Τρανσαμινάσες (ALT/AST), γ-GT & ALP: Οδηγός για Ασθενείς 🏥
Τι είναι οι «ηπατικές δοκιμασίες», γιατί ανεβαίνουν, πώς να προετοιμαστείτε για την εξέταση, τι σημαίνουν τα αποτελέσματα και πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό. Απλά, κατανοητά και φιλικά προς τον/την ασθενή.
📑 Περιεχόμενα
- 1️⃣ Τι είναι ALT/AST, γ-GT και ALP;
- 2️⃣ Γιατί μου τα ζητά ο/η γιατρός;
- 3️⃣ Πώς γίνεται η εξέταση & προετοιμασία
- 4️⃣ Τι μπορεί να δείξουν (σε απλή γλώσσα)
- 5️⃣ Ενδεικτικές τιμές αναφοράς (πίνακας)
- 6️⃣ Πρότυπα αύξησης & συχνές αιτίες (πίνακας)
- 7️⃣ Φάρμακα & συνήθειες που επηρεάζουν
- 8️⃣ Ανεβασμένες τιμές: τι να κάνω βήμα–βήμα
- 9️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
- 🔟 📌 Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε
- 1️⃣1️⃣ Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό
1️⃣ Τι είναι ALT/AST, γ-GT και ALP;
Οι «τρανσαμινάσες» είναι ένζυμα του ήπατος: ALT (SGPT) και AST (SGOT).
Ανεβαίνουν όταν τα ηπατικά κύτταρα ερεθίζονται ή τραυματίζονται (π.χ. φλεγμονή, λιπώδες ήπαρ, φάρμακα, ιώσεις).
- ALT: πιο «ειδική» για το ήπαρ. Συχνά ανεβαίνει πρώτη σε ηπατικές καταστάσεις.
- AST: βρίσκεται και σε άλλους ιστούς (μύες, καρδιά). Η αύξησή της δεν είναι πάντα μόνο από το ήπαρ.
- γ-GT (γ-γλουταμυλτρανσφεράση): ευαίσθητη σε αλκοόλ και σε φάρμακα. Συχνά ανεβαίνει μαζί με ALP σε «χολόσταση» (δυσκολία ροής της χολής).
- ALP (αλκαλική φωσφατάση): προέρχεται από χοληφόρα και οστά. Αυξημένη ALP με αυξημένη γ-GT δείχνει συνήθως ηπατοχολική αιτία· αυξημένη ALP με φυσιολογική γ-GT μπορεί να είναι οστική αιτία.
👉 Με απλά λόγια:
- ALT/AST = «φλεγμονή/ερεθισμός» στο ήπαρ.
- γ-GT/ALP = «ροή χολής» και πιθανή χολόσταση.
- Ένας γιατρός «βλέπει το μοτίβο» και τα υπόλοιπα ευρήματα για να βγάλει συμπέρασμα.
2️⃣ Γιατί μου τα ζητά ο/η γιατρός;
📌 Συνήθεις λόγοι:
- Προληπτικός έλεγχος σε check-up ή πριν από θεραπεία.
- Κόπωση, βάρος στο δεξί υποχόνδριο, ναυτία, απώλεια όρεξης.
- Κίτρινη χροιά δέρματος/ματιών (ίκτερος), σκουρόχρωμα ούρα, ανοιχτόχρωμα κόπρανα.
- Παχυσαρκία/μεταβολικό σύνδρομο (ύποπτο για μη αλκοολική λιπώδη νόσο ήπατος).
- Κατανάλωση αλκοόλ ή χρήση φαρμάκων που επηρεάζουν το ήπαρ.
- Παρακολούθηση γνωστής ηπατοπάθειας ή μετά από ιογενή ηπατίτιδα.
3️⃣ Πώς γίνεται η εξέταση & προετοιμασία
- Δείγμα: Αίμα από φλέβα.
- Νηστεία: Συνήθως δεν απαιτείται για μόνο ηπατικά ένζυμα, αλλά αν γίνονται μαζί λιπίδια/γλυκόζη, μπορεί να ζητηθεί 8–12 ώρες νηστείας.
- Αλκοόλ: Αποφύγετε 24–48 ώρες πριν (μπορεί να ανεβάσει γ-GT/ALT).
- Φάρμακα/συμπληρώματα: Μην τα διακόπτετε μόνοι σας. Αναφέρετε όλα τα σκευάσματα (βότανα, παρακεταμόλη, στατίνες, αντιβιοτικά κ.λπ.).
- Άσκηση: Πολύ έντονη άσκηση την προηγούμενη μπορεί να αυξήσει AST/ALT παροδικά.
4️⃣ Τι μπορεί να δείξουν (σε απλή γλώσσα)
Τα ηπατικά ένζυμα δεν είναι διάγνωση από μόνα τους· είναι «συναγερμός» ότι κάτι συμβαίνει. Με απλά λόγια:
- Υψηλές ALT/AST: ερεθισμός ή φλεγμονή ήπατος – συχνές αιτίες: λιπώδες ήπαρ, αλκοόλ, ιογενείς ηπατίτιδες, φάρμακα/συμπληρώματα, αυτοάνοσα.
- Υψηλές γ-GT/ALP: πρόβλημα στη ροή της χολής (χολόσταση) – χολόλιθοι, στένωση χοληφόρων, φάρμακα, αλκοόλ. Αν η ALP είναι υψηλή αλλά η γ-GT φυσιολογική, μπορεί να είναι οστική αιτία.
- Πολύ υψηλές ALT/AST (π.χ. >10×): οξεία φλεγμονή (ιώσεις, τοξικότητα) – θέλει άμεση αξιολόγηση.
Ο/Η γιατρός συσχετίζει τα ένζυμα με χολερυθρίνη, αλβουμίνη, INR, υπέρηχο, ιστορικό και συμπτώματα.
5️⃣ Ενδεικτικές τιμές αναφοράς (πίνακας)
Οι τιμές αναφοράς διαφέρουν ανά εργαστήριο/μέθοδο. Ο πίνακας είναι ενδεικτικός.
| Παράμετρος | Ενήλικες (ενδεικτικά) | Σχόλιο |
|---|---|---|
| ALT (SGPT) | ~ 7–40 IU/L | Πιο «ειδική» για ήπαρ |
| AST (SGOT) | ~ 10–40 IU/L | Επίσης σε μύες/καρδιά |
| γ-GT | ~ 10–50 IU/L | Ευαίσθητη σε αλκοόλ/φάρμακα |
| ALP | ~ 40–130 IU/L | Από χοληφόρα & οστά |
| Ολική Χολερυθρίνη | ~ 0,2–1,2 mg/dL | Ίκτερος αν υψηλή |
Σημείωση: Οι φυσιολογικές τιμές ποικίλλουν· ακολουθείτε πάντα τα όρια του δικού σας εργαστηρίου.
6️⃣ Πρότυπα αύξησης & συχνές αιτίες (πίνακας)
| Πρότυπο | Πιθανές αιτίες | Τι βοηθά στη διάγνωση |
|---|---|---|
| ALT≫AST (ήπια–μέτρια αύξηση) | Μη αλκοολική λιπώδης νόσος ήπατος (NAFLD), φάρμακα, ιογενής ηπατίτιδα | Υπέρηχος ήπατος, ιολογικός έλεγχος, ιστορικό φαρμάκων |
| AST>ALT (συχνά >2:1) | Αλκοολική ηπατοπάθεια, μυϊκή βλάβη | Ιστορικό αλκοόλ, CK (μυϊκό ένζυμο) |
| ALP & γ-GT υψηλές>>ALT/AST | Χολόσταση: λίθοι χοληφόρων, στένωση, φάρμακα | Υπέρηχος χοληφόρων, MRCP/ERCP κατά περίπτωση |
| ALP υψηλή με φυσιολογική γ-GT | Οστική αιτία (π.χ. νόσος οστών, κύηση εφηβεία) | Οστικά ένζυμα (ALP ισοένζυμα), βιτ. D, ακτινολογικός έλεγχος |
| ALT/AST >10× | Οξεία ιογενής ηπατίτιδα, τοξικότητα (π.χ. παρακεταμόλη), ισχαιμική ηπατίτιδα | Επείγουσα εκτίμηση, ιολογικός/φαρμακολογικός έλεγχος |
7️⃣ Φάρμακα & συνήθειες που επηρεάζουν
⛔ Πιθανοί «ένοχοι» (ενδεικτικά):
- Αλκοόλ – ανεβάζει γ-GT, μπορεί και ALT/AST.
- Παρακεταμόλη (υψηλές δόσεις), ορισμένα αντιβιοτικά, αντισυλληπτικά, αντισπασμωδικά, στατίνες (σπάνια κλινικά σημαντικές αυξήσεις).
- Βότανα/συμπληρώματα (π.χ. πράσινο τσάι σε υψηλές δόσεις, κάποια «αδυνατιστικά»).
- Πολύ έντονη άσκηση (κυρίως AST), παχυσαρκία, διαβήτης, υπερτριγλυκεριδαιμία.
Σημαντικό: Μην διακόπτετε φάρμακα χωρίς οδηγία. Ενημερώστε τον/την γιατρό για ό,τι λαμβάνετε.
8️⃣ Ανεβασμένες τιμές: τι να κάνω βήμα–βήμα
- Επαναλάβετε την εξέταση σε 2–6 εβδομάδες, αποφεύγοντας αλκοόλ και έντονη άσκηση 48 ώρες πριν.
- Καταγράψτε φάρμακα/συμπληρώματα/βότανα που πήρατε τον τελευταίο μήνα.
- Αξιολογήστε με τον/την γιατρό σας συμπτώματα, ιστορικό, οικογενειακό ιστορικό.
- Συμπληρωματικός έλεγχος (ανά περίπτωση): χολερυθρίνη, αλβουμίνη, INR, ιολογικός για ηπατίτιδες, υπέρηχος ήπατος/χοληφόρων.
- Τρόπος ζωής: μείωση αλκοόλ, απώλεια 5–10% βάρους, μεσογειακή διατροφή, έλεγχος διαβήτη/λιπιδίων.
9️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
❓ Έχω ελαφρώς αυξημένες ALT/AST. Να ανησυχώ;
👉 Όχι απαραίτητα. Συχνά οφείλεται σε παροδικούς παράγοντες. Συνήθως συστήνεται επανάληψη και έλεγχος τρόπου ζωής/φαρμάκων.
❓ Τι σημαίνει υψηλή γ-GT με σχεδόν φυσιολογικά ALT/AST;
👉 Συνήθως σχετίζεται με αλκοόλ, φάρμακα ή χολόσταση. Συζητήστε για υπέρηχο/εκτίμηση.
❓ Η ALP μου είναι υψηλή αλλά η γ-GT φυσιολογική. Από το συκώτι είναι;
👉 Όχι πάντα. Μπορεί να είναι οστική προέλευση. Ο/Η γιατρός θα ζητήσει σχετικά τεστ.
❓ Μπορώ να παίρνω στατίνη με αυξημένες τρανσαμινάσες;
👉 Εξαρτάται από το επίπεδο αύξησης και την ένδειξη. Οι ήπιες αυξήσεις συχνά παρακολουθούνται. Απόφαση μόνο από τον/την θεράποντα.
❓ Πονάει η εξέταση;
👉 Είναι απλή αιμοληψία λίγων λεπτών.
❓ Με βοηθά διατροφή/απώλεια βάρους;
👉 Ναι, ειδικά στο λιπώδες ήπαρ. Ακόμη και 5–10% απώλεια βάρους βελτιώνει έντονα τα ένζυμα.
❓ Πόσο γρήγορα «πέφτουν» τα ένζυμα;
👉 Αν η αιτία είναι παροδική (π.χ. αλκοόλ), μπορεί σε εβδομάδες. Άλλες αιτίες θέλουν στοχευμένη αντιμετώπιση και χρόνο.
🔟 📌 Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε
- ALT/AST δείχνουν ερεθισμό/φλεγμονή του ήπατος.
- γ-GT/ALP δείχνουν κυρίως ροή χολής (χολόσταση).
- Η αιτία φαίνεται από το μοτίβο, τα συμπτώματα και τις πρόσθετες εξετάσεις.
- Αποφύγετε αλκοόλ, προσοχή σε φάρμακα/βότανα, στοχεύστε σε υγιές βάρος.
- Μην αυτοδιαγνώσκεστε – μιλήστε με τον/την γιατρό σας.
1️⃣1️⃣ Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό
- Έντονος ίκτερος (κιτρίνισμα), σκουρόχρωμα ούρα, ανοιχτόχρωμα κόπρανα.
- Πόνος/πρήξιμο άνω δεξιάς κοιλίας, πυρετός, εμετοί.
- ALT/AST πολύ υψηλές, γρήγορη επιδείνωση ή σύγχυση/υπνηλία.
- Υποψία υπερδοσολογίας παρακεταμόλης ή τοξικότητας φαρμάκου.
Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων γίνεται από τον/την θεράποντα ιατρό.
🔎 Θέλετε να μάθετε περισσότερα;
Δείτε αναλυτικά για τις ηπατικές δοκιμασίες (ALT/AST, γ-GT, ALP), πώς γίνονται και πώς να προετοιμαστείτε.
ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
