζωής της εγκύου και αποφεύγει την παρατεταμένη φλεγμονή της περιοχής.

Η εγκυμοσύνη δεν αλλάζει μόνο τη θεραπεία, αλλά και το πόσο προσεκτικά πρέπει να γίνει η διάγνωση. Εδώ η τεκμηρίωση έχει διπλή σημασία.

12Σακχαρώδης διαβήτης και ανοσοκαταστολή

Οι γυναίκες με αρρύθμιστο σακχαρώδη διαβήτη εμφανίζουν συχνότερα μυκητιάσεις και συχνότερες υποτροπές. Όταν το σάκχαρο είναι αυξημένο, η Candida ευνοείται περισσότερο, ενώ και η τοπική άμυνα του βλεννογόνου δεν λειτουργεί ιδανικά. Αν μια γυναίκα εμφανίζει συχνές μυκητιάσεις, ειδικά μαζί με πολυουρία, δίψα, κόπωση ή ιστορικό κύησης με διαβήτη, αξίζει να αξιολογηθεί η γλυκόζη νηστείας ή/και η HbA1c.

Αντίστοιχα, η ανοσοκαταστολή από νοσήματα ή φάρμακα μπορεί να οδηγήσει σε πιο επίμονες, πιο σοβαρές ή πιο άτυπες μορφές. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μυκητίαση «κρύβει» σοβαρό πρόβλημα. Σημαίνει όμως ότι όταν οι λοιμώξεις είναι συχνές, παρατεταμένες ή δεν ανταποκρίνονται σωστά, πρέπει να εξετάζεται το συνολικό ιατρικό υπόβαθρο.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η θεραπεία συχνά χρειάζεται μεγαλύτερη διάρκεια, αυστηρότερη παρακολούθηση και συνδυασμό μέτρων. Δεν αρκεί μόνο το αντιμυκητιασικό. Πρέπει να διορθώνεται, όσο γίνεται, και ο υποκείμενος παράγοντας.

Στις γυναίκες αυτές η καλλιέργεια και η εξατομικευμένη στρατηγική δεν είναι πολυτέλεια. Είναι συχνά ο μόνος τρόπος να σπάσει ο κύκλος των επαναλήψεων.

13Σεξουαλική επαφή, σύντροφος και μετάδοση

Η κολπική μυκητίαση δεν θεωρείται κλασικό σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα. Αυτό σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζεται με τη λογική της τριχομονάδωσης ή των χλαμυδίων. Η παρουσία συμπτωμάτων μετά από σεξουαλική επαφή δεν αποδεικνύει μετάδοση. Συχνά η επαφή απλώς αυξάνει την τριβή σε έναν ήδη ευαίσθητο βλεννογόνο.

Ο ανδρικός σύντροφος συνήθως δεν χρειάζεται θεραπεία, εκτός αν έχει συμπτώματα, όπως ερυθρότητα, κνησμό ή ερεθισμό στη βάλανο. Στους άνδρες αυτό περιγράφεται συνήθως ως βαλανίτιδα από Candida. Αν υπάρχει τέτοια εικόνα, χρειάζεται ξεχωριστή αξιολόγηση και αντιμετώπιση.

Κατά τη διάρκεια του ενεργού επεισοδίου, η σεξουαλική επαφή καλό είναι να αποφεύγεται, κυρίως επειδή επιδεινώνει τον ερεθισμό και καθυστερεί την αποκατάσταση. Επιπλέον, ορισμένες τοπικές θεραπείες μπορεί να μειώνουν την αντοχή προφυλακτικών από λάτεξ.

Όταν υπάρχει υποτροπιάζον πρόβλημα, το πιο σημαντικό δεν είναι να κατηγορηθεί ο σύντροφος, αλλά να εξεταστούν οι πραγματικοί προδιαθεσικοί παράγοντες και να γίνει εργαστηριακή τεκμηρίωση.

14Πρόληψη και καθημερινές συμβουλές

Η πρόληψη δεν βασίζεται σε «δυνατά καθαριστικά» ούτε σε καθημερινές πλύσεις. Στην πραγματικότητα, το υπερβολικό καθάρισμα κάνει συχνά περισσότερο κακό παρά καλό. Η καλύτερη στρατηγική είναι να προστατεύεται η φυσιολογική χλωρίδα και να αποφεύγεται η υγρασία και ο ερεθισμός.

Πρακτικά αυτό σημαίνει:

• βαμβακερά εσώρουχα και όχι συνεχής χρήση πολύ στενών ρούχων,
• άμεση αλλαγή μετά από άσκηση, κολύμπι ή έντονη εφίδρωση,
• αποφυγή αρωματικών καθαριστικών, αφρόλουτρων, σπρέι, κολπικών πλύσεων,
• ήπιο εξωτερικό πλύσιμο χωρίς επιθετικά προϊόντα,
• προσεκτική χρήση σερβιετών και προϊόντων που παραμένουν πολλές ώρες στην περιοχή.

Για γυναίκες που εμφανίζουν επεισόδια μετά από αντιβιοτικά, είναι χρήσιμο να υπάρχει σχέδιο πρόληψης σε συνεργασία με τον γιατρό. Σε γυναίκες με υποτροπές, η διατροφή και η ρύθμιση του σακχάρου επίσης παίζουν ρόλο. Δεν χρειάζονται ακρότητες, αλλά χρειάζεται σταθερότητα.

Αξίζει επίσης να θυμάστε ότι η πρόληψη δεν είναι μόνο θέμα τοπικής φροντίδας αλλά και γενικότερης βιολογικής ισορροπίας. Επαρκής ύπνος, καλύτερη διαχείριση άγχους, αποφυγή αλόγιστης χρήσης φαρμάκων και πιο σταθερή καθημερινότητα βοηθούν συνολικά την άμυνα του οργανισμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μυκητίαση είναι «από το στρες», αλλά ότι ένα επιβαρυμένο σώμα και ένας ήδη ερεθισμένος βλεννογόνος επηρεάζονται πιο εύκολα από μικρές μεταβολές του μικροπεριβάλλοντος. Για γυναίκες με συχνές υποτροπές, αυτές οι φαινομενικά μικρές διορθώσεις κάνουν συχνά αισθητή διαφορά στην πράξη.

Η πρόληψη δεν εξαφανίζει όλες τις μυκητιάσεις, αλλά συχνά μειώνει σημαντικά τη συχνότητα και τη βαρύτητα των επεισοδίων.

15Διαφορική διάγνωση

Η κολπική μυκητίαση είναι μόνο μία από τις πιθανές αιτίες κολπικού κνησμού και εκκρίματος. Η σωστή διαφορική διάγνωση είναι κρίσιμη, γιατί διαφορετικά η γυναίκα μπορεί να παίρνει μήνες αντιμυκητιασικά ενώ το πραγματικό πρόβλημα είναι άλλο.

Η βακτηριακή κολπίτιδα συχνά δίνει λεπτότερη, γκριζωπή ροή με χαρακτηριστική οσμή. Η τριχομονάδωση μπορεί να δώσει κιτρινοπράσινο αφρώδες έκκριμα και αυξημένο pH. Η ατροφική κολπίτιδα σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες δίνει κάψιμο, ξηρότητα και δυσπαρευνία. Οι δερματίτιδες εξ επαφής, οι αλλεργικοί ερεθισμοί, ο λειχήνας και άλλες δερματολογικές παθήσεις της περιοχής μπορεί να μιμηθούν σχεδόν πλήρως τη μυκητίαση.

Υπάρχουν ακόμη περιπτώσεις με συνύπαρξη δύο προβλημάτων, π.χ. Candida μαζί με βακτηριακή κολπίτιδα, γεγονός που κάνει την εικόνα πιο μπερδεμένη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια μόνο εμπειρική αγωγή συχνά αποτυγχάνει.

Ακριβώς επειδή η εικόνα αλληλοεπικαλύπτεται, η σωστή διάγνωση χρειάζεται συχνά κάτι παραπάνω από «φαίνεται σαν μύκητες».

16Συχνά λάθη που παρατείνουν το πρόβλημα

Πολλές γυναίκες δεν ταλαιπωρούνται τόσο από τον ίδιο τον μύκητα όσο από τη λανθασμένη διαχείρισή του. Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι η αυτοδιάγνωση σε κάθε κνησμό. Δεν είναι κάθε κνησμός μυκητίαση, όπως δεν είναι κάθε έκκριμα λοίμωξη από Candida.

Άλλο πολύ συχνό λάθος είναι η αποσπασματική θεραπεία: μία δόση, διακοπή μόλις μειωθεί λίγο η φαγούρα, αλλαγή προϊόντων κάθε λίγες ημέρες ή ταυτόχρονη χρήση πολλών κρεμών χωρίς σαφή ένδειξη. Αυτό μπορεί να μειώσει προσωρινά τα συμπτώματα αλλά να μην επιλύσει το πραγματικό πρόβλημα.

Εξίσου προβληματική είναι η υπερβολική τοπική φροντίδα. Όσο πιο πολύ «πειράζεται» η περιοχή με πλύσεις, σαπούνια, αντισηπτικά και αρωματικά προϊόντα, τόσο πιο εύκολα παραμένει ερεθισμένη. Ο ερεθισμός μετά μοιάζει με επίμονη μυκητίαση και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.

Τέλος, μεγάλο λάθος είναι να αγνοούνται τα υποκείμενα αίτια: σακχαρώδης διαβήτης, αντιβιοτικά, ορμονικές μεταβολές, συνυπάρχουσα βακτηριακή λοίμωξη ή αλλεργικός ερεθισμός.

Η λύση είναι λιγότερη αυθαιρεσία και περισσότερη τεκμηρίωση. Αυτό εξοικονομεί χρόνο, χρήμα και ταλαιπωρία.

17Πότε χρειάζεται επανέλεγχος

Δεν χρειάζεται κάθε απλό επεισόδιο επανέλεγχο μετά τη θεραπεία, εφόσον τα συμπτώματα υποχώρησαν πλήρως. Επανέλεγχος όμως έχει θέση όταν:

• τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται όπως θα αναμενόταν,
• βελτιώνονται και μετά επιστρέφουν γρήγορα,
• η αρχική καλλιέργεια έδειξε non-albicans Candida,
• η ασθενής είναι έγκυος, διαβητική ή ανοσοκατεσταλμένη,
• υπάρχει αμφιβολία αν η αρχική διάγνωση ήταν σωστή.

Ο επανέλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει νέα λήψη δείγματος για μικροσκόπηση ή καλλιέργεια, επανεκτίμηση pH, έλεγχο για συνύπαρξη άλλης λοίμωξης ή επαναξιολόγηση του συνολικού ιατρικού ιστορικού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά όταν το σύμπτωμα είναι χρόνιο, μπορεί να χρειάζεται και γυναικολογική ή δερματολογική εκτίμηση.

Ο επανέλεγχος δεν είναι ένδειξη αποτυχίας. Είναι μέρος της σωστής παρακολούθησης όταν το πρόβλημα δεν ακολουθεί τη συνηθισμένη πορεία.

18Επιπλοκές και πρόγνωση

Η απλή κολπική μυκητίαση συνήθως δεν προκαλεί σοβαρές επιπλοκές. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η ταλαιπωρία, η διαταραχή της καθημερινότητας, η αποχή από επαφές, ο ύπνος που χαλάει από τον κνησμό και η ψυχολογική επιβάρυνση όταν τα επεισόδια επανέρχονται.

Όταν όμως το πρόβλημα μένει αδιάγνωστο ή κακώς θεραπευμένο, μπορεί να δημιουργηθεί χρόνιος τοπικός ερεθισμός, ρωγμές, έντονη ευαισθησία του αιδοίου και ένας φαύλος κύκλος όπου κάθε επαφή ή κάθε μικρός ερεθισμός προκαλεί νέα ενόχληση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το αρχικό μικροβιακό πρόβλημα μπορεί να συνυπάρχει πλέον με δευτερογενή φλεγμονώδη ή νευροαισθητική ευαισθητοποίηση της περιοχής.

Η πρόγνωση στις περισσότερες γυναίκες είναι καλή, ειδικά όταν γίνεται σωστή διάγνωση από νωρίς. Ακόμη και στις υποτροπιάζουσες μορφές, με σωστή στρατηγική μπορεί να επιτευχθεί σημαντική βελτίωση και μεγάλα διαστήματα χωρίς συμπτώματα.

Άρα το μήνυμα δεν είναι ότι η μυκητίαση «είναι κάτι ασήμαντο», αλλά ότι είναι συνήθως αντιμετωπίσιμη όταν αντιμετωπίζεται σωστά.

19Σχετικές εξετάσεις που μπορεί να ζητηθούν

Σε ένα μεμονωμένο, τυπικό επεισόδιο, μπορεί να μη χρειάζεται τίποτε πέρα από την κλινική εκτίμηση και, αν χρειαστεί, μια απλή μικροσκόπηση ή καλλιέργεια. Όταν όμως η εικόνα είναι πιο σύνθετη, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει παράλληλα και άλλες εξετάσεις.

Στις γυναίκες με υποτροπές, συχνά έχει αξία ο έλεγχος γλυκόζης αίματος ή/και HbA1c. Αν υπάρχει συχνουρία, κάψιμο στην ούρηση ή υποψία ταυτόχρονης ουρολοίμωξης, μπορεί να ζητηθεί γενική ούρων ή καλλιέργεια ούρων. Αν η εικόνα θυμίζει περισσότερο ΣΜΝ ή υπάρχει σχετικό ιστορικό, μπορεί να ζητηθεί PCR κολπικού/τραχηλικού δείγματος για χλαμύδια, γονόρροια, τριχομονάδες ή άλλα παθογόνα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως αν υπάρχει χρόνιος ερεθισμός χωρίς σαφή μικροβιολογική αιτία, μπορεί να χρειαστεί γυναικολογική ή δερματολογική αξιολόγηση για παθήσεις του αιδοίου.

Η σωστή επιλογή εξετάσεων γίνεται με βάση την εικόνα κάθε γυναίκας. Δεν χρειάζονται όλα σε όλες.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.