🔍 Τι είναι ο Προγεννητικός Έλεγχος;
Ο προγεννητικός έλεγχος είναι ένα σύνολο ιατρικών εξετάσεων και ελέγχων που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης με σκοπό:
- την παρακολούθηση της υγείας της εγκύου
- τον έγκαιρο εντοπισμό τυχόν ανωμαλιών στο έμβρυο
- την πρόληψη επιπλοκών κατά την κύηση και τον τοκετό
- την καθοδήγηση των ιατρικών αποφάσεων και παρεμβάσεων
📌 Ποιους Περιλαμβάνει;
Ο προγεννητικός έλεγχος δεν είναι μόνο εξετάσεις αίματος, αλλά περιλαμβάνει:
| Κατηγορία | Περιγραφή |
|---|---|
| 🩸 Εργαστηριακές Εξετάσεις | Γενική αίματος, ομάδα αίματος, ορμόνες, λοιμώξεις, σακχαρώδης διαβήτης |
| 🧬 Γενετικός Έλεγχος | NIPT, αμνιοπαρακέντηση, τροφοβλάστηση |
| 📊 Υπερηχογραφήματα | Πρώτου τριμήνου, αυχενική διαφάνεια, β’ επιπέδου |
| 🧠 Συμβουλευτική Γενετιστή | Σε περίπτωση αυξημένου κινδύνου |
| 🥗 Διατροφική παρακολούθηση | Ανάλυση μικροθρεπτικών συστατικών και καθοδήγηση |
👶 Τι Μπορεί να Διαγνώσει;
- Χρωμοσωμικές ανωμαλίες (π.χ. Σύνδρομο Down)
- Συγγενείς λοιμώξεις (τοξόπλασμα, CMV, ιλαρά)
- Αναιμία ή έλλειψη θρεπτικών ουσιών
- Θρομβοφιλία, διαβήτης κύησης, προεκλαμψία
- Ασυμβατότητα Rh (Rhesus)
📆 Πότε Ξεκινάει;
Ο προγεννητικός έλεγχος ξεκινά με την επιβεβαίωση της εγκυμοσύνης (συνήθως γύρω στην 6η–8η εβδομάδα) και διαρκεί μέχρι και λίγο πριν τον τοκετό, με διαφορετικές εξετάσεις ανά τρίμηνο.
🩺 Ποιος Τον Εκτελεί;
- Γυναικολόγος / Μαιευτήρας (συντονιστής του ελέγχου)
- Μικροβιολόγος / Βιοπαθολόγος (πραγματοποίηση αιματολογικών)
- Γενετιστής (σε NIPT, μοριακά τεστ)
- Ενδοκρινολόγος / Διαβητολόγος (σε ειδικές περιπτώσεις)
🩸 Βασικές Εξετάσεις Αίματος στο 1ο Τρίμηνο
Κατά το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης, ο έλεγχος αίματος είναι θεμελιώδης για την αξιολόγηση της υγείας της μητέρας και την πρόληψη επιπλοκών. Περιλαμβάνει τις παρακάτω εξετάσεις:
- Ομάδα αίματος και Rhesus (Rh): Ανίχνευση ασυμβατότητας Rh μεταξύ μητέρας και εμβρύου.
- Γενική αίματος: Έλεγχος για αναιμία, λευκοκυττάρωση, θρομβοπενία και λοιμώξεις.
- Φερριτίνη, σίδηρος, φυλλικό οξύ, B12: Δείκτες θρεπτικής κατάστασης της μητέρας.
- TSH – Θυρεοειδική λειτουργία: Ανίχνευση υποθυρεοειδισμού που επηρεάζει την εμβρυϊκή ανάπτυξη.
- Σάκχαρο νηστείας και HbA1c: Προσδιορισμός προϋπάρχοντος διαβήτη ή διαταραγμένης γλυκαιμίας.
🧫 TORCH Panel (λοιμώξεις)
Αναζητούνται ιοί και παράσιτα που μπορεί να προκαλέσουν συγγενείς ανωμαλίες:
| Εξέταση | Νόσημα | Σημασία |
|---|---|---|
| Toxoplasma IgG/IgM | Τοξόπλασμα | Μπορεί να προκαλέσει ανωμαλίες σε εγκυμοσύνη |
| Rubella IgG/IgM | Ερυθρά | Απαραίτητος ο εμβολιασμός αν αρνητική |
| CMV IgG/IgM | Κυτταρομεγαλοϊός | Μπορεί να προκαλέσει νευρολογικές βλάβες |
| HSV | Έρπητας | Κίνδυνος μόλυνσης του νεογνού στον τοκετό |
| HIV, HCV, HBsAg | Ιοί | Προβλήματα μετάδοσης στο έμβρυο |
Επιπλέον, πραγματοποιείται VDRL ή RPR για σύφιλη, καθώς και καλλιέργεια κολπικού υγρού αν υπάρχουν συμπτώματα ή ιστορικό.
Η έγκαιρη διάγνωση μέσω αυτών των εξετάσεων επιτρέπει την πρόληψη σημαντικών κινδύνων για τη μητέρα και το έμβρυο.
🧬 Νεότερες Μοριακές Εξετάσεις (NIPT, cfDNA)
Οι μη επεμβατικές εξετάσεις DNA εμβρύου (cfDNA / NIPT) αποτελούν επανάσταση στον προγεννητικό έλεγχο.
📌 Τι Ελέγχει:
Τρισωμία 21 (Σύνδρομο Down)
Τρισωμία 18, 13
Φύλο εμβρύου (εφόσον ζητηθεί)
Μικροδιαγραφές (ανάλογα το τεστ)
🧬 Πώς γίνεται:
Απλή αιμοληψία από τη μητέρα >10η εβδομάδα
Ανάλυση ελεύθερου εμβρυϊκού DNA (cfDNA) στο μητρικό πλάσμα
🧾 Πλεονεκτήματα:
Πολύ υψηλή ακρίβεια (>99% για Trisomy 21)
Χωρίς κίνδυνο αποβολής
Πρώιμος εντοπισμός προβλημάτων
Οι μη επεμβατικές μοριακές εξετάσεις όπως το NIPT (Non-Invasive Prenatal Testing) αποτελούν επανάσταση στον προγεννητικό έλεγχο, καθώς προσφέρουν ακριβή και ασφαλή διάγνωση χρωμοσωμικών ανωμαλιών με μία απλή αιμοληψία από τη μητέρα.
📌 Τι Ελέγχουν:
- Τρισωμία 21 (Σύνδρομο Down)
- Τρισωμία 18 και 13
- Φύλο του εμβρύου (αν ζητηθεί)
- Μικροδιαγραφές (ανάλογα με την εταιρεία)
🔬 Πώς Γίνεται:
- Γίνεται μετά τη 10η εβδομάδα κύησης
- Λαμβάνεται αίμα από τη μητέρα
- Απομονώνεται ελεύθερο εμβρυϊκό DNA (cfDNA) και αναλύεται
✅ Πλεονεκτήματα:
- Πολύ υψηλή ακρίβεια (>99% για Τρισωμία 21)
- Δεν απαιτείται επεμβατική διαδικασία (όπως αμνιοπαρακέντηση)
- Πραγματοποιείται νωρίς στην εγκυμοσύνη
- Δεν ενέχει κανέναν κίνδυνο για το έμβρυο
⚠️ Σημείωση:
Το NIPT δεν αντικαθιστά τις επεμβατικές μεθόδους σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν παθολογικά υπερηχογραφικά ευρήματα ή αυξημένος γενετικός κίνδυνος. Σε τέτοιες περιπτώσεις προτείνεται αμνιοπαρακέντηση για επιβεβαίωση.
🧪 Εξετάσεις στο 2ο και 3ο Τρίμηνο
Καθώς η εγκυμοσύνη προχωρά στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο, επαναλαμβάνονται και προστίθενται σημαντικές εξετάσεις για την πρόληψη επιπλοκών όπως ο διαβήτης κύησης, η προεκλαμψία και η καθυστέρηση ανάπτυξης του εμβρύου.
📅 Δεύτερο Τρίμηνο (13–27 εβδομάδες)
- OGTT (Καμπύλη Γλυκόζης): Ελέγχει για διαβήτη κύησης – γίνεται συνήθως στις 24–28 εβδομάδες.
- Τριπλό ή Τετραπλό Τεστ: Περιλαμβάνει hCG, AFP, Estriol ± Inhibin A – εκτίμηση κινδύνου για χρωμοσωμικές ανωμαλίες.
- Υπέρηχος Β’ επιπέδου: Εκτενής ανατομικός έλεγχος του εμβρύου, συνήθως γύρω στην 20η εβδομάδα.
📅 Τρίτο Τρίμηνο (28–40 εβδομάδες)
- Γενική αίματος & φερριτίνη: Επανάληψη για ανίχνευση αναιμίας.
- Βιταμίνη Β12, D: Έλεγχος θρεπτικών στοιχείων σε υψηλού κινδύνου κυήσεις.
- INR / PT: Εξετάσεις πήξης σε περιπτώσεις υποψίας για προεκλαμψία ή χρήση αντιπηκτικών.
- HBsAg & HIV (επανέλεγχος): Σε επιλεγμένες περιπτώσεις ή σύμφωνα με το πρωτόκολλο.
- Καλλιέργεια για Streptococcus agalactiae (Group B Streptococcus): Μεταξύ 35–37 εβδομάδων – προληπτική χορήγηση αντιβιοτικών στον τοκετό αν θετικό.
Οι εξετάσεις των δύο τελευταίων τριμήνων είναι κρίσιμες για την ασφαλή ολοκλήρωση της κύησης και την προετοιμασία για τον τοκετό.
🧪 Τρίτο Τρίμηνο (28–40 εβδομάδες)
Γενική αίματος & φερριτίνη (επανάληψη)
Σίδηρος & Β12
INR / PT αν υπάρχει υποψία για προεκλαμψία
Έλεγχος HBsAg και HIV (σε ορισμένα πρωτόκολλα)
Καλλιέργεια για Streptococcus agalactiae (36–37η εβδομάδα)
📊 Πίνακας με Εξετάσεις ανά Τρίμηνο
Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τις κυριότερες εξετάσεις αίματος ανά τρίμηνο της εγκυμοσύνης, σε μορφή εύκολη για προβολή σε κινητές συσκευές:
Τρίμηνο Κύριες Εξετάσεις Αίματος 1ο Τρίμηνο Γενική Αίματος, Ομάδα & Rh, Σάκχαρο νηστείας, TSH, Φερριτίνη, Φυλλικό, B12, TORCH panel, HIV, HCV, HBsAg, VDRL 2ο Τρίμηνο Καμπύλη Γλυκόζης (OGTT), Τριπλό/Τετραπλό Τεστ, Επανέλεγχος σιδήρου και θρεπτικών ουσιών (εφόσον χρειάζεται) 3ο Τρίμηνο Γενική Αίματος (επανάληψη), Φερριτίνη, INR/PT, HIV/HBsAg (σε ειδικές περιπτώσεις), Καλλιέργεια Streptococcus Group B Ο πίνακας αυτός λειτουργεί ως οδηγός παρακολούθησης για τη μέλλουσα μητέρα και τον ιατρό.
🩻 Εξειδικευμένες Εξετάσεις σε Ειδικές Καταστάσεις
Σε ορισμένες περιπτώσεις, απαιτούνται επιπλέον εξετάσεις ανάλογα με το ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό της εγκύου, ή αν υπάρχουν ευρήματα από υπερηχογραφήματα ή παλαιότερες κυήσεις.
Κατάσταση Προτεινόμενες Εξετάσεις Ιστορικό Θρομβοφιλίας Factor V Leiden, PAI-1, APLA, Protein C & S, Αντιθρομβίνη III Επαναλαμβανόμενες Αποβολές Ανοσολογικός και θρομβοφιλικός έλεγχος, Καρυότυπος ζεύγους Ανοσοποίηση Rh Anti-D αντισώματα, τιτλοποίηση Διαβήτης ή προδιάθεση Νωρίτερη OGTT, HbA1c, καθημερινή γλυκόζη Αυξημένα ANA ή ιστορικό ΣΕΛ ANA, anti-dsDNA, anti-Ro/SSA, anti-La/SSB Πολύτοκες γυναίκες Επανέλεγχος CMV IgG avidity, τοξόπλασμα IgG/IgM Η επιλογή των εξειδικευμένων εξετάσεων εξατομικεύεται από τον ιατρό με βάση τα ευρήματα και το ιστορικό της γυναίκας.
👩⚕️ Ποιος συντονίζει τον έλεγχο;
Η επιτυχία του προγεννητικού ελέγχου βασίζεται στη σωστή οργάνωση και συνεργασία μεταξύ ιατρικών ειδικοτήτων. Ο συντονισμός και η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων γίνεται από ομάδα επαγγελματιών υγείας με εξειδίκευση στην κύηση:
- Γυναικολόγος/Μαιευτήρας: Κεντρικός ιατρός που καθοδηγεί τον έλεγχο, παραγγέλνει εξετάσεις και παρακολουθεί την πορεία της κύησης.
- Βιοπαθολόγος ή Μικροβιολόγος: Υπεύθυνος για την πραγματοποίηση και αξιολόγηση των εργαστηριακών εξετάσεων αίματος.
- Γενετιστής: Συμμετέχει σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου για χρωμοσωμικές ή κληρονομικές παθήσεις (π.χ. NIPT, καρυότυπος, συμβουλευτική).
- Ενδοκρινολόγος/Διαβητολόγος: Αξιολογεί περιπτώσεις θυρεοειδοπάθειας, σακχαρώδους διαβήτη κύησης ή υπογλυκαιμίας.
- Αιματολόγος: Σε περιπτώσεις θρομβοφιλίας ή αναιμίας που απαιτούν ειδική καθοδήγηση.
Η πολυεπιστημονική προσέγγιση αυξάνει την ασφάλεια και τη διαγνωστική ακρίβεια για μητέρα και έμβρυο.
🍽️ Διατροφή & Εξετάσεις Αίματος στην Εγκυμοσύνη
Η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία του προγεννητικού ελέγχου, καθώς επηρεάζει τις εργαστηριακές τιμές και τη γενικότερη υγεία της μητέρας και του εμβρύου. Ορισμένες βασικές συστάσεις περιλαμβάνουν:
| Θρεπτικό Στοιχείο | Τρόφιμα | Σημασία |
|---|---|---|
| Σίδηρος | Κρέας, φακές, σπανάκι, εμπλουτισμένα δημητριακά | Πρόληψη αναιμίας, επηρεάζει φερριτίνη & αιματοκρίτη |
| Φυλλικό Οξύ | Πράσινα φυλλώδη λαχανικά, δημητριακά ολικής, συμπληρώματα | Πρόληψη νευρικών σωληνικών ανωμαλιών |
| Βιταμίνη Β12 | Αυγά, γαλακτοκομικά, κρέας | Υποστηρίζει το αιμοποιητικό σύστημα και το νευρικό |
| Βιταμίνη D | Λιπαρά ψάρια, ήλιος, εμπλουτισμένο γάλα | Σχετίζεται με την ανάπτυξη των οστών και την ανοσία |
| Ασβέστιο | Γιαούρτι, τυρί, μπρόκολο, αμύγδαλα | Απαραίτητο για το σκελετό του εμβρύου |
Η διατροφική παρακολούθηση βοηθά στην αποφυγή παθολογικών ευρημάτων στις εξετάσεις αίματος, όπως η αναιμία, η έλλειψη βιταμινών και η διαταραχή γλυκαιμίας. Ο ιατρός ή διαιτολόγος μπορεί να συστήσει εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής ή συμπληρωμάτων.
📅 Συχνότητα Επαναληπτικών Ελέγχων
Η συχνότητα των επαναληπτικών εξετάσεων αίματος εξαρτάται από την πρόοδο της κύησης και την παρουσία παθολογικών ευρημάτων. Ωστόσο, υπάρχουν βασικά χρονικά σημεία στα οποία συνιστώνται επανέλεγχοι:
- 6η–8η εβδομάδα: Πρώτος πλήρης προγεννητικός αιματολογικός έλεγχος.
- 12η–14η εβδομάδα: Επανεξέταση θυρεοειδούς σε γυναίκες με παθολογικές τιμές ή παράγοντες κινδύνου.
- 24η–28η εβδομάδα: Καμπύλη γλυκόζης (OGTT) για έλεγχο διαβήτη κύησης.
- 28η–32η εβδομάδα: Επανέλεγχος αιματοκρίτη, φερριτίνης και B12.
- 36η–37η εβδομάδα: Καλλιέργεια Streptococcus και τελικός έλεγχος λοιμώξεων (όπου χρειάζεται).
Γυναίκες με προϋπάρχουσες παθήσεις (π.χ. διαβήτης, υποθυρεοειδισμός, θρομβοφιλία) μπορεί να χρειάζονται συχνότερη παρακολούθηση και τροποποίηση της φαρμακευτικής αγωγής βάσει των εργαστηριακών αποτελεσμάτων.
🍽️ Διατροφή & Εξετάσεις Αίματος στην Εγκυμοσύνη
Η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία του προγεννητικού ελέγχου, καθώς επηρεάζει τις εργαστηριακές τιμές και τη γενικότερη υγεία της μητέρας και του εμβρύου. Ορισμένες βασικές συστάσεις περιλαμβάνουν:
| Θρεπτικό Στοιχείο | Τρόφιμα | Σημασία |
|---|---|---|
| Σίδηρος | Κρέας, φακές, σπανάκι, εμπλουτισμένα δημητριακά | Πρόληψη αναιμίας, επηρεάζει φερριτίνη & αιματοκρίτη |
| Φυλλικό Οξύ | Πράσινα φυλλώδη λαχανικά, δημητριακά ολικής, συμπληρώματα | Πρόληψη νευρικών σωληνικών ανωμαλιών |
| Βιταμίνη Β12 | Αυγά, γαλακτοκομικά, κρέας | Υποστηρίζει το αιμοποιητικό σύστημα και το νευρικό |
| Βιταμίνη D | Λιπαρά ψάρια, ήλιος, εμπλουτισμένο γάλα | Σχετίζεται με την ανάπτυξη των οστών και την ανοσία |
| Ασβέστιο | Γιαούρτι, τυρί, μπρόκολο, αμύγδαλα | Απαραίτητο για το σκελετό του εμβρύου |
Η διατροφική παρακολούθηση βοηθά στην αποφυγή παθολογικών ευρημάτων στις εξετάσεις αίματος, όπως η αναιμία, η έλλειψη βιταμινών και η διαταραχή γλυκαιμίας. Ο ιατρός ή διαιτολόγος μπορεί να συστήσει εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής ή συμπληρωμάτων.
❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
📌 Πρέπει να κάνω όλες τις εξετάσεις;
Οι βασικές εξετάσεις είναι υποχρεωτικές. Οι γενετικές/μοριακές (π.χ. NIPT) είναι προαιρετικές αλλά συνιστώνται ανάλογα με την ηλικία, ιστορικό και υπερηχογραφικά ευρήματα.
📌 Είναι ασφαλής η εξέταση NIPT;
Ναι, είναι απολύτως ασφαλής καθώς γίνεται μόνο με αίμα της μητέρας. Δεν υπάρχει καμία παρέμβαση στο έμβρυο.
📌 Ποιες εξετάσεις είναι δωρεάν μέσω ΕΟΠΥΥ;
Οι περισσότερες βασικές καλύπτονται. Οι μοριακές, όπως το NIPT, συνήθως είναι ιδιωτικές.
📌 Μπορώ να κάνω προγεννητικό έλεγχο και στο 2ο τρίμηνο;
Ναι, αλλά είναι σημαντικό να γίνει όσο το δυνατόν πιο νωρίς για να έχει διαγνωστική αξία και επιλογές.
📌 Τι περιλαμβάνει ο προγεννητικός έλεγχος με εξετάσεις αίματος;
Περιλαμβάνει εξετάσεις για την ομάδα αίματος και Rh, αναιμία, θυρεοειδική λειτουργία, διαβήτη, λοιμώξεις (π.χ. HIV, ηπατίτιδα B και C, ερυθρά, CMV, τοξόπλασμα), καθώς και πιο σύγχρονες εξετάσεις όπως το NIPT.
📌 Πότε γίνεται η πρώτη αιμοληψία στην εγκυμοσύνη;
Συνήθως μεταξύ 6ης και 8ης εβδομάδας κύησης, αφού επιβεβαιωθεί η εγκυμοσύνη με υπερηχογράφημα.
📌 Είναι ασφαλής η εξέταση NIPT για το έμβρυο;
Ναι. Είναι μη επεμβατική και βασίζεται σε ελεύθερο DNA του εμβρύου στο αίμα της μητέρας, χωρίς κίνδυνο αποβολής.
📌 Ποια η διαφορά του NIPT με το τριπλό ή τετραπλό τεστ;
Το NIPT έχει μεγαλύτερη ακρίβεια (>99% για σύνδρομο Down), ενώ τα τριπλά/τετραπλά τεστ είναι βιοχημικές εξετάσεις με μικρότερη διαγνωστική αξία και χρησιμοποιούνται για εκτίμηση κινδύνου.
📌 Τι σημαίνει Rh(-) και γιατί χρειάζεται ανοσοσφαιρίνη Anti-D;
Αν η μητέρα είναι Rh αρνητική και το έμβρυο Rh θετικό, υπάρχει κίνδυνος αιμολυτικής νόσου στο επόμενο παιδί. Η Anti-D ανοσοσφαιρίνη προστατεύει από την ευαισθητοποίηση.
📌 Πρέπει να επαναλάβω τις εξετάσεις αίματος στο 2ο ή 3ο τρίμηνο;
Ναι. Ορισμένες εξετάσεις όπως η γενική αίματος, ο σίδηρος και η φερριτίνη πρέπει να επαναλαμβάνονται για έλεγχο αναιμίας και θρεπτικής κατάστασης.
📌 Ποιες εξετάσεις είναι καλυμμένες από τον ΕΟΠΥΥ;
Οι βασικές εξετάσεις αίματος καλύπτονται. Το NIPT, τα τριπλά τεστ και ορισμένοι μοριακοί έλεγχοι γίνονται κυρίως ιδιωτικά.
📌 Τι γίνεται αν έχω χαμηλή φερριτίνη στην εγκυμοσύνη;
Θα χρειαστεί συμπλήρωμα σιδήρου από το στόμα ή ενδοφλέβια, ανάλογα με τη σοβαρότητα. Η παρακολούθηση με επαναληπτική εξέταση είναι απαραίτητη.
📌 Τι σημαίνει θετική IgM για CMV ή Τοξόπλασμα;
Μπορεί να υποδηλώνει πρόσφατη λοίμωξη. Αξιολογείται από ειδικό γιατρό με επανάληψη IgG και έλεγχο avidity, καθώς και υπερηχογραφική παρακολούθηση του εμβρύου.
📌 Μπορεί να γίνει προγεννητικός έλεγχος αν διαγνωσθεί η εγκυμοσύνη αργότερα (μετά την 12η εβδομάδα);
Ναι, με περιορισμένες επιλογές. Το NIPT και κάποιες λοιμώξεις μπορούν ακόμη να ελεγχθούν, όμως πολλές βασικές εξετάσεις έχουν διαγνωστική αξία μόνο νωρίς.
📌 Ποιες επιπλέον εξετάσεις προτείνονται σε γυναίκες με ιστορικό αποβολών ή θρομβοφιλίας;
Έλεγχος για APLA, MTHFR, Factor V Leiden, Protein C/S, ομοκυστεΐνη, ANA, anti-dsDNA, και αντιπηκτική αγωγή κατά περίπτωση (π.χ. ηπαρίνη).
📚 Βιβλιογραφία
- Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογική Εταιρεία (ΕΜΓΕ) – https://emge.gr
- Υπουργείο Υγείας – Οδηγίες για την Αντιμετώπιση της Εγκυμοσύνης – www.moh.gov.gr
- ΚΕΠΥ – Οδηγίες για τον TORCH έλεγχο – https://eody.gov.gr
- ACOG – American College of Obstetricians and Gynecologists. “Prenatal Genetic Screening Tests.” Committee Opinion No. 775. (2020). https://www.acog.org
- Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). Antenatal care for uncomplicated pregnancies. https://www.rcog.org.uk
- ISPD (International Society for Prenatal Diagnosis). “Cell-free DNA testing: Position statement update (2020).” https://www.ispdhome.org
- NHS UK – Pregnancy: Screening tests. https://www.nhs.uk/pregnancy/your-pregnancy-care/screening-in-pregnancy
- Στεφανής, Κ. (2021). Προγεννητικός Έλεγχος: Εργαστηριακές Πρακτικές. Περιοδικό Ελληνικής Εταιρείας Κλινικής Χημείας.
- Παπαδόπουλος Ν., Χημικές Διεργασίες κατά την Κύηση. Εκδόσεις Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ), 2022.
- Καραγιάννη Α. – «Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης: Οδηγίες Διάγνωσης και Αντιμετώπισης» – Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος (ΔΕΒΕ), 2023.
