Καλλιέργεια Ούρων – Εξέταση για Ουρολοίμωξη & Αντιβιόγραμμα
Τελευταία ενημέρωση:
Η καλλιέργεια ούρων είναι η βασική εξέταση για τη διάγνωση
ουρολοίμωξης. Ανιχνεύει το μικρόβιο που προκαλεί τη λοίμωξη
και συνοδεύεται από αντιβιόγραμμα, ώστε να επιλεγεί
το πιο αποτελεσματικό αντιβιοτικό.
1
Τι είναι η καλλιέργεια ούρων
Η καλλιέργεια ούρων είναι η εξέταση με την οποία
αναζητούμε και ταυτοποιούμε μικρόβια στα ούρα
(κυρίως βακτήρια, σπανιότερα μύκητες).
Στο εργαστήριο τα ούρα τοποθετούνται σε ειδικά θρεπτικά υλικά
και παρακολουθείται αν αναπτύσσονται παθογόνοι μικροοργανισμοί.
Αποτελεί την εξέταση αναφοράς για τη διάγνωση
της ουρολοίμωξης και είναι απαραίτητη
για να καθοριστεί η σωστή και αποτελεσματική θεραπεία.
2
Τι δείχνει στην πράξη
Η καλλιέργεια ούρων δείχνει αν υπάρχει λοίμωξη του ουροποιητικού,
ποιο μικρόβιο την προκαλεί
(π.χ. E. coli, Klebsiella, Enterococcus)
και ποια αντιβιοτικά είναι αποτελεσματικά,
μέσω του αντιβιογράμματος.
- Αν υπάρχει τεκμηριωμένη ουρολοίμωξη
- Το ακριβές παθογόνο που ευθύνεται
- Τη σωστή στοχευμένη θεραπεία
Χωρίς καλλιέργεια, η θεραπεία είναι εμπειρική.
Με καλλιέργεια και αντιβιόγραμμα, η αγωγή γίνεται στοχευμένη και αποτελεσματική.
3
Πότε ζητείται από τον γιατρό
Η καλλιέργεια ούρων ζητείται όταν υπάρχει κλινική υποψία
λοίμωξης του ουροποιητικού, αλλά και όταν μια ουρολοίμωξη
δεν ανταποκρίνεται στην αρχική θεραπεία.
Συμπτώματα και ευρήματα που οδηγούν σε καλλιέργεια περιλαμβάνουν:
- Κάψιμο ή πόνο κατά την ούρηση
- Συχνουρία ή επιτακτική ανάγκη για ούρηση
- Θολά, δύσοσμα ή σκουρόχρωμα ούρα
- Αίμα στα ούρα
- Πυρετό ή πόνο στη μέση (υποψία πυελονεφρίτιδας)
Η εξέταση είναι επίσης απαραίτητη σε υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις,
στην εγκυμοσύνη και σε παιδιά.
4
Πώς γίνεται η εξέταση
Συλλέγεται δείγμα μέσης ροής ούρων σε αποστειρωμένο δοχείο
και αποστέλλεται άμεσα στο μικροβιολογικό εργαστήριο.
Η αρχική ροή απορρίπτεται για να απομακρυνθούν μικρόβια από το δέρμα
και την ουρήθρα, ενώ η μέση ροή περιέχει τα ούρα της κύστης,
που αντικατοπτρίζουν καλύτερα τη λοίμωξη.
Στο εργαστήριο τα ούρα καλλιεργούνται σε ειδικά υλικά και ελέγχεται
αν αναπτύσσονται παθογόνοι μικροοργανισμοί.
5
Προετοιμασία πριν τη συλλογή
Η σωστή προετοιμασία είναι καθοριστική για να αποφευχθεί
επιμόλυνση του δείγματος και λάθος αποτέλεσμα.
- Καθαρισμός της περιοχής με νερό, χωρίς σαπούνια ή αντισηπτικά
- Χρήση αποστειρωμένου δοχείου από φαρμακείο ή εργαστήριο
- Συλλογή πρωινών ούρων όταν είναι δυνατόν
- Αποφυγή αντιβιοτικών πριν την εξέταση, εκτός αν υπάρχει ιατρική οδηγία
6
Αποτελέσματα: αρνητικό & θετικό
Η καλλιέργεια ούρων δείχνει αν υπάρχει μικροβιακή ανάπτυξη και σε ποια ποσότητα,
επιτρέποντας τη διάκριση μεταξύ πραγματικής ουρολοίμωξης και
απλής επιμόλυνσης του δείγματος.
Σε φυσιολογικές συνθήκες τα ούρα της ουροδόχου κύστης είναι
στείρα (0 CFU/mL).
Αρνητικό αποτέλεσμα
- Μικροβιακό φορτίο <10.000 CFU/mL
- Χαρακτηρίζεται ως αρνητική καλλιέργεια
- Δεν τεκμηριώνεται ουρολοίμωξη
- Αν τα συμπτώματα επιμένουν, απαιτείται επανεκτίμηση ή επανάληψη της εξέτασης
Θετικό αποτέλεσμα
- Ανιχνεύεται συγκεκριμένο παθογόνο μικρόβιο
- Μετριέται ο αριθμός αποικιών σε CFU/mL (colony-forming units)
- Τιμές ≥100.000 CFU/mL (105) τεκμηριώνουν
κλινικά σημαντική ουρολοίμωξη - Το αποτέλεσμα συνοδεύεται από αντιβιόγραμμα
Τιμές μεταξύ 10.000–100.000 CFU/mL είναι οριακές και
αξιολογούνται με βάση τα συμπτώματα, το είδος του μικροβίου και
τον τρόπο συλλογής του δείγματος.
6a
Τι σημαίνουν οι τιμές CFU/mL στην καλλιέργεια ούρων
Στην καλλιέργεια ούρων δεν αναφέρεται μόνο το είδος του μικροβίου,
αλλά και η ποσότητά του, εκφρασμένη ως
CFU/mL (colony-forming units ανά mL).
Η ποσοτική αυτή μέτρηση βοηθά να ξεχωρίσουμε την πραγματική ουρολοίμωξη
από απλή επιμόλυνση του δείγματος.
- <10.000 CFU/mL: συνήθως αρνητική καλλιέργεια ή επιμόλυνση.
- 10.000–100.000 CFU/mL: οριακό αποτέλεσμα· αξιολογείται μαζί με συμπτώματα και είδος μικροβίου.
- ≥100.000 CFU/mL (105): τεκμηριώνει ενεργή ουρολοίμωξη στις περισσότερες περιπτώσεις.
ακόμη και χαμηλότερες τιμές μπορεί να είναι κλινικά σημαντικές και πρέπει να εκτιμώνται από ιατρό.
7
Τι είναι το αντιβιόγραμμα
Το αντιβιόγραμμα είναι η εργαστηριακή δοκιμή που δείχνει
ποια αντιβιοτικά είναι ικανά να αναστείλουν ή να εξοντώσουν
το συγκεκριμένο μικρόβιο που ανιχνεύθηκε στην καλλιέργεια ούρων.
Αποτελεί τη βάση για τη στοχευμένη και ασφαλή θεραπεία.
Κάθε αντιβιοτικό χαρακτηρίζεται ως:
- Ευαίσθητο (S – Susceptible): Το μικρόβιο καταστρέφεται με τη συνήθη δόση του φαρμάκου → το αντιβιοτικό είναι κατάλληλο.
- Μέτρια ευαίσθητο (I – Intermediate): Απαιτούνται υψηλότερες δόσεις ή αυξημένη συγκέντρωση στο σημείο της λοίμωξης (π.χ. στα ούρα).
- Ανθεκτικό (R – Resistant): Το μικρόβιο δεν επηρεάζεται → το αντιβιοτικό δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί.
Στις ουρολοιμώξεις, ένα φάρμακο με ένδειξη «I» μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις
να είναι κλινικά αποτελεσματικό, επειδή επιτυγχάνει
πολύ υψηλές συγκεντρώσεις στα ούρα.
Η επιλογή αντιβιοτικού χωρίς αντιβιόγραμμα οδηγεί συχνά σε
αποτυχία θεραπείας, υποτροπές και ανάπτυξη
πολυανθεκτικών μικροβίων.
8
Ψευδώς θετικά & αρνητικά
Ορισμένοι παράγοντες μπορούν να αλλοιώσουν το αποτέλεσμα
της καλλιέργειας ούρων και να οδηγήσουν σε
ψευδώς θετικά ή ψευδώς αρνητικά ευρήματα.
- Λανθασμένη συλλογή → επιμόλυνση από μικρόβια του δέρματος
- Πρόσφατη λήψη αντιβιοτικών → ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα
- Καθυστέρηση μεταφοράς στο εργαστήριο → αλλοίωση δείγματος
Σε αμφίβολες περιπτώσεις συνιστάται επανάληψη της εξέτασης.
9
Καλλιέργεια στην εγκυμοσύνη
Στην εγκυμοσύνη η καλλιέργεια ούρων αποτελεί εξέταση ρουτίνας,
ακόμη και όταν δεν υπάρχουν συμπτώματα, επειδή η
ασυμπτωματική βακτηριουρία μπορεί να εξελιχθεί σε
πυελονεφρίτιδα, να αυξήσει τον κίνδυνο
πρόωρου τοκετού και να επηρεάσει την υγεία του εμβρύου.
Ένα θετικό αποτέλεσμα στην εγκυμοσύνη πρέπει να
θεραπεύεται πάντα βάσει αντιβιογράμματος, ακόμη και αν η γυναίκα δεν έχει ενοχλήματα,
καθώς η έγκαιρη αγωγή μειώνει δραστικά τις επιπλοκές.
Για τον λόγο αυτό συνιστάται έλεγχος με καλλιέργεια
στο 1ο τρίμηνο και επανέλεγχος στο 2ο τρίμηνο,
ιδίως σε γυναίκες με ιστορικό ουρολοιμώξεων.
10
Καλλιέργεια σε παιδιά
Στα παιδιά η καλλιέργεια ούρων είναι καθοριστική για τη διάγνωση
ουρολοίμωξης, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με άτυπα συμπτώματα
όπως πυρετό, ευερεθιστότητα ή κακή σίτιση.
Η σωστή συλλογή δείγματος είναι κρίσιμη, γιατί ακόμη και μικρή επιμόλυνση
μπορεί να δώσει ψευδώς θετικό αποτέλεσμα και να οδηγήσει σε άσκοπη χορήγηση αντιβιοτικών.
- Στα βρέφη χρησιμοποιούνται ειδικά αποστειρωμένα σακουλάκια.
- Στα μεγαλύτερα παιδιά εφαρμόζεται συλλογή μέσης ροής ούρων.
Σε επιβεβαιωμένη ουρολοίμωξη, το αντιβιόγραμμα καθορίζει τη σωστή θεραπεία
και προλαμβάνει επιπλοκές όπως νεφρική βλάβη.
11
Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις
Όταν οι ουρολοιμώξεις εμφανίζονται επαναλαμβανόμενα
(≥2 επεισόδια σε 6 μήνες ή ≥3 σε ένα έτος),
η καλλιέργεια ούρων και το αντιβιόγραμμα είναι απαραίτητα
για να καθοριστεί η αιτία και να σχεδιαστεί
μια μακροχρόνια, εξατομικευμένη στρατηγική πρόληψης και θεραπείας.
Συχνά, οι υποτροπές οφείλονται είτε σε
ανθεκτικά μικρόβια είτε σε
ατελή εκρίζωση της προηγούμενης λοίμωξης,
κάτι που δεν μπορεί να ανιχνευθεί χωρίς καλλιέργεια.
Η εμπειρική χορήγηση αντιβιοτικών χωρίς εργαστηριακή τεκμηρίωση
αυξάνει τον κίνδυνο αντοχής, αποτυχίας της θεραπείας
και χρόνιων ουρολοιμώξεων.
Γιατί η καλλιέργεια ούρων είναι καθοριστική στη σύγχρονη ιατρική
Η καλλιέργεια ούρων δεν είναι απλώς μία εξέταση που επιβεβαιώνει την παρουσία μικροβίων.
Αποτελεί το θεμέλιο της ορθής διάγνωσης των λοιμώξεων του ουροποιητικού,
οι οποίες συγκαταλέγονται στις πιο συχνές βακτηριακές λοιμώξεις παγκοσμίως.
Χωρίς καλλιέργεια, ο ιατρός βασίζεται σε συμπτώματα και γενικές εξετάσεις ούρων,
οι οποίες μπορεί να είναι παραπλανητικές ή μη ειδικές.
Η καλλιέργεια ούρων δίνει τρεις κρίσιμες πληροφορίες:
αν υπάρχει πράγματι παθογόνος μικροοργανισμός,
ποιος είναι αυτός,
και σε ποια αντιβιοτικά είναι ευαίσθητος.
Αυτό σημαίνει ότι αποφεύγεται η τυφλή χορήγηση φαρμάκων
και μειώνεται δραστικά η πιθανότητα αποτυχίας της θεραπείας.
Η σημασία της ποσοτικής μέτρησης των μικροβίων
Στην καλλιέργεια δεν αναφέρεται μόνο το είδος του μικροβίου,
αλλά και ο αριθμός των αποικιών (CFU/ml).
Αυτή η ποσοτική εκτίμηση επιτρέπει τη διάκριση
μεταξύ πραγματικής λοίμωξης και
επιμόλυνσης του δείγματος.
Μικρή ανάπτυξη μικροβίων συνήθως σημαίνει ότι το δείγμα
μολύνθηκε κατά τη συλλογή και όχι ότι υπάρχει ουρολοίμωξη.
Αντίθετα, υψηλές τιμές (π.χ. ≥10⁵ CFU/ml)
σε συνδυασμό με συμπτώματα
τεκμηριώνουν ενεργή λοίμωξη και απαιτούν άμεση θεραπεία.
Πώς η καλλιέργεια προλαμβάνει την αντοχή στα αντιβιοτικά
Η αυξανόμενη αντοχή των βακτηρίων στα αντιβιοτικά
είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της σύγχρονης ιατρικής.
Κάθε φορά που χορηγείται ένα ακατάλληλο αντιβιοτικό,
τα ανθεκτικά μικρόβια επιβιώνουν και πολλαπλασιάζονται.
Με το αντιβιόγραμμα της καλλιέργειας ούρων,
ο γιατρός επιλέγει το πιο αποτελεσματικό φάρμακο
από την πρώτη ημέρα,
μειώνοντας τη διάρκεια της λοίμωξης,
τον κίνδυνο υποτροπών
και την εμφάνιση ανθεκτικών στελεχών.
Γιατί η καλλιέργεια είναι σημαντική ακόμη και χωρίς συμπτώματα
Σε ορισμένες ομάδες, όπως οι έγκυες γυναίκες,
η παρουσία μικροβίων στα ούρα χωρίς συμπτώματα
μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.
Η ασυμπτωματική βακτηριουρία
σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο πυελονεφρίτιδας
και επιπλοκών στην κύηση.
Η καλλιέργεια ούρων επιτρέπει την έγκαιρη ανίχνευση
και θεραπεία αυτών των περιπτώσεων,
πριν εμφανιστούν επικίνδυνες επιπλοκές.
Η καλλιέργεια ως εργαλείο παρακολούθησης
Η αξία της καλλιέργειας δεν περιορίζεται στη διάγνωση.
Μετά το τέλος της θεραπείας,
ιδίως σε εγκυμοσύνη, παιδιά ή υποτροπιάζουσες λοιμώξεις,
η επαναληπτική καλλιέργεια επιβεβαιώνει
ότι το μικρόβιο έχει εξαλειφθεί πλήρως.
Αυτό προστατεύει τον ασθενή
από χρόνιες λοιμώξεις,
νεφρικές βλάβες
και περιττές επαναλήψεις αντιβιοτικών.
12
Θεραπεία & παρακολούθηση
Η θεραπεία της ουρολοίμωξης βασίζεται
στο αντιβιόγραμμα και στα κλινικά δεδομένα του ασθενούς.
Σε εγκυμοσύνη, παιδιά και υποτροπές
συνιστάται επανέλεγχος με νέα καλλιέργεια
μετά το τέλος της αγωγής.
Η επιλογή του αντιβιοτικού δεν γίνεται με βάση το «τι πιάνει συνήθως»,
αλλά με βάση το συγκεκριμένο μικρόβιο και το προφίλ αντοχής του.
Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί πολλά βακτήρια των ουρολοιμώξεων
(E. coli, Klebsiella, Enterococcus)
έχουν αναπτύξει αντοχή σε κοινά αντιβιοτικά.
Το αντιβιόγραμμα επιτρέπει στον ιατρό να επιλέξει
το πιο στενό, αποτελεσματικό και ασφαλές φάρμακο,
μειώνοντας τις παρενέργειες και την πιθανότητα υποτροπής.
Η λάθος αγωγή οδηγεί συχνά σε
επιμονή των συμπτωμάτων ή επανεμφάνιση της λοίμωξης.
Σε ασθενείς με υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις,
διαβήτη, νεφρική νόσο ή ανατομικές ανωμαλίες του ουροποιητικού,
η παρακολούθηση είναι ακόμη πιο σημαντική
και μπορεί να απαιτηθεί επανέλεγχος
με καλλιέργεια και μετά το τέλος της θεραπείας.
Στόχος της σωστής θεραπείας δεν είναι απλώς
να εξαφανιστούν τα συμπτώματα,
αλλά να εκριζωθεί πλήρως το μικρόβιο
και να προληφθούν επιπλοκές όπως
πυελονεφρίτιδα ή χρόνια λοίμωξη.
13
Συχνά κλινικά λάθη
Ορισμένα συχνά λάθη μειώνουν την αξιοπιστία της καλλιέργειας
και μπορεί να οδηγήσουν σε λανθασμένη διάγνωση ή θεραπεία.
- Έναρξη αντιβιοτικών πριν τη λήψη δείγματος καλλιέργειας
- Λανθασμένη ή μη αποστειρωμένη συλλογή ούρων
- Καθυστέρηση στη μεταφορά του δείγματος στο εργαστήριο
- Παράβλεψη ή εσφαλμένη ερμηνεία του αντιβιογράμματος
14
Πρακτικές συμβουλές
Η σωστή καθημερινή φροντίδα μειώνει τον κίνδυνο
ουρολοιμώξεων και βοηθά στην αποφυγή υποτροπών.
- Επαρκής ενυδάτωση: 1,5–2 λίτρα υγρών ημερησίως βοηθούν στην απομάκρυνση μικροβίων.
- Συχνή ούρηση: Μην κρατάτε τα ούρα για πολλές ώρες.
- Σωστή υγιεινή: Στις γυναίκες καθαρισμός από εμπρός προς τα πίσω.
- Αποφυγή στενών ρούχων και συνθετικών εσωρούχων.
- Ούρηση μετά τη σεξουαλική επαφή για μείωση του κινδύνου μόλυνσης.
15
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Πόσο χρόνο κάνει η καλλιέργεια;
Συνήθως 24–72 ώρες, ανάλογα με το μικρόβιο.
Μπορώ να πάρω αντιβιοτικό πριν;
Όχι, εκτός αν το έχει συστήσει ιατρός, γιατί αλλοιώνεται το αποτέλεσμα.
Χρειάζεται επανέλεγχος μετά τη θεραπεία;
Σε εγκυμοσύνη, παιδιά και υποτροπές συνιστάται επανέλεγχος με νέα καλλιέργεια.
Μπορεί να έχω ουρολοίμωξη με αρνητική καλλιέργεια;
Ναι, σε πρώιμα στάδια ή μετά από αντιβιοτικά μπορεί να είναι ψευδώς αρνητική.
Πρέπει να είμαι νηστικός για την καλλιέργεια ούρων;
Όχι, η εξέταση δεν επηρεάζεται από το φαγητό.
Μπορώ να κάνω καλλιέργεια κατά την περίοδο;
Ναι, αλλά αυξάνεται ο κίνδυνος επιμόλυνσης· αν είναι δυνατόν προτιμάται άλλη ημέρα.
Πότε πρέπει να επαναληφθεί η καλλιέργεια;
Όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή μετά το τέλος της θεραπείας σε εγκυμοσύνη και υποτροπές.
Τι σημαίνει μικρή ανάπτυξη μικροβίων;
Συνήθως υποδηλώνει επιμόλυνση και όχι πραγματική ουρολοίμωξη.
Τι σημαίνει αρνητική καλλιέργεια ούρων;
Σημαίνει ότι δεν ανιχνεύθηκαν παθογόνα μικρόβια και δεν τεκμηριώνεται ουρολοίμωξη.
Τι σημαίνει «ακατάλληλο δείγμα»;
Σημαίνει ότι το δείγμα επιμολύνθηκε ή δεν συλλέχθηκε σωστά και η καλλιέργεια πρέπει να επαναληφθεί.
Τι σημαίνει όταν η καλλιέργεια δείχνει 10.000–100.000 CFU/mL;
Πρόκειται για οριακό εύρημα που αξιολογείται μαζί με τα συμπτώματα, το είδος του μικροβίου και τον τρόπο συλλογής· μπορεί να σημαίνει πρώιμη ουρολοίμωξη ή επιμόλυνση του δείγματος και συχνά απαιτεί επανάληψη.
Γιατί είναι σημαντικό να γίνει καλλιέργεια πριν ξεκινήσω αντιβιοτικό;
Επειδή η πρόωρη λήψη αντιβιοτικού μπορεί να δώσει ψευδώς αρνητική καλλιέργεια και να οδηγήσει σε λάθος θεραπεία, ενώ το αντιβιόγραμμα επιτρέπει στοχευμένη αγωγή και μειώνει τον κίνδυνο υποτροπών και αντοχής.
16
Κλείστε Ραντεβού
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
17
Βιβλιογραφία
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra1802177
https://uroweb.org/guidelines/urological-infections
https://academic.oup.com/cid/article/52/5/e103/388285
https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice-bulletin/articles/2019/08/asymptomatic-bacteriuria-in-pregnancy
https://journals.asm.org/doi/10.1128/CMR.00002-19
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30





